Luận văn thạc sĩ ueh thị trường nhật bản đối với xuất khẩu thủy sản việt nam trong giai đoạn 2002 2006 và dự báo đến năm 2015

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ueh thị trường nhật bản đối với xuất khẩu thủy sản việt nam trong giai đoạn 2002 2006 và dự báo đến, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Nguyễn Ngọc Bảo
• Người hướng dẫn: TS. Hồ Ngọc Phương
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Xuất Khẩu Thủy Sản Việt Nam Sang Nhật Bản: Phân Tích Giai Đoạn 2002-2006 Và Dự Báo Đến 2015
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ THỊ TRƯỜNG THỦY SẢN NHẬT BẢN
• 1.1. VÀI NÉT VỀ ĐẤT NƯỚC VÀ CON NGƯỜI NHẬT BẢN
• 1.2. Khai thác thủy sản
• 1.3. Nuôi trồng thủy sản
• 1.4. Chế biến thủy sản
• 2. CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG XUẤT KHẨU THỦY SẢN VIỆT NAM VÀO THỊ TRƯỜNG NHẬT BẢN TRONG GIAI ĐOẠN 2002-2006
• 2.1. Quá trình phát triển quan hệ thương mại giữa Nhật Bản với Việt Nam
• 2.2. Đánh bắt và nuôi trồng thủy sản của Việt Nam trong thời gian gần đây
• 2.3. Thực trạng xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường Nhật Bản trong giai đoạn 2002-2006
• 2.4. Công tác xúc tiến thương mại
• 2.5. Những thuận lợi và khó khăn khi xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang Nhật Bản
• 3. CHƯƠNG III: DỰ BÁO TÁC ĐỘNG CỦA THỊ TRƯỜNG NHẬT BẢN ĐỐI VỚI THỦY SẢN VIỆT NAM ĐẾN 2015
• 3.1. Tình hình thương mại thủy sản thế giới
• 3.2. Quan điểm, phương hướng và mục tiêu phát triển của thủy sản Việt Nam
• 3.3. Xu hướng nhập khẩu thủy sản của Nhật Bản
• 3.4. Dự báo tác động của thị trường Nhật Bản đến thủy sản Việt Nam đến năm 2015
• 3.5. Triển vọng tiêu thụ thủy sản thế giới
• 3.6. Xu hướng thương mại thủy sản thế giới
• 3.7. Dự báo thương mại thủy sản Việt Nam với Nhật Bản
• 4. CHƯƠNG IV: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM TĂNG XUẤT KHẨU THỦY SẢN VIỆT NAM VÀO THỊ TRƯỜNG NHẬT BẢN
• 4.1. Các giải pháp về Marketing
• 4.1.1. Chính sách sản phẩm
• 4.1.2. Chính sách về nhãn hiệu sản phẩm
• 4.1.3. Chiến lược giá thủy sản xuất khẩu vào thị trường Nhật
• 4.1.4. Chiến lược phân phối thủy sản vào thị trường Nhật
• 4.2. Các giải pháp về phát triển sản xuất
• 4.2.1. Ổn định và tăng trưởng nguồn nguyên liệu với chất lượng ngày càng tăng
• 4.2.2. Nâng cao năng lực chế biến của nhà máy thủy sản
• 4.2.3. Mở rộng chủng loại và ưu tiên tăng trưởng khối lượng chế biến các mặt hàng có giá trị gia tăng
• 4.3. Các giải pháp về nguồn lực
• 4.3.1. Mục tiêu của giải pháp
• 4.3.2. Cơ sở để đề ra giải pháp
• 4.3.3. Nội dung của giải pháp
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang Nhật Bản giai đoạn 2002 2006

Xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang Nhật Bản trong giai đoạn 2002-2006 đã có những bước phát triển mạnh mẽ. Nhật Bản là một trong những thị trường tiêu thụ thủy sản lớn nhất của Việt Nam, với kim ngạch xuất khẩu đạt hơn 842 triệu USD vào năm 2006. Tôm đông lạnh là mặt hàng chủ lực, chiếm gần 50% tổng kim ngạch xuất khẩu. Sự gia tăng này không chỉ phản ánh nhu cầu tiêu thụ cao mà còn cho thấy tiềm năng lớn của ngành thủy sản Việt Nam trong việc thâm nhập vào thị trường Nhật Bản.

1.1. Đặc điểm thị trường thủy sản Nhật Bản

Thị trường Nhật Bản có nhu cầu cao về chất lượng và an toàn thực phẩm. Người tiêu dùng Nhật Bản thường ưu tiên các sản phẩm thủy sản tươi sống và chế biến sẵn. Điều này tạo ra cơ hội lớn cho các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản Việt Nam nếu đáp ứng được các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường này.

1.2. Tình hình xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang Nhật Bản

Trong giai đoạn 2002-2006, xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang Nhật Bản đã tăng trưởng ổn định. Các mặt hàng như tôm, cá tra, và mực là những sản phẩm chủ yếu. Tuy nhiên, việc cạnh tranh với các nước khác như Thái Lan và Trung Quốc cũng là một thách thức lớn.

