Chương 1: Giới thiệu đề tài - Chương 2: Cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu - Chương 3: Thiết kế phương pháp nghiên cứu - Chương 4: Kết quả nghiên cứu - Chương 5: Kết luận và hàm ý quản trị 3 Luan van CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 2. Dịch vụ công 2. Khái niệm: Khái niệm Dịch vụ công có mối quan hệ chặt chẽ với khái niệm hàng hóa công cộng. Theo ý nghĩa kinh tế học, hàng hóa, dịch vụ công cộng có những đặc tính cơ bản sau: - Là một loại hàng hóa mà khi đã được tạo ra thì bắt buộc phải sử dụng nó.
- Việc sử dụng dịch vụ của người này không làm ảnh hưởng lượng sử dụng dịch vụ của người khác. - Loại hàng hóa này không thể bỏ được (hàng hóa công cộng vẫn tồn tại khi không được tiêu dùng tới). Nói một cách khác, thì hàng hóa công cộng thuần túy là loại hàng hóa nào thỏa mãn cả ba đặc tính trên, và loại hàng hóa công cộng không thuần túy là loại hàng hóa nào không thỏa mãn cả ba đặc tính trên. Từ giác độ của quản lý nhà nước, các nhà nghiên cứu cho rằng dịch vụ công là các hoạt động của cơ quan nhà nước có nhiệm vụ thực thi chức năng quản lý hành chính nhà nước, đồng thời đảm bảo chuỗi cung ứng các hàng hóa công cộng phục vụ cho nhu cầu chung, thiết yếu của xã hội.
Ở nước ta hiện nay, dịch vụ công tập trung nhiều vào chức năng phục vụ xã hội của nhà nước, chứ không tập trung các chức năng: như công quyền, như lập pháp, hành pháp, tư pháp, ngoại giao,… qua đó có thể thấy vai trò chủ thể của nhà nước trong việc cung cấp các dịch vụ cho cộng đồng. Như vậy, có thể thấy rằng phạm vi các dịch vụ công cho dù được tiếp cận ở nhiều góc độ khác nhau, nhưng chúng đều có một tính chất chung là nhằm phục vụ cho nhu cầu thiết yếu và lợi ích chung của xã hội. Trường hợp nhà nước thực hiện chuyển giao một phần dịch vụ công cho tư nhân để cung ứng thì với vai trò của mình 4 Luan van nhà nước vẫn điều tiết được các dịch vụ đã chuyển giao này để đảm bảo sự công bằng khi phân phối các dịch vụ và khắc phục các bất cập của thị trường. Đặc trưng cơ bản của dịch vụ công - Thứ nhất, hoạt động của các cơ quan hành chính nhà nước nó mang tính quyền lực và việc cung ứng dịch vụ hành chính công luôn gắn với thẩm quyền và nghĩa vụ có tính chất pháp lý.
- Thứ hai, đây là những loại dịch vụ không mang tính vụ lợi, chỉ thu một khoản gọi là lệ phí để nộp vào ngân sách nhà nước. - Thứ ba, đây là các hoạt động mang tính chất phục vụ trực tiếp để nhằm đáp ứng các nhu cầu, quyền lợi hay một nghĩa vụ cụ thể và trực tiếp cho các tổ chức và công dân. - Thứ tư, mục tiêu của dịch vụ công là thực hiện bảo đảm tính công bằng và tính hiệu quả trong cung ứng dịch vụ. Các loại dịch vụ công Dịch vụ công được phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau, tuy nhiên xét theo tiêu chí chủ thể cung ứng thì dịch vụ công được chia thành 3 loại, như sau: - Một là các loại hình dịch vụ công do cơ quan nhà nước trực tiếp cung cấp: Ví dụ như: an ninh, giáo dục, phổ thông, chăm sóc y tế công cộng, bảo trợ xã hội… - Hai là các loại dịch vụ công do các tổ chức phi chính phủ và khu vực tư nhân cung cấp, gồm những dịch vụ mà Nhà nước ủy nhiệm cho các tổ chức phi chính phủ và tư nhân thực hiện cung cấp, nhưng Nhà nước thực hiện đôn đốc, giám sát.
