Hỗ trợ các doanh nghiệp đẩy mạnh tiêu thụ sản phẩm thuộc chương trình “Mỗi xã, phường một sản phẩm” tỉnh Lào Cai

Luận văn thạc sĩ hỗ trợ doanh nghiệp đẩy mạnh tiêu thụ sản phẩm OCOP tỉnh Lào Cai

• Tác giả: Bùi Văn Tiến
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Văn Hạnh
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Hỗ trợ các doanh nghiệp đẩy mạnh tiêu thụ sản phẩm thuộc chương trình “Mỗi xã, phường một sản phẩm” tỉnh Lào Cai
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan về hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm OCOP tỉnh Lào Cai

Chương trình Mỗi xã một sản phẩm tại Lào Cai đóng vai trò trọng tâm trong tái cơ cấu nông nghiệp. Tỉnh miền núi này sở hữu nhiều nông đặc sản quý giá. Tuy nhiên, quy mô sản xuất của các hợp tác xã vẫn phân tán. Việc hỗ trợ doanh nghiệp đưa nông sản ra thị trường lớn trở thành nhiệm vụ cấp thiết. Chính quyền địa phương đã triển khai đồng bộ nhiều chủ trương thiết thực. Nền tảng pháp lý bắt đầu từ Quyết định số 490 của Thủ tướng Chính phủ. Tiếp đó, Ủy ban nhân dân tỉnh Lào Cai ban hành Đề án OCOP giai đoạn 2018-2020. Các chính sách tập trung vào hỗ trợ tài chính trực tiếp cho các chủ thể đạt chứng nhận. Mức thưởng dao động từ 15 triệu đồng cho hạng 3 sao đến 80 triệu đồng cho sản phẩm 5 sao quốc gia. Dòng vốn mồi này kích thích các đơn vị đổi mới công nghệ và bao bì. Sự hỗ trợ của cơ quan quản lý tạo đòn bẩy kinh tế vững chắc. Nhờ đó, sản phẩm địa phương nâng cao giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh.

1.1. Khái niệm và bản chất chính sách hỗ trợ OCOP

Hỗ trợ thương mại sản phẩm OCOP là can thiệp có chủ đích của bộ máy quản lý. Mục tiêu hàng đầu là khắc phục điểm nghẽn thị trường cho kinh tế nông thôn. Các chính sách cung cấp tài lực, kỹ thuật và thông tin tiếp thị. Chủ thể sản xuất tại Lào Cai chủ yếu là hợp tác xã và hộ kinh doanh cá thể. Nguồn lực hạn chế khiến họ khó tự mở rộng thị phần. Sự trợ giúp công tạo hành lang pháp lý an toàn và giảm thiểu rủi ro đầu tư. Hoạt động này còn định hướng sản xuất theo quy chuẩn chất lượng cao. Thị trường hiện đại đòi hỏi tính minh bạch và nguồn gốc rõ ràng. Nhờ cơ chế khuyến khích, đơn vị chế biến nâng tầm giá trị đặc sản bản địa.

1.2. Khung pháp lý và cơ chế thưởng sao tại Lào Cai

Hệ thống văn bản chỉ đạo của tỉnh Lào Cai tạo nền móng vững chắc cho OCOP. Quyết định số 2997 năm 2018 phê duyệt đề án phát triển dài hạn đến 2030. Tiếp theo, Quyết định số 4390 thành lập Hội đồng đánh giá, phân hạng sản phẩm minh bạch. Tỉnh áp dụng định mức khen thưởng tài chính cụ thể theo cấp độ sao. Mỗi sản phẩm đạt chuẩn 3 sao nhận hỗ trợ 15 triệu đồng. Hạng 4 sao nhận mức hỗ trợ 30 triệu đồng. Sản phẩm 5 sao quốc gia nhận mức thưởng cao nhất 80 triệu đồng. Cơ chế kích cầu này khuyến khích cơ sở kinh doanh chuẩn hóa quy trình. Nhãn hiệu, tem truy xuất và kiểm nghiệm vệ sinh an toàn thực phẩm được hoàn thiện nhanh chóng.

II. Thực trạng khó khăn khi tiêu thụ sản phẩm OCOP tỉnh Lào Cai

Thực tế tiêu thụ nông sản OCOP tại Lào Cai đối mặt với nhiều rào cản nội tại và khách quan. Địa hình miền núi chia cắt mạnh gây trở ngại lớn cho giao thương. Hệ thống logistics liên kết vùng chưa phát triển hoàn thiện. Chi phí vận chuyển từ vùng sâu ra các đô thị lớn làm đội giá thành phẩm. Ngoài ra, thói quen tiêu dùng và văn hóa vùng miền quy định sức mua hàng hóa. Các chủ thể địa phương thường thiếu hiểu biết sâu sắc về tâm lý khách hàng thành thị. Năng lực thiết kế mẫu mã và bao bì còn đơn điệu, thiếu sức hút thị giác. Nguồn lực tiếp thị chuyên nghiệp tại hầu hết doanh nghiệp nông thôn vẫn hạn chế. Đại dịch và suy thoái kinh tế cũng làm gián đoạn chuỗi cung ứng truyền thống. Các điểm bán lẻ trực tiếp vắng bóng người mua trong thời gian dài. Khi kênh bán hàng ngoại tuyến suy giảm, sự bị động bộc lộ rõ rệt. Doanh nghiệp loay hoay trong việc chuyển hướng sang thị trường số. Sự thiếu đồng bộ trong kết nối cung cầu kìm hãm đà tăng trưởng doanh thu.

