Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng phát triển, ngành quảng cáo đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng hình ảnh thương hiệu và tác động đến hành vi người tiêu dùng. Theo số liệu thống kê trong khoảng thời gian từ 2013 đến 2018, hai thương hiệu nước giải khát nổi tiếng Coca-Cola và Pepsi đã đầu tư mạnh mẽ vào các chiến dịch quảng cáo truyền hình với sự đa dạng về phương thức truyền tải nhằm thu hút sự chú ý của khách hàng. Luận văn này tập trung nghiên cứu về ẩn dụ đa phương tiện trong các TVC của Coca-Cola và Pepsi, nhằm khám phá cách thức các thương hiệu này sử dụng kết hợp các hình ảnh, âm thanh và ngôn từ để tạo ra những thông điệp ý nghĩa trong quảng cáo. Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là nhận diện các ẩn dụ đa phương tiện được vận dụng trong TVC, phân tích mối quan hệ giữa miền nguồn và miền đích của ẩn dụ, đồng thời so sánh sự khác biệt và tương đồng trong chiến lược sử dụng ẩn dụ của hai thương hiệu. Phạm vi nghiên cứu được giới hạn trong 30 TVC nói tiếng Anh chọn lọc từ website iSpot.tv trong khoảng thời gian năm 2013-2018, giúp phản ánh xu hướng quảng cáo và chiến lược thị trường hiện đại. Việc phân tích ẩn dụ đa phương tiện trong quảng cáo không chỉ góp phần làm sáng tỏ vai trò ngôn ngữ trong các chiến dịch thương mại, mà còn giúp đo lường mức độ ảnh hưởng của ẩn dụ đến cảm nhận và hành vi người tiêu dùng qua các chỉ số hiệu quả quảng cáo, nhận thức thương hiệu và mức độ tương tác. Qua đó, nghiên cứu có ý nghĩa trong việc phát triển lý thuyết ngôn ngữ học ứng dụng và hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng chiến lược truyền thông hiệu quả hơn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên lý thuyết Ẩn dụ Khái niệm (Conceptual Metaphor Theory - CMT) được phát triển bởi Lakoff và Johnson (1980), trong đó ẩn dụ được coi là hiện tượng nhận thức, không chỉ là một biện pháp ngôn ngữ. Theo CMT, ẩn dụ biểu hiện sự hiểu và trải nghiệm một lĩnh vực (miền đích) thông qua một lĩnh vực khác (miền nguồn) nhằm truyền tải những đặc điểm, tính chất cụ thể. Bên cạnh đó, khái niệm về Ẩn dụ Đa phương tiện (Multimodal Metaphor) do Forceville (2006, 2007) đưa ra được ứng dụng làm nền tảng phân tích. Ẩn dụ đa phương tiện là những ẩn dụ trong đó miền nguồn và miền đích được thể hiện qua hai hoặc nhiều phương thức khác nhau như hình ảnh, âm thanh, lời nói, chữ viết. Ẩn dụ đa phương tiện đặc trưng bởi: (1) các miền biểu hiện qua nhiều phương thức; (2) các hiện tượng so sánh thuộc các danh mục khác nhau; (3) sự phân biệt rõ ràng giữa miền nguồn và miền đích; và (4) có ít nhất một đặc điểm miền nguồn liên kết với miền đích. Ngoài ra, nghiên cứu cũng sử dụng khung phân loại phương thức truyền thông của Forceville (2007) gồm các nhóm: dấu hiệu họa hình (pictorial), dấu hiệu viết, dấu hiệu nói, cử chỉ, âm thanh, âm nhạc, mùi vị, xúc giác. Quảng cáo truyền hình là thể loại giao tiếp đa phương tiện đặc thù với sự hội tụ của các phương thức hình ảnh, âm thanh và ngôn từ, tạo điều kiện thuận lợi để thực hiện các ẩn dụ đa phương tiện sinh động, mang tính biểu cảm và chuyển tải thông điệp thuyết phục người xem.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu bao gồm 30 TVC—15 của Coca-Cola và 15 của Pepsi—được chọn lựa ngẫu nhiên từ website iSpot.tv, sử dụng tiếng Anh, với độ dài từ 15 đến 60 giây, phát hành trong giai đoạn 2013-2018. Phương pháp nghiên cứu bao gồm cả phân tích định lượng và định tính để vừa thống kê tần suất các chủ đề ẩn dụ vừa phân tích chi tiết cách các phương thức đa phương tiện kết hợp để trình bày miền đích và miền nguồn. Mẫu nghiên cứu được mã hóa thành các nhóm C01-C15 cho Coca-Cola và P01-P15 cho Pepsi nhằm dễ dàng quản lý và so sánh. Phân tích dữ liệu dựa trên lý thuyết Ẩn dụ Đa phương tiện và phân tích Ẩn dụ Phê phán (Critical Metaphor Analysis) của Charteris-Black (2004), tập trung làm rõ ý đồ ngầm và các giá trị văn hóa, xã hội trong quảng cáo. Quá trình nghiên cứu gồm: (1) xác định các biểu hiện đa phương tiện của miền nguồn và miền đích trong từng TVC; (2) giải thích ý nghĩa và cách thức phối kết phương thức (hình ảnh, âm thanh, lời nói) trong ẩn dụ đa phương tiện; (3) so sánh tương đồng và khác biệt giữa hai thương hiệu giúp làm rõ chiến lược truyền thông. Qua đó, nghiên cứu không chỉ giới hạn phân tích ngôn ngữ mà còn mở rộng sang mối quan hệ tương tác giữa các mức truyền thông nhằm cung cấp cái nhìn tổng thể và sâu sắc về ẩn dụ trong quảng cáo truyền hình.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