II. Những thách thức trong xuất khẩu thủy sản sang Nhật Bản

Mặc dù có nhiều cơ hội, nhưng ngành thủy sản Việt Nam cũng phải đối mặt với nhiều thách thức khi xuất khẩu sang Nhật Bản. Các vấn đề về chất lượng sản phẩm, quy trình chế biến và các quy định nhập khẩu nghiêm ngặt là những yếu tố cần được chú trọng. Đặc biệt, việc tuân thủ các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và kiểm tra chất lượng là rất quan trọng để duy trì uy tín trên thị trường.

2.1. Quy định và tiêu chuẩn chất lượng

Nhật Bản có những quy định rất nghiêm ngặt về an toàn thực phẩm. Các sản phẩm thủy sản phải được kiểm tra chất lượng và an toàn trước khi nhập khẩu. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp Việt Nam phải đầu tư vào công nghệ chế biến và kiểm tra chất lượng.

2.2. Cạnh tranh từ các nước khác

Việt Nam không phải là quốc gia duy nhất xuất khẩu thủy sản sang Nhật Bản. Các nước như Thái Lan, Trung Quốc và Indonesia cũng là những đối thủ cạnh tranh mạnh mẽ. Việc nâng cao chất lượng sản phẩm và giá cả cạnh tranh là rất cần thiết để duy trì thị phần.

III. Phương pháp nâng cao xuất khẩu thủy sản sang Nhật Bản

Để tăng cường xuất khẩu thủy sản sang Nhật Bản, các doanh nghiệp cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Việc cải thiện chất lượng sản phẩm, nâng cao quy trình chế biến và tăng cường hoạt động marketing là những yếu tố quan trọng. Đồng thời, việc xây dựng mối quan hệ tốt với các đối tác Nhật Bản cũng sẽ giúp tăng cường khả năng thâm nhập thị trường.

3.1. Cải thiện chất lượng sản phẩm

Đầu tư vào công nghệ chế biến hiện đại và quy trình kiểm tra chất lượng là rất cần thiết. Các doanh nghiệp cần đảm bảo rằng sản phẩm của họ đáp ứng được các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường Nhật Bản.

3.2. Tăng cường hoạt động marketing

Xây dựng thương hiệu và quảng bá sản phẩm là rất quan trọng. Các doanh nghiệp cần tham gia các hội chợ thương mại và sự kiện để giới thiệu sản phẩm của mình đến người tiêu dùng Nhật Bản.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu cho thấy rằng việc xuất khẩu thủy sản sang Nhật Bản có thể mang lại lợi ích kinh tế lớn cho Việt Nam. Tuy nhiên, để đạt được điều này, các doanh nghiệp cần phải nỗ lực cải thiện chất lượng sản phẩm và tuân thủ các quy định của thị trường. Kết quả nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc xây dựng mối quan hệ tốt với các đối tác Nhật Bản là rất quan trọng.

4.1. Lợi ích kinh tế từ xuất khẩu

Xuất khẩu thủy sản sang Nhật Bản không chỉ mang lại lợi nhuận cho các doanh nghiệp mà còn góp phần vào sự phát triển của ngành thủy sản Việt Nam. Điều này tạo ra nhiều cơ hội việc làm và nâng cao đời sống cho người dân.

4.2. Tương lai của ngành thủy sản Việt Nam

Với sự phát triển của ngành thủy sản và nhu cầu ngày càng cao từ thị trường Nhật Bản, tương lai của ngành này rất sáng sủa. Tuy nhiên, các doanh nghiệp cần phải tiếp tục cải tiến và đổi mới để duy trì vị thế cạnh tranh.

V. Dự báo xu hướng xuất khẩu thủy sản đến năm 2015

Dự báo rằng xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang Nhật Bản sẽ tiếp tục tăng trưởng trong những năm tới. Với sự gia tăng nhu cầu tiêu thụ và cải thiện chất lượng sản phẩm, ngành thủy sản Việt Nam có thể đạt được kim ngạch xuất khẩu cao hơn. Tuy nhiên, các doanh nghiệp cần phải chuẩn bị sẵn sàng để đối mặt với những thách thức mới.

5.1. Xu hướng tiêu thụ thủy sản tại Nhật Bản

Nhu cầu tiêu thụ thủy sản tại Nhật Bản dự kiến sẽ tiếp tục tăng, đặc biệt là các sản phẩm tươi sống và chế biến sẵn. Điều này tạo ra cơ hội lớn cho các doanh nghiệp Việt Nam nếu đáp ứng được yêu cầu chất lượng.

5.2. Dự báo kim ngạch xuất khẩu

Nếu duy trì được tốc độ tăng trưởng như hiện tại, kim ngạch xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang Nhật Bản có thể đạt từ 1 đến 1,2 tỷ USD vào năm 2015. Điều này sẽ góp phần quan trọng vào sự phát triển của ngành thủy sản Việt Nam.

VI. Kết luận và khuyến nghị cho ngành thủy sản

Ngành thủy sản Việt Nam cần phải tiếp tục cải thiện chất lượng sản phẩm và nâng cao năng lực cạnh tranh để thâm nhập tốt hơn vào thị trường Nhật Bản. Việc xây dựng mối quan hệ tốt với các đối tác Nhật Bản và tuân thủ các quy định nhập khẩu là rất quan trọng. Các doanh nghiệp cũng cần chú trọng đến hoạt động marketing để quảng bá sản phẩm của mình.