2.1. Rào cản địa lý và chi phí logistics vùng cao

Địa bàn tỉnh Lào Cai có độ dốc cao và giao thông hiểm trở. Nhiều cơ sở sản xuất nằm sâu tại các thôn bản hẻo lánh. Quá trình thu gom nông sản tươi sống tốn nhiều thời gian và công sức. Cơ sở hạ tầng kho lạnh bảo quản sau thu hoạch còn nghèo nàn. Tỷ lệ hao hụt nguyên liệu trong vận chuyển đường dài rất đáng lo ngại. Cước phí giao vận từ miền núi về các trung tâm tiêu thụ đồng bằng rất đắt đỏ. Chi phí phụ trợ tăng cao trực tiếp làm giảm sức cạnh tranh về giá bán. Doanh nghiệp khó đưa hàng hóa vào các chuỗi bán lẻ hiện đại vì biên lợi nhuận mỏng. Vấn đề hạ tầng logistics trở thành nút thắt cổ chai lớn nhất.

2.2. Hạn chế về năng lực tiếp thị và kênh phân phối

Nhiều chủ thể OCOP tại Lào Cai quen với phương thức buôn bán truyền thống. Họ chủ yếu dựa vào thương lái thu gom tại chỗ hoặc khách du lịch vãng lai. Hoạt động quảng bá trực tuyến chưa được đầu tư bài bản và liên tục. Đội ngũ quản lý thiếu kỹ năng xây dựng câu chuyện thương hiệu hấp dẫn. Hình ảnh sản phẩm đưa lên không gian mạng thiếu tính thẩm mỹ chuyên nghiệp. Doanh nghiệp lúng túng trong việc vận hành các gian hàng điện tử. Kiến thức về chăm sóc khách hàng từ xa và xử lý đơn hàng còn non nớt. Kênh phân phối vì thế chịu cảnh đứt gãy khi thị trường biến động. Việc mở rộng quy mô tiêu thụ ra ngoài phạm vi tỉnh gặp muôn vàn trắc trở.

III. Giải pháp đẩy mạnh tiêu thụ sản phẩm OCOP tỉnh Lào Cai

Để tháo gỡ điểm nghẽn, tỉnh Lào Cai cần triển khai đồng bộ các giải pháp chiến lược. Trọng tâm chuyển từ hỗ trợ đơn lẻ sang nâng cao năng lực cạnh tranh tổng thể. Chính quyền địa phương ưu tiên đào tạo kỹ năng số cho cán bộ quản lý hợp tác xã. Các khóa tập huấn tập trung vào tiếp thị đa kênh và quản trị đơn hàng trực tuyến. Bên cạnh đó, việc xây dựng chuỗi liên kết giá trị khép kín giữ vai trò then chốt. Sự phối hợp giữa nhà nước, doanh nghiệp chế biến và nông dân cần được thể chế hóa rõ ràng. Tỉnh cũng cần đẩy mạnh xúc tiến thương mại tại các đô thị hạt nhân như Hà Nội và Hải Phòng. Các hội chợ triển lãm chuyên đề OCOP mở ra cơ hội ký kết hợp đồng dài hạn. Doanh nghiệp cần chủ động chuẩn hóa bao bì theo chuẩn quốc tế để chinh phục thị trường cao cấp. Ứng dụng tem truy xuất nguồn gốc QR code giúp củng cố niềm tin nơi người tiêu dùng. Nguồn vốn tín dụng ưu đãi cần được giải ngân kịp thời để hiện đại hóa dây chuyền đóng gói.

3.1. Đào tạo thương mại điện tử và chuyển đổi số

Thương mại điện tử mở ra kênh tiêu thụ nông sản vô cùng hiệu quả. Các cơ quan quản lý cần tổ chức lớp huấn luyện thực chiến cho từng cơ sở. Nội dung giảng dạy chú trọng kỹ năng bán hàng trên sàn giao dịch lớn như Shopee, Tiki, Voso. Hợp tác xã được hướng dẫn phương pháp chụp ảnh sản phẩm và viết bài mô tả chuẩn SEO. Kỹ năng vận hành quy trình giao vận và phản hồi đánh giá khách hàng cũng cần được trang bị kỹ lưỡng. Chuyển đổi số thu hẹp khoảng cách địa lý giữa Lào Cai và người tiêu dùng cả nước. Chi phí trung gian được cắt giảm tối đa, giúp gia tăng lợi nhuận cho nhà sản xuất.

3.2. Mở rộng xúc tiến thương mại và kết nối cung cầu

Xúc tiến thương mại truyền thống vẫn giữ vị thế nền tảng quan trọng. Tỉnh Lào Cai cần duy trì đều đặn các tuần lễ nông sản tại các siêu thị lớn. Việc ký kết biên bản ghi nhớ với chuỗi bán lẻ hiện đại như WinMart, Big C cần được đẩy mạnh. Các cơ quan chuyên trách cần hỗ trợ chi phí thuê gian hàng và truyền thông cho doanh nghiệp. Ngoài ra, việc lồng ghép giới thiệu sản phẩm OCOP vào tour du lịch sinh thái mang lại hiệu quả kép. Khách du lịch tại Sa Pa hay Bắc Hà sẽ trở thành đại sứ tiêu thụ tự nhiên. Sự kết hợp giữa văn hóa bản địa và tiếp thị sản phẩm tạo nên dấu ấn sâu sắc cho thương hiệu.

