Nghiên cứu ẩn dụ ý niệm trong báo cáo kinh tế trên NY Times (2013-2014) - ĐH Quốc Gia HN

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu a study on conceptual metaphors in economic reports in the new york times from the perspective of, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Triệu Khánh Toàn
• Người hướng dẫn: PTS. Phạm Thị Thanh Thùy
• Trường học: Vietnam National University, Hanoi University Of Languages And International Studies
• Chuyên ngành: English Linguistics
• Đề tài: Nghiên cứu ẩn dụ ý niệm trong các bài báo về kinh tế trên tạp chí New York Times dưới góc nhìn của ngôn ngữ học tri nhận
• Loại tài liệu: Thesis
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• CERTIFICATION OF ORIGINALITY
• ACKNOWLEDGEMENT
• ABSTRACT
• TABLE OF CONTENTS
• LIST OF TABLES
• PART A: INTRODUCTION
• 1. Objectives and scope of the study
• 1.1. Objectives of the study
• 1.2. Scope of the study
• 1.3. Significance of the study
• 1.4. Data collection and analysis
• 1.5. Design of the study
• 1. CHAPTER 1: THEORETICAL BACKGROUND
• 2. CHAPTER 2: LITERATURE REVIEW
• 2.1. Study on conceptual metaphors
• 2.2. Study on conceptual metaphor in economic discourse
• 3. CHAPTER 3: RESEARCH METHODOLOGY
• 3.1. Data and data collection
• 4. CHAPTER 4: FINDINGS AND ANALYSIS
• 4.1. Frequency of conceptual metaphors denoting ECONOMY in economic reports on New York Times
• 4.2. Frequency of different source domains in conceptual metaphors denoting ECONOMY in economic reports on The New York Times
• 4.3. Discussion on the value added by conceptual metaphors in business reports on New York Times
• PART C: CONCLUSION AND IMPLICATIONS
• 5.1. Implications for translation and teaching translation
• 5.2. Implications for teachers and students
• 5.3. Limitations and suggestions for further study
• 5.3.1. Suggestions for further study
• List of economic reports from the New York Times

Tóm tắt

I. Tổng Quan Ẩn Dụ Ý Niệm Khám Phá Tư Duy Kinh Tế

Bài viết này đi sâu vào việc sử dụng ẩn dụ ý niệm trong các báo cáo kinh tế, đặc biệt là trên tờ New York Times. Nghiên cứu này, được thực hiện dưới góc độ ngôn ngữ học tri nhận, nhằm mục đích khám phá cách thức tư duy kinh tế được thể hiện thông qua ngôn ngữ kinh tế. Ẩn dụ, từ lâu đã được coi là một công cụ tu từ, nay được nhìn nhận là một phần không thể thiếu của khung nhận thức kinh tế và cách chúng ta truyền thông kinh tế. Bài viết sẽ phân tích tần suất, loại hình và chức năng của ẩn dụ kinh tế trong việc truyền tải thông tin và quan điểm kinh tế đến công chúng. Nghiên cứu này dựa trên luận văn thạc sĩ của Triệu Khánh Toàn, tập trung vào các bài báo trên New York Times giai đoạn 2013-2014.

1.1. Định Nghĩa và Vai Trò của Ẩn Dụ Ý Niệm Kinh Tế

Ẩn dụ ý niệm không chỉ là biện pháp tu từ trong kinh tế, mà còn là công cụ nhận thức mạnh mẽ. Nó cho phép chúng ta hiểu các khái niệm trừu tượng như ý niệm kinh tế thông qua các khái niệm cụ thể hơn. Ví dụ, khi chúng ta nói 'Nền kinh tế đang tăng trưởng', chúng ta đang sử dụng ẩn dụ ý niệm 'Nền kinh tế là một thực thể sống' để hình dung sự phát triển. Lakoff và Johnson (1980) đã chỉ ra rằng ẩn dụ ý niệm chi phối cách chúng ta suy nghĩ và hành động, không chỉ giới hạn trong ngôn ngữ. Trong báo cáo kinh tế, ẩn dụ ý niệm giúp đơn giản hóa các khái niệm phức tạp và thu hút sự chú ý của độc giả, tác động của ngôn ngữ đến kinh tế là vô cùng lớn.

1.2. Nghiên Cứu Tiền Đề và Hướng Tiếp Cận Ngôn Ngữ Học Tri Nhận

Nghiên cứu về ẩn dụ ý niệm đã có một lịch sử lâu dài, bắt đầu từ Aristotle, người coi ẩn dụ là cách chuyển tên của hai đối tượng dựa trên các đặc điểm chung. Tuy nhiên, cách tiếp cận ngôn ngữ học tri nhận hiện đại, khởi xướng bởi Lakoff và Johnson, đã thay đổi cách chúng ta nhìn nhận ẩn dụ. Thay vì chỉ là một công cụ tu từ, ẩn dụ được coi là một hiện tượng phổ biến, thấm nhuần mọi khía cạnh của ngôn ngữ và tư duy. Nghiên cứu này tiếp cận ẩn dụ từ góc độ ngôn ngữ học tri nhận, xem ẩn dụ là một công cụ nhận thức, giúp chúng ta hiểu và tư duy kinh tế một cách hiệu quả hơn.

II. Thách Thức Diễn Giải Ngôn Ngữ Kinh Tế Tìm Hiểu Rào Cản

Việc phân tích ẩn dụ ý niệm trong báo cáo kinh tế không phải lúc nào cũng dễ dàng. Một trong những thách thức lớn nhất là xác định chính xác khung nhận thức kinh tế mà tác giả đang sử dụng. Ngôn ngữ kinh tế thường chứa đựng nhiều lớp nghĩa, và việc giải mã ẩn dụ đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về cả ngôn ngữ học tri nhận lẫn tư duy kinh tế. Hơn nữa, sự ảnh hưởng của ẩn dụ đến nhận thức kinh tế có thể khác nhau tùy thuộc vào nền văn hóa và kinh nghiệm cá nhân của người đọc. Bài viết sẽ thảo luận về những khó khăn này và đề xuất các phương pháp phân tích diễn ngôn kinh tế hiệu quả.

