Ảnh hưởng của cơ cấu cổ đông đến tỷ suất sinh lời của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ueh ảnh hưởng của cơ cấu cổ đông đến tỷ suất sinh lời của các ngân hàng thương mại cổ phần việt nam, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Trương Thị Hoài Ngân
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Hoàng Ngân
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Ảnh hưởng của cơ cấu cổ đông đến tỷ suất sinh lời của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. GIỚI THIỆU VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.2. SỰ CẦN THIẾT CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.3. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.4. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.5. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.6. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.7. KẾT CẤU LUẬN VĂN
• 1.8. Ý NGHĨA KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ ẢNH HƯỞNG CỦA CƠ CẤU CỔ ĐÔNG ĐẾN TỶ SUẤT SINH LỜI CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN
• 2.1. Cấu trúc sở hữu, Cơ cấu cổ đông và Tỷ suất sinh lời tại các Ngân hàng thương mại
• 2.2. Lý thuyết đại diện (Agency theory)
• 2.3. ẢNH HƯỞNG CỦA CƠ CẤU CỔ ĐÔNG LÊN LỢI NHUẬN CỦA NGÂN HÀNG
• 2.4. GIẢ THUYẾT CHO CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 2.4.1. Giả thuyết cho câu hỏi thứ nhất
• 2.4.2. Giả thuyết cho câu hỏi thứ hai
• 2.4.3. Giả thuyết cho câu hỏi thứ ba
• 2.5. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CƠ CẤU SỞ HỮU VÀ KHẢ NĂNG SINH LỜI CỦA CÁC NHTM CỔ PHẦN VIỆT NAM
• 3.1. THỰC TRẠNG CƠ CẤU SỞ HỮU CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM
• 3.2. THỰC TRẠNG TỶ LỆ SINH LỜI CỦA CÁC NHTM CỔ PHẦN VIỆT NAM
• 3.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: PHƯƠNG PHÁP, DỮ LIỆU VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 4.1.1. GIỚI THIỆU VỀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 4.1.2. GIẢI THÍCH CÁC BIẾN SỬ DỤNG TRONG MÔ HÌNH
• 4.1.2.1. Biến đo lường tỷ suất sinh lời của ngân hàng
• 4.1.2.2. Biến đo lường cơ cấu cổ đông
• 4.1.2.3. Biến độc lập khác
• 4.2. KÌ VỌNG VỀ DẤU CỦA CÁC BIẾN TRONG MÔ HÌNH
• 4.3. PHƯƠNG PHÁP VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 4.4. CÁCH THỨC KIỂM ĐỊNH GIẢ THUYẾT
• 4.5. PHƯƠNG PHÁP THU THẬP SỐ LIỆU
• 4.6. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.6.1. Thống kê mô tả dữ liệu nghiên cứu
• 4.6.2. Kiểm tra hiện tượng đa cộng tuyến
• 4.6.3. Kết quả hồi quy thể hiện tác động của sở hữu nhà nước đến tỷ suất sinh lời của ngân hàng
• 4.6.4. Kết quả hồi quy thể hiện tác động của sở hữu nước ngoài đến tỷ suất sinh lời ngân hàng
• 4.6.5. Kết quả hồi quy thể hiện tác động của sở hữu trong nước đến tỷ suất sinh lời ngân hàng
• 4.6.6. KIỂM ĐỊNH GIẢ THUYẾT
• 4.6.7. Kiểm định giả thuyết H1: Sở hữu Nhà nước càng lớn càng làm giảm tỷ suất sinh lời của ngân hàng
• 4.6.8. Kiểm định giả thuyết H2: Sở hữu nước ngoài càng lớn càng làm tăng tỷ suất sinh lời của ngân hàng
• 4.6.9. Kiểm định giả thuyết H3: Sở hữu trong nước càng lớn càng làm tăng tỷ suất sinh lời của ngân hàng
• 4.6.10. Kiểm định tính vững của mô hình
• 4.6.11. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 4.7. TÓM TẮT CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: MỘT SỐ GỢI Ý NHẰM NÂNG CAO TỶ SUẤT SINH LỜI CỦA CÁC NGÂN HÀNG TMCP VIỆT NAM
• 5.1. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5.2. ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN VĂN
• 5.3. HẠN CHẾ CỦA NGHIÊN CỨU
• 5.4. GỢI Ý NGHIÊN CỨU
• 5.5. TÓM TẮT CHƯƠNG 5
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về ảnh hưởng của cơ cấu cổ đông đến tỷ suất sinh lời ngân hàng

Cơ cấu cổ đông đóng vai trò quan trọng trong việc xác định hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam. Nghiên cứu này sẽ phân tích mối liên hệ giữa cơ cấu cổ đông và tỷ suất sinh lời, từ đó đưa ra những nhận định và kết luận có giá trị cho các nhà quản lý ngân hàng.