IV. Ý nghĩa ứng dụng từ việc tiêu thụ sản phẩm OCOP tỉnh Lào Cai

Đẩy mạnh tiêu thụ sản phẩm OCOP đem lại bước ngoặt kinh tế lớn cho tỉnh Lào Cai. Quá trình này góp phần giải quyết việc làm cho hàng nghìn lao động nông thôn. Thu nhập thực tế của đồng bào thiểu số được cải thiện rõ rệt. Nhận thức sản xuất hàng hóa chuyên nghiệp dần thay thế tư duy tự cung tự cấp. Doanh nghiệp nông nghiệp tại Lào Cai ngày càng tự tin khẳng định vị thế. Những bài học kinh nghiệm tại địa phương có giá trị tham khảo thực tiễn cao cho vùng Tây Bắc. Sự phối hợp công - tư hiệu quả là chìa khóa tháo gỡ nút thắt thị trường. Chính sách hỗ trợ đúng trọng tâm giúp biến tài nguyên bản địa thành của cải bền vững. Trong tương lai, việc duy trì tiêu chuẩn sao và cải tiến công nghệ đóng vai trò sống còn. Doanh nghiệp cần chủ động thích ứng với biến động thị trường toàn cầu. Tỉnh Lào Cai sẽ xây dựng được hệ sinh thái nông sản đặc thù, giàu sức sống và vươn xa.

4.1. Tác động kinh tế xã hội và phát triển sinh kế

Việc đẩy mạnh bán hàng OCOP tạo động lực trực tiếp cho công cuộc giảm nghèo. Nhiều xã đặc biệt khó khăn đã hình thành vùng nguyên liệu tập trung. Hàng trăm phụ nữ và thanh niên dân tộc thiểu số có việc làm ổn định. Giá bán nông sản qua chế biến tăng gấp hai đến ba lần so với xuất bán thô. Tình trạng nông dân bị thương lái ép giá từng bước được đẩy lùi. Lợi nhuận từ sản xuất kinh doanh được tái đầu tư cho hạ tầng cơ sở nông thôn. Đời sống vật chất lẫn tinh thần của cộng đồng dân cư nâng lên rõ rệt. Đây là nền tảng cốt lõi để xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu và bền vững.

4.2. Khuyến nghị nhân rộng mô hình tiêu thụ nông sản

Các tỉnh trung du và miền núi phía Bắc có thể học hỏi mô hình từ Lào Cai. Trước hết, chính sách hỗ trợ cần minh bạch và định lượng cụ thể theo sao kiểm định. Thứ hai, địa phương cần coi trọng khâu đào tạo chuyển đổi số cho người sản xuất nhỏ. Thứ ba, ngân sách nhà nước nên tập trung vào khâu hoàn thiện hạ tầng bảo quản lạnh. Khi chi phí lưu kho giảm, doanh nghiệp mới tự tin mở rộng thị trường liên tỉnh. Cuối cùng, sự liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp và người dân là điều kiện tiên quyết. Mô hình này đảm bảo chuỗi cung ứng ổn định cả về số lượng lẫn phẩm cấp chất lượng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường nông sản và sản phẩm thủ công truyền thống tại khu vực miền núi phía Bắc đang chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ nhờ Chương trình Mỗi xã, phường một sản phẩm (OCOP). Tỉnh Lào Cai là địa bàn giàu tiềm năng với khoảng 222 sản phẩm nông nghiệp và tiểu thủ công nghiệp lợi thế. Sau hơn 3 năm triển khai quyết liệt theo các định hướng của Trung ương và địa phương, toàn tỉnh đã có 120 sản phẩm được công nhận đạt từ 3 đến 4 sao OCOP. Sự tham gia tích cực của cộng đồng doanh nghiệp và hợp tác xã đã hình thành mạng lưới liên kết sản xuất nguyên liệu bền vững với khoảng 10.000 hộ nông dân, mở ra cơ hội xóa đói giảm nghèo và tạo việc làm ổn định cho đồng bào các dân tộc thiểu số.

Mặc dù đạt được những bước tiến quan trọng về quy mô số lượng sản phẩm, khâu tiêu thụ vẫn là điểm nghẽn lớn nhất trong chu kỳ sản xuất kinh doanh của các đơn vị kinh tế tại Lào Cai. Phần lớn sản phẩm OCOP vẫn chủ yếu tiêu thụ nội tỉnh, hình thức quảng bá xúc tiến thương mại còn đơn điệu và mạng lưới phân phối hiện đại chưa được mở rộng. Thêm vào đó, tác động tiêu cực từ dịch Covid-19 trong giai đoạn 2020 - 2021 đã làm đứt gãy chuỗi cung ứng, bộc lộ rõ sự yếu kém về năng lực tiếp cận kênh bán hàng trực tuyến của các chủ thể sản xuất.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế của học viên Bùi Văn Tiến tập trung nghiên cứu hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp đẩy mạnh tiêu thụ sản phẩm OCOP trên địa bàn tỉnh Lào Cai. Luận văn sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ giai đoạn 2018 - 2020 kết hợp khảo sát thực tế năm 2021 để đánh giá khách quan các nhân tố ảnh hưởng. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi cung cấp các chỉ số đo lường cụ thể về mức độ tiếp cận chính sách, hiệu quả phân phối và đề xuất giải pháp đồng bộ nhằm gia tăng doanh thu, nâng cao năng lực cạnh tranh cho nông sản vùng cao.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp hài hòa giữa các lý thuyết kinh tế hiện đại và mô hình phát triển cộng đồng đã được kiểm chứng trên thế giới. Trọng tâm là mô hình Mỗi làng một sản phẩm (OVOP), khởi xướng từ năm 1979 tại tỉnh Oita, Nhật Bản bởi Thống đốc Morihiko Hiramatsu. Mô hình khẳng định nguyên lý phát triển nội lực dựa trên các giá trị văn hóa và đặc sản bản địa để tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao, hạn chế di dân tự do từ nông thôn ra thành thị. Khi được thể chế hóa thành chương trình OCOP tại Việt Nam, nhà nước đóng vai trò kiến tạo thể chế, trong khi doanh nghiệp và người dân giữ vai trò trung tâm trong chuỗi giá trị.