6.1. Khuyến nghị cho doanh nghiệp

Doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ chế biến và kiểm tra chất lượng. Đồng thời, cần xây dựng thương hiệu mạnh để thu hút người tiêu dùng Nhật Bản.

6.2. Tương lai của ngành thủy sản Việt Nam

Với những nỗ lực cải thiện chất lượng và tăng cường hoạt động marketing, ngành thủy sản Việt Nam có thể phát triển bền vững và đạt được thành công lớn trên thị trường Nhật Bản.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường Nhật Bản giữ vị trí là một trong những đối tác thương mại chiến lược hàng đầu của ngành thủy sản Việt Nam. Năm 2006, kim ngạch xuất khẩu thủy sản sang quốc gia này đạt hơn 842,61 triệu USD, chiếm trên 25% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản của cả nước. Với mức tăng trưởng bình quân duy trì từ 8,5% đến 9%/năm, mục tiêu kim ngạch hướng tới mốc 1,0 đến 1,2 tỷ USD vào năm 2010. Tuy nhiên, sự phụ thuộc lớn vào các mặt hàng sơ chế, rào cản kỹ thuật khắt khe về an toàn thực phẩm và sự suy giảm nguồn lợi tự nhiên đặt ra bài toán cấp bách về tính bền vững.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm phân tích toàn diện quy mô, đặc điểm tiêu thụ và rào cản pháp lý của thị trường Nhật Bản đối với thủy sản Việt Nam. Đề tài tập trung đánh giá thực trạng xuất khẩu các nhóm hàng chủ lực gồm tôm, cua, ghẹ, nhuyễn thể chân đầu và cá biển trong giai đoạn 2002-2006. Trên cơ sở đó, tác giả đưa ra các mô hình dự báo cung - cầu và đề xuất hệ thống giải pháp phát triển thị trường xuất khẩu thủy sản đến năm 2015. Phạm vi nghiên cứu bao quát các chuỗi cung ứng thủy sản nội địa và các kênh thương mại kết nối trực tiếp với thị trường Nhật Bản. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở dữ liệu quan trọng giúp các doanh nghiệp nâng cao tỷ trọng hàng giá trị gia tăng và mở rộng thị phần bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng kết hợp các lý thuyết kinh tế và quản trị kinh doanh quốc tế kinh điển để xây dựng khung phân tích hoàn chỉnh:

• Lý thuyết Lợi thế so sánh (David Ricardo) và Lợi thế cạnh tranh quốc gia (Michael Porter): Giải thích nguồn lực tự nhiên, vị trí địa lý với hơn 3.260 km bờ biển và chi phí nhân công thuận lợi của Việt Nam, đồng thời chỉ rõ sự cần thiết phải chuyển dịch từ lợi thế cạnh tranh tĩnh sang lợi thế cạnh tranh động dựa trên công nghệ chế biến và chuỗi giá trị.
• Lý thuyết Marketing hỗn hợp quốc tế (Marketing-Mix 4P): Định khung chiến lược 4P (Product, Price, Place, Promotion) thích ứng với đặc tính thị hiếu khắt khe, cấu trúc tiêu dùng đa tầng và hệ thống phân phối đặc thù của thị trường Nhật Bản.
• Các khái niệm cốt lõi: Chuỗi giá trị toàn cầu (Global Value Chain), rào cản kỹ thuật trong thương mại (TBT), các biện pháp vệ sinh và kiểm dịch động thực vật (SPS), cùng hệ thống phân tích mối nguy và kiểm soát điểm tới hạn (HACCP).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp nghiên cứu nhân quả và nghiên cứu ứng dụng, kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu tại bàn (desk research) và điều tra thực tế:

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Thu thập chuỗi số liệu thống kê liên tục từ năm 1990 đến năm 2006 từ Bộ Thủy sản, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), Cục Thống kê, Tổ chức Xúc tiến Thương mại Nhật Bản (JETRO), Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) và Globefish.
• Nguồn dữ liệu sơ cấp: Khảo sát cỡ mẫu gồm 45 doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu thủy sản quy mô vừa và lớn tại các vùng trọng điểm như Đồng bằng sông Cửu Long và Duyên hải Nam Trung Bộ. Phương pháp chọn mẫu phi xác suất có chủ đích (purposive sampling) được lựa chọn nhằm tập trung vào các đơn vị có thâm niên và tỷ trọng xuất khẩu sang Nhật Bản chiếm trên 20% doanh thu.
• Phương pháp phân tích: Kết hợp thống kê mô tả, phân tích so sánh, phân tích chuỗi thời gian (time-series forecasting) và ma trận điểm mạnh - điểm yếu - cơ hội - thách thức (SWOT). Việc lựa chọn các phương pháp này giúp lượng hóa chính xác xu hướng biến động giá cả, thị phần và làm rõ nguyên nhân gốc rễ của những hạn chế nội tại trong chuỗi cung ứng thủy sản.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu chỉ ra bức tranh tăng trưởng kim ngạch gắn liền với những điểm nghẽn chiến lược trong chuỗi giá trị:

• Tăng trưởng kim ngạch nhưng biến động về lượng: Kim ngạch xuất khẩu thủy sản sang Nhật Bản tăng từ 537,46 triệu USD năm 2002 lên 842,61 triệu USD năm 2006, đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 11,8%/năm. Giá trị xuất khẩu bình quân tăng từ 5,58 USD/kg lên 6,80 USD/kg. Tôm đông lạnh giữ vai trò áp đảo tuyệt đối, chiếm tới 57,3% về lượng và 81,8% về tổng giá trị xuất khẩu sang thị trường này.
• Vị thế cạnh tranh của các mặt hàng chủ lực: Tôm Việt Nam chiếm 22,42% thị phần tại Nhật Bản năm 2003, giữ vị trí nhà cung cấp lớn thứ hai sau Indonesia. Mặt hàng ghẹ đông lạnh chiếm 25,5% thị phần, đứng thứ hai sau Trung Quốc (chiếm 52,5%). Mực và bạch tuộc đông lạnh đạt khối lượng xuất khẩu đáng kể với 8.584 tấn mực (kim ngạch 5,12 tỷ Yên) và 4.927 tấn bạch tuộc (kim ngạch 1,31 tỷ Yên) năm 2003.
• Nghịch lý năng suất khai thác và sự suy giảm nguồn lợi ven bờ: Tổng công suất tàu thuyền giai đoạn 1991-2005 tăng gấp 5 lần, đạt mức 5.317.447 CV với 90.888 tàu cá. Tuy nhiên, năng suất đánh bắt giảm mạnh từ 0,65 tấn/CV năm 1995 xuống còn 0,36 tấn/CV năm 2005. Sản lượng khai thác gần bờ đạt 720.000 tấn, vượt ngưỡng an toàn cho phép khoảng 600.000 tấn, gây nguy cơ cạn kiệt tài nguyên nghiêm trọng.
• Sự bùng nổ của nuôi trồng thủy sản: Diện tích nuôi trồng đạt 902.150 ha vào năm 2004, sản lượng đạt hơn 1,15 triệu tấn. Riêng Đồng bằng sông Cửu Long đóng góp 63,1% sản lượng nuôi trồng của cả nước và 76,7% sản lượng tôm nuôi (229.564 tấn trên tổng số 290.797 tấn).

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan qua các biểu đồ xu hướng kim ngạch xuất khẩu và bảng ma trận cơ cấu thị phần từng nhóm mặt hàng. Kết quả phân tích làm sáng tỏ những nút thắt căn bản của ngành thủy sản Việt Nam:

Tỷ trọng thị phần một số mặt hàng thủy sản Việt Nam tại Nhật Bản (2003):
- Tôm đông lạnh: 22,42% (Vị trí thứ 2, sau Indonesia)
- Ghẹ đông lạnh:  25,50% (Vị trí thứ 2, sau Trung Quốc)
- Mực & bạch tuộc: Chiếm 37,00% tổng kim ngạch xuất khẩu nhuyễn thể của Việt Nam

Nguyên nhân chính khiến giá trị thặng dư chưa tương xứng với sản lượng là do trên 80% doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu gián tiếp thông qua các tập đoàn thương mại tổng hợp của Nhật Bản (Sogo Shosha như Marubeni, Mitsui, Itochu, Sumitomo). Hàng hóa phần lớn ở dạng nguyên liệu thô hoặc sơ chế đông lạnh block, sau đó được các nhà máy Nhật Bản tái chế biến và gắn thương hiệu nội địa. Điều này khiến doanh nghiệp Việt Nam mất quyền định giá, không tiếp cận được thị hiếu của người tiêu dùng cuối cùng và chịu biên lợi nhuận mỏng. Khi so sánh với Thái Lan – quốc gia chiếm tới 40% thị phần tôm giá trị gia tăng tại Nhật Bản năm 2005, Việt Nam chỉ đạt 17%, cho thấy sự tụt hậu rõ rệt về công nghệ chế biến sâu và trình độ đóng gói tinh chế.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích, nghiên cứu đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ giai đoạn 2007-2015:

• Tái cơ cấu danh mục sản phẩm và gia tăng hàm lượng chế biến sâu: Doanh nghiệp chế biến thủy sản cần chủ động chuyển đổi từ sản phẩm đông lạnh block sang các mặt hàng giá trị gia tăng như tôm nobashi, tôm sushi, tôm tempura tẩm bột và surimi cao cấp. Phấn đấu nâng tỷ trọng hàng giá trị gia tăng xuất khẩu sang Nhật Bản từ 17% lên 35% vào năm 2012 và đạt trên 50% vào năm 2015.
• Đa dạng hóa kênh phân phối và thiết lập chuỗi cung ứng trực tiếp: Hiệp hội VASEP phối hợp cùng các doanh nghiệp lớn mở văn phòng đại diện thương mại tại Tokyo và Osaka trước năm 2010. Đẩy mạnh đàm phán ký kết hợp đồng cung ứng trực tiếp cho các hệ thống bán lẻ, chuỗi siêu thị lớn như AEON, Ito-Yokado và chuỗi nhà hàng ẩm thực, nhằm giảm tỷ trọng ủy thác qua trung gian thương mại xuống dưới 50% vào năm 2015.
• Kiểm soát nghiêm ngặt vệ sinh an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc: Bộ Thủy sản và các cơ quan quản lý chất lượng triển khai áp dụng bắt buộc tiêu chuẩn HACCP, GlobalGAP, VietGAP trên 100% vùng nuôi tôm và cơ sở chế biến xuất khẩu. Thiết lập hệ thống kiểm dịch dư lượng kháng sinh (chloramphenicol, nitrofurans) ngay tại đầm nuôi, giảm tỷ lệ lô hàng bị cảnh báo kiểm tra tại cửa khẩu Nhật Bản xuống dưới 0,5% trong giai đoạn 2008-2015.
• Hiện đại hóa đội tàu khai thác xa bờ và hoàn thiện hạ tầng hậu cần: Nhà nước cần ban hành gói tín dụng ưu đãi hỗ trợ ngư dân nâng cấp công suất tàu cá lên trên 90 CV, trang bị hệ thống định vị tầm ngư hiện đại và hầm bảo quản lạnh tiêu chuẩn bọc bọt xốp cách nhiệt. Xây dựng đồng bộ 10 cảng cá chỉ định kết hợp trung tâm dịch vụ nghề cá ven biển nhằm giảm tỷ lệ thất thoát sau thu hoạch từ mức 20% xuống dưới 10% trước năm 2015.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Lãnh đạo và nhà quản lý doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản: Sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo để xây dựng chiến lược sản phẩm, định giá và tiếp cận hệ thống phân phối bán buôn, bán lẻ đặc thù của thị trường Nhật Bản.
• Cơ quan quản lý nhà nước và hiệp hội ngành hàng (Bộ Công Thương, Bộ NN&PTNT, VASEP): Khai thác các dữ liệu về hạn ngạch, rào cản kỹ thuật và xu hướng tiêu dùng để hoạch định chính sách xúc tiến thương mại quốc gia và quy hoạch vùng nuôi trồng bền vững.
• Nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên ngành Quản trị Kinh doanh, Kinh tế Quốc tế: Ứng dụng mô hình phân tích chuỗi cung ứng, ma trận cạnh tranh và phương pháp thu thập dữ liệu hỗn hợp trong các đề tài nghiên cứu về ngoại thương và thương mại nông sản.
• Chuyên viên phân tích đầu tư và tư vấn tài chính: Sử dụng các chỉ số tài chính, dữ liệu sản lượng và dự báo thị trường để đánh giá tiềm năng tăng trưởng của các doanh nghiệp ngành thủy sản niêm yết trên thị trường chứng khoán.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao mặt hàng tôm đông lạnh chiếm tỷ trọng chi phối trong cơ cấu xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang Nhật Bản?

Người tiêu dùng Nhật Bản có mức tiêu thụ tôm bình quân đạt 2,5 kg/người/năm, cao vượt trội so với mức 1,9 kg/người/năm tại Mỹ. Đồng thời, nguồn cung nội địa của Nhật Bản suy giảm mạnh khiến nhu cầu nhập khẩu tôm tăng cao. Việt Nam có lợi thế tự nhiên vượt trội với hơn 596.424 ha diện tích nuôi tôm nước lợ, đáp ứng hoàn hảo nhu cầu tôm sú chất lượng cao cho thị trường này.

2. Rào cản kỹ thuật lớn nhất của thủy sản Việt Nam khi thâm nhập thị trường Nhật Bản giai đoạn này là gì?

Rào cản nghiêm ngặt nhất là các quy định về an toàn vệ sinh thực phẩm theo Luật Vệ sinh Thực phẩm Nhật Bản, đặc biệt là chế độ kiểm tra gắt gao dư lượng kháng sinh và hóa chất cấm. Từ ngày 03/02/2004, Nhật Bản áp dụng hạn ngạch nhập khẩu (quota) đối với 8 nhóm mặt hàng hải sản, đòi hỏi các nhà xuất khẩu phải có giấy phép và chứng nhận nguồn gốc nghiêm ngặt.

3. Việc xuất khẩu gián tiếp qua các công ty thương mại Nhật Bản (Sogo Shosha) gây ra bất lợi gì cho doanh nghiệp Việt Nam?

Hơn 80% sản lượng thủy sản Việt Nam bán qua trung gian khiến doanh nghiệp bị ép giá, hưởng biên lợi nhuận thấp và hoàn toàn bị động trước biến động thị trường. Do sản phẩm chủ yếu xuất thô rồi mang nhãn hiệu của nhà chế biến Nhật Bản, thủy sản Việt Nam không xây dựng được nhận diện thương hiệu riêng và mất cơ hội nắm bắt trực tiếp thị hiếu người tiêu dùng.

4. Tình trạng suy giảm nguồn lợi thủy sản ven bờ tại Việt Nam diễn ra như thế nào?

Số lượng tàu cá tăng mạnh lên 90.888 chiếc với công suất trên 5,3 triệu CV vào năm 2005, nhưng năng suất khai thác giảm từ 0,65 tấn/CV năm 1995 xuống còn 0,36 tấn/CV năm 2005. Sản lượng khai thác ven bờ đạt 720.000 tấn, vượt xa mức khai thác bền vững khuyến nghị là 600.000 tấn/năm, dẫn tới nguy cơ cạn kiệt nghiêm trọng các loài hải sản có giá trị kinh tế cao.