1.1. Khái niệm cơ cấu cổ đông và tỷ suất sinh lời

Cơ cấu cổ đông được hiểu là tỷ lệ sở hữu của các nhóm cổ đông khác nhau trong ngân hàng. Tỷ suất sinh lời là chỉ số đo lường khả năng sinh lợi của ngân hàng, thường được tính bằng ROA hoặc ROE.

1.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu này

Nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa cơ cấu cổ đông và tỷ suất sinh lời mà còn cung cấp thông tin hữu ích cho các nhà đầu tư và nhà quản lý trong việc ra quyết định.

II. Vấn đề và thách thức trong cơ cấu cổ đông ngân hàng thương mại cổ phần

Mặc dù cơ cấu cổ đông có ảnh hưởng lớn đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng, nhưng vẫn tồn tại nhiều vấn đề và thách thức cần được giải quyết. Các vấn đề này bao gồm sự thiếu minh bạch trong quản lý, rủi ro tài chính và sự cạnh tranh từ các ngân hàng nước ngoài.

2.1. Thiếu minh bạch trong quản lý ngân hàng

Sự thiếu minh bạch trong cơ cấu cổ đông có thể dẫn đến các quyết định không hợp lý, ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng.

2.2. Rủi ro tài chính và sự cạnh tranh

Các ngân hàng thương mại cổ phần phải đối mặt với rủi ro tài chính cao và sự cạnh tranh gay gắt từ các ngân hàng nước ngoài, điều này có thể ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lời.

III. Phương pháp nghiên cứu ảnh hưởng của cơ cấu cổ đông đến tỷ suất sinh lời

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp hồi quy để phân tích dữ liệu từ các ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam. Các biến độc lập bao gồm tỷ lệ sở hữu của cổ đông nhà nước, cổ đông nước ngoài và cổ đông trong nước.

3.1. Mô hình hồi quy tuyến tính

Mô hình hồi quy tuyến tính được sử dụng để kiểm định mối quan hệ giữa cơ cấu cổ đông và tỷ suất sinh lời của ngân hàng.

3.2. Dữ liệu nghiên cứu

Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính của 28 ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam trong giai đoạn 2005-2015.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy cơ cấu cổ đông có ảnh hưởng đáng kể đến tỷ suất sinh lời của ngân hàng thương mại cổ phần. Cụ thể, sở hữu nhà nước có tác động tiêu cực trong khi sở hữu nước ngoài lại có tác động tích cực.

4.1. Tác động của sở hữu nhà nước

Nghiên cứu chỉ ra rằng tỷ lệ sở hữu nhà nước cao có thể làm giảm tỷ suất sinh lời do các quyết định không hiệu quả.

4.2. Tác động của sở hữu nước ngoài

Ngược lại, sở hữu nước ngoài có thể mang lại lợi ích cho ngân hàng thông qua việc cải thiện quản lý và công nghệ.

V. Kết luận và hướng phát triển trong tương lai

Nghiên cứu này khẳng định rằng cơ cấu cổ đông có ảnh hưởng lớn đến tỷ suất sinh lời của ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam. Các ngân hàng cần xem xét lại cơ cấu cổ đông để tối ưu hóa hiệu quả hoạt động.

5.1. Đề xuất cải cách cơ cấu cổ đông

Cần có các chính sách khuyến khích sự tham gia của cổ đông nước ngoài và cải thiện tính minh bạch trong quản lý.

5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu có thể mở rộng để xem xét ảnh hưởng của các yếu tố khác như quy định pháp lý và môi trường kinh doanh đến tỷ suất sinh lời của ngân hàng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn hậu khủng hoảng tài chính 2007 - 2008 đã bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng trong hệ thống tài chính Việt Nam, đặc biệt là sự gia tăng nợ xấu từ mức 3,0% năm 2011 lên đỉnh điểm 4,17% vào tháng 6/2014 trước khi hạ về mức 3,25% vào cuối năm 2014. Khả năng sinh lời của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam khi đó ở mức rất khiêm tốn với tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) bình quân năm 2014 chỉ đạt 5,5%, thấp hơn đáng kể so với Indonesia đạt 18,0%, Singapore đạt 17,1% và Thái Lan đạt 16,2%. Nhằm tái thiết nền kinh tế, Đề án 254 của Thủ tướng Chính phủ về cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng giai đoạn 2011 - 2015 cùng Nghị định 01/2014/NĐ-CP và Thông tư 36/2014/TT-NHNN đã thúc đẩy mạnh mẽ quá trình cổ phần hóa, nới trần sở hữu ngoại lên 30% và giải quyết dứt điểm tình trạng sở hữu chéo.