  1. Sử dụng đa phương tiện trong ẩn dụ quảng cáo: Cả hai thương hiệu Coca-Cola và Pepsi đều khai thác hiệu quả ba phương thức chủ đạo: hình ảnh (100%), âm thanh (khoảng 90%), và ngôn từ (70% với dạng viết hoặc nói). Visual và sonic chiếm ưu thế trong việc truyền tải miền nguồn và miền đích. Ví dụ, trong 15 TVC của Coca-Cola, 5 TVC thể hiện ẩn dụ “Coca-Cola là chứa đựng hạnh phúc” nổi bật, chiếm 33% tổng số; trong khi 6/15 TVC của Pepsi (40%) tập trung ẩn dụ “Pepsi là thời gian của chúng ta”.

  2. Các chủ đề ẩn dụ phổ biến: Năm chủ đề chính trong TVC Coca-Cola gồm: "Đồ uống là chứa đựng hạnh phúc" (5 video), "Đồ uống là liệu pháp cảm xúc" (4 video), "Đồ uống là bạn đồng hành của niềm vui và sự sảng khoái" (4 video), "Đồ uống là người nuôi dưỡng giá trị sống" (3 video), "Đồ uống là bạn thân của thức ăn" (3 video). Ở Pepsi, các chủ đề được ghi nhận gồm: "Đồ uống là thời gian" (7 video), "Đồ uống là bạn đồng hành của niềm vui và sự sảng khoái" (6 video), "Đồ uống là cổ động viên thể thao" (3 video), "Đồ uống là người mai mối" (1 video), "Đồ uống là bạn thân của thức ăn" (3 video).

  3. Sự phối hợp các phương thức đa phương tiện: Các TVC Coca-Cola như “New Open Happiness” sử dụng phối hợp mạnh mẽ giữa hình ảnh sinh động cộng hưởng cùng âm nhạc tươi vui để thể hiện ẩn dụ "Coca-Cola chứa đựng hạnh phúc". Trong khi đó, Pepsi tập trung nhiều hơn vào khía cạnh thị giác với hình ảnh phản ánh thời gian văn hóa trẻ, điển hình với các cảnh quay năng động trong các video “Pepsi is our time”. Tỷ lệ sử dụng âm thanh verbal/spoken của Pepsi thấp hơn Coca-Cola, thể hiện sự nhấn mạnh hình ảnh hơn.

  4. Ảnh hưởng cảm xúc và giá trị nhân văn: Qua các TVC như “Brotherly Love” (Coca-Cola), ẩn dụ “Đồ uống là liệu pháp cảm xúc” được thể hiện thông qua hành vi và cử chỉ của các nhân vật, phối hợp với nhạc nền sâu lắng, cho thấy tình thân và sự sẻ chia. Còn TVC “Mirage” của Coca-Cola khắc họa ẩn dụ "Đồ uống là người nuôi dưỡng sự lạc quan", hấp dẫn người xem bằng nội dung câu chuyện và sự bền chí, tác động tích cực đến nhận thức về giá trị thương hiệu.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy ẩn dụ đa phương tiện trong quảng cáo truyền hình không chỉ tận dụng các phương thức truyền thông riêng lẻ mà còn phối hợp nhịp nhàng để tạo nên thông điệp thu hút và giàu tính biểu cảm. Sự thống trị của hình ảnh và âm thanh trong các TVC phù hợp với đặc điểm giải trí và thời lượng giới hạn của quảng cáo truyền hình, kích thích cảm xúc người xem hiệu quả hơn so với phương thức ngôn từ đơn thuần. Ví dụ, ở TVC "New Open Happiness" của Coca-Cola, hình ảnh các loài côn trùng khéo léo kết hợp âm nhạc vui tươi giúp khán giả kết nối với cảm nhận “mở ra sự hạnh phúc” ngay cả khi slogan verbal chỉ xuất hiện cuối cùng, phù hợp với kết luận của Forceville (2006, 2008) về ưu điểm ẩn dụ đa phương tiện trong quảng cáo. So sánh phương pháp sử dụng giữa hai thương hiệu cho thấy Coca-Cola thiên về khai thác ẩn dụ cảm xúc và giá trị nhân văn sâu sắc, còn Pepsi chủ yếu tập trung vào sự năng động và hiện đại, phản ánh vị trí và hình tượng thương hiệu khác biệt. Việc phân bố các chủ đề ẩn dụ cũng phản ánh sự đa dạng về mục tiêu đối tượng khách hàng và chiến lược tiếp thị riêng biệt. Bảng số liệu và biểu đồ tần suất ẩn dụ trong luận văn minh hoạ rõ nét xu hướng này, cho phép ta hình dung trực quan về phân bố chủ đề, phương thức sử dụng và mức độ ưu tiên của mỗi thương hiệu. Như vậy, dữ liệu đã khẳng định vai trò trọng yếu của ẩn dụ đa phương tiện trong việc tạo ra sự khác biệt cạnh tranh trên thị trường quảng cáo nước giải khát.

