Luận văn thạc sĩ các yếu tố ảnh hưởng đến tình trạng nghèo đa chiều của hộ gia đình ở huyện châu thành a tỉnh hậu giang

Luận văn thạc sĩ phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tình trạng nghèo đa chiều của hộ gia đình ở huyện châu thành a tỉnh hậu, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Nguyễn Quốc Toàn
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Tấn Khuyên
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính Sách Công
• Đề tài: Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Tình Trạng Nghèo Đa Chiều Của Hộ Gia Đình Ở Huyện Châu Thành A, Tỉnh Hậu Giang
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Sự cần thiết của nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4.2.1. Giới hạn về không gian nghiên cứu
• 1.4.2.2. Giới hạn về thời gian nghiên cứu
• 1.5. Kết cấu của luận văn

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghèo đa chiều ở Hậu Giang Những điều cần biết

Nghèo đa chiều là một khái niệm quan trọng trong việc đánh giá tình trạng nghèo của các hộ gia đình. Tại Hậu Giang, tình trạng nghèo đa chiều đang là một vấn đề cấp bách cần được giải quyết. Theo báo cáo của Sở Lao động, Thương binh và Xã hội, tỷ lệ hộ nghèo ở Hậu Giang đã giảm từ 22,8% năm 2010 xuống còn 7,7% vào năm 2016. Tuy nhiên, sự giảm nghèo này không đồng đều giữa các khu vực và nhóm dân tộc. Việc hiểu rõ về nghèo đa chiều sẽ giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra các giải pháp hiệu quả hơn.

1.1. Khái niệm nghèo đa chiều và tầm quan trọng của nó

Nghèo đa chiều không chỉ đơn thuần là thiếu thốn về tài chính mà còn bao gồm các yếu tố như giáo dục, y tế, và điều kiện sống. Việc nhận diện đúng đắn về nghèo đa chiều sẽ giúp cải thiện chất lượng cuộc sống cho người dân.

1.2. Tình hình nghèo đa chiều tại Hậu Giang hiện nay

Hậu Giang là một tỉnh nông nghiệp với nhiều khó khăn trong phát triển kinh tế. Tình trạng nghèo đa chiều vẫn còn tồn tại, đặc biệt là ở các khu vực nông thôn và nhóm dân tộc thiểu số. Cần có các biện pháp cụ thể để giảm thiểu tình trạng này.

II. Các yếu tố ảnh hưởng đến nghèo đa chiều ở Hậu Giang Phân tích chi tiết

Nhiều yếu tố tác động đến tình trạng nghèo đa chiều ở Hậu Giang, bao gồm yếu tố kinh tế, xã hội và môi trường. Việc phân tích các yếu tố này sẽ giúp xác định nguyên nhân gốc rễ của nghèo đa chiều và từ đó đưa ra các giải pháp phù hợp.

2.1. Yếu tố kinh tế Thu nhập và việc làm

Thu nhập thấp và tình trạng thất nghiệp là những nguyên nhân chính dẫn đến nghèo đa chiều. Cần có các chính sách hỗ trợ việc làm và tăng thu nhập cho người dân.

2.2. Yếu tố xã hội Giáo dục và y tế

Trình độ học vấn và tình trạng sức khỏe của người dân ảnh hưởng lớn đến khả năng thoát nghèo. Cần đầu tư vào giáo dục và y tế để nâng cao chất lượng cuộc sống.

2.3. Yếu tố cơ sở hạ tầng Giao thông và điện nước

Cơ sở hạ tầng kém phát triển là một trong những rào cản lớn đối với sự phát triển kinh tế. Cần cải thiện giao thông và cung cấp điện nước cho các khu vực nghèo.

III. Phương pháp giải quyết nghèo đa chiều Hướng đi nào cho Hậu Giang

Để giải quyết vấn đề nghèo đa chiều, Hậu Giang cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Các chương trình hỗ trợ cần được thiết kế phù hợp với nhu cầu thực tế của người dân.

3.1. Chương trình hỗ trợ việc làm và tăng thu nhập

Cần triển khai các chương trình đào tạo nghề và hỗ trợ vốn cho các hộ gia đình để tạo ra việc làm và tăng thu nhập.

3.2. Đầu tư vào giáo dục và y tế

Cần tăng cường đầu tư vào giáo dục và y tế để nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân, từ đó giảm nghèo bền vững.

3.3. Cải thiện cơ sở hạ tầng

Đầu tư vào cơ sở hạ tầng như giao thông, điện nước sẽ giúp cải thiện điều kiện sống và thúc đẩy phát triển kinh tế.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn tại Hậu Giang

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng các yếu tố như giới tính, trình độ học vấn, và số người phụ thuộc có ảnh hưởng lớn đến tình trạng nghèo đa chiều. Các kết quả này có thể được áp dụng để xây dựng các chính sách giảm nghèo hiệu quả.

4.1. Kết quả phân tích từ mô hình hồi quy

Mô hình hồi quy cho thấy rằng giới tính và trình độ học vấn của chủ hộ có ảnh hưởng đáng kể đến tình trạng nghèo đa chiều. Cần có các chính sách hỗ trợ phù hợp.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Các kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng các chương trình hỗ trợ cụ thể cho từng nhóm đối tượng, từ đó giảm nghèo hiệu quả hơn.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho Hậu Giang

Giải quyết vấn đề nghèo đa chiều ở Hậu Giang là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và cộng đồng để đạt được mục tiêu giảm nghèo bền vững.

5.1. Tóm tắt các giải pháp đã đề xuất

Các giải pháp như hỗ trợ việc làm, đầu tư vào giáo dục và cải thiện cơ sở hạ tầng cần được thực hiện đồng bộ để đạt hiệu quả cao nhất.

5.2. Hướng đi tương lai cho công tác giảm nghèo

Cần tiếp tục nghiên cứu và đánh giá các chính sách giảm nghèo để điều chỉnh kịp thời, đảm bảo tính bền vững trong công tác xóa đói giảm nghèo.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong những năm gần đây, công tác giảm nghèo tại huyện Châu Thành A, tỉnh Hậu Giang đã đạt được nhiều kết quả tích cực với tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 8,72% năm 2016 xuống còn 4,08% năm 2018, giảm 4,64 điểm phần trăm. Tuy nhiên, sự giảm nghèo chưa đồng đều giữa các khu vực thành thị và nông thôn, cũng như giữa các nhóm dân tộc, với tỷ lệ hộ nghèo ở thành thị (5,14%) cao hơn nông thôn (3,44%). Tình trạng nghèo đa chiều vẫn còn dai dẳng, đặc biệt là ở nhóm dân tộc thiểu số với tỷ lệ nghèo đa chiều tăng từ 8,21% năm 2017 lên 8,78% năm 2018. Nghiên cứu nhằm phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tình trạng nghèo đa chiều của hộ gia đình trên địa bàn huyện, từ đó đề xuất các giải pháp giảm nghèo bền vững. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 4 địa bàn đại diện gồm 2 thị trấn và 2 xã, với dữ liệu thu thập trong giai đoạn 2016-2019. Mục tiêu chính là đánh giá thực trạng nghèo đa chiều, xác định các yếu tố tác động chính và kiến nghị chính sách phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả công tác giảm nghèo tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết nghèo đa chiều, mở rộng từ cách tiếp cận nghèo đơn chiều truyền thống chỉ dựa vào thu nhập. Khái niệm nghèo đa chiều được UNDP và Alkire-Foster phát triển, đo lường qua ba chiều chính: giáo dục, y tế và điều kiện sống, với 10 chỉ tiêu cụ thể như trình độ học vấn, tình trạng đi học của trẻ em, bảo hiểm y tế, điều kiện nhà ở, nước sạch, vệ sinh, điện, tài sản phục vụ thông tin. Việt Nam áp dụng phương pháp này từ năm 2016 theo Quyết định 59/2015/QĐ-TTg, với ngưỡng thiếu hụt là 1/3 tổng điểm. Các yếu tố ảnh hưởng đến nghèo đa chiều được xác định gồm: tuổi chủ hộ, giới tính, trình độ học vấn, số người phụ thuộc, thành phần dân tộc, tham gia bảo hiểm y tế, quy mô diện tích đất sản xuất, quy mô vốn vay và địa bàn dân cư.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu thứ cấp từ các cơ quan thống kê và phòng Lao động Thương binh & Xã hội tỉnh Hậu Giang, kết hợp dữ liệu sơ cấp thu thập trực tiếp từ 120 hộ gia đình tại 4 địa bàn đại diện (2 thị trấn, 2 xã). Mẫu được chọn theo phương pháp thuận tiện, đảm bảo tỷ lệ 50% hộ nghèo đa chiều và 50% hộ khác nghèo đa chiều, phân bổ đều giữa thành thị và nông thôn. Phân tích thống kê mô tả được sử dụng để đánh giá thực trạng nghèo đa chiều. Mô hình hồi quy Binary Logistic được áp dụng để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến nghèo đa chiều, với biến phụ thuộc là tình trạng nghèo đa chiều (có/không). Mô hình được ước lượng bằng phương pháp Maximum Likelihood qua phần mềm SPSS 20.0. Kiểm định mô hình cho thấy độ phù hợp cao với tỷ lệ dự đoán đúng đạt 83,3% và hệ số giải thích Nagelkerke R2 = 0,642.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ nghèo đa chiều: Theo chỉ số MPI của UNDP, tỷ lệ hộ nghèo đa chiều trên địa bàn là 45,8%, thấp hơn 4,2% so với cách tiếp cận của địa phương do khác biệt về số chiều và chỉ tiêu đo lường.

2. Ảnh hưởng của giới tính chủ hộ: Hộ có chủ hộ là nữ chiếm tỷ lệ nghèo đa chiều cao hơn (70,1%) so với chủ hộ nam (40,2%). Mô hình hồi quy cho thấy giới tính có ảnh hưởng âm đến xác suất nghèo đa chiều (Exp(B) = 0,118), tức hộ có chủ hộ nam ít có khả năng nghèo đa chiều hơn.

3. Trình độ học vấn: Hộ nghèo đa chiều có trình độ học vấn trung bình thấp hơn (khoảng lớp 4) so với hộ khác nghèo (gần lớp 7). Trình độ học vấn có ảnh hưởng âm đến nghèo đa chiều (Exp(B) = 0,726), nghĩa là trình độ học vấn cao giảm nguy cơ nghèo.

4. Số người phụ thuộc: Hộ nghèo đa chiều có trung bình hơn 2 người phụ thuộc, cao hơn hộ khác nghèo (1,28 người). Yếu tố này có ảnh hưởng dương mạnh (Exp(B) = 2,404), tăng xác suất nghèo đa chiều.

5. Thành phần dân tộc: Hộ dân tộc thiểu số có tỷ lệ nghèo đa chiều cao hơn (56,7%) so với dân tộc Kinh (47,8%). Dân tộc là yếu tố có ảnh hưởng dương lớn nhất (Exp(B) = 3,690), cho thấy đây là nhân tố chủ chốt tác động đến nghèo đa chiều.

6. Quy mô diện tích đất sản xuất: Hộ nghèo đa chiều có diện tích đất sản xuất trung bình thấp hơn nhiều (476,7 m2 so với 2.690,7 m2). Diện tích đất sản xuất có ảnh hưởng âm (Exp(B) = 0,587), tức diện tích đất lớn giúp giảm nguy cơ nghèo.

7. Tham gia bảo hiểm y tế và quy mô vốn vay: Mặc dù hộ nghèo đa chiều tham gia BHYT nhiều hơn do chính sách hỗ trợ, nhưng yếu tố này không có ý nghĩa thống kê trong mô hình. Quy mô vốn vay cũng không ảnh hưởng đáng kể đến nghèo đa chiều.