Vấn đề then chốt đặt ra là những biến động sâu sắc trong cơ cấu cổ đông có thực sự tạo ra đòn bẩy nâng cao hiệu quả tài chính hay không. Mục tiêu cụ thể của luận văn là kiểm định định lượng tác động từ ba thành phần sở hữu gồm Nhà nước, nước ngoài và tư nhân trong nước đến tỷ suất sinh lời của 28 ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam trong giai đoạn 11 năm từ năm 2005 đến năm 2015, tương ứng 270 quan sát. Nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc khi cung cấp bằng chứng thực nghiệm để tối ưu hóa chỉ số ROA bình quân 0,54% và ROE toàn ngành 6,39%, tạo tiền đề tái phân bổ nguồn vốn xã hội một cách minh bạch, an toàn và bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng Lý thuyết đại diện (Agency Theory) của Jensen và Meckling công bố năm 1976, giải thích sự xung đột lợi ích giữa người ủy nhiệm và người thừa hành phát sinh do bất đối xứng thông tin và rủi ro đạo đức. Chi phí đại diện gia tăng khi thiếu vắng cơ chế giám sát vốn chặt chẽ từ thị trường, làm xói mòn lợi nhuận doanh nghiệp. Song song đó, Lý thuyết cấu trúc sở hữu của Gursory và Aydogan năm 2002 cùng quan điểm phát triển và quan điểm chính trị của Kiruri năm 2013 được tích hợp để làm rõ sự khác biệt giữa quyền sở hữu tập trung và quyền sở hữu hỗn hợp.

Mô hình nghiên cứu định lượng xác lập mối quan hệ giữa biến phụ thuộc là tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE), cùng biến kiểm định tính vững là tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA), với ba nhóm biến sở hữu đại diện cho danh tính cổ đông: tỷ lệ sở hữu Nhà nước (GVT), tỷ lệ sở hữu nước ngoài (FRN) và tỷ lệ sở hữu trong nước (DMT). Đồng thời, mô hình kiểm soát các biến đặc trưng ngân hàng và vĩ mô gồm quy mô tổng tài sản (LnSIZE), tuổi hoạt động của ngân hàng (LnAGE), địa bàn hội sở chính (Lo), chỉ số tập trung thị trường của ba ngân hàng lớn nhất (Con) và tốc độ tăng trưởng kinh tế (∆GDP).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập toàn diện từ báo cáo tài chính đã kiểm toán, báo cáo thường niên của 28 ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam qua 11 năm tài chính liên tục và cơ sở dữ liệu phát triển tài chính của Ngân hàng Thế giới. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 270 quan sát thuộc dạng dữ liệu bảng không cân bằng do một số tổ chức tín dụng thành lập sau hoặc thực hiện sáp nhập trong giai đoạn khảo sát. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích bao phủ hơn 90% quy mô tổng tài sản toàn hệ thống, bảo đảm tính đại diện cao cho thị trường tài chính Việt Nam.

Quy trình phân tích kinh tế lượng được thực hiện trên phần mềm EViews 8 thông qua ba phương pháp ước lượng: Hồi quy gộp OLS (Pooled OLS), Mô hình tác động cố định (FEM) và Mô hình tác động ngẫu nhiên (REM). Nghiên cứu thực hiện kiểm định F-Test nhằm lựa chọn giữa Pooled OLS và FEM với giả thuyết các đặc điểm riêng biệt của từng ngân hàng có ý nghĩa thống kê; tiếp tục sử dụng kiểm định Hausman Test với phân phối Chi bình phương để lựa chọn mô hình tối ưu giữa FEM và REM. Phương pháp này giúp kiểm soát triệt để các yếu tố không quan sát được và khắc phục hiện tượng tự tương quan, phương sai sai số thay đổi, bảo đảm hệ số ước lượng đạt độ tin cậy khoa học cao nhất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả hồi quy thực nghiệm mang lại bốn phát hiện then chốt về mối quan hệ giữa cơ cấu sở hữu và hiệu quả tài chính của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam:

Thứ nhất, tỷ lệ sở hữu Nhà nước (GVT) có tác động tiêu cực có ý nghĩa thống kê đến tỷ suất sinh lời của ngân hàng. Thực tế giai đoạn 2011 - 2014 chứng minh hệ số ROA của khối ngân hàng thương mại tư nhân luôn đạt mức bình quân 1,20%, cao hơn 0,15% so với mức 1,05% của khối ngân hàng thương mại gốc quốc doanh.