5. Xu hướng tiêu dùng thủy sản tại Nhật Bản mở ra cơ hội gì cho ngành chế biến Việt Nam?

Sự gia tăng của nhóm dân số cao tuổi và xu hướng phụ nữ tham gia lực lượng lao động làm bùng nổ nhu cầu đối với các sản phẩm sơ chế, đóng gói tiện dụng và thực phẩm chế biến sẵn ăn liền (như tôm tempura, tôm tẩm bột, sản phẩm sushi). Năm 2005, Nhật Bản đã nhập khẩu hơn 400.000 tấn thủy sản chế biến sẵn với giá trị 2,43 tỷ USD, tạo dư địa tăng trưởng to lớn cho các nhà máy chế biến sâu tại Việt Nam.

Kết luận

• Quy mô và vị thế: Nhật Bản là thị trường tiêu thụ thủy sản trọng điểm của Việt Nam với kim ngạch năm 2006 đạt 842,61 triệu USD, trong đó tôm đông lạnh giữ vai trò chủ lực chiếm 81,8% tổng giá trị xuất khẩu.
• Nút thắt phân phối: Chuỗi cung ứng còn phụ thuộc nặng nề vào các công ty thương mại trung gian (chiếm trên 80%), xuất khẩu chủ yếu dưới dạng thô sơ chế làm suy giảm năng lực định giá và giá trị gia tăng.
• Thách thức nguyên liệu: Năng suất khai thác tự nhiên giảm sâu xuống 0,36 tấn/CV đòi hỏi sự chuyển dịch chiến lược sang nuôi trồng thâm canh công nghệ cao và quản lý vùng nuôi đạt chuẩn an toàn sinh học.
• Đóng góp của luận văn: Cung cấp hệ thống dữ liệu thực nghiệm toàn diện và đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao về sản phẩm, giá cả, kênh phân phối và kiểm soát chất lượng phục vụ chiến lược đến năm 2015.
• Các doanh nghiệp cần khẩn trương đầu tư dây chuyền chế biến giá trị gia tăng, chuẩn hóa quy trình kiểm định chất lượng theo tiêu chuẩn Nhật Bản và chủ động kết nối trực tiếp với các kênh bán lẻ hiện đại. Quý bạn đọc, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp hãy khai thác chi tiết toàn bộ luận văn để hoàn thiện chiến lược kinh doanh và mở rộng thị phần xuất khẩu thủy sản quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ THỊ TRƯỜNG THỦY SẢN NHẬT BẢN 1. VÀI NÉT VỀ ĐẤT NƯỚC VÀ CON NGƯỜI NHẬT BẢN: 1. Vị trí địa lý: Nhật Bản là quốc đảo thuộc Đông Á, nằm ở khu vực Tây Thái Bình Dương, (phía Đông và Đông Bắc giáp Thái Bình Dương, phía Tây và Tây Bắc giáp biển Nhật Bản, phía Tây Nam giáp Biển Hoa Đông). Đường bờ biển dài 37.

Nhật Bản có 4 đảo lớn là Hô-kai-đô, Hôn-su, Si-kô-ku và Ky-su-siu và trên 3900 đảo nhỏ, đa số rất nhỏ (có 340 đảo có diện tích lớn hơn 1 km2). Đảo Hô-kai-đô ở phía bắc rộng 77. Đảo Si-kô-ku, rộng 17.800 km2 (chiếm 4,7%) và Ky-u-siu ở phía nam, rộng 42. Riêng đảo giữa Hôn-su rộng 230.400 km2, chiếm 61% tổng diện tích và 80% dân số cả nước.

Quần đảo Ry-u-ky-u (trong đó có đảo Ô-ki-na-oa) nằm ở phía nam 4 đảo chính này và phân bố rải rác đến gần Đài Loan. Gần ¾ lãnh thổ của Nhật Bản là núi. Các đồng bằng ven biển, nơi tập trung dân cư đông đúc, có diện tích không lớn. Các vùng đất thấp chính là vùng Kan-to bao quanh Tô-ki-ô, vùng Nô-bi bao quanh Na-gô-y-a và đồng bằng Sen-đai ở phía bắc đảo Hôn-su.

Đỉnh núi cao nhất là ngọn núi lửa đã tắt Fu-di-y-a-ma (Phú Sĩ), cao 3. Nhật Bản hiện có hơn 60 núi lửa đang hoạt động, vì vậy động đất thường xảy ra (fishnet. Khí hậu: Giữa các vùng của Nhật Bản có sự chênh lệch lớn về khí hậu. Mặc dù cả nước có khí hậu ôn hoà, nhưng miền bắc có mùa đông dài lạnh và có tuyết, miền Nam có mùa hè nóng và mùa đông ôn hoà.

Lượng mưa tương đối cao. Mùa hè thường có mưa to và bão.864 Km2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nguyễn Ngọc Bảo LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ 2 1.Dân số và con người Nhật Bản: Dân số : 127,4 triệu ( tháng 8/năm 2005, ước tính), xếp thứ bảy trên thế giới, mật độ dân số khoảng 331 người/km2. Về tôn giáo, 84% người Nhật theo Thần Đạo và Đạo Phật. Còn lại các tôn giáo khác chiếm 16%.

Tuổi thọ bình quân của Nhật Bản năm 2004 là 82 tuổi (cao nhất thế giới), điều này phản ánh phần nào mức sống, phúc lợi xã hội của nước Nhật rất cao. Tuy nhiên, việc chỉ có 18% dân số có độ tuổi dưới 15, trong khi đó cứ 6 người Nhật có đến một người lớn hơn 65 tuổi đã gây ra mối quan ngại: tỷ lệ người sung sức sáng tạo làm nhiều của cải vật chất cho xã hội thấp hơn số người được xã hội chăm lo phúc lợi (Mai Lý Quảng, 2005). Nước Nhật rất nghèo về tài nguyên thiên nhiên, lại phân bổ rải rác với trữ lượng thấp, đa số các nguyên liệu chiến lược phục vụ cho phát triển kinh tế đều dựa vào NK: Dầu mỏ, gang, sắt thép, cao su…Trong khi đó, nước Nhật không được tiếp quản các thành tựu kinh tế sau chiến tranh thế giới thứ hai, nhưng bây giờ Nhật Bản trở thành cường quốc thứ hai trên thế giới và đứng đầu châu Á về phát triển kinh tế. Thành tựu kinh tế kỳ diệu này có sự đóng góp quan trọng bậc nhất, đó là nguồn nhân lực, con người Nhật Bản.

Là dân cư có truyền thống nông nghiệp nên lương thực chính của người Nhật Bản là cơm (gạo). Ngoài nguồn cung cấp dinh dưỡng từ gạo và các loại rau quả, từ xa xưa người Nhật Bản đã có cái nhìn hướng biển và có năng lực khai thác biển. Do vậy, nguồn cung cấp chất đạm chủ yếu của dân cư Nhật Bản là hải sản chứ không phải thịt như nhiều dân tộc khác.Hàng năm mỗi người tiêu thụ đến 72 kg hải sản. Như vậy, hàng năm mỗi người Nhật Bản tiêu thụ một lượng hải sản có trọng lượng trung bình nặng hơn cơ thể họ và với quy mô dân số như trên, chắc chắn Nhật Bản là quốc gia đứng đầu về mức tiêu thụ hải sản trên thế giới.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nguyễn Ngọc Bảo LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ 3 Trong những năm gần đây, trung bình mỗi năm Nhật Bản có thể khai thác được 6.626 triệu tấn thủy sản nhưng sản lượng khai thác đang giảm dần.Nguyên nhân chủ yếu là sự đánh bắt quá mức trước đây đã gây thiệt hại về nguồn cung cấp hải sản. Để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước, một mặt Nhật Bản thực hiện chính sách NK, mặt khác mở rộng năng lực khai thác ở nhiều vùng biển quốc tế, nhưng vấp phải sự phản đối của các tổ chức bảo vệ môi trường hoặc họ cùng đẩy mạnh việc NTTS theo phương pháp nhân tạo và bán nhân tạo nhưng không nhiều.Kinh tế Nhật Bản: Tiền tệ: Đồng yên (Yen), ký hiệu: ¥ GDP: 4,9 nghìn tỷ USD (năm 2004) GDP theo đầu người : 38.201 USD (năm 2004) (http://www.Thông tin kinh tế: Công nghiệp chiếm 38%, nông nghiệp - 2% và dịch vụ - 60% GDP. Nhật Bản có nền kinh tế TT tự do, công nghiệp hoá lớn thứ 2 thế giới mặc dù nghèo tài nguyên. Nền kinh tế này có hiệu lực và sức cạnh tranh cao trong khu vực liên quan đến thương mại quốc tế, nhưng sức sản xuất của Nhật Bản thấp hơn nhiều so với các nước trong khu vực về các lĩnh vực nông nghiệp, lưu thông và dịch vụ.

Sau khi đạt được mức tăng trưởng kinh tế cao nhất thế giới trong giai đoạn từ những năm 1960 đến những năm 1980, nền kinh tế Nhật Bản suy giảm đáng kể vào đầu những năm 1990, kết thúc thời kỳ “nền kinh tế bong bóng”. Từ nửa sau năm 1997, nền kinh tế Nhật Bản chịu ảnh hưởng rất lớn của khủng hoảng tài chính, tiền tệ châu Á. Trong thập kỷ 90, mức tăng trưởng GDP trung bình hằng năm của Nhật Bản giảm chỉ còn khoảng 1%, thấp so với mức 4% hằng năm của thập kỷ 80. Bước vào năm 1999, Nhật Bản đã thoát khỏi cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ, đi vào thế ổn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nguyễn Ngọc Bảo LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ 4 1.

Công nghiệp và ngoại thương: Nhật Bản có những bước phát triển rất mạnh. Sản xuất công nghiệp chủ yếu dựa vào nguyên liệu NK (khoảng 90% nhu cầu năng lượng của Nhật Bản phải nhập từ nước ngoài, đặc biệt là dầu mỏ). Thành tựu kinh tế của Nhật chủ yếu tập trung trong ngành chế tạo với tiềm năng lớn về lực lượng lãnh đạo của một nền công nghiệp phát triển, có các chuyên gia kỹ thuật hàng đầu thế giới và đội ngũ công nhân lành nghề, có khả năng đầu tư cao và an toàn. Những tiến bộ nhanh chóng trong nghiên cứu và công nghệ đã giúp Nhật Bản mở rộng nền kinh tế hướng vào XK.

