Chương 1: Cơ sở lý luận về các yêu cầu hợp pháp và hợp lý của quyết định hành chính Chương 2: Thực trạng việc đáp ứng yêu cầu hợp pháp và hợp lý của quyết định hành chính Chương 3: Các giải pháp đáp ứng yêu cầu hợp pháp và hợp lý của quyết định hành chính 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁC YÊU CẦU HỢP PHÁP VÀ HỢP LÝ ĐỐI VỚI QUYẾT ĐỊNH HÀNH CHÍNH 1. Khái quát chung về quyết định hành chính 1. Khái niệm, đặc điểm Cơ quan hành chính nhà nước và các cơ quan khác khi thực hiện nhiệm vụ và chức năng quản lý hành chính nhà nước có thể bằng nhiều phương thức hoạt động khác nhau. Một trong phương thức hoạt động thông thường thể hiện quyền lực nhà nước là việc ban hành các quyết định hành chính nhà nước.
Quyết định hành chính nhà nước được ban hành nhằm: - Đưa ra các quy tắc xử sự chung buộc các đối tượng quản lý có liên quan phải tuân thủ trong lĩnh vực hoạt động hành chính nhà nước; hoặc - Ấn định các quyền và nghĩa vụ cụ thể của cá nhân hay tổ chức liên quan nhằm giải quyết các công việc cụ thể phát sinh trong hoạt động hành chính nhà nước. Thuật ngữ quyết định hành chính không chỉ xuất hiện trong khoa học mà còn cả trong những quy định của luật thực định như: Luật khiếu nại, tố cáo, Luật tố tụng hành chính. Chính vì vậy, việc làm rõ khái niệm quyết định hành chính cũng như việc giới hạn nội hàm của khái niệm là điều rất cần thiết cho việc nghiên cứu và thực tiễn hoạt động quản lý hành chính Nhà nước. Theo Từ điển Tiếng Việt, “quyết định” là: định một cách chắc chắn với ý nhất định phải thực hiện Theo giáo trình Luật hành chính Khoa Luật Trường Đại học Quốc Gia Hà Nội thì quyết định bắt nguồn từ thuật ngữ La tinh “actus” có nghĩa là hành động, hành vi.
Bởi vậy, sách báo tạp chí nước ngoài thường gọi quyết định là hành động, một hành động dẫn đến một hậu quả pháp lý được gọi là quyết định pháp luật.[23] Người ta gọi quyết định pháp luật là mệnh lệnh, là sự thể hiện ý chí 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quyền lực, là văn bản, là kết quả và hình thức thể hiện của hoạt động Nhà nước. Trong sách báo pháp lý nước ta thường đồng nhất khái niệm văn bản và quyết định pháp luật với văn bản. Cách hiểu này chưa thật sự đúng bởi vì thực chất văn bản chỉ là một hình thức thể hiện, hình thức bên ngoài của quyết định pháp luật, ngoài ra nó còn có cả ký hiệu, tín hiệu, hoặc hình thức nói. Văn bản thể hiện tính ưu việt hơn hẳn so với các hình thức khác bởi nó phản ánh tính khuôn mẫu, có căn cứ chắc chắn tạo nên sự ổn định của hoạt động quản lý hành chính.
Có thể do tính ưu việt đó nên nhiều người đã mắc sai lầm khi đồng ý với khẳng định trên. Mục đích của những văn bản này chính là nhằm truyền tải những nội dung về chủ trương, chính sách lớn, xây dựng quy tắc ứng xử hoặc áp dụng pháp luật cho một công việc cụ thể. Trong khoa học luật hành chính, các quyết định hành chính nhà nước là sản phẩm của hoạt động quản lý hành chính nhà nước như đã nêu trên được gọi chung là quyết định hành chính. Từ điển giải thích thuật ngữ luật học đã định nghĩa quyết định hành chính là “kết quả sự thể hiện ý chí quyền lực đơn phương của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, những người có chức vụ, các tổ chức và cá nhân được Nhà nước trao quyền, thực hiện trên cơ sở và để thi hành pháp luật, theo trình tự và hình thức do pháp luật quy định hướng tới việc thực hiện nhiệm vụ quản lý hành hành chính trong lĩnh vực hoặc vấn đề được phân công phụ trách” [22] Định nghĩa nêu trên về quyết định hành chính đã phản ánh đầy đủ những dấu hiệu đặc trưng của quyết định hành chính trong quản lý hành chính nhà nước, cụ thể là: Thứ nhất, quyết định hành chính là sản phẩm hoạt động của các chủ thể quản lý hành chính nhà nước có thẩm quyền [9, tr.
Chủ thể này trước hết và chủ yếu các các cơ quan và những người có thẩm quyền trong hệ thống cơ 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quan hành chính nhà nước từ trung ương đến địa phương. Theo quy định của pháp luật, hệ thống cơ quan này thực hiện chức năng quản lý hành chính nhà nước trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội và như vậy phần lớn các quyết định hành chính do các cơ quan và những người có thẩm quyền của hệ thống này ban hành ra. Bên cạnh hệ thống cơ quan hành chính nhà nước, các cơ quan nằm trong hệ thống các cơ quan khác của bộ máy nhà nước (cơ quan quyền lực, cơ quan xét xử, cơ quan kiểm sát) và những người có thẩm quyền trong các cơ quan này cũng thực hiện các hoạt động quản lý hành chính nhà nước trong những trường hợp nhất định. Trong những trường hợp như vậy, những chủ thể nói trên cũng ban hành các quyết định hành chính để giải quyết các công việc phát sinh trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước của mình.