Thứ hai, tỷ lệ sở hữu nước ngoài (FRN) tác động tích cực và mạnh mẽ nhất đến tỷ suất sinh lời ROE và ROA. Những ngân hàng có sự tham gia của cổ đông chiến lược quốc tế tiệm cận mức trần 30% theo quy định đều ghi nhận sự bứt phá vượt trội về năng lực sinh lời và chất lượng tài sản.

Thứ ba, tỷ lệ sở hữu tư nhân trong nước (DMT) duy trì tác động cùng chiều với hiệu quả sinh lời của ngân hàng, khẳng định vai trò của việc tư nhân hóa và giảm dần tỷ trọng vốn nhà nước trong hệ thống tín dụng.

Thứ tư, các biến kiểm soát gồm quy mô tài sản (LnSIZE) và tuổi hoạt động (LnAGE) đều mang hệ số dương, cho thấy lợi thế kinh tế nhờ quy mô và kinh nghiệm tích lũy giúp ngân hàng tối ưu hóa chi phí vận hành. Đồng thời, chỉ số ROA trung bình toàn ngành có xu hướng thu hẹp từ mức 1,66% năm 2011 xuống 0,93% năm 2014 phản ánh áp lực trích lập dự phòng nợ xấu toàn hệ thống.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân sâu xa của việc sở hữu Nhà nước tác động tiêu cực đến tỷ suất sinh lời xuất phát từ lý thuyết đại diện khi người đại diện vốn nhà nước thiếu cơ chế gắn kết lợi ích trực tiếp với hiệu quả tài sản, dẫn đến chi phí đại diện cao và kiểm soát rủi ro lỏng lẻo. Minh chứng thực tế là các tập đoàn kinh tế nhà nước từng rót hơn 10.128 tỷ đồng đầu tư ngoài ngành vào ngân hàng tính đến năm 2010 đã tạo ra dòng vốn kém hiệu quả và gia tăng nợ xấu chéo. Kết quả này hoàn toàn nhất quán với các nghiên cứu quốc tế của La Porta năm 2002, Berger năm 2002 và Kiruri năm 2013 tại các thị trường đang phát triển.

Ngược lại, sự hiện diện của cổ đông ngoại giúp ngân hàng tiếp nhận nguồn vốn dồi dào, chuẩn mực quản trị rủi ro quốc tế theo Basel II, Basel III và công nghệ tài chính hiện đại. Điều này lý giải sự vượt trội về chỉ số ROE bình quân trên 12% tại các đơn vị có đối tác ngoại đồng hành. Bằng chứng thực nghiệm được minh họa rõ nét qua các bảng so sánh chỉ số ROA, ROE đa chiều và ma trận tương quan giữa các biến trong mô hình, khẳng định tính vững và nhất quán của các kết quả nghiên cứu.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, đẩy mạnh cổ phần hóa và thoái vốn Nhà nước ngoài ngành. Ngân hàng Nhà nước cùng các bộ ngành liên quan cần chỉ đạo quyết liệt việc thoái toàn bộ vốn của các tập đoàn, tổng công ty nhà nước ra khỏi ngân hàng thương mại cổ phần theo đúng Quyết định 929/QĐ-TTg, phấn đấu giảm tỷ lệ sở hữu nhà nước tại các ngân hàng thương mại cổ phần xuống dưới mức 51% hoặc 65% tùy theo phân loại chiến lược trong lộ trình từ 1 đến 3 năm tới.

Thứ hai, nâng trần tỷ lệ sở hữu nước ngoài vượt mức 30%. Chính phủ cần xem xét nới room sở hữu ngoại lên mức 35% đến 49% đối với các tổ chức tín dụng tham gia tái cơ cấu, xử lý ngân hàng yếu kém theo Nghị định 01/2014/NĐ-CP, nhằm mục tiêu đưa ROE bình quân toàn hệ thống phục hồi từ 5,5% lên ngưỡng mục tiêu 12,0% đến 15,0% trong giai đoạn 3 đến 5 năm.

Thứ ba, thắt chặt giám sát sở hữu chéo và minh bạch thông tin cổ đông. Cơ quan Thanh tra, Giám sát Ngân hàng cần tăng cường thực thi Thông tư 36/2014/TT-NHNN, siết chặt giới hạn nắm giữ cổ phần dưới 5% tại các tổ chức tín dụng khác, ngăn chặn triệt để tình trạng sở hữu chéo thông qua cá nhân liên quan, hướng tới giảm tỷ lệ nợ xấu hệ thống xuống dưới 2,0% trong kỳ đánh giá hàng năm.