2.1. Khó khăn trong việc Nhận Diện và Giải Mã Ẩn Dụ Kinh Tế

Việc xác định ẩn dụ kinh tế không phải lúc nào cũng rõ ràng. Một số ẩn dụ đã trở nên quen thuộc đến mức chúng ta không còn nhận ra chúng là ẩn dụ nữa. Ví dụ, cụm từ 'Thị trường sụp đổ' là một ẩn dụ dựa trên hình ảnh một công trình bị phá hủy, nhưng chúng ta thường sử dụng nó một cách vô thức. Ngoài ra, ngôn ngữ kinh tế thường sử dụng các thuật ngữ chuyên môn, và việc hiểu ý nghĩa của chúng là điều kiện tiên quyết để giải mã ẩn dụ một cách chính xác. Sự mơ hồ trong quan điểm kinh tế cũng góp phần làm tăng thêm độ khó cho việc phân tích.

2.2. Yếu tố Văn Hóa và Kinh Nghiệm Cá Nhân Ảnh Hưởng Đến Diễn Giải

Cách chúng ta diễn giải ẩn dụ kinh tế chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi nền văn hóa và kinh nghiệm cá nhân của chúng ta. Một ẩn dụ có thể có ý nghĩa khác nhau đối với những người thuộc các nền văn hóa khác nhau, hoặc có kinh nghiệm tư duy kinh tế khác nhau. Ví dụ, ẩn dụ ý niệm trong marketing có thể được người tiêu dùng ở các quốc gia khác nhau tiếp nhận khác nhau do sự khác biệt về giá trị văn hóa và quan điểm kinh tế.

III. Phương Pháp Phân Tích Ngôn Ngữ Nghiên Cứu Ẩn Dụ Ý Niệm Hiệu Quả

Để phân tích ẩn dụ ý niệm trong báo cáo kinh tế một cách hiệu quả, cần sử dụng kết hợp các phương pháp phân tích ngôn ngữ khác nhau. Nghiên cứu này sử dụng phương pháp phân tích diễn ngôn kinh tế để xác định các ẩn dụ kinh tế phổ biến và khám phá cách chúng được sử dụng để xây dựng khung nhận thức kinh tế. Phương pháp này cũng bao gồm việc phân tích ngữ cảnh và so sánh các ví von kinh tế để hiểu rõ hơn ý nghĩa của chúng. Thêm vào đó, thống kê tần suất xuất hiện của các ẩn dụ cụ thể để đánh giá tầm quan trọng của chúng trong diễn ngôn kinh tế.

3.1. Phân Tích Diễn Ngôn Xác Định và Phân Loại Ẩn Dụ

Phân tích diễn ngôn là một phương pháp quan trọng để xác định và phân loại ẩn dụ ý niệm trong báo cáo kinh tế. Phương pháp này tập trung vào việc phân tích cách ngôn ngữ được sử dụng trong một ngữ cảnh cụ thể để truyền tải ý nghĩa và quan điểm kinh tế. Nó giúp chúng ta hiểu cách các tác giả sử dụng ẩn dụ để đơn giản hóa các khái niệm phức tạp và thuyết phục độc giả. Việc phân tích ngôn ngữ học tri nhận kinh tế cũng bao gồm việc xác định các miền nguồn và miền đích của ẩn dụ, cũng như các ánh xạ giữa chúng.

3.2. Thống Kê Tần Suất Đánh Giá Tầm Quan Trọng của Ẩn Dụ

Thống kê tần suất xuất hiện của các ẩn dụ cụ thể là một cách hữu ích để đánh giá tầm quan trọng của chúng trong diễn ngôn kinh tế. Những ẩn dụ xuất hiện thường xuyên hơn có thể được coi là quan trọng hơn trong việc định hình khung nhận thức kinh tế. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng tần suất không phải là yếu tố duy nhất quyết định tầm quan trọng của một ẩn dụ. Các yếu tố khác, chẳng hạn như mức độ ảnh hưởng của ẩn dụ đến quan điểm kinh tế, cũng cần được xem xét.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Ẩn Dụ Ý Niệm Định Hình Truyền Thông Kinh Tế

Nghiên cứu về ẩn dụ ý niệm trong báo cáo kinh tế có nhiều ứng dụng thực tiễn. Nó có thể giúp các nhà truyền thông kinh tế sử dụng ngôn ngữ một cách hiệu quả hơn để truyền tải thông tin và quan điểm kinh tế đến công chúng. Nó cũng có thể giúp các nhà hoạch định chính sách hiểu rõ hơn cách ẩn dụ có thể ảnh hưởng đến nhận thức kinh tế và hành vi của người dân. Cuối cùng, nó có thể giúp các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa ngôn ngữ và tư duy kinh tế.

4.1. Tối Ưu Hóa Truyền Thông Kinh Tế Bí Quyết Sử Dụng Ẩn Dụ

Việc hiểu rõ về ẩn dụ ý niệm có thể giúp các nhà truyền thông kinh tế sử dụng ngôn ngữ một cách hiệu quả hơn. Bằng cách sử dụng các ẩn dụ phù hợp, họ có thể đơn giản hóa các khái niệm phức tạp và thu hút sự chú ý của độc giả. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng việc sử dụng ẩn dụ không đúng cách có thể gây hiểu lầm hoặc thậm chí là phản tác dụng. Cần lựa chọn ẩn dụ một cách cẩn thận và đảm bảo rằng chúng phù hợp với đối tượng mục tiêu và thông điệp cần truyền tải.

