Chương 1 TỎNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Sơ lược về cây cam sành 1.1 Phân loại thực vật Tên gọi cây cam Tên tiếng anh: King Mandarin Tên khoa hoc: Citrus sinensis L osheck Phan loai thuc vat Giới (Kingdom): Thực vat (Plantae) Ngành (Division): Hat kin (Angiospermae) Lớp (Class): Hai lá mam (Eudicots) Bộ (Order): Bồ hòn (Spaindales) Ho (Family): Cuu ly huong (Rutaceae) Chi (Genus): Cam chanh (Citrus) Loai (Special): Citrus nobilis 1.2 Nguồn gốc và phân bố Cam sành là một giống cây ăn quả thuộc chi Cam chanh có quả gần như quả cam (Citrus reticulata x maxima), nguồn gốc từ Việt Nam. Quả cam sành rất dé nhận ra nhờ lớp vỏ dày, san sùi giống bề mặt mảnh sành và thường có màu lục nhạt (khi chín có sắc cam), các múi thịt có màu cam. Cam sành được gắn nhiều tên khoa học khác nhau như Citrus nobilis, Citrus reticulata, hay Citrus sinensis, trên thực tế nó là giống lai tự nhiên: C. Cam sành Bồ Hạ trồng ở Bồ Hạ, huyện Yên Thế, tinh Bắc Giang.
Cam sành Bồ Ha hợp với đất phù sa cổ, khí hậu mát âm. Hiện nay vùng cao này đã bị xóa số do bệnh vàng lá gân xanh. Cam sành Hà Giang- Tuyên Quang - Yên Bái: là vùng cam chủ yếu của các tỉnh phía Bắc Việt Nam, năng suất cao; quả được thu hoạch vào dip Tết. Tại tỉnh Tuyên Quang, nối tiếng nhất là cam sành Hàm Yên, cam được trồng bạt ngàn tại xã Phù Lưu và một số xã lân cận.
Đây là vùng có năng suất trồng cam rat tốt, qua cam thơm ngon. Tại Nam Bộ cam sành cũng được trồng ở Tam Bình, Trà Ôn (Vĩnh Long); Cái Bè, Châu Thành, Chợ Gạo (Tiền Giang); Mỹ Khánh, Ô Môn (Cần Tho) (Wikipedia, 2023). Tại Bắc Tân Uyên, cam sành được trồng nhiều tại các xã Đất Cuốc, Tân Mỹ, Thường Tân, Lạc An, Tân Định, Hiếu Liêm. với điện tích trên 10.000 ha, cho sản lượng 400.
Giống cam này được nhân giống vô tính bằng phương pháp ghép gốc chứ không ươm mam trực tiếp bằng hạt. Cách làm này giúp nhà nông lựa chọn được những cây giống tốt, thân khỏe, cho sản lượng đều và chất lượng thông qua kiểm chứng trực tiếp từ cây mẹ trước đó (Nguyệt Ánh, 2018).2 Đặc điểm của cây cam sành 1.1 Đặc điểm thực vật học 1.1 Rễ Rễ cọc, gồm 2 loại: + Rễ chính: có thé ăn sâu đến 2 m, tùy thuộc vào từng loại chat đất + Rễ phụ (rễ ngang): thường tập trung ở tang dat 0 - 20 cm, nhiều nhất là rễ tơ phân bố nông và mật độ cao ở 0 - 10 em. Rễ ngang có thé ăn rộng gap 2 - 3 lần đường kính tán nhưng tập trung ở phạm vi 50 cm trong và ngoài hình chiếu tán. Sự sinh trưởng và phát triển của rễ phụ thuộc vào giống, chất đất, nhiệt độ và độ am, có tính chu ki và xen kẽ với các đợt cành.
Rễ sinh trưởng trước cành gần 1 tháng sau đó cành mới bắt đầu sinh trưởng (ra lộc non) một năm rễ cam có 3 thời kì hoạt động mạnh (Hoang Ngoc Thuận, 2009).2 Thân, cành Thân: Thuộc dạng thân gỗ, thường có tiết điện tròn, những cây mọc từ hạt, có bộ rễ mọc khỏe nên trên thân nồi đường sống. Thân cam có màu nâu thẫm, có đặc điểm là sau khi cành phát triển đến mức độ nhất định thì ngừng lại lúc đó ngọn rụng di, hiện 4 tượng này liên tục xảy ra trong các đợt lộc làm cho cây cam không có thân chính rõ rệt và có nhiều loại thân khác nhau: Thân g6, thân bụi hoặc thân nửa bụi. Cành: Cành sinh trưởng dinh dưỡng là những cành không mang hoa và quả, cành lớn lên về chiều dài và đường kính có tác dụng làm tăng sự phát triển của cả cây (Hoàng Ngọc Thuận, 2009).3 Lá Lá cam có eo lá phụ thuộc vào từng loài, eo lá là đặc điểm đề phân biệt được các giống. Lá thường có các hình dạng như hình ôvan, hình thoi, hình trứng lộn ngược Cây cam trưởng thành thường có 150.
Tổng diện tích lá vào khoảng 200 m?. Tuổi thọ của lá có thê tồn tại trên cây từ 15 - 24 tháng nhưng lá hết thời kì sinh trưởng sẽ rụng rải rác trong năm, đặc biệt là vào mùa đông. Lá có quan hệ chặt chẽ với sản lượng nhất là trọng lượng quả, do đó việc chăm sóc nuôi dưỡng bộ lá xanh và tồn tại lâu trên cây là biện pháp tăng năng suất và chất lượng quả (Hoàng Ngọc Thuận, 2009).4 Hoa Là loại hoa lưỡng tính có khả năng tự thụ, được hình thành ở nách lá, to nhỏ khác nhau tùy theo giống, tràng hoa thường có màu trắng. Hoa thường có 5 cánh, nhị nhiều có từ 20 - 40 nhị.
Hoa thường ra đồng thời với cành non, hoa nở rộ, trên một cây có thé nở tới 60 nghìn hoa và chỉ cần 1 % hoa đậu là mỗi cây có thể thu được 100 kg quả. Ở Việt Nam lứa hoa tốt nhất là hoa ra vào tháng 2 - 3 (miền Bắc), thang 5 - 6 (mién Nam). Trong một cây, cành ở ngọn thường nở hoa sớm hon cành gốc. Cành sinh trưởng yếu, ra hoa sớm hơn cành sinh trưởng mạnh.
Từ khi ra nụ cho đến thành hoa, thụ phan xong và rụng đi thay đôi theo giống và điều kiện môi trường, nếu nhiệt độ thấp thời kì này kéo dai hơn nhiệt độ cao từ 3 - 6 ngày (Hoang Ngọc Thuận, 2009).5 Quả Cam thuộc loại quả mọng, vỏ quả dày, mỏng khác nhau tùy từng loại, giống, được chia thành 2 phan (phan vỏ ngoai và phan vỏ giữa) - Phần vỏ ngoài: Gồm lớp biểu bì trên là biểu bì của tử phòng do các tế bảo sừng dày lên, xen kẽ có các khí không. - Phần vỏ giữa gồm2 lớp: lớp sắc tố và lớp trắng + Lớp sắc tố màu trắng do may chục tầng tế bào chứa nhiều sắc tố hợp thành một lớp mỏng do đó khi quả xanh nhờ có diệp lục mà quả có thể quang hợp được còn khi quả chín vỏ quả chuyền sang màu vàng hoặc màu đỏ. + Lớp trắng dưới lớp sắc tổ là lớp cùi, độ day mỏng của lớp cùi nay phụ thuộc vào từng giống (Hoàng Ngọc Thuận, 2009).6 Hạt Gồm nhiều phôi từ 1 - 7 phôi gọi là hiện tượng đa phôi trong đó có một phôi hữu tính còn các phôi khác là phôi vô tính. Thường phôi vô tính nảy mầm thành cây khỏe hơn mầm từ phôi hữu tính có khuynh hướng giống mẹ nhiều hơn.
Do đó nếu gieo hạt cam và có chọn lọc cân thận, ta có thể được các cây con tốt. Mặt khác, qua nghiên cứu thấy rằng nếu lấy mầm của cây mọc từ phôi vô tính ghép tạo cây mới, sẽ được một cây ghép khỏe hơn và cho năng suất quả cao hơn cây ghép bằng mắt lấy từ chính cây mẹ đó. Đó chính là cơ sở để có thể phục tráng giống cam quýt đã thoái hóa. Hình dạng, kích thước và trọng lượng, số lượng hạt thay đôi trong quả tùy thuộc vào giống và loài (Hoàng Ngọc Thuận, 2009).2 Yêu cầu về sinh thái 1.1 Nhiệt độ Cây cam có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới nóng 4m (Trung Quốc, An Độ, Philippines, Đông Dương), vì vậy cây cam có phổ thích ứng tương đối rộng: 35° vĩ độ Nam và Bắc bán cầu.
Có một số giống có thể lên đến 41° vĩ độ Bắc bán cầu (Hoàng Ngọc Thuận, 2009). Cây cam có thé trồng ở vùng nhiệt độ từ 12 - 39°C, trong đó nhiệt độ thích hợp nhất là từ 23 - 29°C. Nhiệt độ thấp hơn 12,5°C và cao hơn 40°C cây ngừng sinh trưởng (Vũ Việt Hung và ctv, 2021).2 Ánh sáng Cây có múi nói chung, cây cam nói riêng không ưa ánh sáng mạnh; ưa ánh sáng tan xạ có cường độ 10.000 lux, tương ứng với ánh sáng lúc 8 giờ sang và 16 - 17 giờ những ngày quang mây mùa hè (Vũ Việt Hưng va ctv, 2021).3 Nước Cam là loại cây ưa ẩm và ít chịu hạn đa số các loài và giống yêu cầu nhiều nước ở các thời kỳ nảy mầm, phân hóa mầm hoa, thời kỳ kết quả và phát triển. Đối với cam thời kỳ cần nước là từ tháng 11 đến tháng 2, lượng mưa thích hợp cho các vùng trồng cam trên dưới 2.4 Gió Hoạt động của gió bão ở nước ta là một hiện tượng đáng lưu ý trong việc bố trí các vùng trồng cam.
Tốc độ gió vừa phải có ảnh hưởng tốt đến việc lưu thông không khí, điều hòa độ 4m, giảm sâu bệnh hai, cây sinh trưởng tốt. Tuy nhiên tốc độ gió lớn ảnh hưởng đến khả năng đồng hóa của cây (Hoàng Ngọc Thuận, 2009).5 Dat và dinh dưỡng Cây cam có thê trồng được trên đa số các loại đất trồng trọt ở nước ta: đất thịt nặng ở Đồng Bang, đất phù sa châu thé, đất đồi núi, đất phù sa cổ, đất thịt nhẹ, dat các pha, đất bạc màu. Tuy nhiên ở những vùng đất xấu phải đầu tư nhiều, thâm canh cao, hiệu quả kinh tế sẽ kém hơn. Đất trồng cam quýt tốt nhất là những đất bằng phẳng có cấu tượng tốt, nhiều mùn, thoáng khí, giữ âm tốt, khi cần đễ tháo nước và có tầng đất dày (hơn 1m càng tốt), có mực nước nằm thấp (tối thiểu khoảng sâu hơn 80 cm).
Độ pH đất thích hợp trồng cam là từ 5,5 - 6. Cam cần được cung cấp đầy đủ và cân đối các nguyên tố dinh dưỡng NPK cũng như các nguyên tổ vi lượng (Hoàng Ngọc Thuận, 2009).3 Giá trị dinh dưỡng và giá trị sử dụng Cam là một trong những loại cây ăn quả được nhiều người ưa chuộng nhất trên thế giới. Trong quả cam chứa giàu các chất dinh dưỡng như: vitamin C, chất xơ, folate, chất chống oxy hóa nhưng rất ít calo và đường rất có lợi cho sức khỏe. Công dụng của 7 quả cam có thê kể đến như: giúp giải nhiệt, cân bằng huyết áp, điều hoa mức cholesterol, tăng cường hệ tiêu hóa và hệ miễn dịch của cơ thê.
Theo USDA (2019), một trái cam (140 g) cung cấp 73 calo, 1,3 g protein, 16,5 g carbohydrate và 0,2 g chất béo,13 mg natri, 2,8 g chất xơ, 12 g đường, 1,3 g chất đạm, 82,7 mg vitamin C, 232 mg kali và 60,2 mg canxi. Cam là nguồn cung cấp vitamin C, chất xơ và kali tuyệt vời. Kỹ thuật chăm sóc cây cam sành 1.1 Bón phần Cam cần được bón nhiều phân, cân đối các nguyên tố dinh dưỡng, đủ vi lượng cây mới sinh trưởng khỏe, sung sức, chống chịu tốt với sâu và bệnh hại, bền cây và cho thu hoạch cao. Muốn bón phân cho cây cam có hiệu quả cần căn cứ vào tính chất đất, tình hình sinh trưởng của cây và sản lượng thu hoạch hang năm.