Thứ tư, nâng cấp hệ thống quản trị rủi ro và áp dụng chuẩn mực Basel. Hội đồng quản trị và Ban điều hành các ngân hàng thương mại cổ phần cần chủ động triển khai đầy đủ các trụ cột an toàn vốn theo chuẩn Basel II và Basel III, duy trì hệ số an toàn vốn (CAR) trên 8,0% và nâng hệ số sinh lời trên tổng tài sản ROA vượt mốc 1,0% trong kế hoạch kinh doanh trung hạn 5 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách tại Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính. Luận văn cung cấp bằng chứng định lượng vững chắc giúp xây dựng khung pháp lý về tái cơ cấu tổ chức tín dụng, hoàn thiện lộ trình thoái vốn nhà nước và tối ưu hóa chính sách thu hút dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài.

Thứ hai, Hội đồng quản trị và Ban tổng giám đốc các ngân hàng thương mại cổ phần. Lãnh đạo ngân hàng có thể ứng dụng kết quả nghiên cứu để tái cấu trúc cơ cấu cổ đông nội bộ, đàm phán phát hành cổ phần cho nhà đầu tư chiến lược quốc tế nhằm cải thiện chỉ số ROE từ 6,39% lên trên 10,0%.

Thứ three, các nhà đầu tư tổ chức, quỹ đầu tư tài chính và chuyên viên phân tích chứng khoán. Công trình là tài liệu hữu ích để đánh giá mối tương quan giữa cơ cấu sở hữu và tiềm năng sinh lời thực tế, từ đó đưa ra quyết định giải ngân chính xác vào các mã cổ phiếu ngân hàng có chất lượng quản trị cao.

Thứ tư, giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng. Luận văn là hình mẫu chuẩn mực về việc ứng dụng mô hình kinh tế lượng dữ liệu bảng với phần mềm EViews 8, xử lý dữ liệu vi mô và kiểm định các giả thuyết tài chính ngân hàng hiện đại.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao sở hữu Nhà nước lại tác động tiêu cực đến tỷ suất sinh lời của ngân hàng?

Theo lý thuyết đại diện, sự tách biệt giữa quyền sở hữu toàn dân và quyền quản lý trực tiếp làm gia tăng chi phí đại diện và rủi ro đạo đức. Thực tế giai đoạn 2011 - 2014 cho thấy ROA khối ngân hàng quốc doanh chỉ đạt 1,05%, thấp hơn mức 1,20% của khối tư nhân do phải gánh vác các nhiệm vụ tín dụng chỉ định và áp lực xử lý nợ xấu đầu tư ngoài ngành.

Sự tham gia của cổ đông nước ngoài đóng góp cụ thể như thế nào vào việc tăng ROE?

Cổ đông chiến lược nước ngoài mang đến dòng vốn dồi dào, hệ thống quản trị rủi ro chuẩn mực quốc tế và công nghệ hiện đại. Những ngân hàng tận dụng tối đa room ngoại 30% ghi nhận tỷ suất sinh lời vượt trội, đóng góp trực tiếp đưa mức ROE từ đáy 5,5% lên mức hai con số từ 12,0% đến 14,0% ở các ngân hàng nhóm đầu.

Việc kiểm soát sở hữu chéo theo Thông tư 36 có ý nghĩa gì đối với hệ thống ngân hàng?

Quy định khống chế tỷ lệ sở hữu dưới 5% và không nắm giữ quá 2 tổ chức tín dụng khác giúp triệt tiêu hiện tượng tăng vốn ảo, minh bạch hóa cơ cấu cổ đông, hạn chế dòng vốn cho vay sân sau và đưa tỷ lệ nợ xấu từ mức 4,17% năm 2014 về ngưỡng an toàn dưới 3,0%.

Vì sao nghiên cứu sử dụng ROE làm biến chính và ROA làm biến kiểm tra tính vững?

ROE phản ánh trực tiếp lợi nhuận trên mỗi đồng vốn góp của cổ đông, chịu ảnh hưởng lớn từ đòn bẩy tài chính. Trong khi đó, ROA đo lường hiệu quả quản lý sử dụng tài sản toàn diện với mức bình quân 0,54% năm 2014. Sử dụng đồng thời cả hai chỉ số bảo đảm kết luận hồi quy có tính vững chắc và toàn diện.

Tại sao mô hình FEM hoặc REM lại vượt trội hơn mô hình Pooled OLS trong nghiên cứu này?

Dữ liệu bảng gồm 28 ngân hàng trong 11 năm chứa đựng nhiều đặc tính riêng biệt không đổi theo thời gian như văn hóa quản trị hay địa bàn hội sở. Kiểm định F-Test và Hausman Test giúp chọn lựa chính xác mô hình FEM hoặc REM, loại bỏ sai số do biến nội sinh và đem lại hệ số ước lượng không chệch.