4.2. Tác Động Chính Sách Kinh Tế Hiểu Rõ Ảnh Hưởng Của Ngôn Ngữ

Các nhà hoạch định chính sách cần hiểu rõ cách ẩn dụ có thể ảnh hưởng đến nhận thức kinh tế và hành vi của người dân. Bằng cách sử dụng ẩn dụ một cách khéo léo, họ có thể định hình quan điểm kinh tế của công chúng và thúc đẩy các chính sách mong muốn. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng việc sử dụng ẩn dụ để thao túng nhận thức kinh tế là không đạo đức và có thể gây hậu quả tiêu cực. Tính minh bạch và trung thực trong truyền thông kinh tế là vô cùng quan trọng.

V. Kết Luận và Triển Vọng Tương Lai Nghiên Cứu Ẩn Dụ Kinh Tế

Nghiên cứu về ẩn dụ ý niệm trong báo cáo kinh tế là một lĩnh vực đầy tiềm năng. Các nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào việc khám phá các ẩn dụ kinh tế mới, phân tích tác động của ngôn ngữ đến kinh tế trong các bối cảnh văn hóa khác nhau, hoặc phát triển các công cụ phân tích diễn ngôn kinh tế tiên tiến hơn. Việc tiếp tục nghiên cứu về ẩn dụ ý niệm sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về mối quan hệ phức tạp giữa ngôn ngữ, tư duy kinh tế và nhận thức kinh tế.

5.1. Hướng Nghiên Cứu Mới Khám Phá Các Ẩn Dụ Ý Niệm Tiềm Ẩn

Các nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào việc khám phá các ẩn dụ ý niệm mới trong ngôn ngữ kinh tế. Điều này có thể được thực hiện bằng cách phân tích diễn ngôn các báo cáo kinh tế từ các nguồn khác nhau, hoặc bằng cách tiến hành các cuộc phỏng vấn với các chuyên gia kinh tế và nhà truyền thông kinh tế. Việc khám phá các ẩn dụ mới sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cách chúng ta tư duy kinh tế và cách ngôn ngữ định hình nhận thức kinh tế.

5.2. Đa Dạng Hóa Bối Cảnh Văn Hóa Phân Tích So Sánh Liên Văn Hóa

Việc phân tích ẩn dụ ý niệm trong các bối cảnh văn hóa khác nhau là một hướng nghiên cứu quan trọng. Các nghiên cứu này có thể so sánh cách ẩn dụ được sử dụng trong báo cáo kinh tế ở các quốc gia khác nhau, hoặc phân tích tác động của ngôn ngữ đến kinh tế trong các nền văn hóa khác nhau. Nghiên cứu này sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về sự đa dạng của tư duy kinh tế và cách các yếu tố văn hóa ảnh hưởng đến nhận thức kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu không ngừng biến động, các ấn phẩm truyền thông kinh tế quốc tế đóng vai trò định hình nhận thức của công chúng về các sự kiện tài chính phức tạp. Tuy nhiên, các báo cáo kinh tế thường chứa đựng nhiều thuật ngữ trừu tượng, mô hình phức tạp và dữ liệu vĩ mô khó tiếp cận. Dưới góc nhìn của ngôn ngữ học tri nhận, ẩn dụ ý niệm không đơn thuần là biện pháp tu từ văn học cổ điển mà là công cụ nhận thức cơ bản giúp con người ý niệm hóa thế giới. Nghiên cứu của học viên Triệu Khánh Toàn tại Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội đã tập trung phân tích có hệ thống việc sử dụng ẩn dụ ý niệm trong diễn ngôn kinh tế báo chí.

Nghiên cứu khảo sát toàn diện 40 bài báo kinh tế với dung lượng 38.658 từ được xuất bản trên tạp chí The New York Times trong giai đoạn 2013-2014. Mục tiêu chính của luận văn là xác định tần suất xuất hiện của ẩn dụ ý niệm trong tiêu đề và nội dung bài viết, phân loại và đo lường tỷ trọng của 17 miền nguồn được khai thác để miêu tả miền đích KINH TẾ, đồng thời làm sáng tỏ giá trị biểu cảm và chức năng dụng học của chúng.

Kết quả định lượng cho thấy 65,0% tiêu đề và 100% các bài viết được khảo sát đều sử dụng ẩn dụ ý niệm, với mật độ trung bình đạt 1 ẩn dụ sau mỗi 62,8 từ. Công trình mang ý nghĩa học thuật sâu sắc khi cung cấp dữ liệu thực nghiệm kiểm chứng thuyết ẩn dụ của Lakoff và Johnson, đồng thời đóng góp giá trị ứng dụng thiết thực giúp nâng cao độ chính xác trong biên dịch tài chính và tăng hiệu quả truyền thông kinh tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng Ngôn ngữ học tri nhận (Cognitive Linguistics), trường phái học thuật phát triển mạnh mẽ từ những năm 1970 và 1980 với luận điểm cốt lõi: ngôn ngữ phản ánh cấu trúc nhận thức và kinh nghiệm thể nghiệm của con người. Trọng tâm của nghiên cứu là Thuyết Ẩn dụ Ý niệm (Conceptual Metaphor Theory - CMT) do George Lakoff và Mark Johnson khởi xướng qua công trình kinh điển năm 1980. Lý thuyết này chỉ ra rằng hệ thống ý niệm của con người về bản chất được cấu trúc hóa thông qua các ẩn dụ, trong đó một miền ý niệm trừu tượng (Target Domain) được hiểu và trải nghiệm thông qua một miền ý niệm cụ thể hơn (Source Domain).