Ví dụ như các công trình công cộng được đấu thầu và giao lại cho các công ty tư nhân trúng thầu xây dựng. - Ba là các loại dịch vụ công được hình thành trên cơ sở sự phối hợp của các tổ chức nhà nước, tổ chức phi chính phủ và tổ chức tư nhân cùng thực hiện. Đây là loại hình cung ứng dịch vụ ngày càng trở nên phổ biến do một số loại hình dịch vụ 5 Luan van mà nhà nước không đảm đương được mà cần có sự chung tay của xã hội, nhằm đảm bảo cung ứng kịp thời cho người dân có nhu cầu. Người ta thường dựa vào tính chất và tác dụng của dịch vụ được cung ứng, để chia dịch vụ công thành các loại hình dịch vụ như sau: - Thứ nhất, Dịch vụ hành chính công: Là loại hình dịch vụ gắn liền với chức năng quản lý nhà nước nhằm đáp ứng yêu cầu thiết yếu của người dân.
Vì vậy, cơ quan công quyền hay các cơ quan do nhà nước thành lập được ủy quyền thực hiện cung ứng dịch vụ hay dịch vụ công là đối tượng duy nhất cung ứng các dịch vụ này. Dịch vụ hành chính công là một trong những chức năng quản lý của nhà nước. Người dân được hưởng lợi từ những dịch vụ này mà không theo quan hệ cung cầu, ngang giá trên thị trường, để được hưởng dịch vụ này người dân phải nộp một khoản lệ phí hoặc phí cho cơ quan nhà nước thực hiện dịch vụ. - Thứ hai Dịch vụ sự nghiệp công: Là các hoạt động nhằm cung cấp các dịch vụ phúc lợi xã hội, phục vụ các thiết yếu cho người dân như: văn hóa - xã hội, khoa học - giáo dục, chăm sóc sức khỏe, thể dục thể thao, bảo hiểm, an sinh xã hội,… Đây là xu hướng chung mà hiện nay trên thế giới hướng tới, bao gồm các dịch vụ công mà xã hội không thể làm được hoặc không muốn làm, nên nhà nước thực hiện chuyển giao một phần loại dịch vụ công này cho tư nhân và các tổ chức xã hội gọi là xã hội hóa.
- Thứ ba Dịch vụ công ích: Là hoạt động cung cấp các dịch vụ cơ bản, thiết yếu cho người dân và cộng đồng như: xử lý rác thải, vệ sinh môi trường, cấp nước sạch, vận tải công cộng đô thị, phòng chống dịch bệnh, phòng chống thiên tai… Tuy nhiên, ở một số địa bàn nhỏ nhà nước giao lại cho khu vực tư nhân đứng ra thực hiện như: vệ sinh môi trường, thu gom vận chuyển rác thải, cung ứng nước sạch ở một số vùng nông thôn… 6 Luan van 2. Những đặc điểm của dịch vụ công - Dịch vụ công mang tính xã hội, với mục tiêu cụ thể như: phục vụ lợi ích của tất cả công dân có nhu cầu, không phân biệt giai cấp, địa vị xã hội đồng thời đảm bảo công bằng và ổn định xã hội, là dịch vụ mang tính quần chúng rộng rãi. Như vậy, có thể thấy dịch vụ công không vì lợi ích kinh tế và phi lợi nhuận. Nó hình thành để phục vụ vì lợi ích của mọi công dân có nhu cầu.