8. Địa bàn dân cư: Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều ở nông thôn cao hơn thành thị (55% so với 45%), tuy nhiên yếu tố này không có ý nghĩa thống kê trong mô hình hồi quy.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các nghiên cứu trước đây, khẳng định vai trò quan trọng của yếu tố dân tộc, số người phụ thuộc và trình độ học vấn trong việc quyết định tình trạng nghèo đa chiều. Sự chênh lệch về diện tích đất sản xuất cũng phản ánh rõ ràng điều kiện sản xuất và sinh kế của hộ nghèo. Giới tính chủ hộ là nữ làm tăng nguy cơ nghèo do hạn chế trong tiếp cận thông tin và nguồn lực. Mặc dù tham gia BHYT được hỗ trợ, nhưng chưa đủ để giảm nghèo đa chiều do các yếu tố khác chi phối mạnh hơn. Việc tỷ lệ nghèo thành thị cao hơn nông thôn tại huyện Châu Thành A trái ngược với xu hướng chung của tỉnh cho thấy cần có chính sách đặc thù cho khu vực thành thị. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột so sánh tỷ lệ nghèo theo giới tính, dân tộc, và bảng hồi quy chi tiết các hệ số ảnh hưởng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cao trình độ học vấn chủ hộ: Tổ chức các chương trình đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng, khuyến khích học tập suốt đời, đặc biệt tập trung vào nhóm dân tộc thiểu số và hộ nghèo. Mục tiêu tăng trình độ học vấn trung bình lên ít nhất lớp 7 trong vòng 3 năm. Chủ thể thực hiện: UBND huyện phối hợp Sở Giáo dục và Đào tạo.

2. Hỗ trợ giảm gánh nặng người phụ thuộc: Phát triển các chính sách hỗ trợ chăm sóc người già, trẻ em và người khuyết tật trong hộ nghèo, giảm áp lực tài chính cho chủ hộ. Thời gian thực hiện 2 năm, chủ thể: Phòng Lao động Thương binh & Xã hội huyện.

3. Tăng cường hỗ trợ đất sản xuất: Cải thiện tiếp cận đất đai cho hộ nghèo, hỗ trợ kỹ thuật canh tác, khuyến khích liên kết sản xuất để nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Mục tiêu tăng diện tích đất sản xuất bình quân của hộ nghèo lên 1.000 m2 trong 5 năm. Chủ thể: UBND huyện, Sở Nông nghiệp.

4. Chính sách hỗ trợ đặc thù cho dân tộc thiểu số: Xây dựng các chương trình giảm nghèo phù hợp với đặc điểm văn hóa, kinh tế của dân tộc thiểu số, tăng cường tuyên truyền, hỗ trợ tiếp cận dịch vụ xã hội. Thời gian 3 năm, chủ thể: Ban Dân tộc tỉnh phối hợp UBND huyện.

5. Hỗ trợ hộ có chủ hộ nữ: Tạo điều kiện tiếp cận vốn vay, đào tạo kỹ năng kinh doanh, nâng cao nhận thức về quyền lợi và cơ hội phát triển. Mục tiêu giảm tỷ lệ nghèo đa chiều trong nhóm này 20% trong 3 năm. Chủ thể: Ngân hàng Chính sách xã hội, Hội Liên hiệp Phụ nữ huyện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về chính sách giảm nghèo: Sở Lao động Thương binh & Xã hội, UBND huyện Châu Thành A có thể sử dụng kết quả để xây dựng và điều chỉnh chính sách giảm nghèo phù hợp với đặc điểm địa phương.

2. Các tổ chức phi chính phủ và quốc tế: Các tổ chức hỗ trợ phát triển có thể tham khảo để thiết kế chương trình can thiệp hiệu quả, tập trung vào các nhóm dân tộc thiểu số và hộ nghèo đa chiều.

3. Nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực chính sách công và phát triển xã hội: Luận văn cung cấp cơ sở lý thuyết và dữ liệu thực tiễn để nghiên cứu sâu hơn về nghèo đa chiều và các yếu tố tác động.

4. Các nhà hoạch định chính sách địa phương: Đặc biệt là các cán bộ làm công tác dân tộc, giáo dục, nông nghiệp và phát triển kinh tế có thể áp dụng các khuyến nghị để nâng cao hiệu quả công tác giảm nghèo.

Câu hỏi thường gặp

1. Nghèo đa chiều khác gì so với nghèo đơn chiều?
   Nghèo đa chiều không chỉ dựa trên thu nhập mà còn đo lường sự thiếu hụt về giáo dục, y tế, điều kiện sống, giúp nhận diện nghèo chính xác và toàn diện hơn. Ví dụ, một hộ có thu nhập đủ nhưng thiếu tiếp cận y tế vẫn có thể bị coi là nghèo đa chiều.

2. Tại sao dân tộc thiểu số lại có tỷ lệ nghèo đa chiều cao hơn?
   Nguyên nhân do hạn chế về tiếp cận thông tin, dịch vụ xã hội, trình độ học vấn thấp và điều kiện kinh tế khó khăn hơn so với dân tộc Kinh, dẫn đến nguy cơ nghèo cao hơn.

3. Giới tính chủ hộ ảnh hưởng thế nào đến nghèo đa chiều?
   Hộ có chủ hộ nữ thường có nguy cơ nghèo đa chiều cao hơn do hạn chế trong tiếp cận nguồn lực, thông tin và cơ hội kinh tế. Ví dụ, trong nghiên cứu, 70,1% hộ nữ chủ hộ là nghèo đa chiều.

4. Tại sao diện tích đất sản xuất lại quan trọng trong giảm nghèo?
   Diện tích đất sản xuất lớn giúp hộ gia đình có điều kiện sản xuất, tăng thu nhập và cải thiện mức sống, từ đó giảm nguy cơ nghèo đa chiều.

5. Chính sách nào hiệu quả nhất để giảm nghèo đa chiều tại huyện Châu Thành A?
   Nâng cao trình độ học vấn, hỗ trợ đất sản xuất, giảm gánh nặng người phụ thuộc và chính sách đặc thù cho dân tộc thiểu số được đánh giá là các giải pháp trọng tâm và hiệu quả nhất.

Kết luận

• Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều tại huyện Châu Thành A là khoảng 45,8%, với sự phân bố không đồng đều giữa các nhóm dân cư và dân tộc.
• Năm yếu tố chính ảnh hưởng đến nghèo đa chiều gồm: thành phần dân tộc, số người phụ thuộc, trình độ học vấn, diện tích đất sản xuất và giới tính chủ hộ.
• Dân tộc thiểu số và hộ có chủ hộ nữ có nguy cơ nghèo đa chiều cao hơn đáng kể.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các chính sách giảm nghèo bền vững, phù hợp với đặc điểm địa phương.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, giám sát và đánh giá hiệu quả chính sách trong vòng 3-5 năm tới.