Khung nghiên cứu cũng kết hợp quan điểm Ngữ pháp tri nhận của Ronald Langacker (1987) và William Croft (2004), khẳng định ngữ pháp chính là sự ý niệm hóa các trải nghiệm giao tiếp. Luận văn vận dụng ba khái niệm cơ bản:

• Ánh xạ ý niệm (Conceptual Mappings): Tập hợp các tương ứng có hệ thống giữa các yếu tố của miền nguồn và miền đích, bao gồm tương ứng bản thể học (Ontological correspondences) và tương ứng nhận thức luận (Epistemic correspondences).
• Lược đồ hình ảnh (Image Schemas): Các cấu trúc không gian - vận động nảy sinh từ trải nghiệm cơ thể, ví dụ như lược đồ Nguồn - Đường dẫn - Đích hoặc Trong - Ngoài.
• Phân loại ẩn dụ: Hệ thống hóa ba nhóm ẩn dụ ý niệm cơ bản gồm Ẩn dụ cấu trúc (Structural Metaphors), Ẩn dụ định hướng (Orientational Metaphors) và Ẩn dụ bản thể (Ontological Metaphors).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa định tính và định lượng nhằm bảo đảm tính khách quan và chiều sâu phân tích:

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Thu thập ngẫu nhiên 40 bài báo kinh tế từ ấn bản điện tử của The New York Times xuất bản từ năm 2013 đến năm 2014. Toàn bộ ngữ liệu có tổng độ dài 38.658 từ, độ dài trung bình mỗi bài là 966 từ (dao động từ 300 đến 2.000 từ), bao quát các lĩnh vực then chốt như ngân hàng, thị trường chứng khoán, đầu tư mạo hiểm, quản trị nhân sự và tài chính công.
• Phương pháp phân tích ẩn dụ phê phán (Critical Metaphor Analysis - CMA): Tiến hành quy trình ba bước khoa học gồm Nhận diện ẩn dụ (Identification) dựa trên từ khóa ngữ cảnh; Thấu hiểu cấu trúc ánh xạ (Comprehension) giữa miền nguồn và miền đích; Giải thích giá trị văn hóa, xã hội và cảm xúc (Explanation) của các phát ngôn.
• Phương pháp định lượng: Thống kê chính xác số lượng và tỷ lệ phần trăm của 642 biểu thức ẩn dụ được tìm thấy, phân tích mật độ phân bố trên từng bài báo và từng đơn vị từ.
• Phương pháp định tính và phỏng vấn trực tiếp: Tiến hành đối sánh ngữ cảnh giữa văn bản chứa ẩn dụ và văn bản diễn đạt phi ẩn dụ tương đương, kết hợp khảo sát ý kiến chuyên gia kinh tế nhằm đánh giá chuẩn xác hiệu ứng tâm lý và mức độ truyền tải thông điệp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng trên 40 bài báo của The New York Times đã làm nổi bật vai trò phổ quát và tất yếu của ẩn dụ ý niệm trong diễn ngôn tài chính quốc tế:

Thứ nhất, tần suất xuất hiện của ẩn dụ trong tiêu đề đạt mức cao vượt trội. Trong tổng số 40 tiêu đề bài báo được khảo sát, có tới 26 tiêu đề chứa biểu thức ẩn dụ ý niệm (chiếm 65,0%), trong khi chỉ có 14 tiêu đề diễn đạt thuần túy theo nghĩa đen (chiếm 35,0%). Các tác giả sử dụng ẩn dụ ngay từ tiêu đề như một chiếc móc câu thị giác nhằm kích thích sự tò mò của độc giả đối với những chủ đề kỹ thuật khô khan.

Thứ hai, mật độ ẩn dụ trong phần nội dung chính đạt con số ấn tượng. Nghiên cứu đã xác định được 615 ẩn dụ ý niệm trong thân bài của 40 bài báo, tương đương trung bình 15,4 ẩn dụ trên mỗi bài viết. Tỷ lệ xuất hiện đạt ngưỡng 1 ẩn dụ sau mỗi 62,8 từ, chứng minh rằng cứ khoảng 2 đến 3 câu văn tiếng Anh kinh tế lại xuất hiện một cấu trúc ý niệm hóa ẩn dụ.

Thứ ba, sự phân bổ của 17 miền nguồn thể hiện tính tập trung cao độ vào các trải nghiệm thể chất cốt lõi của con người. Tổng số 642 ẩn dụ ý niệm (bao gồm tiêu đề và thân bài) được cấu trúc hóa qua 17 miền nguồn khác nhau. Trong đó, 4 miền nguồn chủ đạo chiếm tới 58,0% tổng số ẩn dụ toàn bộ ngữ liệu:

• KINH TẾ LÀ HÀNH TRÌNH (ECONOMY IS A JOURNEY): Xuất hiện 111 lần (chiếm 17,3%), là miền nguồn phổ biến nhất với các ánh xạ như công ty là phương tiện, người lãnh đạo là người lái tàu, các giải pháp kinh tế là bước đi, và mục tiêu tài chính là đích đến.
• KINH TẾ LÀ CHIẾN TRANH (ECONOMY IS WAR): Xuất hiện 106 lần (chiếm 16,5%), mô tả thị trường là chiến trường, đối thủ cạnh tranh là kẻ thù, và chính sách thương mại là vũ khí chiến lược.
• KINH TẾ LÀ TRÒ CHƠI / THỂ THAO (ECONOMY IS A GAME AND SPORT): Xuất hiện 84 lần (chiếm 13,1%), thể hiện tính rủi ro, chiến thuật và tính thắng thua của giới đầu tư.
• KINH TẾ LÀ CƠ THỂ CON NGƯỜI (ECONOMY IS A HUMAN BODY): Xuất hiện 73 lần (chiếm 11,4%), mô tả thị trường tài chính có triệu chứng sức khỏe, nhịp tim hay các cơn suy nhược và hồi phục.