- Dịch vụ công cung cấp một loại “hàng hóa” đặc biệt, đó là loại hàng hóa do nhà nước cung cấp độc quyền hoặc ủy nhiệm lại cho các tổ chức cá nhân thực hiện thay, nhằm đáp ứng nhu cầu toàn xã hội bất kể sản phầm được tạo ra có hình thái vật chất hay phi vật chất. - Việc thực hiện dịch vụ công không theo thông lệ cung ứng cung - cầu của quan hệ thị trường. Mà ở đó, người sử dụng dịch vụ công không trực tiếp trả tiền cho người cung cấp, nói cách khác là trả tiền dưới hình thức đóng thuế vào ngân sách nhà nước. Bên cạnh đó, có những dịch vụ công mà người sử dụng vẫn phải trả một phần hoặc toàn bộ kinh phí, nhưng nhà nước cung ứng các dịch vụ này mà không nhằm mục tiêu lợi nhuận.
Với sự đa dạng của các loại hình dịch vụ công, các hình thức cung ứng dịch vụ công với những đặc điểm của dịch vụ công, có thể thấy rằng để cung ứng loại dịch vụ này một cách có hiệu quả là một vấn đề không hề đơn giản. Vì vậy, nếu Nhà nước không ủy quyền cho các tổ chức và cá nhân để cung ứng dịch vụ công ở các lĩnh vực tích hợp cho khu vực phi Nhà nước, đồng thời không cải cách việc cung ứng dịch vụ công của các cơ quan nhà nước, thì hiệu quả cung ứng dịch vụ công về tổng thể sẽ bị giảm sút, ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống của người dân và sự phát triển chung của toàn xã hội. Chất lượng dịch vụ và chất lượng dịch vụ hành chính công 2. Khái niệm chất lượng dịch vụ Trước khi tìm hiểu về chất lượng dịch vụ là gì chúng ta hãy cùng điểm qua một chút về khái niệm dịch vụ.
Dịch vụ được hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau, chẳng hạn như: Theo PGS.TS Nguyễn Văn Thanh: “Dịch vụ là một hoạt động lao động sáng tạo nhằm bổ sung giá trị cho phần vật chất và làm đa dạng hóa, phong phú hoá, khác biệt hoá, nổi trội hoá… mà cao nhất trở thành những thương hiệu, những nét văn hoá kinh doanh và làm hài lòng cao cho người tiêu dùng để họ sẵn sàng trả tiền cao, nhờ đó kinh doanh có hiệu quả hơn.” Chất lượng dịch vụ là những gì mà khách hàng có thể cảm nhận được sau quá trình sử dụng dịch vụ. Chất lượng dịch vụ là một phạm trù rất rộng và mang nhiều ý nghĩa khác nhau, nó phụ thuộc nhiều vào các loại dịch vụ khác nhau. Mỗi khách hàng sẽ có những nhận thức và các nhu cầu riêng, do đó sự cảm nhận về chất lượng dịch vụ của mỗi người cũng sẽ khác nhau. Theo Joseph Juran & Frank Gryna “Chất lượng là sự phù hợp đối với nhu cầu”.
Chất lượng dịch vụ là việc bảo đảm cung cấp dịch vụ theo đúng kịch bản với kĩ năng nghiệp vụ cao của nhân viên cung ứng và đội ngũ cán bộ quản lí. Trên góc độ khách hàng, chất lượng dịch vụ là mức độ hài lòng của khách hàng trong quá trình tiêu dùng dịch vụ, là dịch vụ tổng thể của cơ quan, doanh nghiệp mang lại chuỗi lợi ích và thỏa mãn đầy đủ nhu cầu mong đợi của khách hàng, tương xứng với chi phí mà khách hàng phải thanh toán. ● Chất lượng dịch vụ: Trên thế giới đã có nhiều tác giả nghiên cứu về chất lượng dịch vụ, chất lượng dịch vụ được định nghĩa bằng nhiều cách khác nhau tùy thuộc vào đối tượng nghiên cứu, mỗi dịch vụ đều thể hiện mức độ đáp ứng được nhu cầu và mong đợi của khách 8 Luan van hàng.