Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XỬ PHẠT HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ 1. Những khái niệm cơ bản 1. Giao thông Khi nói đến giao thông là nói đến "việc đi lại từ nơi này đến nơi khác của người và phương tiện chuyên chở" [27, tr.381] Theo Từ điển Tiếng Việt thì đường bộ được hiểu là "Thứ đường đi trên đất liền dùng cho người đi bộ và xe cộ, nói chung"[27, tr.Theo Luật giao thông đường bộ 2008 định nghĩa "Đường bộ gồm đường, cầu đường bộ, hầm đường bộ, bến phà đường bộ. Lịch sử phát triển của xã hội loài người có thể nói từ khi còn sơ khai đến xã hội văn minh ngày nay đều gắn bó chặt chẽ với hoạt động giao thông mà trước hết là giao thông đường bộ, sau đó phát triển thêm các loại hình giao thông khác như giao thông đường thủy, giao thông đường sắt, giao thông đường không.
Giao thông đường bộ là đòi hỏi tất yếu, cần thiết của quá trình phát triển đời sống xã hội ở mỗi một quốc gia và vùng lãnh thổ. Sự phát triển của giao thông mang tính lịch sử và phụ thuộc vào trình độ phát triển của kinh tế, xã hội, khoa học - công nghệ nhất định. Giao thông đường bộ Giao thông đường bộ là một hiện tượng xã hội có xu hướng biến động phát triển mạnh mẽ không chỉ ở Việt Nam mà còn diễn ra hầu hết các quốc gia trên thế giới giao thông đường bộ và phát triển giao thông đường bộ đang được xem xét ở nhiều góc độ kinh tế - xã hội, chính trị dưới tác động của sự phát triển khoa học- kỹ thuật tiên tiến. Trên cơ sở của những khái niệm về đường bộ có thể hiểu giao thông 8 Luan van đường bộ là việc đi lại từ nơi này đến nơi khác của người và phương tiện chuyên chở trên đường, cầu đường bộ, hầm đường bộ, bến phà đường bộ [31].
Khi xem xét giao thông đường bộ với tư cách là một hiện tượng xã hội. Dưới góc độ luật học hiện tượng giao thông đường bộ đang đặt ra những vấn đề pháp lý như sau: Thứ nhất, giao thông đường bộ là một trong những nhu cầu thiết yếu của con người trong xã hội. Nhưng bản thân con người không thể thỏa mãn được nhu cầu của mình đặc biệt là trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội như hiện nay. Như vậy, chỉ có Nhà nước mới có thể có khả năng tổ chức, có tiềm lực kinh tế, chủ sở hữu đất đai mới có thể xây dựng kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ.
Tuy rằng ở mức độ nào đó Nhà nước phải huy động sức dân, nhưng trách nhiệm thuộc nhà nước. Trách nhiệm này mang tính pháp lý được quy định trong phần chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước. Thứ hai, các quan hệ xã hội phát sinh trong lĩnh vực giao thông đường bộ luôn là đối tượng điều chỉnh của pháp luật giao thông đường bộ. Nhà nước hướng dẫn và điều chỉnh các quan hệ này để các quan hệ đó diễn ra trong vòng kiểm soát của luật pháp.
Thứ ba, các quan hệ phát sinh trong hoạt động giao thông đường bộ được thực hiện bởi nhiều chủ thể khác nhau với những mục đích khác nhau như: kinh tế, văn hóa - xã hội, quốc phòng an ninh.Cũng giống như các loại quan hệ xã hội khác, giao thông đường bộ cần được chế định hóa, quy phạm hóa và tiến tới pháp điển hóa và đó chính là lý do cho sự ra đời của các văn bản pháp luật liên quan đến giao thông đường bộ. Luật giao thông đường bộ năm 2008, Nghị định 34/2010/NĐ-CP, Nghị định 71/2012/NĐ-CP, Nghị định 171/2013/NĐ-CP, Nghị định 107/2014/NĐ-CP, Nghị định 46/2016/NĐ-CP tạo ra khung luật pháp cho mọi cá nhân, tổ chức tuân thủ. Vi phạm hành chính, vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ 1. Vi phạm hành chính Trong một nhà nước, việc quản lý xã hội bằng pháp luật luôn được xen kẽ với việc áp dụng những chế tài xử phạt trong từng lĩnh vực.
Nếu không có những quy định cho việc thực hiện các chế tài nghiêm khắc, phù hợp với tính chất và mức độ của hành vi vi phạm, thì sẽ dẫn đến pháp luật khó có thể đi vào thực tế cuộc sống và được người dân thực hiện nghiêm túc. Pháp luật và nhà nước là những hiện tượng đặc biệt luôn có mối quan hệ biện chứng với nhau. Nhà nước và xã hội có những nguyên nhân, tiền đề xã hội ngay từ buổi bình minh và trong suốt quá trình vận động, phát triển. Đảng và Nhà nước ta quy định "Nhà nước được tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp và pháp luật, quản lý xã hội bằng Hiến pháp và pháp luật, thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ.