Ngoài ra, trong những trường hợp đặc biệt, tham gia vào quản lý hành chính nhà nước còn có sự có mặt của các tổ chức thuộc nhóm các tổ chức chính trị, chính trị - xã hội, chính trị - xã hội nghề nghiệp, các đơn vị sự nghiệp của Nhà nước, các đơn vị thuộc lực lượng vũ trang. Trong những trường hợp cần thiết, các tổ chức này hoặc người đứng đầu những tổ chức này được trao quyền thực hiện những hoạt động quản lý hành chính nhà nước và những chủ thể này cũng ban hành các quyết định hành chính để thực hiện nhiệm vụ quyền hạn của mình. Trong những trường hợp như vậy, bản thân các tổ chức này có thể tự mình ban hành các quyết định hành chính hoặc phối hợp với các cơ quan nhà nước để ban hành các quyết định liên tịch. Thứ hai, quyết định hành chính mang tính quyền lực nhà nước.
Tính chất này thể hiện rõ ở nội dung của các quyết định hành chính và biện pháp bảo đảm thi hành các quyết định hành chính. Như đã nêu trên, quyết định hành chính có thể đặt ra các quy tắc xử sự mang tính bắt buộc chung đối với các đối tượng có liên quan trong quản lý hành chính nhà nước hoặc ấn đinh 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com các quyền và nghĩa vụ cụ thể của cá nhân, hay tổ chức trong quản lý hành chính nước. Những nội dung này được hình thành trên cơ sở của việc thực hiện thẩm quyền của các chủ thể quản lý hành chính nhà nước theo quy định của pháp luật được bảo đảm thực hiện bằng các biện pháp cưỡng chế nhà nước trong trường hợp cần thiết. Về nguyên tắc, nội dung các quyết định hành chính được hình thành trên cơ sở ý chí quyền lực đơn phương của các chủ thể quản lý hành chính nhà nước, phù hợp với thẩm quyền mà pháp luật đã trao cho các chủ thể này.
Dĩ nhiên trong quá trình xây dựng các quyết định hành chính, việc tham khảo và tiếp thu ý kiến của các đối tượng quản lý thuộc quyền là một yêu cầu được đặt ra, nhưng quyền quyết định cuối cùng đối với các vấn đề có liên quan bao giờ cũng thuộc về các chủ thể quản lý hành chính nhà nước có thẩm quyền. Thứ ba, các quyết định hành chính được ban hành theo trình tự thủ tục, dưới hình thức được pháp luật quy định. Trình tự, thủ tục, hình thức ban hành được quy định cụ thể trong các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, có tính chất bắt buộc phải thực hiện nhằm bảo đảm rằng: - Nội dung của các quyết định hành chính được xây dựng và ban hành theo đúng trình tự, thủ tục đáp ứng yêu cầu của việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của quản lý hành chính nhà nước, tôn trọng và bảo vệ các quyền, lợi ích hợp của cá nhân, tổ chức trong quản lý hành chính nhà nước. - Nội dung của các quyết định hành chính được thể hiện theo đúng hình thức mà pháp luật quy định, đáp ứng yêu cầu về tính thống nhất, minh bạch, rõ ràng, thuận lợi cho việc thực hiện đặt ra đối các quyết định hành chính hình thành trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước.
Quan niệm về quyết định hành chính dưới góc độ của pháp luật: 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Quyền lực nhà nước được thể hiện qua thông qua hoạt động của bộ máy nhà nước trên lĩnh vực lập pháp, hành pháp, tư pháp. Một trong những biểu hiện quyền lực nhà nước là ra quyết định pháp luật. Quyết định pháp luật bao gồm những quyết định của cơ quan lập pháp, tư pháp, hành pháp. Quyết định là một hoạt động hay dãy hoạt động có ý chí được lựa chọn một số khả năng có thể lựa chọn.
Những người tham gia quá trình ra quyết định lựa chọn một trong số các lựa chọn đó. Ra quyết định có thể hiểu như là sự thực hiện lựa chọn một quan điểm hay một hoạt động trong số những điểm có thể lựa chọn. Theo khoản 1, điều 8 Hiến pháp 2013 quy định “Nhà nước được tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp và pháp luật, quản lý xã hội bằng Hiến pháp và pháp luật, thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ …”. Nhà nước muốn quản lý xã hội chung nhất là trong lĩnh vực công thì không thể không thể hiện ý thông qua quyết định pháp luật mà trong đó có quyết định hành chính.
Để thực hiện quyền lực nhà nước thì vai trò của hệ thống cơ quan nhà nước có chức năng quản lý là rất quan trọng, thông qua cơ quan hành chính cao nhất của Nhà nước đó là cơ quan hành pháp, với quyền hành pháp Nhà nước hướng đến việc thực hiện pháp luật nhằm cụ thể hóa những quy định của pháp luật vào đời sống của người dân. Chính vì vậy hoạt động của cơ quan nhà nước trong lĩnh vực này chủ yếu và quan trọng đó là ra quyết định hành chính để để ra những chủ trương, chính sách lớn, xây dựng các quy tắc xử sự hoặc áp dụng pháp luật cho một công việc cụ thể nhằm mục tiêu thực hiện chức năng của nhà nước thông qua quyền hành pháp.