Đề xuất và khuyến nghị

  1. Tăng cường phối kết đa phương tiện trong quảng cáo truyền hình
    Chủ thể: Bộ phận marketing và sản xuất quảng cáo
    Hành động: Tích hợp hài hòa hình ảnh, âm thanh và lời nói trong chiến dịch mới nhằm nâng cao hiệu quả truyền thông
    Mục tiêu: Tăng tỷ lệ tương tác và nhận diện thương hiệu ít nhất 15% trong vòng 6 tháng kể từ khi phát sóng

  2. Phát triển ẩn dụ cảm xúc mang tính nhân văn sâu sắc hơn
    Chủ thể: Đội ngũ sáng tạo nội dung
    Hành động: Khai thác các câu chuyện mang tầm giá trị xã hội, kết nối cảm xúc với khách hàng, xây dựng hình ảnh thương hiệu thân thiện và đáng tin cậy
    Mục tiêu: Tăng khả năng ghi nhớ thương hiệu và thúc đẩy lòng trung thành người dùng, đo bằng khảo sát sau chiến dịch quảng cáo

  3. Ứng dụng phân tích dữ liệu định lượng về phản hồi người xem
    Chủ thể: Phòng nghiên cứu thị trường
    Hành động: Thu thập và phân tích dữ liệu về các chỉ số như thời gian xem quảng cáo, lượt chia sẻ, bình luận trên mạng xã hội để đánh giá hiệu quả ẩn dụ
    Mục tiêu: Tối ưu hóa nội dung quảng cáo dựa trên phân tích dữ liệu, tăng 10% chỉ số tương tác trong quý tiếp theo

  4. Đào tạo chuyên sâu cho nhân sự về ngôn ngữ hình ảnh và âm thanh trong quảng cáo
    Chủ thể: Ban lãnh đạo và phòng nhân sự
    Hành động: Tổ chức các workshop, khóa học về ẩn dụ đa phương tiện và các phương thức truyền thông đa kênh cho đội ngũ sáng tạo và sản xuất
    Mục tiêu: Nâng cao chất lượng các sản phẩm quảng cáo, đảm bảo sự hợp tác hiệu quả giữa các bộ phận chuyên môn trong vòng 1 năm

Đối tượng nên tham khảo luận văn

  1. Nhà nghiên cứu ngôn ngữ học ứng dụng và truyền thông đa phương tiện
    Lợi ích: Hiểu sâu về cấu trúc, khái niệm và vận dụng ẩn dụ đa phương tiện trong thể loại quảng cáo truyền hình hiện đại.
    Use case: Nâng cao lý thuyết cho các công trình nghiên cứu tiếp theo về ngôn ngữ quảng cáo và truyền thông tích hợp.

  2. Chuyên viên marketing và truyền thông trong ngành đồ uống và FMCG
    Lợi ích: Tham khảo các chiến lược ẩn dụ giúp tăng cường sức hấp dẫn thương hiệu thông qua các phương thức đa phương tiện, nắm bắt xu hướng quảng cáo hiệu quả.
    Use case: Lập kế hoạch và thiết kế nội dung quảng cáo dựa trên phát hiện ẩn dụ đa phương tiện phù hợp thị trường mục tiêu.

  3. Nhà sản xuất và đạo diễn quảng cáo truyền hình
    Lợi ích: Cẩm nang phân tích và áp dụng hiệu quả các kỹ thuật phối cảnh, âm thanh và lời nói nhằm truyền tải thông điệp sâu sắc qua ẩn dụ.
    Use case: Tối ưu hóa quy trình sản xuất, tăng sự tương tác cảm xúc của các TVC với khán giả.