Các cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức, viên chức phải tôn trọng Nhân dân, tận tụy phục vụ Nhân dân, liên hệ chặt chẽ với Nhân dân, lắng nghe ý kiến và chịu sự giám sát của Nhân dân; kiên quyết đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí và mọi biểu hiện quan liêu, hách dịch, cửa quyền" [30]. Như vậy, để nghiên cứu về vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao giao thông đường bộ, chúng ta phải hiểu cơ bản về Luật giao thông đường bộ như sau: Luật giao thông đường bộ là tổng thể các quy định về quy tắc giao thông đường bộ; kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ; phương tiện và người tham gia giao thông đường bộ; vận tải đường bộ và quản lý nhà nước về giao thông đường bộ. Pháp luật giao thông đường bộ là tổng thể các quy phạm pháp luật do nhà nước ban hành có nội dung điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong 10 Luan van lĩnh vực giao thông đường bộ. Với tư cách là công cụ để Nhà nước quản lý giao thông đường bộ thì pháp luật giao thông đường bộ có nguồn rất rộng.
Đó là các quy phạm pháp luật về đất đai, dân sự, kinh doanh vận tải của các thành phần kinh tế, hành chính, tư pháp, các tội phạm trong lĩnh vực giao thông đường bộ được quy định trong Bộ luật Hình sự. Trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế như hiện nay pháp luật về giao thông đường bộ còn là các điều ước quốc tế do nhà nước tham gia hoặc ký kết. Hoạt động quản lý nhà nước nói chung và quản lý trong một lĩnh vực cụ thể nói riêng có thể được thực hiện bằng nhiều phương pháp, cách thức khác nhau. Phổ biến nhất là quản lý bằng phương pháp hành chính, kế hoạch chính sách, kinh tế, tư tưởng.
Nhưng tóm lại Nhà nước nào cũng phải dùng pháp luật như một công cụ đồng thời là phương pháp chủ yếu để quản lý xã hội. Từ những khái niệm về Luật giao thông đường bộ, pháp luật giao thông đường bộ thì chúng ta có thể đưa ra định nghĩa cơ bản về vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ như sau: "Vi phạm hành chính là hành vi có lỗi do cá nhân, tổ chức thực hiện, vi phạm quy định của pháp luật về quản lý nhà nước mà không phải là tội phạm và theo quy định của pháp luật phải bị xử phạt vi phạm hành chính" [32]. Vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ Hiện nay vẫn chưa có khái niệm cụ thể đề cập đến vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ với tư cách là vi phạm hành chính cụ thể. Hành vi này ngoài những điểm chung giống với vi phạm hành chính như chủ thể thực hiện đều là các cá nhân, tổ chức, việc xác định hành vi vi phạm đều phải dựa vào các yếu tố cấu thành của vi phạm hành chính.
Các hành vi này là những hành vi xâm phạm quy định pháp luật về quản lý nhà nước. 11 Luan van Bên cạnh đó, vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ là vi phạm trong một lĩnh vực cụ thể nên nó cũng có những điểm khác biệt như: đó là hành vi trái với quy định pháp luật về giao thông đường bộ, những hành vi đó được xác định và mô tả là hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực trật tự an toàn giao thông đường bộ. Những hành vi của chủ thể này phải gánh chịu những chế tài xử phạt nhất định. Từ đó, ta có thể đưa ra khái niệm cụ thể về vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ như sau: "vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ là hành vi do cá nhân, tổ chức thực hiện, vi phạm các quy định của pháp luật về giao thông đường bộ một cách cố ý hoặc vô ý mà không phải là tội phạm và theo quy định của pháp luật bị xử phạt hành chính bao gồm: Các hành vi vi phạm nguyên tắc giao thông đường bộ; các hành vi vi phạm quy định về kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ; các hành vi vi phạm quy định về phương tiện tham gia giao thông đường bộ; các hành vi vi phạm quy định về người điều khiển phương tiện tham gia giao thông đường bộ; các hành vi vi phạm quy định về vận tải đường bộ; các hành vi vi phạm khác về giao thông đường bộ".
Xử phạt vi phạm hành chính, xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ 1. Xử phạt vi phạm hành chính Xử phạt hành chính là một hoạt động đặc biệt của quản lý nhà nước bao gồm một loạt hành vi cụ thể như: phân tích đánh giá mức độ vi phạm, đối chiếu quy định của pháp luật, căn cứ lựa chọn, chế tài áp dụng hình thức và mức phạt,.và cuối cùng ra quyết định xử phạt. Xử phạt hành chính là một loại hoạt động cưỡng chế hành chính cụ thể mang tính quyền lực nhà nước, phát sinh khi có vi phạm hành chính, biểu hiện ở việc áp dụng chế tài hành chính mang tính trừng phạt gây cho đối 12 Luan van tượng bị áp dụng thiệt hại về vật chất hoặc tinh thần và do các chủ thể có thẩm quyền nhân danh nhà nước thực hiện theo quy định của pháp luật. Xử phạt vi phạm hành chính là việc người có thẩm quyền xử phạt áp dụng hình thức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả đối với cá nhân, tổ chức thực hiện hành vi vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính.