PHẦN MỞ ĐẦU 1. Sù cÇn thiÕt cña ®Ò tµi Tõ h¬n mét thËp kû nay, qu¸ tr×nh héi nhËp vµ toµn cÇu ho¸ kinh tÕ ®· diÔn ra nhanh chãng vµ trë thµnh xu thÕ khã cã thÓ ®¶o ng•îc. Qu¸ tr×nh nµy t¹o ®iÒu kiÖn cho c¸c quèc gia tËn dông lîi thÕ so s¸nh cña ®Êt n•íc, thóc ®Èy vµ duy tr× t¨ng tr•ëng bÒn v÷ng, n©ng cao phóc lîi d©n c• trªn c¬ së c¸c nguån lùc ®•îc ph©n bæ mét c¸ch cã hiÖu qu¶ h¬n, ®ång thêi còng t¹o ra ¸p lùc c¹nh tranh gay g¾t ®èi víi c¸c nÒn kinh tÕ ®Æc biÖt lµ nh÷ng nÒn kinh tÕ ®ang ph¸t triÓn khi tham gia vµo héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ. Tr•íc nh÷ng thêi c¬ vµ th¸ch thøc nh• trªn, ®Ó cã thÓ héi nhËp thµnh c«ng ViÖt Nam cÇn x¸c ®Þnh ®•îc nh÷ng mÆt hµng mµ m×nh cã lîi thÕ so s¸nh vµ thÞ tr•êng thÕ giíi ®ang cã nhu cÇu ®Ó tËp trung ®Çu t• ph¸t triÓn s¶n xuÊt, xuÊt khÈu, gãp phÇn t¨ng tr•ëng kinh tÕ vµ tÝch luü vèn cho nÒn kinh tÕ.
Víi ®iÒu kiÖn vµ tr×nh ®é ph¸t triÓn kinh tÕ nh• n•íc ta hiÖn nay, s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu mÆt hµng rau qu¶ lµ mét trong nh÷ng lùa chän thÝch hîp. Víi •u thÕ vÒ khÝ hËu, nguån tµi nguyªn ®Êt ®ai, lao ®éng vµ nhu cÇu to lín cña thÞ tr•êng thÕ giíi, rau qu¶ lµ mét mÆt hµng cã tiÒm n¨ng xuÊt khÈu cao cña ViÖt Nam. Trong nh÷ng n¨m qua, ph¸t triÓn s¶n xuÊt rau qu¶ ®· trë thµnh tËp qu¸n canh t¸c cña n«ng d©n ViÖt Nam vµ ngµy cµng kh¼ng ®Þnh vÞ trÝ xøng 7 ®¸ng trong nÒn kinh tÕ quèc d©n nãi chung còng nh• trong s¶n xuÊt n«ng nghiÖp nãi riªng, ®Æc biÖt lµ trong ho¹t ®éng xuÊt khÈu. Tuy nhiªn, sù ph¸t triÓn cña ngµnh rau qu¶ ViÖt Nam vÉn cßn nhiÒu vÊn ®Ò bÊt cËp.
Kh¶ n¨ng dù tr÷, chÕ biÕn cßn rÊt nhiÒu h¹n chÕ; chÊt l•îng kh«ng cao; gi¸ xuÊt khÈu rau qu¶ cña ViÖt Nam vÉn ë møc thua thiÖt trªn thÞ tr•êng thÕ giíi. DiÖn tÝch trång tr¸i c©y trong n•íc cßn qu¸ manh món, kh«ng cã vïng chuyªn canh nh• nhiÒu n•íc xuÊt khÈu kh¸c, nªn khi cã ®¬n ®Æt hµng sè l•îng lín, æn ®Þnh th× kh«ng ®ñ cung cÊp. ChÝnh v× vËy mµ kim ng¹ch xuÊt khÈu rau qu¶ cña ViÖt Nam vÉn cßn nhá bÐ so víi tiÒm n¨ng, thÞ tr•êng xuÊt khÈu mÆc dï 8 ®· kh¸ ®a d¹ng nh•ng ch•a v÷ng ch¾c, s¶n phÈm rau qu¶ cña ViÖt Nam ch•a ®¸p øng ®•îc yªu cÇu cña thÞ tr•êng mét sè n•íc ph¸t triÓn khã tÝnh. Thùc tÕ trªn ®ßi hái cÇn cã mét nghiªn cøu ph©n tÝch thùc tr¹ng vµ t×m ra nh÷ng gi¶i ph¸p nh»m ®Èy m¹nh xuÊt khÈu mÆt hµng rau qu¶ cña ViÖt Nam, gãp phÇn ®Èy nhanh qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ cña ®Êt n•íc.