Bên cạnh đó, luận văn vận dụng lý thuyết Marketing-mix (4P) bao gồm chính sách sản phẩm, chính sách giá, chính sách phân phối và chính sách xúc tiến hỗn hợp để làm rõ cơ chế hỗ trợ tiêu thụ. Luận văn tiếp cận quan điểm chính sách công của Althaus, Bridgman và Davis để phân tích công cụ can thiệp của chính quyền địa phương vào quá trình lưu thông hàng hóa. Các khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa trong nghiên cứu gồm chính sách hỗ trợ tiêu thụ, đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ, nhãn hiệu chứng nhận và chỉ dẫn địa lý hàng hóa.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các báo cáo định kỳ giai đoạn 2018 - 2020 của Ủy ban nhân dân tỉnh Lào Cai, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Công Thương và Văn phòng Điều phối Nông thôn mới. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua đợt khảo sát thực địa thực hiện vào năm 2021.

Quy mô mẫu khảo sát được thực hiện theo phương pháp điều tra toàn bộ (census) đối với hai nhóm đối tượng mục tiêu:

• Nhóm cán bộ quản lý: Điều tra toàn bộ 53 cán bộ chuyên trách thực hiện chương trình OCOP thuộc cấp tỉnh, cấp huyện và cấp xã.
• Nhóm chủ thể sản xuất kinh doanh: Khảo sát toàn diện 69 doanh nghiệp và hợp tác xã đang trực tiếp tham gia chuỗi cung ứng sản phẩm OCOP trên địa bàn tỉnh Lào Cai.

Phương pháp điều tra toàn bộ được lựa chọn vì tổng thể đối tượng nghiên cứu có quy mô hữu hạn, tập trung và nắm giữ đầy đủ thông tin thực chứng. Điều này giúp loại bỏ sai số chọn mẫu, đảm bảo tính đại diện và phản ánh chính xác thực trạng quản lý kinh tế địa phương. Dữ liệu sau khi thu thập được làm sạch, mã hóa và phân tích thông qua phương pháp thống kê mô tả (số tuyệt đối, số tương đối, số bình quân), phân tích so sánh liên kỳ và thang đo khoảng cách Likert 5 mức độ để định lượng sự hài lòng đối với các chính sách hỗ trợ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực tiễn mang lại những phát hiện quan trọng về bức tranh sản xuất và thương mại hóa sản phẩm OCOP tại tỉnh Lào Cai:

Thứ nhất, cơ cấu sản phẩm OCOP có sự mất cân đối rõ rệt giữa các nhóm ngành hàng. Trong tổng số 222 sản phẩm lợi thế nông thôn được điều tra, nhóm thực phẩm chiếm tỷ trọng áp đảo với 115 sản phẩm (chiếm 52,0%), tiếp đến là nhóm đồ uống với 36 sản phẩm (chiếm 16,2%), nhóm thảo dược có 28 sản phẩm (chiếm 12,6%), nhóm dịch vụ du lịch nông thôn đạt 22 sản phẩm (chiếm 9,9%), vải may mặc có 12 sản phẩm (chiếm 5,4%) và nhóm lưu niệm, nội thất chiếm 9 sản phẩm (chiếm 4,1%).

Thứ hai, các doanh nghiệp và hợp tác xã đã thiết lập được mạng lưới liên kết cung ứng nguyên liệu quy mô lớn với khoảng 10.000 hộ nông dân. Cụ thể, vùng sản xuất chè quy tụ hơn 4.900 ha với 6.000 hộ gia đình tham gia; vùng sản xuất gạo đặc sản Séng Cù liên kết 1.200 hộ dân canh tác trên diện tích 400 ha; vùng nguyên liệu tương ớt Mường Khương phát triển trên 120 ha với 755 hộ cung ứng ổn định.

Thứ ba, chính sách hỗ trợ tài chính trực tiếp bước đầu tạo đòn bẩy kích thích sản xuất. Căn cứ Quyết định 2997/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân tỉnh Lào Cai, định mức tiền thưởng trực tiếp cho mỗi sản phẩm đạt hạng 3 sao là 15 triệu đồng, hạng 4 sao là 30 triệu đồng và hạng 5 sao cấp quốc gia là 80 triệu đồng. Riêng trong đợt đánh giá năm 2021, tỉnh đã công nhận 22 sản phẩm đạt hạng 3 sao và 4 sao của 17 doanh nghiệp, hợp tác xã (trong đó có bưởi Múc Thái Niên đạt 4 sao; chè Bát Tiên Hướng Tâm, cốm Na Lo, tinh dầu quế Nậm Đét đạt 3 sao).

