Luận án TS Nguyễn Thị Minh Hiền - Hoạt động truyền thông cơ quan nhà nước cấp Trung ương

Nghiên cứu chuyên sâu về luận án tiến sĩ báo chí học, phân tích hoạt động truyền thông của các cơ quan hành chính nhà nước cấp trung ương tại Việt Nam. Tìm

• Tác giả: Nguyễn Thị Minh Hiền
• Người hướng dẫn: PGS.TS. Đinh Thị Thúy Hằng
• Trường học: Học viện Báo chí và Tuyên truyền
• Chuyên ngành: Báo chí học
• Đề tài: Hoạt động truyền thông của các cơ quan hành chính nhà nước cấp Trung ương tại Việt Nam (Khảo sát Văn phòng Chính phủ, Bộ Tài chính, Bộ Y tế và Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn giai đoạn từ 1/1/2014 đến 31/12/2017)
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về hoạt động truyền thông cơ quan hành chính Trung ương

Hoạt động truyền thông của các cơ quan hành chính nhà nước cấp Trung ương tại Việt Nam là lĩnh vực nghiên cứu quan trọng trong khoa học báo chí. Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ tháng 1/2014 đến tháng 12/2017, khảo sát tại bốn cơ quan tiêu biểu: Văn phòng Chính phủ, Bộ Tài chính, Bộ Y tế và Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Truyền thông trong cơ quan hành chính được hiểu là các hoạt động thông tin, tuyên truyền, chia sẻ và trao đổi thông điệp nhằm quảng bá hình ảnh tổ chức tới công chúng. Hoạt động này bao gồm nhiều nội dung: truyền thông chiến lược, quan hệ báo chí, tổ chức sự kiện, truyền thông nội bộ, quan hệ cộng đồng. Mục tiêu chính là duy trì mối quan hệ tốt đẹp với công chúng, đồng thời tác động đến nhận thức, thái độ và hành vi của người dân về chính sách nhà nước. Nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học để đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả truyền thông công. Các cơ quan hành chính Trung ương đóng vai trò then chốt trong việc định hướng thông tin và chính sách đến toàn xã hội.

1.1. Khái niệm và bản chất hoạt động truyền thông

Hoạt động truyền thông trong cơ quan hành chính nhà nước được định nghĩa là quá trình cung cấp thông tin, tuyên truyền và quảng bá hình ảnh tổ chức tới công chúng. Bản chất của hoạt động này bao gồm truyền thông chiến lược, quan hệ báo chí, tổ chức sự kiện và truyền thông nội bộ. Truyền thông công có đặc điểm riêng biệt so với truyền thông thương mại. Mục tiêu hướng đến phục vụ lợi ích công cộng, đảm bảo quyền tiếp cận thông tin của người dân. Hoạt động này phản ánh trách nhiệm giải trình của cơ quan nhà nước trước xã hội.

1.2. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu tập trung vào bốn cơ quan hành chính nhà nước cấp Trung ương. Đó là Văn phòng Chính phủ, Bộ Tài chính, Bộ Y tế và Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Giai đoạn khảo sát kéo dài bốn năm, từ tháng 1/2014 đến tháng 12/2017. Đây là giai đoạn có nhiều thay đổi quan trọng trong chính sách truyền thông công. Phương pháp nghiên cứu kết hợp định tính và định lượng, bao gồm phân tích nội dung, phỏng vấn sâu và khảo sát thực tế. Kết quả phản ánh bức tranh toàn diện về thực trạng truyền thông hành chính.

II. Phân tích thực trạng và vấn đề truyền thông hành chính

Thực trạng hoạt động truyền thông tại các cơ quan hành chính Trung ương giai đoạn 2014-2017 cho thấy nhiều kết quả tích cực song vẫn tồn tại hạn chế. Các cơ quan đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, phát triển cổng thông tin điện tử và mạng xã hội. Tuy nhiên, hiệu quả truyền thông chưa đồng đều giữa các bộ, ngành. Một số vấn đề nổi bật bao gồm: thiếu chiến lược truyền thông dài hạn, nội dung chưa hấp dẫn, tương tác với công chúng thấp. Nguồn nhân lực truyền thông chuyên nghiệp còn thiếu, đặc biệt ở các cơ quan kỹ thuật. Ngân sách đầu tư cho hoạt động truyền thông chưa tương xứng với yêu cầu thực tế. Quy trình xử lý khủng hoảng thông tin còn lúng túng, bị động. Mối quan hệ giữa cơ quan hành chính và báo chí đôi khi chưa thực sự gắn kết. Việc đánh giá hiệu quả truyền thông thiếu tiêu chí cụ thể, khó đo lường. Những vấn đề này đòi hỏi giải pháp đồng bộ từ nhiều phía.