Víi lý do ®ã, t¸c gi¶ quyÕt ®Þnh lùa chän nghiªn cøu ®Ò tµi: “XuÊt khÈu hµng rau qu¶ cña ViÖt Nam trong bèi c¶nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ” trong khu«n khæ luËn v¨n cao häc chuyªn ngµnh Kinh tÕ thÕ giíi vµ Quan hÖ kinh tÕ quèc tÕ. T×nh h×nh nghiªn cøu XuÊt nhËp khÈu rau qu¶ lµ chñ ®Ò nghiªn cøu ®•îc nhiÒu nhµ nghiªn cøu trong n•íc vµ quèc tÕ quan t©m. Nh÷ng nghiªn cøu cña n•íc ngoµi cã thÓ kÓ ®Õn nh•: Nghiªn cøu cña Tæ chøc L•¬ng thùc vµ N«ng nghiÖp Liªn hîp quèc (2003) vÒ triÓn väng trung h¹n cho c¸c mÆt hµng n«ng s¶n trong ®ã cã ngµnh hµng qu¶ nhiÖt ®íi; Nghiªn cøu cña C¬ quan xóc tiÕn th•¬ng m¹i Hµ Lan (2004) vÒ ®iÒu tra thÞ tr•êng cho mÆt hµng rau qu¶ t•¬i; Nghiªn cøu cña Bé N«ng nghiÖp Hoa Kú (2004) vÒ th•¬ng m¹i toµn cÇu trong ngµnh hµng rau qu¶. C¸c nghiªn cøu nµy chñ yÕu tËp trung vµo viÖc thèng kª c¸c 9 sè liÖu th•¬ng m¹i quèc tÕ vÒ mÆt hµng rau qu¶ vµ ®¸nh gi¸ kh¶ n¨ng xuÊt nhËp khÈu rau qu¶ cña c¸c n•íc trªn thÕ giíi.
ë trong n•íc, còng ®· cã nh÷ng nghiªn cøu ®Ò cËp ®Õn mét sè khÝa c¹nh cña xuÊt khÈu rau qu¶ nh•: Dù ¸n nghiªn cøu hçn hîp cña Bé KÕ ho¹ch vµ §Çu t (2003) vÒ: “Sù ph¸t triÓn cña mét sè tiÓu ngµnh trong n«ng nghiÖp ViÖt Nam” ph©n tÝch vÒ tiÒm n¨ng còng nh• qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña mét sè tiÓu ngµnh cña n«ng nghiÖp ViÖt 1 Nam trong ®ã nhÊn m¹nh ®Õn vai trß ph¸t triÓn s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu mÆt hµng rau qu¶, coi ®©y lµ mét trong nh÷ng h•íng cÇn tËp trung ®Çu t• trong thêi gian tíi; B¸o c¸o s¬ kÕt 4 n¨m thùc hiÖn ch•¬ng tr×nh rau qu¶ cña Ban chØ ®¹o ch•¬ng tr×nh rau qu¶, Bé N«ng nghiÖp vµ Ph¸t triÓn n«ng th«n (2003) tæng hîp nh÷ng kÕt qu¶ ®· ®¹t ®•îc cña ch•¬ng tr×nh trong ®ã cã ®Ò cËp ®Õn nh÷ng chØ tiªu xuÊt khÈu ®· ®¹t ®•îc, chó träng ph©n tÝch t¸c ®éng cña nh©n tè chÝnh s¸ch tíi nh÷ng kÕt qu¶ ®ã; §Ò ¸n “N©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh hµng n«ng l©m s¶n. Ngµnh hµng rau qu¶” cña Bé N«ng nghiÖp vµ Ph¸t triÓn n«ng th«n (2003) ph©n tÝch c¸c nh©n tè cÊu thµnh n¨ng lùc c¹nh tranh cña mÆt hµng rau qu¶ vµ c¸c biÖn ph¸p n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña mÆt hµng rau qu¶ ViÖt Nam ®Æc biÖt lµ trong xuÊt khÈu trong thêi gian tíi; Nghiªn cøu vÒ “ThÞ trêng xuÊt nhËp khÈu rau qu¶” cña ViÖn Nghiªn cøu Th•¬ng m¹i, Bé Th•¬ng m¹i (2005) tËp trung m« t¶ c¸c ®Æc ®iÓm, c¬ cÊu vµ xu h•íng ph¸t triÓn thÞ tr•êng rau qu¶ thÕ giíi trong nh÷ng n¨m tíi, triÓn väng ph¸t triÓn s¶n xuÊt rau qu¶ cña ViÖt Nam, nh÷ng mÆt hµng ViÖt Nam cã c¬ héi xuÊt khÈu vµ kh¶ n¨ng th©m nhËp cña rau qu¶ ViÖt Nam vµo c¸c thÞ tr•êng xuÊt khÈu tiÒm n¨ng. Tuy nhiªn cho ®Õn nay, ch•a cã c«ng tr×nh nµo tËp trung ph©n tÝch s©u thùc tr¹ng, diÔn biÕn vµ c¸c yÕu tè ¶nh h•ëng ®Õn 1 ho¹t ®éng xuÊt khÈu rau qu¶ cña ViÖt Nam trong nh÷ng n¨m qua, ®Æc biÖt trong bèi c¶nh ViÖt Nam ®ang héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ. §©y chÝnh lµ khÝa c¹nh míi mÎ mµ ®Ò tµi mong muèn kÕ thõa nh÷ng kÕt qu¶ nghiªn cøu tæng hîp cña c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu tr•íc ®©y ®ång thêi nghiªn cøu thªm c¸c nh©n tè míi trong bèi c¶nh hiÖn nay ®Ó tËp trung gi¶i quyÕt.