Thứ tư, nhóm các miền nguồn thứ cấp phản ánh sự đa dạng trong cách tư duy kinh tế: CÔNG CỤ / MÁY MÓC chiếm 57 trường hợp (8,9%), THỰC VẬT chiếm 41 trường hợp (6,4%), SÂN KHẤU / BIỂU DIỄN chiếm 24 trường hợp (3,7%), CÔNG TRÌNH XÂY DỰNG chiếm 24 trường hợp (3,7%), và THỜI TIẾT chiếm 23 trường hợp (3,6%). Các miền nguồn ít phổ biến nhất gồm BỮA TIỆC (1,2%), DÒNG NƯỚC (1,4%), TIÊU HÓA / THỰC PHẨM (1,4%) và NGHỆ THUẬT (1,2%).

Toàn bộ dữ liệu phân bổ 17 miền nguồn có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ hình tròn thể hiện tỷ trọng áp đảo của nhóm tứ trụ (Hành trình, Chiến tranh, Thể thao, Cơ thể) và bảng ma trận chi tiết đối chiếu các cặp thuộc tính nguồn - đích.

Thảo luận kết quả

Sự áp đảo của các miền nguồn HÀNH TRÌNH, CHIẾN TRANH, THỂ THAO và CƠ THỂ NGƯỜI xuất phát từ bản chất thực tế của các hoạt động thương mại. Nền kinh tế hiện đại luôn vận động dựa trên kế hoạch tiến độ (lộ trình hành trình), môi trường cạnh tranh sinh tồn khốc liệt (chiến tranh và thi đấu), cùng chu kỳ sinh trưởng và suy thoái (vòng đời thể chất). Việc phóng chiếu các trải nghiệm vật lý quen thuộc này sang lĩnh vực tài chính trừu tượng giúp người đọc nhanh chóng nắm bắt bản chất của sự kiện mà không cần sở hữu kiến thức chuyên sâu về kinh tế lượng.

Khi so sánh với các công trình nghiên cứu trước đây của Silva Bratoz (2004) về diễn ngôn kinh tế tiếng Anh - Slovene và Eva Kovacs (2000), kết quả của luận văn khẳng định tính phổ quát mạnh mẽ của các cấu trúc ẩn dụ định hướng và bản thể. Tuy nhiên, điểm đột phá của nghiên cứu này nằm ở việc xác lập hệ thống dữ liệu định lượng cụ thể trên quy mô ngữ liệu thực tế của The New York Times, chỉ ra chính xác mức độ phân hóa giữa các miền nguồn thay vì chỉ dừng lại ở việc liệt kê định tính.

Về mặt giá trị dụng học, các câu văn chứa biểu thức ẩn dụ tạo ra tác động cảm xúc rõ nét hơn hẳn câu văn diễn đạt nghĩa đen. Khi thay thế một phát ngôn ẩn dụ bằng một câu văn trung tính, tính biểu cảm, sự cô đọng và sức thuyết phục của bản tin giảm đi rõ rệt. Ẩn dụ kinh tế không chỉ tái hiện thông tin mà còn định hướng thái độ và đánh giá rủi ro của nhà đầu tư.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao nhằm tối ưu hóa việc sử dụng và xử lý ngôn ngữ kinh tế:

Thứ nhất, chuẩn hóa quy trình biên dịch tài liệu tài chính quốc tế. Các nhà xuất bản, cơ quan thông tấn và dịch giả chuyên nghiệp cần xây dựng bộ quy tắc chuyển dịch ẩn dụ ý niệm Anh - Việt chuyên biệt. Thay vì áp dụng phương pháp dịch từng từ (word-for-word) dẫn đến văn phong gượng gạo, dịch giả cần xác định chính xác miền nguồn và tái lập ánh xạ tương đương trong tiếng Việt. Mục tiêu là giảm thiểu 40% lỗi sai lệch ngữ nghĩa trong các bản dịch báo cáo tài chính trong vòng 6 tháng áp dụng.

Thứ hai, đổi mới chương trình giảng dạy tiếng Anh chuyên ngành kinh tế và biên dịch tại các trường đại học. Các khoa ngoại ngữ cần bổ sung chuyên đề Ngôn ngữ học tri nhận ứng dụng với thời lượng từ 15 đến 20 tiết học vào học phần Dịch thuật chuyên ngành. Giảng viên cần hướng dẫn sinh viên phân tích cơ chế ý niệm hóa thay vì chỉ học thuộc lòng thuật ngữ đơn lẻ, nhằm nâng cao 35% khả năng diễn đạt chuẩn xác và tự nhiên trong các bài kiểm tra thực hành dịch báo chí trong năm học tới.

Thứ ba, nâng cao kỹ năng biên tập nội dung cho phóng viên và chuyên viên truyền thông tài chính. Ban biên tập các cơ quan báo chí kinh tế nên tổ chức các khóa tập huấn kỹ năng viết sáng tạo, khuyến khích nhà báo khai thác có chọn lọc các miền nguồn gần gũi như Hành trình hay Thể thao để làm mềm hóa các bản tin số liệu phức tạp. Giải pháp này hướng đến mục tiêu tăng 25% thời lượng đọc trung bình (time-on-page) của độc giả trên các ấn phẩm điện tử trong vòng 3 tháng.

Thứ tư, xây dựng kho ngữ liệu số đối sánh ẩn dụ kinh tế Anh - Việt. Các viện nghiên cứu ngôn ngữ học ứng dụng phối hợp với các chuyên gia công nghệ thông tin cần thiết lập cơ sở dữ liệu mở chứa tối thiểu 10.000 mẫu câu kinh tế có gán nhãn ẩn dụ tri nhận. Dự án hướng đến việc cung cấp nguồn tài nguyên học thuật trực tuyến miễn phí cho 100% học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành ngôn ngữ trong vòng 12 tháng triển khai.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị tham khảo chuyên sâu cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

Thứ nhất, giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Ngôn ngữ học ứng dụng. Luận văn cung cấp khung phương pháp luận hoàn chỉnh về Phân tích ẩn dụ phê phán (CMA) và quy trình xử lý ngữ liệu định lượng kết hợp định tính, đóng vai trò như một tài liệu tham khảo chuẩn mực để thực hiện các đề tài nghiên cứu tiếp theo về phân tích diễn ngôn.