Thứ tư, công tác xúc tiến thương mại truyền thống đạt nhiều kết quả nổi bật nhưng kênh thương mại điện tử còn hạn chế. Tỉnh đã tổ chức cho các chủ thể tham gia quảng bá tại 14 hội chợ triển lãm trong và ngoài nước. Điển hình như Hội chợ Nông nghiệp và các sản phẩm khu vực phía Bắc năm 2020 tổ chức tại Lào Cai thu hút 180 doanh nghiệp với quy mô hơn 300 gian hàng. Tuy nhiên, việc vận hành bán hàng trên sàn thương mại điện tử Postmart và các nền tảng số chỉ mới dừng ở mức thí điểm, tỷ lệ phát sinh đơn hàng trực tuyến thường xuyên chỉ đạt khoảng 15% tổng lượng tiêu thụ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản khiến việc tiêu thụ sản phẩm OCOP Lào Cai gặp trở ngại xuất phát từ điều kiện tự nhiên và hạ tầng logistics. Tỉnh có địa hình núi cao hiểm trở với hơn 80% diện tích đất tự nhiên có độ dốc trên 25 độ, gây chia cắt không gian sản xuất và làm đội chi phí vận chuyển lên cao từ 20% đến 30% so với vùng đồng bằng. Trình độ chuyên môn của đội ngũ quản trị tại 69 doanh nghiệp và hợp tác xã còn nhiều bất cập, đặc biệt là sự thiếu hụt nhân sự am hiểu tiếp thị kỹ thuật số và quản lý chuỗi cung ứng hiện đại.

Khi so sánh với kinh nghiệm của tỉnh Quảng Ninh (nơi phát triển thành công 449 sản phẩm OCOP thuộc 175 tổ chức, tạo doanh thu ổn định từ 400 đến 500 tỷ đồng mỗi năm, xây dựng được 29 trung tâm bán lẻ OCOP và tổ chức 9 kỳ hội chợ thường niên với doanh thu bình quân 12 đến 15 tỷ đồng mỗi kỳ), có thể thấy Lào Cai chưa khai thác tối đa lợi thế 203,5 km đường biên giới giáp thị trường Vân Nam - Trung Quốc và các trung tâm du lịch lớn như Sa Pa hay Bắc Hà. Mô hình chuỗi cửa hàng OCOP chuyên biệt tại Lào Cai vẫn còn thiếu vắng sự đồng bộ.

Trong các báo cáo quản lý kinh tế, việc biểu diễn số liệu bằng biểu đồ cột thể hiện tương quan số hộ liên kết giữa các ngành hàng (như chè 6.000 hộ so với lúa Séng Cù 1.200 hộ) kết hợp biểu đồ tròn phân bổ 6 nhóm ngành lợi thế sẽ giúp các nhà hoạch định chính sách nhận diện nhanh chóng những mặt hàng cần ưu tiên nguồn lực xúc tiến đầu tư.

Đề xuất và khuyến nghị

Căn cứ vào kết quả nghiên cứu thực chứng, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm tháo gỡ điểm nghẽn tiêu thụ sản phẩm OCOP tỉnh Lào Cai:

Thứ nhất, xây dựng chiến lược truyền thông và quảng bá thương hiệu OCOP đa kênh. Sở Công Thương chủ trì phối hợp với Sở Thông tin và Truyền thông thiết lập cổng dữ liệu số hóa sản phẩm OCOP, tích hợp mã QR truy xuất nguồn gốc cho 100% sản phẩm đạt hạng 3 sao trở lên. Mục tiêu giai đoạn 2022 - 2025 là đưa tối thiểu 85% sản phẩm OCOP chủ lực hiện diện và kinh doanh ổn định trên các sàn thương mại điện tử lớn trong nước.

Thứ hai, mở rộng mạng lưới điểm bán và trung tâm giới thiệu sản phẩm đặc sản. Ủy ban nhân dân tỉnh giao Sở Công Thương chủ trì phối hợp cùng các huyện, thị xã quy hoạch và xây dựng ít nhất 10 điểm trưng bày, phân phối sản phẩm OCOP đạt chuẩn tại thành phố Lào Cai, thị xã Sa Pa và huyện Bắc Hà đến hết quý IV năm 2024. Đồng thời, chủ động đàm phán đưa tối thiểu 25 dòng sản phẩm OCOP vào kệ hàng của các chuỗi siêu thị bán lẻ lớn trên toàn quốc.

Thứ ba, hoàn thiện cơ chế tài chính hỗ trợ bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và mẫu mã bao bì. Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp với Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn duy trì cơ chế chi trả tiền thưởng 15 triệu, 30 triệu và 80 triệu đồng theo từng thứ hạng sao. Bổ sung gói hỗ trợ kinh phí trực tiếp tối đa 50 triệu đồng cho mỗi doanh nghiệp để đổi mới bao bì, chuẩn hóa kiểu dáng công nghiệp và đăng ký văn bằng bảo hộ nhãn hiệu tập thể, chỉ dẫn địa lý hoàn thành trước năm 2025.

Thứ tư, đào tạo nâng cao chất lượng nguồn nhân lực xúc tiến thương mại. Liên minh Hợp tác xã tỉnh phối hợp với Trung tâm Khuyến công tổ chức định kỳ 12 khóa tập huấn chuyên sâu hàng năm cho lãnh đạo 69 doanh nghiệp và hợp tác xã OCOP. Nội dung đào tạo tập trung vào kỹ năng tiếp thị số, phương thức livestream bán hàng nông sản và quản lý tài chính chuỗi phân phối trong bối cảnh chuyển đổi số kinh tế nông thôn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang giá trị ứng dụng cao đối với 4 nhóm đối tượng cụ thể:

Nhóm thứ nhất là các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương, bao gồm Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Công Thương và Văn phòng Điều phối Nông thôn mới. Báo cáo cung cấp căn cứ thực tiễn từ kết quả khảo sát 53 cán bộ để điều chỉnh các quyết định quản lý, tối ưu hóa quy trình phân bổ ngân sách xúc tiến thương mại cho giai đoạn tiếp theo.