Môc ®Ých và nhiÖm vô nghiªn cøu Môc ®Ých tæng qu¸t cña ®Ò tµi lµ ®¸nh gi¸ thùc tr¹ng xuÊt khÈu rau qu¶ cña ViÖt Nam tõ gi÷a thËp kû 1990 ®Õn nay, chØ ra vµ ph©n tÝch c¸c yÕu tè ¶nh 1 h•ëng ®Õn ho¹t ®éng xuÊt khÈu rau qu¶, ®Æc biÖt trong bèi c¶nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ cña ®Êt n•íc vµ ®Ò xuÊt c¸c chÝnh s¸ch vµ gi¶i ph¸p nh»m t¸c ®éng tÝch cùc h¬n ®Õn ho¹t ®éng xuÊt khÈu rau qu¶ cña ViÖt Nam. Môc ®Ých trªn ®•îc chi tiÕt ho¸ b»ng nh÷ng nhiÖm vô nghiªn cøu cô thÓ sau: Nghiªn cøu tæng quan ho¹t ®éng xuÊt khÈu rau qu¶ vÒ c¸c mÆt: ®Æc ®iÓm s¶n phÈm, thÞ tr•êng, c¸c yÕu tè ¶nh h•ëng vµ ý nghÜa kinh tÕ x· héi cña xuÊt khÈu rau qu¶ ®èi víi ViÖt Nam trong bèi c¶nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ. Ph©n tÝch thùc tr¹ng vµ xu thÕ xuÊt khÈu rau qu¶ cña ViÖt Nam trong 10 n¨m qua vÒ c¸c mÆt: kim ng¹ch xuÊt khÈu, thÞ tr•êng, mÆt hµng xuÊt khÈu vµ h×nh thøc tæ chøc hÖ thèng kinh doanh xuÊt khÈu rau qu¶; §¸nh gi¸ n¨ng lùc c¹nh tranh cña mÆt hµng rau qu¶ xuÊt khÈu cña ViÖt Nam so víi c¸c n•íc trong khu vùc vµ trªn thÕ giíi Ph©n tÝch c¸c yÕu tè ¶nh h•ëng ®Õn ho¹t ®éng xuÊt khÈu rau qu¶ vµ t×m ra nh÷ng h¹n chÕ cÇn kh¾c phôc tõ nh÷ng yÕu tè ®ã. §Ò xuÊt c¸c chÝnh s¸ch vµ gi¶i ph¸p cô thÓ nh»m thóc ®Èy ho¹t ®éng xuÊt khÈu rau qu¶ cña ViÖt Nam.