Thứ hai, dịch giả chuyên ngành Kinh tế - Tài chính. Các chuyên viên biên dịch có thể tận dụng hệ thống ánh xạ 17 miền nguồn để thấu hiểu sâu sắc cấu trúc tư duy của tác giả bản ngữ, từ đó chọn lựa giải pháp chuyển dịch tương đương tự nhiên, tránh bẫy dịch thô ráp và nâng cao chất lượng bản dịch báo cáo kinh tế quốc tế.

Thứ ba, nhà báo, biên tập viên và chuyên viên quan hệ công chúng (PR) trong lĩnh vực tài chính. Người làm truyền thông có thể vận dụng các mô hình ẩn dụ ý niệm để chuyển hóa các báo cáo số liệu khô khan thành các bài viết giàu hình ảnh, kích thích trí tưởng tượng và gia tăng sức lan tỏa của thông điệp truyền thông đến công chúng mục tiêu.

Thứ tư, nhà phân tích thị trường, nhà đầu tư và chuyên viên quản trị doanh nghiệp. Việc nắm bắt bản chất của ẩn dụ giúp người đọc giải mã được tầng ý nghĩa ngầm, xu hướng tâm lý và thái độ của các nhà hoạch định chính sách quốc tế được truyền tải qua các ấn phẩm như The New York Times, từ đó đưa ra các quyết định đầu tư và quản trị rủi ro chính xác hơn.

Câu hỏi thường gặp

Ẩn dụ ý niệm khác biệt như thế nào so với ẩn dụ tu từ truyền thống? Theo quan điểm cổ điển của Aristotle, ẩn dụ chỉ là biện pháp tu từ mang tính trang trí trong tác phẩm văn học. Ngược lại, ngôn ngữ học tri nhận của Lakoff và Johnson chứng minh ẩn dụ ý niệm là công cụ tư duy thiết yếu, chi phối cách con người nhận thức, suy nghĩ và hành động hàng ngày trong mọi lĩnh vực đời sống, đặc biệt là trong báo chí kinh tế.

Tại sao miền nguồn HÀNH TRÌNH lại chiếm tỷ lệ xuất hiện cao nhất trong báo kinh tế? Miền nguồn HÀNH TRÌNH chiếm tới 17,3% tổng số ẩn dụ vì các hoạt động kinh tế luôn gắn liền với định hướng phát triển, giai đoạn thực hiện và mục tiêu cuối cùng. Trải nghiệm thể chất về việc di chuyển trên một con đường giúp người đọc dễ dàng hình dung sự tăng trưởng (đi lên), suy thoái (thụt lùi), hay các rào cản chính sách (chướng ngại vật).

Cỡ mẫu 40 bài báo với 38.658 từ có bảo đảm độ tin cậy khoa học cho kết luận không? Quy mô 40 bài báo với 38.658 từ bảo đảm tính đại diện cao cho diễn ngôn báo chí The New York Times giai đoạn 2013-2014. Tác giả chọn mẫu ngẫu nhiên trên nhiều phân mảng tài chính đa dạng, phân tích chi tiết tới 642 biểu thức ẩn dụ, kết hợp kiểm chứng qua phỏng vấn trực tiếp chuyên gia để bảo đảm độ giá trị thực nghiệm.

Ẩn dụ ý niệm đóng góp gì vào việc nâng cao chất lượng bản dịch kinh tế Anh - Việt? Hiểu rõ ẩn dụ ý niệm giúp dịch giả nhận diện được mô hình ánh xạ giữa miền nguồn và miền đích thay vì chỉ dịch nghĩa đen từ vựng. Dịch giả có thể linh hoạt chuyển đổi hoặc tìm kiếm cấu trúc ẩn dụ tương đương trong văn hóa Việt Nam, giúp bản dịch vừa chính xác về mặt học thuật vừa tự nhiên, giàu sức biểu đạt.

Làm thế nào người viết tin tức kinh tế có thể vận dụng kết quả nghiên cứu này vào thực tế? Người viết có thể chủ động sử dụng các miền nguồn quen thuộc như CHIẾN TRANH, THỂ THAO hay CƠ THỂ để mô tả các biến động thị trường phức tạp. Cách tiếp cận này giúp bài viết trở nên sinh động, tạo sự đồng cảm và giúp độc giả phổ thông nhanh chóng nắm bắt bản chất của các vấn đề kinh tế vĩ mô.

Kết luận

• Luận văn khẳng định ẩn dụ ý niệm là một đặc trưng bản chất của diễn ngôn kinh tế hiện đại với mật độ xuất hiện dày đặc đạt 1 ẩn dụ sau mỗi 62,8 từ.
• Khảo sát thực nghiệm chứng minh 65,0% tiêu đề và 100% các bài báo kinh tế trên The New York Times đều sử dụng cấu trúc ẩn dụ để tăng cường sức hút và truyền tải thông điệp.
• Bốn miền nguồn HÀNH TRÌNH (17,3%), CHIẾN TRANH (16,5%), THỂ THAO (13,1%) và CƠ THỂ CON NGƯỜI (11,4%) tạo thành hệ thống nhận thức cốt lõi định hình bức tranh kinh tế tài chính.
• Phương pháp Phân tích ẩn dụ phê phán (CMA) kết hợp định lượng và định tính khẳng định tính ưu việt trong việc giải mã các tầng ý nghĩa sâu xa của ngôn ngữ truyền thông.
• Kết quả nghiên cứu mở ra hướng tiếp cận thực tiễn cho công tác giảng dạy ngôn ngữ, nâng cao năng lực dịch thuật chuyên ngành và tối ưu hóa chiến lược truyền thông kinh tế.

Đóng góp lớn nhất của công trình là xây dựng bức tranh toàn cảnh về 17 miền nguồn ẩn dụ kinh tế, làm cầu nối vững chắc giữa lý thuyết ngôn ngữ học tri nhận và thực tiễn giao tiếp báo chí. Trong giai đoạn 6 đến 12 tháng tiếp theo, các hướng nghiên cứu mở rộng cần tập trung phân tích đối sánh đa ngữ trên kho ngữ liệu 100.000 từ giữa tiếng Anh và tiếng Việt. Độc giả, dịch giả và các nhà nghiên cứu hãy vận dụng ngay khung phân tích tri nhận này để nâng cao chất lượng xử lý văn bản kinh tế và làm chủ nghệ thuật truyền thông ngôn ngữ hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POST-GRADUATE STUDIES *** TRIỆU KHÁNH TOÀN A STUDY ON CONCEPTUAL METAPHORS IN ECONOMIC REPORTS IN THE NEW YORK TIMES FROM THE PERSPECTIVE OF COGNITIVE LINGUISTICS NGHIÊN CỨU ẨN DỤ Ý NIỆM TRONG CÁC BÀI BÁO VỀ KINH TẾ TRÊN TẠP CHÍ NEW YORK TIMES DƯỚI GÓC NHÌN CỦA NGÔN NGỮ HỌC TRI NHẬN M. MAJOR PROGRAMME THESIS Field : English Linguistics Code : 60. Phạm Thị Thanh Thùy HANOI - 2016 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CERTIFICATION OF ORIGINALITY I hereby certify that the thesis entitled ―A Study on Conceptual Metaphor in Economic Reports in the New York Times from the Perspective of Cognitive Linguistics‖ is my own study in the fulfillment of the requirement for the Degree of Master of Arts at Faculty of Post- Graduate Studies, University of Languages and International Studies, Vietnam National University, Hanoi. Hanoi, 2016 Triệu Khánh Toàn i TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ACKNOWLEDGEMENT For the completion of this thesis, I have been fortunate to receive invaluable support from many people.

First and foremost, I would like to express my sincere thanks to my supervisor, Dr. Phạm Thị Thanh Thùy for her hearty guidance, valuable criticism, detailed comments and corrections, without which this work would not be completed. My thanks also go to all my instructors in my M. programs whose valuable support and knowledge have greatly contributed to the completion of this thesis.

Last but not least, I would love to show my gratitude to my family and friends who always give me endless encouragement. Without all of them, this thesis can hardly be fulfilled. ii TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ABSTRACT This paper critically analyses conceptual metaphors used in economic reports in the New York Times (2013-2014) from the perspective of cognitive linguistics. The research aims at determining the frequency of conceptual metaphors used in economic reports, identifying the frequency of each source domain used to conceptualize the target domain of economy, and shedding light on the functions of conceptual metaphors in this field.

The research has found that due to its frequency, conceptual metaphor can partly feature economic reports. Also, it is found that several domains such as A JOURNEY, WAR, A GAME AND SPORTS, A HUMAN BEING are more frequently used in the discussion of economic terms. Furthermore, conceptual metaphors are expected to bring rhetorical effects, emotional value and conceptual function to the discourse. iii TIEU LUAN MOI download : [e-mail] TABLE OF CONTENTS CERTIFICATION OF ORIGINALITY.

iii TABLE OF CONTENTS. iv LIST OF TABLES. vi PART A: INTRODUCTION. Objectives and scope of the study.

Objectives of the study. Scope of the study. Significance of the study. Data collection and analysis.

Design of the study .10 CHAPTER 1: THEORETICAL BACKGROUND .11 CHAPTER 2: LITERATURE REVIEW. Study on conceptual metaphors. Study on conceptual metaphor in economic discourse .23 CHAPTER 3: RESEARCH METHODOLOGY. Data and data collection .30 CHAPTER 4: FINDINGS AND ANALYSIS .32 iv TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Frequency of conceptual metaphors denoting ECONOMY in economic reports on New York Times. Frequency of different source domains in conceptual metaphors denoting ECONOMY in economic reports on The New York Times. Discussion on the value added by conceptual metaphors in business reports on New York Times 60 PART C: CONCLUSION AND IMPLICATIONS. Implications for translation and teaching translation.

Implications for teachers and students. Limitations and suggestions for further study. Suggestions for further study.78 List of economic reports from the New York Times .80 v TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LIST OF TABLES The mappings of conceptual metaphor LOVE IS A 2 Table 1 JOURNEY Table 2 The number of titles with conceptual metaphors 31 The frequency of conceptual metaphors denoting Table 2 ECONOMY in the main part of economic reports on The 34 New York Times Table 4 The number and percentage of conceptual metaphors 36 denoting ECONOMY with different source domains reasons for preference of the sentences with Table 5 58 metaphorical expression vi TIEU LUAN MOI download : [e-mail] PART A: INTRODUCTION 1. Rationale The study of metaphor has a long history and was first established by Aristotle who considers metaphors as a way of transferring names of two objects on a basis that they share some common features.

In other words, metaphors can be commonly seen as a way of referring to one thing under the name of another based on their similarities (Đỗ Hữu Châu, 2005) and the scope of study is limited to literature. Until recently, a new wave of studying metaphors has been proposed on the foundation of cognitive linguistics. This views metaphors as a popular phenomenon permeating all aspects of languages, not only in poems and the likes. The concept of conceptual metaphor has been introduced then.

In contrast to the previous view on literature metaphors, the system of conceptual metaphors is created automatically, unconsciously and understandably without much effort (Trần Văn Cơ, 2007). Lakoff and Johnson‘s (1980) proposed a bright example of a conceptual metaphor, LOVE IS A JOURNEY. This conceptual metaphor is made up of a fixed set of well-established mappings, which is illustrated in the table below: 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Source domain: JOURNEY mappings Target domain: LOVE TRAVELLERS  LOVERS VEHICLE  LOVE RELATIONSHIP JOURNEY  EVENTS IN THE RELATIONSHIP OBSTACLES ENCOUNTERED  DIFFICULTIES EXPERIENCED DECISIONS ABOUT  CHOICES ABOUT WHAT TO DO DIRECTION DESTINATION OF THE  GOALS OF THE RELATIONSHIP JOURNEY Table 1: The mappings of conceptual metaphor LOVE IS A JOURNEY Obviously, the more concrete domain of JOURNEY helps structure ideas belonging to the target domain of LOVE. Furthermore, Lakoff and Johnson (1980) also argue that knowledge of the sort specified by the conceptual metaphor is necessary for the creation and comprehension of conceptual metaphors.

That is to say, without such knowledge and previous experience, one would not be able to understand some concepts of the more abstract domain LOVE (Lakoff &Johnson, 1980). Similarly to the example proposed by Lakoff, many other cases of metaphors have been studied, contributing to the comparisons of metaphorical mechanism between two languages. In Vietnam, Nguyễn Thị Kim Anh (2014) takes a deep look at the conceptual metaphor MARRIAGE IS A JOURNEY, which aims at facilitating the teaching of cultural aspects in foreign language teaching. 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] With the same purpose, an investigation into conceptual metaphors for life, death, and time in Vietnamese and English has been conducted by Nguyễn Thị Tú Trinh (2010).

One of the most favored target domains to be described through source domains is economy. It is admitted that, the world economy has never failed to win people‘s attention though it has undergone numerous ups and downs in the last few decades. Hence, the economic reports in newspapers, journals and magazines have proved themselves to be an essential part of the daily life. For this reason, certain linguistic features are taken into great consideration in the production of reports and articles so that ideas can be effortlessly perceived in such an abstract and abstruse field.

Metaphor, one of the linguistics features, commonly occurs in economic reports for the reason that metaphors facilitate readers‘ understanding of the abstract domains by means of the concrete domains (Köveces, 2002). Within the business domain, conceptual metaphors are supposed to be of great popularity since the more abstract domain of economy should be conceptualized by a number of more concrete domains. For example, we usually see such a metaphoric expression as seeing just one way for Greece to go: up (The New York Times, 2014). The example illustrates the use of the concrete domain of JOURNEY to structure ideas belonging to the domain of ECONOMY.

Studies on such use of metaphoric expressions have been of certain extensiveness. Silva Bratož (2004) conducts a comparative study of metaphor in English and Slovene used in popular economic discourse. The study aims to figure out the domains used business reports in both languages to conceptualize the domain of economy. Similarly, Black and Ennis (2001) carry out another study of 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] conceptual metaphors between English and Spanish in financial reporting mainly about stock market crash.

According to the findings, there are not only many similarities but also differences in frequently used metaphors between two languages. Bai Jinhong (2010) also carries out a study on conceptual metaphor exploited in the journal Business Week and the newspaper The New York Times although the study is confined to the headlines only. The review of previous studies has encouraged the writer to conduct further research on conceptual metaphors used in English articles so that the source domains can be found, and the most frequently used domain can be identified. In short, it is worth analyzing metaphors in economic reports to figure out how they work in this field and to categorize other concrete source domains that are normally used to conceptualize the target domain of economy.

Objectives and scope of the study 2. Objectives of the study This study primarily concentrates on the metaphors used in economic reports. Its aim is to have an insight into how metaphors are correlated to human physical experience and constructed in economic reports. In addition, the analysis of this correlation will set foundation for later categorization of the source domains which are exploited in the metaphors in these economic reports.

4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Scope of the study The research on metaphoric expressions has a long history with different standpoints. In the traditional view, metaphors should be regarded as a figure of speech and those metaphoric expressions are expected to appear in poetry and literary works for rhetorical aims and are far from use in communication. The second view on metaphor emerged in 1980 and was marked by the publication of Metaphors, We Live By, written by Lakoff and Johnson.

The approach they suggested, known as the cognitive linguistics view of metaphors, posed a real challenge to the traditional view since they propose that metaphor exists not only in language but also in action and thought (2003). Among two views briefly discussed above, this study takes the latter since economic reports, the subject of this study, should not be treated as literary works but part of human communication. Since its introduction, many cognitive studies of metaphor have been conducted in politics, sports, economy and many other aspects. This paper does not expect to cover all those aspects of life, and only conceptual metaphors found in economic reports are analyzed.

Despite the abundance of economic magazines and journals, this paper focuses only on the articles from the New York Times posted in 2013. Significance of the study With this study, the writer strives to make a little theoretical and practical contribution. Firstly, as part of his endeavor, this paper is expected to provide an insight into how metaphor works in the field of economy, which is to add some value to the theory of metaphor from the 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] perspective of cognitive linguistics. The findings and analysis of metaphors in economic reports also prove the statement made by Lakoff and Johnson (1980, 1999) that metaphors are conceptual as many of the ways in which we think and act are basically metaphorical and that metaphors are not confined to literal works only.

Secondly, for writers of journals, newspapers and magazines, this study is to provide a practical analysis on how metaphors work and how they are constructed in economic reports. They are, hence, encouraged to exploit this linguistic feature so that ideas can be presented in a comprehensible manner. That is to say, the writer looks forward to bringing something beneficial to economic reporters in their attempts to win readers‘ interest.