Nhóm thứ hai là ban lãnh đạo 69 doanh nghiệp, hợp tác xã và các hộ kinh doanh cá thể sản xuất nông sản. Tài liệu này là cẩm nang giúp các chủ thể nắm rõ quy trình đánh giá phân hạng sao, cách thức tiếp cận gói hỗ trợ tài chính từ 15 đến 80 triệu đồng của tỉnh và phương pháp tái cơ cấu kênh bán hàng thích ứng với thị trường.

Nhóm thứ ba là giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý kinh tế, Kinh tế phát triển và Nông nghiệp nông thôn. Luận văn cung cấp khung phân tích thực chứng phong phú, kết hợp giữa lý thuyết Marketing-mix với mô hình liên kết 10.000 hộ nông dân vùng cao làm tài liệu giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu.

Nhóm thứ tư là các tổ chức quốc tế, quỹ hỗ trợ phát triển nông nghiệp và các ngân hàng thương mại. Dữ liệu khảo sát chi tiết trong luận văn đóng vai trò là tài liệu tham chiếu tin cậy để thẩm định rủi ro tín dụng và xây dựng các chương trình tài trợ chuỗi giá trị nông sản tại vùng trung du miền núi phía Bắc.

Câu hỏi thường gặp

Kết quả đánh giá và xếp hạng sản phẩm OCOP tại tỉnh Lào Cai đạt được quy mô như thế nào? Sau hơn 3 năm triển khai, Lào Cai đã rà soát 222 sản phẩm thế mạnh và công nhận chính thức 120 sản phẩm đạt từ 3 đến 4 sao OCOP. Riêng trong năm 2021, có 22 sản phẩm mới của 17 doanh nghiệp và hợp tác xã được cấp sao chứng nhận, tiêu biểu như bưởi Múc Thái Niên đạt 4 sao và tinh dầu quế Nậm Đét đạt 3 sao.

Vai trò của doanh nghiệp và hợp tác xã trong chuỗi giá trị OCOP Lào Cai được thể hiện ra sao? Cộng đồng 69 doanh nghiệp và hợp tác xã giữ vai trò hạt nhân tổ chức sản xuất và kết nối thị trường. Các đơn vị này đã xây dựng chuỗi liên kết bền vững với khoảng 10.000 hộ nông dân vùng cao, nổi bật là vùng nguyên liệu chè với 6.000 hộ trên 4.900 ha và vùng lúa Séng Cù với 1.200 hộ trên 400 ha.

Mức chi thưởng tài chính trực tiếp cho các sản phẩm OCOP đạt chứng nhận sao tại Lào Cai là bao nhiêu? Theo quyết định phê duyệt của Ủy ban nhân dân tỉnh Lào Cai, mức hỗ trợ tài chính bằng tiền thưởng được thực hiện công khai: sản phẩm đạt 3 sao được thưởng 15 triệu đồng, sản phẩm đạt 4 sao nhận mức thưởng 30 triệu đồng và sản phẩm đạt chuẩn 5 sao cấp quốc gia được thưởng 80 triệu đồng.

Địa hình tự nhiên gây khó khăn gì cho quá trình tiêu thụ sản phẩm OCOP tại tỉnh Lào Cai? Tỉnh có địa hình chia cắt mạnh với hơn 80% diện tích đất tự nhiên có độ dốc trên 25 độ và cao độ trải dài từ 80 mét đến 3.143 mét. Đặc điểm hiểm trở này khiến chi phí vận chuyển hàng hóa tăng từ 20% đến 30%, đồng thời làm phân tán vùng nguyên liệu và cản trở việc kết nối giao thương nhanh chóng.

Bài học kinh nghiệm tiêu biểu nhất mà Lào Cai có thể học tập từ tỉnh Quảng Ninh là gì? Lào Cai cần học tập Quảng Ninh trong việc phát triển hệ sinh thái phân phối đồng bộ với 29 trung tâm bán hàng OCOP chuyên nghiệp. Đồng thời, tỉnh cần kết hợp chuỗi sự kiện hội chợ thường niên tạo doanh thu từ 12 đến 15 tỷ đồng mỗi kỳ với các tour du lịch trải nghiệm làng nghề để kích cầu tiêu thụ tại chỗ.

Kết luận

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận về chính sách hỗ trợ tiêu thụ nông sản, tích hợp thành công mô hình Mỗi làng một sản phẩm (OVOP 1979) với khung phân tích Marketing-mix (4P) và lý thuyết can thiệp chính sách công.
• Phản ánh trung thực bức tranh thực tiễn với 120 sản phẩm OCOP đạt 3 - 4 sao trên địa bàn tỉnh Lào Cai, gắn kết chặt chẽ với sinh kế của hơn 10.000 hộ đồng bào miền núi thông qua mạng lưới 69 doanh nghiệp và hợp tác xã.
• Nhận diện chính xác điểm nghẽn địa lý tự nhiên với 80% diện tích có độ dốc trên 25 độ, chi phí vận chuyển cao và sự chậm chân trong việc chuyển đổi kênh bán hàng số là những rào cản lớn nhất đối với việc mở rộng thị trường.
• Đề xuất lộ trình 4 giải pháp chiến lược khả thi giai đoạn 2022 - 2025, tập trung vào số hóa thương mại điện tử, phát triển 10 điểm bán hàng chuẩn hóa, tài trợ nhãn hiệu và nâng cao kỹ năng xúc tiến cho các chủ thể kinh tế.
• Khẳng định giá trị thực tiễn và tính cấp thiết trong việc đồng bộ hóa chính sách công giữa các cấp quản lý, kêu gọi sự liên kết chặt chẽ giữa nhà nước, doanh nghiệp và nông dân nhằm đưa nông sản OCOP Lào Cai vươn xa ra thị trường cả nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HỖ TRỢ DOANH NGHIỆP TIÊU THỤ SẢN PHẨM THUỘC CHƯƠNG TRÌNH “MỖI XÃ, PHƯỜNG MỘT SẢN PHẨM” 1. Cơ sở lý luận về hỗ trợ các doanh nghiệp trong vấn đề tiêu thụ sản phẩm thuộc chương trình “mỗi xã, phường một sản phẩm” 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp của địa phương Chính sách là thuật ngữ được sử dụng rộng rãi trong đời sống kinh tế - xã hội.