Hành động ngay: Các cơ quan quản lý và tổ chức liên quan cần phối hợp triển khai các giải pháp giảm nghèo đa chiều nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân huyện Châu Thành A.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu Trình bày một cách tổng quan về vấn đề nghiên cứu: tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu, mục tiêu của việc nghiên cứu, các câu hỏi đặt ra cho vấn 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] đề nghiên cứu, giới hạn về đối tượng, nội dung, không gian và thời gian nghiên cứu cũng như đối tượng thụ hưởng kết quả của đề tài. Lược khảo lý thuyết và tổng quan tài liệu nghiên cứu về nghèo Trình bày các khái niệm về nghèo, các nghiên cứu thực nghiệm của thế giới và ở Việt Nam thời gian qua về nghèo để có cái nhìn tổng quan nhằm rút ra khung phân tích cho vấn đề cần nghiên cứu. Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu Chương này sẽ trình bày cho người đọc biết được nguồn gốc của số liệu dùng để phân tích trong đề tài, số lượng mẫu quan sát, mô hình nghiên cứu và mô hình kinh tế lượng áp dụng. Kết quả và thảo luận Nội dung chương này tập trung vào việc mô tả khái quát về tình hình kinh tế xã hội cũng như thực trạng công tác XĐGN trên địa bàn huyện Châu Thành A trong thời gian qua; Phân tích các chiều thiếu hụt, các tiếp cận về nhu cầu cơ bản của hộ gia đình trên địa bàn huyện theo các nhóm chỉ tiêu trong phương pháp tiếp cận đa chiều; Sự tương quan của các nhân tố tác động đến nghèo đa chiều trên địa bàn huyện.

Kết luận và kiến nghị Tóm lược, khái quát lại các kết quả nghiên cứu quan trọng, vận dụng kết quả nghiên cứu để khuyến nghị một số chính sách giảm nghèo trên địa bàn huyện. Nhận diện lại những vấn đề còn bất cập của đề tài để gợi mở chiều hướng nghiên cứu tiếp theo. 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƯƠNG 2. LƯỢC KHẢO LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU VỀ NGHÈO 2.1 Lược khảo lý thuyết 2.1 Khái niệm về nghèo Hiện nay không có một định nghĩa duy nhất về nghèo, cũng không có một phương pháp hoàn hảo nào để đo lường nghèo khó.

Trước đây, Hội nghị Chống nghèo đói khu vực Châu Á - Thái Bình Dương do Ủy ban Kinh tế Xã hội châu Á Thái Bình Dương Liên Hiệp Quốc (ESCAP) tổ chức tại Băng Cốc, Thái Lan vào tháng 9 năm 1993 đã đưa ra định nghĩa nghèo như sau: “Nghèo đói là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thỏa mãn các nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận tùy theo trình độ phát triển kinh tế xã hội và phong tục tập quán của địa phương”. Nghèo được nhận diện trên 2 khía cạnh: nghèo tuyệt đối và nghèo tương đối. Nghèo tuyệt đối được định nghĩa là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thỏa mãn nhu cầu cơ bản, tối thiểu để duy trì cuộc sống; nhu cầu cơ bản, tối thiểu đó là mức bảo đảm tối thiểu về ăn, mặc, nhà ở, nước sinh hoạt, y tế, giáo dục và vệ sinh môi trường; Nghèo tương đối là tình trạng một bộ phận dân cư có mức sống dưới mức trung bình của cộng đồng ở một thời kỳ nhất định. Vì vậy nhiều nhà nghiên cứu cho rằng việc xóa dần nghèo tuyệt đối là việc có thể làm, còn nghèo tương đối là hiện tượng thường có trong xã hội và vấn đề cần quan tâm là rút ngắn khoảng cách chênh lệch giàu - nghèo, khái niệm nghèo tuyệt đối được sử dụng để so sánh mức độ nghèo khổ giữa các quốc gia.

Trên cơ sở đó người ta đưa ra khái niệm quốc gia nghèo là đất nước có thu nhập bình quân đầu người rất thấp, nguồn lực cực kỳ hạn hẹp, cơ sở hạ tầng và môi trường yếu kém, vị trí không thuận lợi cho giao lưu với cộng đồng quốc tế. Tại hội nghị thượng đỉnh thế giới về phát triển xã hội tổ chức tại Copenhagen - Đan Mạch năm 1995 đã đưa ra một định nghĩa cụ thể hơn về nghèo đói như sau: “Người nghèo là tất cả những ai mà thu nhập thấp hơn 1 đôla (USD) mỗi ngày cho mỗi người, số tiền được coi như đủ để mua những sản phẩm thiết yếu để tồn tại”. Cũng có quan điểm khác về nghèo đói mang tính kinh điển hơn, triết lý hơn của chuyên gia hàng đầu của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) - ông 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Abapia Sen, người được nhận giải Nôben về kinh tế năm 1998, cho rằng: “Nghèo đói là sự thiếu cơ hội lựa chọn tham gia vào quá trình phát triển cộng đồng”. Xét cho cùng sự tồn tại của con người nói chung và của người giàu, người nghèo nói riêng, cái khác nhau cơ bản để phân biệt họ chính là cơ hội lựa chọn của mỗi người trong cuộc sống, thông thường người giàu có cơ hội lựa chọn nhiều hơn, người nghèo có cơ hội lựa chọn ít hơn (Lê Ngọc Yến, 2013).