2.1. Các hình thức truyền thông phổ biến hiện nay

Các cơ quan hành chính Trung ương sử dụng đa dạng hình thức truyền thông. Cổng thông tin điện tử là kênh chính thức, cung cấp văn bản pháp luật và thông tin hoạt động. Báo cáo thường niên, họp báo định kỳ giúp công chúng cập nhật tình hình. Truyền thông xã hội như Facebook, Zalo ngày càng được tận dụng. Hội thảo, tọa đàm chuyên đề tạo diễn đàn trao đổi trực tiếp. Ấn phẩm truyền thông bao gồm tạp chí, bản tin nội bộ phục vụ đối tượng cụ thể. Mỗi hình thức có ưu nhược điểm riêng, cần được kết hợp linh hoạt.

2.2. Những thách thức và hạn chế trong thực tế

Hoạt động truyền thông hành chính đối mặt nhiều thách thức phức tạp. Thứ nhất, thiếu nhân lực chuyên trách, đa số cán bộ kiêm nhiệm nhiều việc. Thứ hai, quy trình xử lý thông tin cồng kềnh, chậm phản hồi trước tin đồn. Thứ ba, nội dung truyền thông khô khan, nặng tính hành chính, thiếu sáng tạo. Thứ tư, ngân sách hạn hẹp, chưa đầu tư đúng mức cho truyền thông số. Thứ năm, thiếu cơ chế đánh giá hiệu quả rõ ràng. Thứ sáu, khủng hoảng truyền thông ngày càng phức tạp với sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả truyền thông cơ quan hành chính

Để nâng cao hiệu quả hoạt động truyền thông, các cơ quan hành chính Trung ương cần triển khai nhiều giải pháp đồng bộ. Trước tiên, xây dựng chiến lược truyền thông dài hạn với mục tiêu, đối tượng và thông điệp rõ ràng. Đầu tư mạnh mẽ vào chuyển đổi số, phát triển nền tảng truyền thông đa kênh tích hợp. Đội ngũ nhân lực truyền thông cần được đào tạo bài bản, có kiến thức chuyên môn vững vàng. Quy trình xử lý thông tin cần được đơn giản hóa, tăng tốc độ phản hồi. Ứng dụng phân tích dữ liệu lớn để hiểu hành vi và nhu cầu thông tin của công chúng. Xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, tránh tình trạng mỗi nơi làm một kiểu. Phát triển văn hóa truyền thông trong nội bộ tổ chức, từ lãnh đạo đến nhân viên. Đánh giá hiệu quả truyền thông định kỳ bằng tiêu chí cụ thể, có thể đo lường được. Tham khảo kinh nghiệm quốc tế về truyền thông công để áp dụng phù hợp bối cảnh Việt Nam.

3.1. Ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số

Chuyển đổi số là giải pháp then chốt để hiện đại hóa truyền thông hành chính. Ứng dụng trí tuệ nhân tạo giúp phân tích xu hướng thông tin, dự báo khủng hoảng. Nền tảng dữ liệu lớn hỗ trợ hiểu rõ hành vi tiếp nhận thông tin của công chúng. Phát triển ứng dụng di động, chatbot tương tác tự động với người dân. Sử dụng công nghệ livestream để phát trực tiếp các sự kiện quan trọng. Xây dựng hệ thống quản lý nội dung tập trung, đảm bảo tính nhất quán thông tin. Đầu tư hạ tầng kỹ thuật hiện đại, bảo mật thông tin an toàn.

3.2. Đào tạo nguồn nhân lực và hoàn thiện thể chế

Nguồn nhân lực chất lượng cao quyết định hiệu quả truyền thông công. Cần xây dựng chương trình đào tạo chuyên sâu về truyền thông nhà nước. Cán bộ truyền thông phải nắm vững kỹ năng viết, xử lý khủng hoảng và sử dụng công nghệ. Hoàn thiện khung pháp lý quy định rõ trách nhiệm, quyền hạn của bộ phận truyền thông. Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả truyền thông phù hợp chuẩn quốc tế. Tổ chức hội thảo, tập huấn định kỳ để cập nhật kiến thức và kỹ năng mới. Khuyến khích hợp tác quốc tế trong đào tạo và nghiên cứu truyền thông.