Tuy nhiên, qua tìm hiểu các tài liệu, các nghiên cứu cho thấy khái niệm chính sách được thể hiện khác nhau, ví dụ: “Chính sách là những sách lược và kế hoạch cụ thể nhằm đạt một mục đích nhất định, dựa vào đường lối chính trị chung và tình hình thực tế mà đề ra” [19]. Hay “Chính sách là các chủ trương và các biện pháp của một đảng phái, một chính phủ trong các lĩnh vực chính trị - xã hội” [19]. Theo quan điểm phổ biến, chính sách là một chuỗi (tập hợp) những hành động có mục đích nhằm giải quyết một vấn đề. Chính sách giúp các nhà quản lý xác định những chỉ dẫn chung cho quá trình ra quyết định, giúp họ thấy được phạm vi hay giới hạn cho phép của các quyết định, nhắc nhở các nhà quản lý những quyết định nào là có thể và những quyết định nào là không thể.

Từ đó, chính sách sẽ hướng suy nghĩ và hành động của mọi thành viên vào việc thực hiện mục tiêu chung của tổ chức. Có rất nhiều loại chính sách, trong đó có loại chính sách chung như: - Chính sách đối ngoại của Nhà nước: chủ trương, chính sách mang tính đối ngoại của quốc gia; - Chính sách kinh tế: chính sách của nhà nước đối với phát triển các ngành kinh tế - Chính sách công: là một tập hợp các quyết định có liên quan lẫn nhau của một nhà chính trị, hay một nhóm các nhà chính trị gắn liền với việc lựa chọn các mục tiêu và các giải pháp để đạt được các mục tiêu đó. Theo cách hiểu của Althaus, 6 Bridgman & Davis, chính sách công là một tuyên bố mang tính quyền lực về những dự định của chính phủ, dựa trên những giả thuyết về nguyên nhân và ảnh hưởng và được thiết kế cấu trúc dựa trên những mục tiêu. Từ những quan điểm về chính sách nói chung, có thể rút ra khái niệm về chính sách hỗ trợ doanh nghiệp đó là: Tổng thể các quan điểm, tư tưởng, các giải pháp và công cụ mà nhà nước sử dụng nhằm khuyến khích, thúc đẩy sự phát triển của các doanh nghiệp địa phương, góp phần phát huy và nâng cao hiệu quả cho hệ thống các doanh nghiệp này, phục vụ tốt nhất cho sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội của đất nước [19].

Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tiêu thụ sản phẩm của địa phương Tiêu thụ sản phẩm là một khâu mang tính quyết định trong sản xuất kinh doanh, một bộ phận cấu thành của hệ thống tổ chức quản lý sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp chuyên thực hiện các hoạt động nghiệp vụ liên quan đến việc thực hiện các chức năng chuyển hóa hình thái giá trị của sản phẩm hàng hóa từ hàng sang tiền của tổ chức đó. Tiêu thụ sản phẩm theo góc độ này được hiểu là quá trình gồm nhiều công việc khác nhau từ việc nghiên cứu thị trường, xác định nhu cầu của khách hàng, thực hiện đơn hàng và tổ chức sản xuất, thực hiện tiêu thụ và xúc tiến bán hàng … cho đến các phục vụ sau bán hàng như chuyên chở, lắp đặt, bảo hành [7]. Chính sách hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm đó các biện pháp của địa phương nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp trong việc tiêu thụ sản phẩm để có thể đạt được hiệu quả kinh doanh góp phần tiêu thụ sản phẩm sản xuất ra từ đó tạo công ăn việc làm, đóng góp vào sự phát triển của địa phương. Trong những giai đoạn phát triển nhất định, các chính sách hỗ trợ của địa phương giống như đòn bẩy hỗ trợ các doanh nghiệp phát triển.

Trong sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp thì tiêu thụ sản phẩm chính là khâu mang tính quyết định để đảm bảo doanh nghiệp tồn tại và phát triển. Trong thời kỳ mới tồn tại, nếu doanh nghiệp gặp khó khăn trong tiêu thụ sản phẩm thì khả năng cao đối mặt với nguy cơ phá sản. Chương trình OCOP tại các địa phương nhằm phát triển nông nghiệp nông thôn dựa trên các sản phẩm có lợi thế của địa phương. Các nguyên tắc xác định chính sách hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm Chính sách hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm phải phù hợp với các quy chế luật định và thống kê quản lý vĩ mô của Nhà nước của xã hội trong từng thời kỳ.

Mọi sự thay đổi đường lối, chính sách quản lý vĩ mô của Nhà nước là nhân tố khách quan có ảnh hưởng trực tiếp tới những biến động và sự ổn định của thị trường cũng như hoạt động tiêu thụ của doanh nghiệp. Hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp trong tiêu thụ sản phẩm phải tuân theo các luật định quản lý vĩ mô của Nhà nước, nếu vi phạm sẽ ảnh hưởng xấu tới quá trình kinh doanh của doanh nghiệp, tạo sự bất ổn trên thị trường [5]. Chính sách hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm phải đảm bảo cho sự phát triển bền vững của doanh nghiệp, đặc biệt trong điều kiện hội nhập quốc tế và khu vực ngày nay. Chính sách hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm phải bảo đảm tác động trong dài hạn, giúp doanh nghiệp phát triển bền vững.