Theo WB (2011), nghèo là tình trạng một người hoặc một hộ gia đình không được hưởng và thỏa mãn những nhu cầu cơ bản cho cuộc sống (ăn, mặc, ở, được chăm sóc sức khỏe, được giáo dục cơ bản và được hưởng các dịch vụ cần thiết khác) mà được xã hội thừa nhận tùy theo trình độ phát triển kinh tế - xã hội của mỗi nước. Theo Báo cáo Phát triển Việt Nam năm 2004 thì: “Nghèo là tình trạng bị thiếu thốn ở nhiều phương diện, thu nhập hạn chế hoặc thiếu cơ hội tạo thu nhập, thiếu tài sản để đảm bảo tiêu dùng trong những lúc khó khăn và dễ bị tổn thương trước những đột biến bất lợi, ít có khả năng truyền đạt nhu cầu và những khó khăn tới những người có khả năng giải quyết, ít được tham gia vào quá trình ra quyết định,…”. Việt Nam hiện nay có nhiều quan điểm khác nhau về nghèo. Tuy nhiên các quan điểm hầu như đều tập trung vào việc đưa ra các chỉ tiêu đánh giá và chuẩn nghèo do cơ quan nhà nước quy định, cụ thể là Bộ LĐTB&XH.

Khi nhu cầu cơ bản được lượng hóa thành một lượng tiền nhất định (hay còn gọi là ngưỡng nghèo), một người hoặc một hộ gia đình được xem là nghèo khi thu nhập hoặc chi tiêu của cá nhân hoặc hộ gia đình thấp hơn tiêu chuẩn tối thiểu do nhà nước quy định.2 Lý thuyết về nghèo đơn chiều 2.1 Chuẩn nghèo theo cách tiếp cận đơn chiều a) Chuẩn nghèo đơn chiều trên thế giới Để đo lường được mức độ nghèo khổ, mỗi quốc gia đều có tiêu chí cũng như phương thức xác định giới hạn nghèo khổ hay còn được gọi là chuẩn nghèo riêng biệt. Chương trình phát triển của Liên Hợp quốc (UNDP) dùng cách tính dựa trên cơ sở phân phối thu nhập theo đầu người hay theo nhóm dân cư. Thước đo này tính phân phối thu nhập cho từng cá nhân hoặc hộ gia đình nhận được 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] trong thời gian nhất định, nó không quan tâm đến nguồn mang lại thu nhập hay môi trường sống của dân cư mà chia đều cho mọi thành phần dân cư. Trên thế giới, các quốc gia thường dựa vào tiêu chuẩn về mức thu nhập mà WB đưa ra để xác định tình trạng nghèo của quốc gia.