IV. Kết luận và hướng ứng dụng nghiên cứu truyền thông

Nghiên cứu về hoạt động truyền thông cơ quan hành chính Trung ương tại Việt Nam giai đoạn 2014-2017 mang lại nhiều phát hiện có giá trị. Kết quả cho thấy truyền thông hành chính đã có bước tiến đáng kể, đặc biệt trong ứng dụng công nghệ thông tin. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng cách lớn giữa chính sách và thực tiễn triển khai. Các cơ quan cần nhận thức rõ vai trò chiến lược của truyền thông trong quản trị nhà nước hiện đại. Truyền thông không chỉ là cung cấp thông tin mà còn là công cụ xây dựng niềm tin công chúng. Hướng phát triển tương lai đòi hỏi sự đầu tư mạnh mẽ hơn vào nhân lực, công nghệ và thể chế. Kinh nghiệm từ các nước phát triển cho thấy truyền thông công hiệu quả gắn liền với minh bạch và trách nhiệm giải trình. Nghiên cứu này mở ra nhiều hướng tiếp cận mới cho các công trình sau. Ứng dụng thực tiễn đòi hỏi sự quyết tâm từ cấp lãnh đạo và cam kết nguồn lực lâu dài.

4.1. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu đóng góp quan trọng vào kho tàng tri thức về truyền thông công tại Việt Nam. Về mặt lý luận, công trình hệ thống hóa khái niệm và mô hình truyền thông hành chính. Thực tiễn, kết quả giúp các cơ quan đánh giá đúng thực trạng, xác định điểm mạnh yếu. Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách truyền thông. Phát hiện về đặc thù truyền thông từng ngành giúp xây dựng giải pháp phù hợp. Công trình cũng là tài liệu tham khảo quý giá cho giảng dạy và đào tạo sau đại học.

4.2. Hướng phát triển và ứng dụng trong tương lai

Truyền thông hành chính Trung ương cần hướng tới mô hình tích hợp đa kênh hiện đại. Ứng dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn sẽ trở thành xu hướng chủ đạo. Truyền thông dựa trên dữ liệu giúp cá nhân hóa thông tin cho từng nhóm công chúng. Phát triển nền tảng tương tác hai chiều, tăng cường phản hồi từ người dân. Xây dựng hệ thống cảnh báo sớm khủng hoảng thông tin hiệu quả. Hợp tác quốc tế về truyền thông công cần được đẩy mạnh hơn nữa. Tương lai truyền thông hành chính gắn liền với chính phủ số và xã hội số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Tình hình nghiên cứu về truyền thông và truyền thông đại chúng. Tình hình nghiên cứu về truyền thông tổ chức. Tình hình nghiên cứu về hoạt động truyền thông của cơ quan hành chính nhà nước cấp Trung ương tại việt nam.35 Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN HOẠT ĐỘNG TRUYỀN THÔNG CỦA CÁC CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC TẠI VIỆT NAM.

Một số khái niệm cơ bản. Cơ sở lý luận hoạt động truyền thông. Cơ sở thực tiễn hoạt động truyền thông.71 Chương 3: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG TRUYỀN THÔNG CỦA CÁC CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC CẤP TRUNG ƯƠNG TẠI VIỆT NAM. Giới thiệu các cơ quan trong diện khảo sát.

Mô hình hoạt động truyền thông của các cơ quan trong diện khảo sát. Hoạt động truyền thông của các cơ quan trong diện khảo sát. Đánh giá kết quả khảo sát.125 Chương 4: GIẢI PHÁP VÀ ĐỀ XUẤT NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG TRUYỀN THÔNG CỦA CÁC CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC CẤP TRUNG ƯƠNG TẠI VIỆT NAM. Tham khảo kinh nghiệm nước ngoài.

Những vấn đề đặt ra. Những giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động truyền thông của các CQHCNNTW tại Việt Nam. Những đề xuất nâng cao chất lượng hoạt động truyền thông của các CQHCNNTW tại Việt Nam.170 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI. 174 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

Lý do chọn đề tài Trong bối cảnh tình hình kinh tế và chính trị thế giới hiện nay có nhiều biến động lớn, hầu hết các quốc gia và khu vực đang gặp khó khăn trong việc duy trì tăng truởng kinh tế và hội nhập quốc tế, củng cố ổn định và tăng cuờng an ninh, đối phó với khủng hoảng tài chính, nợ công và giải quyết các vấn đề xã hội. Nằm trong xu thế toàn cầu hóa của toàn thế giới, là một quốc gia mới gia nhập tổ chức Thuơng mại thế giới WTO, Việt Nam đã và đang đối mặt với những tác động của bối cảnh thế giới lên tình hình kinh tế, chính trị, xã hội của đất nuớc. Đứng truớc những khó khăn, thách thức đó, bên cạnh việc triển khai các giải pháp cấp bách, Đảng và Nhà nuớc rất chú trọng trong việc kiện toàn lại bộ máy quản lý nhà nuớc để có thể điều hành đất nuớc một cách hiệu quả nhằm đảm bảo thực hiện mục tiêu dài hạn phát triển kinh tế bền vững và giữ vững sự ổn định chính trị và xã hội của đất nuớc. Để thực hiện chức năng quản lý điều hành của mình, các chủ truơng chính sách muốn đi vào cuộc sống cần phải đuợc tuyên truyền một cách sâu rộng, hệ thống tới toàn thể nguời dân, có nhu vậy nguời dân hiểu và ủng hộ các chính sách của Nhà nuớc.

Do đó, nhà nuớc cần phải cung cấp thông tin đầy đủ, kịp thời, chính xác đến nguời dân để không những đáp ứng quyền đuợc thông tin của nhân dân mà còn phát huy vai trò làm chủ của nhân dân trong việc tham gia vào các vấn đề xã hội của đất nuớc. Về vai trò của thông tin, PGS. Đinh Thị Thúy Hằng (2010) cũng chỉ ra rằng thông tin, mà cụ thể là thông tin báo chí về các vấn đề chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, thông tin về chính sách hay các hoạt động thuộc chức năng quản lý, điều hành của các cơ quan hành chính có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với cả nhà nuớc và nhân dân. Thông tin nói chung và thông tin báo chí nói riêng vừa là phuơng tiện điều hành của nhà nuớc, vừa là phuơng tiện để nguời dân theo dõi, giám sát hoạt động của bộ máy nhà nuớc, thực hiện quyền dân chủ, vừa là công cụ thúc đẩy các hoạt động giao luu, hợp tác với bạn bè quốc tế.

[14] Tuy nhiên, để thông tin đến với nguời dân một cách có hiệu quả, các cơ quan hành chính nhà nuớc cần chú trọng đến cách thức và chất luợng của thông tin. Các cơ quan hành chính nhà nuớc cần phải xác định cụ thể phuơng huớng và nội dung truyền thông để thông tin không đi vào những khẩu hiệu chung chung mà phải truyền thông một cách rõ ràng, cụ thể để nguời dân hiểu đuợc quyền lợi và trách nhiệm của mình khi tham gia vào các hoạt động trong phạm vi quản lý của cơ quan hành chính nhà nuớc đó. Việc nâng cao chất luợng công tác thông tin, thông tin có phân tích và việc cung cấp thông tin kịp thời góp phần giúp cơ quan hành chính nhà nuớc tránh bị du luận đua ra những phân tích theo nhiều huớng khác nhau. Việc 2 phản biện kịp thời các vấn đề mà du luận quan tâm cũng nhu xử lý những đối tuợng tung tin đồn thất thiệt hoặc xuyên tạc tình hình để trục lợi cũng góp phần ngăn chặn và đấu tranh với nguồn thông tin có tính chất phản động, kích động và gây tâm lý hoang mang, hoài nghi về hoạt động điều hành quản lý của nhà nuớc.

[3] Báo chí, bao gồm cả cơ quan báo chí ngành và ngoài ngành, đuợc xem nhu một kênh thông tin chính thống và hiệu quả để thông tin và tuyên truyền chủ truơng, đuờng lối chính sách của cơ quan hành chính nhà nuớc đến với nguời dân. Tuy nhiên, trong thời đại bùng nổ thông tin hiện nay, sự xuất hiện đa dạng của các phuơng tiện truyền thông đã gây ra sự nhiễu loạn thông tin. Do đó, vấn đề cấp bách đặt ra là các cơ quan hành chính phải có cách thức quản lý thông tin bài bản và chuyên nghiệp để không những nâng cao tính minh bạch, dân chủ và uy tín của cơ quan nhà nuớc đối với nhân dân mà còn kịp thời định huớng du luận xã hội và đảm bảo sự đồng thuận cũng nhu an ninh xã hội. Thực tế, vụ “Cà phê Xin chào” gây xôn xao du luận trong thời gian qua (cuối 2015 đầu 2016) là một ví dụ điển hình thể hiện vai trò của báo chí, truyền thông, mạng xã hội trong việc lên tiếng phản ánh sự những nhiễu của cơ quan công quyền đối với doanh nghiệp nói riêng và nguời dân nói chung.