Chính sách hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm đảm bảo tăng tài sản vô hình của doanh nghiệp, đó chính là việc tăng uy tín của doanh nghiệp nhờ tăng niềm tin của người tiêu dùng vào sản phẩm mà doanh nghiệp sản xuất ra. Cuối cùng, chính sách đó phải có tính khả thi cao, phù hợp với thực tiễn của các doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp khắc phục được những khó khăn, ổn định sản xuất, nâng cao khả năng tiêu thụ của doanh nghiệp. Đặc điểm chính sách hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm  Chính sách sản phẩm: - Để đạt được mục tiêu lâu dài, doanh nghiệp luôn phải tìm cách làm cho hàng hóa và dịch vụ của mình đáp ứng được nhu cầu của thị trường, hay làm cho sản phẩm của mình thích ứng được với thị trường. Quá trình này được gọi là quá trình phát triển sản phẩm.

Toàn bộ các biện pháp phát triển sản phẩm, làm cho sản phẩm luôn thích ứng với thị trường được gọi là Chính sách sản phẩm. - Chính sách sản phẩm của doanh nghiệp là cơ sở để xác định phướng hướng đầu tư, phát triển của doanh nghiệp, là cơ sở để thực hiện các chính sách giá bán, chính sách phân phối, chính sách khuyếch trương và cũng là cơ sở để thực hiện các mục tiêu phát triển của doanh nghiệp. Chính sách sản phẩm là một nhân tố quyết định trong chiến lược kinh doanh, bởi vì công ty chỉ tồn tại và phát triển thông qua lượng sản phẩm bán ra. 8  Chính sách giá: Giá cả có một vị trí đặc biệt trong quá trình tái sản xuất, vì nó là khâu cuối cùng và là kết quả của các khâu khác trong chuỗi hoạt động.

Giá cả thể hiện sự tranh giành lợi ích kinh tế và vị trí độc quyền. Nói cách khác, giá cả có vai trò quyết định trong cạnh tranh thị trường. Do đó, cần xây dựng một chiến lược giá đúng đắn mới đảm bảo kinh doanh có lãi, chiếm lĩnh được thị trường và đem lại hiệu quả sản xuất kinh doanh cao.  Chính sách phân phối: Quyết định về mạng lưới phân phối có liên quan đến rất nhiều các biến số có ảnh hưởng lẫn nhau cần được phối hợp trong chiến lược Marketing-mix tổng thể.

Do cần nhiều thời gian và tiền bạc để xác lập một kênh phân phối và rất khó để thay đổi nó. Vấn đề khó khăn là phải tìm cho ra cách phân phối nào phù hợp, có hiệu quả nhất với điều kiện và khả năng của doanh nghiệp. Việc nghiên cứu các kênh phân phối hiện có và việc lựa chọn một kênh hay nhiều kênh phù hợp nhất với sản phẩm chính là vấn đề then chốt mà doanh nghiệp cần phải giải quyết. Do các đặc tính của sản phẩm, môi trường cần thiết để bán hàng, nhu cầu và kì vọng của khách hàng tiềm năng, mà cường độ bao phủ thị trường trong phân phối sản phẩm sẽ thay đổi.

Sự bao phủ về phân phối được xem như một bảng biến thiên xếp từ phân phối rộng rãi tới phân phối độc quyền. - Phân phối rộng rãi: Nhà sản xuất cố gắng để có được hệ thống bán buôn và bán lẻ tốt nhất. Hầu hết các hàng hóa tiện dụng yêu cầu các kênh phân phối rộng rãi dựa trên các đặc tính, nhu cầu của sản phẩm, kỳ vọng của người mua. - Phân phối có lựa chọn: Người sản xuất hạn chế sử dụng các trung gian, chỉ chọn những địa chỉ tin tưởng và có khả năng nhất.

Điều này có lẽ dựa trên tổ chức dịch vụ có sẵn, tổ chức bán hoặc danh tiếng của các trung gian. Bởi vậy, cho nên các sản phẩm như: dụng cụ, đồ gia dụng, quần áo cao cấp thường được phân phối có lựa chọn. Với hàng dụng cụ, dịch vụ thì trung gian được xem như một nhân tố then chốt, trong khi đối với các sản phẩm như quần áo cao cấp thì danh tiếng của các trung gian sẽ là một sự xem xét tương đối quan trọng. Sự lựa chọn đó có thể thông qua: 9 + Các đại lý độc quyền duy nhất.

+ Các nhà nhập khẩu độc quyền. + Bán độc quyền cho các nhà bán buôn. + Tạo lập kênh phân phối chuyên môn hóa. - Phân phối độc quyền: Nhà sản xuất hạn chế một cách chặt chẽ việc phân phối và các trung gian được độc quyền bán trong các khu vực cụ thể.Các đặc tính của sản phẩm là những nhân tố quyết định ở đây.

Nơi nào sản phẩm yêu cầu nỗ lực bán phải được chuyên môn hóa nhất định hoặc các điều kiện bán đặc biệt, các nhà kho lớn, kiểu phân phối thường được lựa chọn nhất. Các cửa hàng bán lẻ tranh là một ví dụ cho kiểu phân phối này.  Các chính sách hỗ trợ bán hàng - Chính sách xúc tiến và truyền thông: Là một chính sách quan trọng và có hiệu quả trong hoạt động Marketing, hỗ trợ và tăng cường cho các chính sách sản phẩm, giá cả và phân phối.