§èi t•îng vµ ph¹m vi nghiªn cøu §èi t•îng: C¸c mÆt hµng rau qu¶ ®· xuÊt khÈu; ho¹t ®éng 1 xuÊt khÈu rau qu¶ cña ViÖt Nam sang thÞ tr•êng c¸c n•íc; c¸c chØ sè ®¸nh gi¸ ho¹t ®éng xuÊt khÈu ®ã vµ c¸c yÕu tè ¶nh h•ëng ®Õn ho¹t ®éng xuÊt khÈu rau qu¶ cña ViÖt Nam. Ph¹m vi: §Ò tµi tËp trung nghiªn cøu t×nh h×nh xuÊt khÈu rau qu¶ cña ViÖt Nam tõ n¨m 1995 ®Õn nay sang mét sè thÞ tr•êng chÝnh nh• Hoa Kú, EU, NhËt B¶n, Trung Quèc. Do giíi h¹n vÒ thêi gian vµ khu«n khæ luËn v¨n th¹c sÜ, ®Ò tµi sÏ chØ so s¸nh kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña rau qu¶ xuÊt khÈu ViÖt Nam víi mét sè ®èi thñ chÝnh nh•: Th¸i Lan, Trung Quèc, §µi Loan vµ Malayxia. C¸c 1 gi¶i ph¸p ®•îc ®•a ra ë d•íi d¹ng c¸c khuyÕn nghÞ chÝnh s¸ch vµ c¸c gi¶i ph¸p cho ngµnh vµ doanh nghiÖp chø kh«ng tËp trung vµo c¸c c¬ së s¶n xuÊt d•íi d¹ng hé gia ®×nh.
Ph•¬ng ph¸p nghiªn cøu Ph•¬ng ph¸p nghiªn cøu sö dông trong luËn v¨n lµ ph•¬ng ph¸p duy vËt biÖn chøng vµ duy vËt lÞch sö, ph•¬ng ph¸p so s¸nh, ph•¬ng ph¸p ph©n tÝch vµ tæng hîp. C¸c sè liÖu sö dông trong luËn v¨n chñ yÕu ®•îc tæng hîp tõ nguån sè liÖu cña Tæng côc thèng kª vµ c¸c nghiªn cøu ®· ®•îc thùc hiÖn vÒ c¸c vÊn ®Ò liªn quan. Dù kiÕn nh÷ng ®ãng gãp míi cña luËn v¨n LuËn gi¶i vµ lµm râ nh÷ng ®Æc thï cña s¶n phÈm rau qu¶ vµ thÞ tr•êng rau qu¶ trªn thÕ giíi; §¸nh gi¸ thùc tr¹ng ho¹t ®éng xuÊt khÈu rau qu¶ cña ViÖt Nam hiÖn nay dùa trªn viÖc ph©n tÝch vµ so s¸nh n¨ng lùc c¹nh tranh xuÊt khÈu rau qu¶ cña ViÖt Nam víi mét sè ®èi thñ chÝnh; Ph©n tÝch c¸c yÕu tè quan träng ¶nh h•ëng ®Õn ho¹t ®éng xuÊt khÈu rau qu¶ cña ViÖt Nam trong bèi c¶nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ. §Ò xuÊt c¸c chÝnh s¸ch vµ gi¶i ph¸p nh»m ®Èy m¹nh xuÊt khÈu rau qu¶ cña ViÖt Nam trong nh÷ng n¨m tíi.
Bè côc cña luËn v¨n Víi nh÷ng yªu cÇu vµ néi dung dù kiÕn nh• ®· nªu trªn, ngoµi phÇn më 1 ®Çu vµ kÕt luËn, ®Ò tµi ®•îc bè côc thµnh 3 ch•¬ng: Ch•¬ng 1. Kh¸i qu¸t vÒ xuÊt khÈu rau qu¶ trong bèi c¶nh toµn cÇu ho¸ Ch•¬ng 2. Thùc tr¹ng ho¹t ®éng xuÊt khÈu hµng rau qu¶ cña ViÖt Nam tõ n¨m 1995 ®Õn nay Ch•¬ng 3. ChÝnh s¸ch vµ gi¶i ph¸p thóc ®Èy xuÊt khÈu mÆt hµng rau qu¶ cña ViÖt Nam trong bèi c¶nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ 1 CHƢƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ XUẤT KHẨU RAU QUẢ TRONG BỐI CẢNH TOÀN CẦU HOÁ 1.
ĐẶC ĐIỂM SẢN PHẨM VÀ THỊ TRƯỜNG RAU QUẢ THẾ GIỚI 1. Đặc điểm sản phẩm Rau qu¶ lµ lo¹i n«ng s¶n quan träng trong nÒn n«ng nghiÖp cña nhiÒu n•íc trªn thÕ giíi. Theo Tæ chøc N«ng l•¬ng quèc tÕ, diÖn tÝch trång c©y ¨n qu¶ cña thÕ giíi hiÖn vµo kho¶ng 12 triÖu ha víi s¶n l•îng 400-420 triÖu tÊn, b×nh qu©n ®Çu ng•êi 65- 70 kg/n¨m.