Kết luận

• Luận văn hoàn thành việc định lượng hóa ảnh hưởng của cơ cấu cổ đông đến tỷ suất sinh lời của 28 ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam giai đoạn 2005 - 2015 qua 270 quan sát.
• Chứng minh rõ nét tác động tiêu cực của sở hữu Nhà nước và tác động tích cực của sở hữu nước ngoài cùng sở hữu tư nhân đến ROE và ROA.
• Khẳng định tính ưu việt của hiệu quả vận hành tại khối ngân hàng tư nhân với mức ROA 1,20% so với 1,05% của khối quốc doanh giai đoạn 2011 - 2014.
• Đóng góp hệ thống giải pháp toàn diện gắn liền với tiến trình nới room ngoại lên 35% - 49% và xử lý triệt để sở hữu chéo theo Thông tư 36.
• Đề xuất khung thời gian hành động cụ thể từ 1 đến 5 năm tới nhằm đưa ROE bình quân toàn ngành bứt phá từ 5,5% lên mức 12% - 15%.

Để tiếp tục nâng cao năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên hội nhập tài chính, các nhà quản lý và lãnh đạo ngân hàng cần chủ động tham khảo chi tiết toàn văn công trình nghiên cứu và triển khai ngay các khuyến nghị tái cấu trúc sở hữu phù hợp với điều kiện thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu Nội dung chương này giới thiệu khái quát đề tài nghiên cứu của bài luận văn bao gồm: lý do chọn đề tài, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, phạm vi và dữ liệu nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu và kết cấu của luận văn. Chương 2: Cơ sở lý thuyết liên quan đến vấn đề nghiên cứu Nội dung chương này trình bày tổng quan về tỷ suất sinh lời và cơ cấu cổ đông của NHTM. Về tỷ suất sinh lời, bài nghiên cứu trình bày khái niệm và các nhân tố tác động, còn cơ cấu cổ đông, tác giả trình bày khái niệm, phân loại và đặc điểm cấu trúc sở hữu của NHTM cổ phần. Tiếp đến, bài nghiên cứu trình bày sơ lược một số nghiên cứu trước đây về tác động của cơ cấu cổ đông đến tỷ suất sinh lời của NHTMCP.

Cuối cùng là phát triển giả thuyết nghiên cứu. Chương 3: Thực trạng cơ cấu cổ đông và tỷ suất sinh lời của NHTM cổ phần Việt Nam 2 GDP Việt Nam, truy cập tại http://data.org/indicator/NY.ZG/countries/VN?display=graph 3 Chỉ số tại trung ngành Việt Nam, truy cập tại http://databank.org/Data/Views/VariableSelection/SelectVariables.aspx?source=Global%20 Financial%20Development LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 Nội dung chương trình bày thực trạng về tình hình thay đổi cơ cấu sở hữu ở các NHTM Việt Nam trong thời gian qua, đồng thời đánh giá sơ bộ về chỉ tiêu tỷ suất sinh lời của NHTM quốc doanh và NHTM tư nhân Chương 4: Phương pháp, dữ liệu và kết quả nghiên cứu Trong chương này, tác giải đưa ra mô hình nghiên cứu, giải thích các biến phụ thuộc cũng như biến độc lập có trong mô hình. Đồng thời đưa ra kỳ vọng dấu của mô hình nghiên cứu, cách thức kiểm định giả thuyết nghiên cứu. Ngoài ra, nội dung chương này còn trình bày thống kê mô tả các biến, ma trận tương quan và kết quả hồi quy thể hiện tác động của các biến trong mô hình, đồng thời phân tích kết quả nghiên cứu vừa tìm được.

Chương 5: Kết luận và khuyến nghị Chương này tác giả đề xuất các giải pháp dựa trên kết quả nghiên cứu nhằm nâng cao tỷ suất sinh lời của NHTM cổ phần Việt Nam. Ý NGHĨA KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU Bằng phương pháp ước lượng Pooled OLS, FEM và REM để tìm kết quả hồi quy và thực hiện kiểm định giả thuyết (H1, H2, H3) đã tìm được mối quan hệ giữa cơ cấu cổ đông và tỷ suất sinh lời ngân hàng. Theo đó, sở hữu nhà nước ảnh hưởng tiêu cực đến tỷ suất sinh lời ngân hàng (trả lời câu hỏi thứ nhất); sở hữu nước ngoài có ảnh hưởng tích cực tỷ suất sinh lời ngân hàng (trả lời câu hỏi thứ hai); sở hữu trong nước ảnh hưởng tích cực đến tỷ suất sinh lời ngân hàng (trả lời câu hỏi thứ ba). Ba câu trả lời trên đã cho thấy các chính sách về cho phép đầu tư ngoài ngành của DNNN, đặc biệt là đầu tư ngân hàng đã cho kết quả tiêu cực lên hệ thống ngân hàng.