Cụ thể: năm 2003 chuẩn nghèo tính theo thu nhập đầu người mà WB đưa ra là 1USD/người/ngày (hoặc 360USD/người/năm), năm 2008 là 1,25USD/người/ngày (hoặc 450USD/người/năm).1 Chuẩn nghèo đơn chiều của WB Chuẩn nghèo (theo nhu nhập hoặc chi tiêu) Năm Thu nhập/người/ngày Thu nhập/người/năm 2003 1 USD 360 USD 2008 1,25 USD 450 USD 2015 1,9 USD 684 USD Nguồn: World bank (2010) b) Chuẩn nghèo đơn chiều ở Việt Nam Ở Việt Nam, việc xây dựng chuẩn nghèo được bắt đầu từ năm 1993 và được điều chỉnh lần thứ hai vào năm 1998, có nhiều cơ quan quốc tế và trong nước tham gia xác định chuẩn nghèo như Ngân hàng Thế giới (WB), Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), Tổng cục Thống kê và Bộ LĐTB&XH. Bộ LĐTB&XH là cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức triển khai đánh giá tình trạng nghèo và XĐGN hàng năm, các nước khác nhau sẽ có chỉ tiêu về mức sống tối thiểu khác nhau, Việt Nam cũng đã có nhiều phương pháp xác định về chuẩn nghèo và về mức sống tối thiểu (Trương Văn Tuyển, 2007). Bộ LĐTB&XH áp dụng khi phân loại nghèo ở các địa phương và sử dụng cách tiếp cận đo lường nghèo tuyệt đối dựa trên thu nhập. Ngưỡng nghèo MOLISA áp dụng đã được Chính phủ Việt Nam xây dựng có sự khác biệt giữa thành thị và nông thôn, và có cập nhật theo thời gian cho các giai đoạn, thể hiện cụ thể qua bảng 2.2 dưới đây: 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2 Chuẩn nghèo đơn chiều ở Việt Nam Chuẩn nghèo theo thu nhập bình quân đầu người/tháng (ngàn đồng) Giai đoạn Khu vực Khu vực Văn bản quy định thành thị nông thôn Thông báo số 1751/LĐTBXH, 1998-2000 90 70 ngày 20/5/1997 Quyết định số 143/2000/QĐ- 2001-2005 150 100 LĐTBXH, ngày 01/11/2000 Quyết định số 170/2005/QĐ-TTg, 2006-2010 260 200 ngày 08/7/2005 Quyết định số 09/2011/QĐ-TTg, 2011-2015 500 400 ngày 30/01/2011 Nguồn: Tác giả tổng hợp Việt Nam đang trong thời buổi lạm phát, đồng tiền ngày càng bị trượt giá.

Nếu chuẩn nghèo không được điều chỉnh phù hợp và kịp thời thì sẽ không đánh giá đúng thực chất số hộ nghèo, hộ cận nghèo hiện tại. Và khi chuẩn nghèo không được thay đổi phù hợp cũng làm cho một số hộ vừa thoát nghèo, nhưng mức thu nhập còn thấp sẽ gặp khó khăn trong cuộc sống, mà không được hưởng chính sách an sinh xã hội. Đặc biệt, đối với các nhóm dân tộc thiểu số đang cư trú ở những khu vực có địa hình phức tạp. Sẽ rất khó khăn trong việc tạo điều kiện cho họ tiếp cận các dịch vụ xã hội, cũng như cơ hội phát triển kinh tế, cải thiện đời sống.2 Phương pháp đo lường nghèo đơn chiều Thời gian qua tỷ lệ hộ nghèo (P0) được xác định theo công thức sau: 𝑁0 𝑃0 = 100 𝑁 Trong đó: P0: Tỷ lệ hộ nghèo, hộ có thu nhập/chi tiêu dưới hoặc bằng chuẩn nghèo đối với toàn bộ số hộ khảo sát N0: Tổng số hộ nghèo N: Tổng số hộ được khảo sát 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Đây là thước đo được dùng rộng rãi và đơn giản nhất để tính phần trăm dân số có thu nhập hoặc chi tiêu thấp hơn chuẩn nghèo của một tổng thể quan sát, một địa phương hoặc một quốc gia.3 Lý thuyết liên quan đến nghèo đa chiều 2.1 Khái niệm nghèo đa chiều Thực tế cho thấy, chuẩn nghèo trong thời gian qua được xác định dựa trên mức chi tiêu đáp ứng những nhu cầu tối thiểu và được quy ra bằng tiền, và thường ổn định trong giai đoạn 5 năm.