Nhật Bản là một trong những nước có thu nhập từ XK cao trên thế giới.Nông nghiệp: Nhật Bản chỉ có hơn 5,6 triệu hecta đất nông nghiệp, chiếm 15% tổng diện tích Nhật Bản. Nền kinh tế nông nghiệp phần lớn được Nhà nước trợ cấp và bảo hộ. Năng suất và giá trị sản lượng nông nghiệp tính trên mỗi hecta cao nhất thế giới. Khả năng tự cung cấp thực phẩm đáp ứng khoảng 50% nhu cầu trong nước.

Sản lượng nông nghiệp của Nhật Bản chỉ dư thừa số lượng ít về lúa gạo, còn NK khá lớn về lúa mì, lúa mạch và đậu tương, chủ yếu từ Mỹ. Nhật Bản là TTNK lớn các sản phẩm nông nghiệp của Mỹ. KHÁI QUÁT VỀ NGÀNH THỦY SẢN NHẬT BẢN: Là quốc gia KTTS lâu đời nhất thế giới, có thói quen ăn thủy sản từ thời khai quốc nên Nhật Bản coi thủy sản là nguồn thực phẩm chính của họ. Vì vậy, nghề cá Nhật Bản đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp, quản lý và tái thiết nguồn lợi thủy sản, đảm bảo sự ổn định bền vững nguồn thực phẩm trong nước.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nguyễn Ngọc Bảo LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ 5 Từ năm 1972 đến năm 1988, sản lượng thuỷ sản của Nhật Bản luôn dẫn đầu thế giới và XK thuỷ sản cũng tăng mạnh. Đây là thời kỳ hoàng kim của nghề cá Nhật Bản. Sản lượng thuỷ sản đạt đỉnh cao nhất vào giữa thập kỷ 80 và đã từng đáp ứng được trên 80% nhu cầu tiêu thụ thuỷ sản của nuớc này. Từ năm 1989, sản lượng thuỷ sản có xu hướng giảm trong 5 năm liền, đến năm 1993 đạt 8,71 triệu tấn, tương đương với mức sản lượng 8,67 triệu tấn của năm 1967 (25 năm trước).

Năm 1990, tổng sản lượng thuỷ sản đạt 11,18 triệu tấn, Nhật Bản lùi xuống thành nước cung cấp thuỷ sản đứng thứ 2 thế giới, sau Trung Quốc (gần 18 triệu tấn).1: Tổng sản lượng nghề cá 1992-2004, triệu tấn 1992 1993 1997 1998 2000 2001 2002 2003 2004 1.Tổng KTTS 7,77 7,26 5,98 5,31 5,02 4,75 4,43 4,72 4 46 biển - KT viễn 1,27 1,14 0,86 0,81 0,86 0,75 0,69 0,60 0,54 dương - KT xa bờ 4,53 4,26 3,34 2,92 2,59 2,46 2,26 2,54 2,41 - KT ven bờ 1,97 1,86 1,78 1,58 1,58 1,55 1,49 1,58 1,51 2. Nuôi TS biển 1,31 1,27 1,27 1,23 1,23 1,26 1,33 1,25 1,21 3. KT TS nội địa & nuôi TS 0,19 0,18 0,15 0,14 0,12 0,12 0,11 0,11 0,11 nước ngọt Tổng sản lượng 9,27 8,71 7,41 6,68 6,38 6,13 5,88 6,08 5,78 TS Nguồn: Ministry of Agricultural, Forestry and Fishery, 2002, 2003, 2004, 2005. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nguyễn Ngọc Bảo LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ 6 2.

KHAI THÁC THUỶ SẢN 2. Sản lượng khai thác thuỷ sản: Bảng 1.2: Sản lượng khai thác TS của Nhật Bản, 1980-2004 Đơn vị: 1000 tấn Năm 1980 1990 1995 2000 2001 2002 2003 2004 KT Viễn dương 2 167 1 496 917 860 750 690 600 540 KT xa bờ 5 705 6 081 3 260 259 2 460 2 260 2 540 2410 KT ven bờ 3 029 3 265 3 145 1 580 1 550 1 490 1 580 1510 Tổng sản lượng 10 900 10 843 7 322 5 020 4 750 4 430 4 720 4460 KT Nguồn: Ministry of Agricultural, Forestry and Fishery, 2002, 2003, 2004, 2005. Theo số liệu thống kê trên, năm 1980, tổng sản lượng khai thác của Nhật Bản đạt 10,9 triệu tấn, đến năm 1990, tổng sản lượng khai thác giảm nhẹ xuống mức 10,8 triệu tấn. Đến năm 2000, giảm 45% so với 1990, đạt 5,02 triệu tấn và tiếp tục giảm thấp nhất vào năm 2002, đạt 4,43 triệu tấn.Bước sang năm 2003, tổng sản lượng khai thác đã tăng lên mức 4,72 triệu tấn, gần bằng mức sản lượng của năm 2001(4,75 triệu tấn).Tuy nhiên vào năm 2004, con số này giảm xuống còn 4,46 triệu tấn, cao hơn năm 2002 một chút.Đội tàu: Đội tàu lưới vây lớn và quan trọng nhất, gồm các tàu cỡ lớn và cỡ vừa, khai thác ở cả vùng khơi và viễn dương.