Trong khi đó, các chính sách như tái cấu trúc DNNN, cổ phần hóa ngân hàng quốc doanh, hay mở cửa thị trường ngân hàng nước ngoài được kỳ vọng mang đến kết quả tích cực. Bên cạnh đó, kết quả này cũng đã củng cố các nghiên cứu tương tự tại các nước đang phát triển, và bổ sung thêm kết quả nghiên cứu cho trường hợp của Việt Nam. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 CHƯƠNG 2 U CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ ẢNH HƯỞNG CỦA CƠ CẤU CỔ ĐÔNG ĐẾN TỶ SUẤT SINH LỜI CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 12 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ ẢNH HƯỞNG CỦA CƠ CẤU CỔ ĐÔNG ĐẾN TỶ SUẤT SINH LỜI CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN Chương 2 điểm qua các công trình nghiên cứu trước đây về mối quan hệ giữa cơ cấu cổ đông và tỷ suất sinh lời của ngân hàng, đồng thời phát triển giả thuyết nghiên cứu. Cụ thể, mục 2.1 – khung lý thuyết, mục 2.2 – ảnh hưởng của cơ cấu cổ đông lên tỷ suất sinh lời của ngân hàng, mục 2.3 – phát triển giả thuyết nghiên cứu, và cuối cùng là tóm tắt chương 2.

Cấu trúc sở hữu, Cơ cấu cổ đông và Tỷ suất sinh lời tại các Ngân hàng thương mại Cấu trúc sở hữu có thể được xác định theo hai khía cạnh: Quyền sở hữu tập trung (ownership concentration) và quyền sở hữu hỗn hợp (ownership mix) (Gursory & Aydogan, 2002). Quyền sở hữu tập trung là những cổ đông nắm giữ nhiều cổ phiếu nhất, đồng thời chịu ảnh hưởng nhiều nhất đến rủi ro và chi phí giám sát, (Pedersen & Thomsen, 1999). Trong nghiên cứu của Rokwaro (2013) khái niệm mức độ tập trung sở hữu được sử dụng là tỷ lệ sở hữu của 5 cổ đông lớn nhất trong các NH của Kenya. Wen (2013) cũng sử dụng mức độ tập trung sở hữu trong các NHTM nhà nước và các NHNTM tư nhân của Trung Quốc là tỷ lệ sở hữu của các cổ đông lớn nhất.

Antoniadis et al. (2010) cũng nghiên cứu mối quan hệ giữa tỷ lệ cổ đông sở hữu cổ phiếu lớn nhất đến kết quả hoạt động của các NH ở Trung Đông và Nam Phi. Khái niệm quyền sở hữu hỗn hợp chính là khái niệm về cơ cấu cổ đông bao gồm các tỷ lệ sở hữu khác nhau liên quan đến các đặc tính của cổ đông như: Tỷ lệ sở hữu nước ngoài, tỷ lệ sở hữu tư nhân, tỷ lệ sở hữu nhà nước. Các hình thức sở hữu này cũng được đề cập đến trong các nghiên cứu kể trên (Rokwaro, 2013, Wen, 2013, Anstoniadis, 2010, Peong, 2012).

Tỷ suất sinh lời của các ngân hàng được đo lường bằng chỉ tiêu lợi nhuận/vốn chủ sở hữu (ROE) hoặc lợi nhuận/tổng tài sản (ROA) (Athanasoglou et al. Về nguyên tắc, ROA phản ánh khả năng quản lý của ngân hàng để tạo ra lợi nhuận LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 13 từ tài sản của ngân hàng, mặc dù nó có thể bị sai lệch do các hoạt động ngoại bảng. Bên cạnh đó, ROA còn cho thấy hiệu quả tiết kiệm chi phí và hiệu quả sử dụng tài sản (vòng quay tài sản). Trong khi đó, ROE thể hiện lợi nhuận cho cổ đông dựa trên vốn góp, và ROE sẽ bằng ROA nhân với số nhân vốn chủ sở hữu (dùng để đo lường đòn bẩy tài chính).