Cụ thể, ông chủ quán cà phê Xin chào bị cơ quan cảnh sát điều tra và cơ quan chức năng huyện Bình Chánh (TP. HCM) khởi tố vì tội: “Kinh doanh trái phép” theo điều 159 Bộ luật hình sự. Sau khi báo chí phản ánh, các cơ quan chức năng vào cuộc điều tra kết luận: ngành nghề kinh doanh của ông Nguyễn Văn Tấn pháp luật quy định không cần có giấy phép riêng theo điều 159 Bộ luật hình sự và không bắt buộc phải có giấy chứng nhận đủ điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm. [27] Theo đó, việc Công an H.Bình Chánh qua hai lần kiểm tra đều xác định ông Nguyễn Văn Tấn vi phạm kinh doanh khi chua có giấy chứng nhận an toàn thực phẩm và cho rằng ông Tấn kinh doanh không có giấy phép riêng nên đã khởi tố ông về tội “kinh doanh trái phép” là không có căn cứ.

Cơ quan chức năng sau đó đã phải ra quyết định đình chỉ vụ khởi tố chủ quán cà phê Xin chào và phục hồi các quyền hợp pháp của ông. Đồng thời, những cá nhân liên quan tới việc khởi tố ông Tấn đã bị cấp trên ra quyết định tạm đình chỉ công tác, chờ xử lý theo luật định. [20] Vụ việc này cho thấy, báo chí, công luận đã đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc phát hiện sự vi, phản ánh kịp thời, sâu sát và toàn diện về vụ việc, góp phần giúp cơ quan chức năng thực thi công lý và mang lại niềm tin cho công chúng, giúp nguời bị oan sai đuợc phục hồi danh dự. “Điển hình nhu nhà báo Hàn Ni (Báo Sài Gòn Giải phóng) đã "nổ phát súng đầu tiên", đua vụ quán cà phê Xin Chào lên công luận.

"Phát súng đầu tiên" đó đã tạo sự lan tỏa lớn đến mức truyền thông cả nuớc nhập cuộc một cách mau lẹ”.[23] Chính sự tham gia của cơ quan 3 báo chí, truyền thông, mạng xã hội đã giúp Nguời đứng đầu Chính phủ nhanh chóng vào cuộc, kịp thời chỉ đạo để giải quyết vấn đề một cách triệt để. Vụ việc này cũng cho thấy sự phát triển cũng nhu vai trò đặc biệt quan trọng của báo chí và truyền thông mạng xã hội đối với một xã hội hiện đại trong việc cung cấp thông tin khách quan và đầy đủ về sự việc đến với nhân dân cũng nhu phản ánh tiếng nói của nhân dân đến với các cấp chính quyền. Từ đó, “Chính phủ sẽ phải lắng nghe dân chúng truớc khi đua ra các quyết định cuối cùng cho các tình huống, các vấn đề của đời sống xã hội”[115]. Nguợc lại, sự vào cuộc kịp thời của Thủ tuớng Chính phủ và các cấp ngành để giải quyết vụ việc cũng cho thấy, Nguời đứng đầu Chính phủ và các cơ quan chức năng đã sử dụng hiệu quả công cụ báo chí truyền thông là kênh thông tin quan trọng để truyền đi nhanh chóng, chính xác các kết luận, chỉ đạo và phát ngôn.

Nói cách khác, báo chí, truyền thông chính là công cụ đắc lực giúp Nguời đứng đầu Chính phủ truyền tải thông điệp về một môi truờng kinh doanh lành mạnh và một Chính phủ liêm chính, kiến tạo và hành động. Có thể nói, dù ở cấp chính quyền nào hay ở bất kỳ cơ quan nào cũng cần thiết phải đề cao vai trò của truyền thông trong hoạt động của tổ chức góp phần thông tin hiệu quả đến nguời dân và giúp giải quyết các vấn đề một cách kịp thời và nhận đuợc sự đồng tình trong du luận xã hội. “Các chuyên gia của Ngân hàng Thế giới từng mang đến Việt Nam thông điệp về việc Chính phủ cần phải coi trọng truyền thông nhu thế nào để có thể giảm thiểu đuợc các rủi ro kinh tế, chính trị và huy động đuợc sự ủng hộ của công chúng”. [115] Tuy nhiên, trên thực tế hiện nay, không phải ban lãnh đạo nào của các cơ quan hành chính nhà nuớc cũng nhận thức đuợc rõ vai trò của hoạt động báo chí, truyền thông của tổ chức.

Đối với việc quản lý các cơ quan báo chí ngành của các cơ quan nhà nuớc, vẫn xảy ra tình trạng thiếu quy hoạch, thiếu chiến luợc và bài bản. Không ít đơn vị báo chí ngành còn hoạt động theo cơ chế đuợc bao cấp, chua có khả năng tự chủ tài chính, tờ báo hoạt động thiếu tính cạnh tranh, thông tin chưa hấp dẫn và đa dạng dẫn đến chưa thu hút được độc giả.