  4. Sinh viên và học viên chuyên ngành ngôn ngữ học, truyền thông và quảng cáo
    Lợi ích: Tài liệu nghiên cứu thực tiễn, minh họa áp dụng lý thuyết ẩn dụ đa phương tiện trong lĩnh vực quảng cáo.
    Use case: Tham khảo để hoàn thiện luận văn, bài tập lớn và các đề tài liên quan với tính chất mở và cập nhật.

Câu hỏi thường gặp

  1. Ẩn dụ đa phương tiện là gì và tại sao nó quan trọng trong quảng cáo truyền hình?
    Ẩn dụ đa phương tiện là ẩn dụ trong đó miền nguồn và miền đích được biểu hiện qua nhiều phương tiện khác nhau như hình ảnh, âm thanh và ngôn từ. Trong quảng cáo truyền hình, nó giúp truyền tải thông điệp một cách sinh động, gia tăng tính biểu cảm và thu hút cảm xúc người xem, từ đó nâng cao hiệu quả quảng cáo.

  2. Phương thức nào được sử dụng phổ biến nhất trong các TVC của Coca-Cola và Pepsi?
    Hình ảnh và âm thanh là hai phương thức được sử dụng phổ biến nhất trong các TVC của cả hai thương hiệu, chiếm tỷ lệ lớn hơn 85% trong tổng số các TVC phân tích. Ngôn từ thường được phối hợp nhưng ít xuất hiện hơn, chủ yếu trong hình thức khẩu hiệu và tên thương hiệu.

  3. Các chủ đề ẩn dụ chính trong TVC của Coca-Cola và Pepsi khác nhau ra sao?
    Coca-Cola tập trung nhiều vào ẩn dụ về cảm xúc tích cực và giá trị nhân văn như “đồ uống là hạnh phúc,” “liệu pháp cảm xúc,” còn Pepsi khai thác ẩn dụ gắn với thời gian, thể thao và sự năng động hiện đại, như “đồ uống là thời gian của chúng ta” và “cổ động viên thể thao”.

  4. Làm thế nào để xác định miền nguồn và miền đích trong một ẩn dụ đa phương tiện?
    Miền đích thường là đối tượng hoặc sản phẩm quảng cáo (ví dụ Coca-Cola), miền nguồn là lĩnh vực tượng trưng mang tính phẩm chất tích cực hoặc quen thuộc (ví dụ niềm vui, hành trình, sức mạnh). Việc xác định dựa trên các dấu hiệu hình ảnh, từ ngữ và âm thanh, đồng thời phân tích mối quan hệ logic và cảm xúc giữa chúng.

  5. Nghiên cứu này có thể áp dụng vào việc thiết kế quảng cáo mới như thế nào?
    Phân tích chi tiết các ẩn dụ đa phương tiện cung cấp cơ sở lý thuyết và thực tiễn giúp thiết kế quảng cáo mới hiệu quả bằng cách kết hợp hài hòa các phương thức truyền thông đa dạng, lựa chọn chủ đề phù hợp với đối tượng mục tiêu, và thúc đẩy sự kết nối cảm xúc sâu sắc với người xem.

Kết luận

  • Luận văn đã làm rõ cách thức sử dụng ẩn dụ đa phương tiện trong 30 TVC tiêu biểu của hai thương hiệu Coca-Cola và Pepsi giai đoạn 2013-2018 dựa trên lý thuyết Ẩn dụ Khái niệm và Ẩn dụ Đa phương tiện.
  • Các phương thức hình ảnh và âm thanh đóng vai trò chủ đạo trong việc xây dựng các ẩn dụ, với ngôn từ thường là điểm nhấn cuối cùng hoặc hỗ trợ biểu đạt.
  • Nghiên cứu đã xác định và phân loại các chủ đề ẩn dụ phổ biến trong quảng cáo, đồng thời so sánh sự khác biệt chiến lược truyền thông giữa hai thương hiệu dựa trên ẩn dụ cụ thể.
  • Kết quả góp phần bổ sung kiến thức về vai trò quan trọng của đa phương tiện trong truyền tải ý nghĩa và cảm xúc quảng cáo truyền hình ngành đồ uống.
  • Dự kiến các bước tiếp theo bao gồm mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các lĩnh vực quảng cáo khác và áp dụng mô hình phân tích ẩn dụ đa phương tiện trong thiết kế quảng cáo thực tiễn.
    Hành động kêu gọi: Các nhà nghiên cứu, chuyên gia marketing và nhà làm quảng cáo nên tham khảo và ứng dụng kết quả nghiên cứu này để tối ưu hóa hiệu quả chiến dịch quảng cáo hiện đại.