Các yếu tố tác động lên tỷ suất sinh lời được chia làm 2 nhóm yếu tố chính: yếu tố nội tại của ngân hàng và yếu tố bên ngoài liên quan đến tình hình kinh tế vĩ mô. Quyền sở hữu tập trung hay cơ cấu cổ đông đều có những tác động đến sự thay đổi trong tỷ suất sinh lời của Ngân hàng thương mại (Claessens and Djankov, 1998). Wen (2010) đã sử dụng hệ số tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA) và tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) để đo lường khả năng sinh lời của các ngân hàng tại Trung Quốc, Ông tìm ra mối quan hệ tuyến tính thuận chiều giữa quyền sở hữu tập trung đến ROA. Kosak và Cok (2008) cũng nghiên cứu mối quan hệ này ở sáu quốc gia Đông Nam Âu (SEE - 6).

Họ cũng sử dụng các tỷ lệ sở hữu trong nước và tỷ lệ sở hữu nước ngoài trong ngân hàng để đo lường cơ cấu cổ đông, và phân tích chỉ số sinh lời trong suốt thời kì 1995-2004. Kết quả cho thấy sự khác biệt rất nhỏ của khả năng sinh lời giữa ngân hàng sở hữu nước ngoài và sở hữu trong nước. Lý thuyết đại diện (Agency theory) Lý thuyết đại diện được phát triển bởi Jensen & Meckling (1976). Lý thuyết này đề cập mối quan giữa chủ sở hữu hay là người ủy nhiệm (principals) là chủ của các nguồn lực và người thừa hành (agents) là người được ủy quyền (được thuê) của chủ sở hữu nguồn lực và được chủ sở hữu nguồn lực trao một số quyền quản lý nhất định đối với nguồn lực của người chủ sở hữu nhằm phục vụ lợi ích của chủ sở hữu.

Lý thuyết đề cập sự xung đột lợi ích giữa người ủy nhiệm và người thừa hành. Sự xung đột lợi ích này xảy ra bởi các bên đều có lợi ích riêng và vấn đề thông tin không cân xứng giữa người ủy nhiệm và người thừa hành. Do nhà quản lý (người thừa hành) có ưu thế hơn chủ sở hữu về thông tin, nên dễ dàng hành động tư lợi, hơn nữa việc giám sát các hành động của người đại diện cũng rất tốn kém, khó khăn, phức tạp. Với vị trí của mình, người quản lý công ty được cho là luôn có xu hướng tư lợi và không đủ siêng năng, mẫn cán, và có thể tìm LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 14 kiếm các lợi ích cá nhân cho mình chứ không phải cho công ty.Trong khi người chủ sở hữu chỉ quan tâm đến vấn đề lợi nhuận và gây áp lực lên các nhà quản lý thì sẽ dẫn đến việc các nhà quản lý cố tạo ra lợi nhuận bằng mọi cách mà không quan tâm đến các vấn đề khác, hoặc có thể chỉnh sửa các số liệu sổ sách….Điều này làm phát sinh các chi phí đại diện, là những chi phí phát sinh để duy trì một mối quan hệ đại diện có hiệu quả.

Việc này sẽ làm giảm lợi nhuận của công ty và tăng chi phí hoạt động. ẢNH HƯỞNG CỦA CƠ CẤU CỔ ĐÔNG LÊN LỢI NHUẬN CỦA NGÂN HÀNG Cho đến nay trên thế giới vẫn chưa có một kết quả thống nhất về mối liên hệ giữa cơ cấu cổ đông, biểu thị bằng danh tính của cổ đông, với tỷ suất sinh lời của ngân hàng. Điều này sẽ được thể hiện dưới bảng 2.1 tóm tắt kết quả nghiên cứu trước đây về ảnh hưởng của cơ cấu cổ đông đến tỷ suất sinh lời của ngân hàng. Như vậy, một số nghiên cứu đã đưa ra kết luận là sở hữu Nhà nước tác động tích cực đến tỷ suất sinh lời của ngân hàng, như nghiên cứu của Boubakri et al (2005) và Davis (2014).

Vì các nhà nghiên cứu này cho rằng sở hữu Nhà nước sẽ giúp các ngân hàng có nhiều điều kiện hơn để phân bổ vốn đầu tư, có nguồn vốn dồi dào. Bên cạnh đó cũng có hai lý thuyết khác ủng hộ việc tham gia của chính phủ vào thị trường tài chính, cụ thể là, quan điểm phát triển và quan điểm chính trị (Kiruri, 2013). Quan điểm phát triển cho rằng tại một số quốc gia nơi mà các tổ chức kinh tế không phát triển tốt, sở hữu nhà nước tại các ngành kinh tế chiến lược như ngân hàng là cần thiết để tái khởi động phát triển cả về tài chính và kinh tế, đồng thời thúc đẩy tăng trưởng.