Xử lý vi phạm hành chính xây dựng: Luận văn từ thực tiễn tại tỉnh Bắc Giang

Tài liệu nghiên cứu Xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng từ thực tiễn ở tỉnh bắc giang luận văn thạc sỹ luật, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức

• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Xử Lý Vi Phạm Hành Chính Trong Lĩnh Vực Xây Dựng Từ Thực Tiễn Ở Tỉnh Bắc Giang
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Bắc Giang

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XỬ LÝ VI PHẠM HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC XÂY DỰNG
• 1.1. Một số vấn đề chung về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng
• 1.1.1. Vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng
• 1.1.2. Xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng
• 1.2. Những yếu tố tác động đến xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng
• 1.2.1. Yếu tố chính trị
• 1.2.2. Yếu tố pháp lý
• 1.2.3. Yếu tố kinh tế - xã hội
• 1.3. Tiểu kết Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN XỬ LÝ VI PHẠM HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC XÂY DỰNG Ở TỈNH BẮC GIANG
• 2.1. Đặc điểm tình hình có liên quan đến việc xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng trên địa bàn tỉnh Bắc Giang
• 2.1.1. Đặc điểm kinh tế - xã hội tỉnh Bắc Giang
• 2.1.2. Tình hình xây dựng và quy hoạch phát triển
• 2.2. Thực trạng pháp luật về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng
• 2.2.1. Khái quát các quy định pháp luật có liên quan đến xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng
• 2.2.2. Nội dung quy định pháp luật về hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng
• 2.2.3. Hình thức xử phạt vi phạm và biện pháp khắc phục hậu quả trong lĩnh vực xây dựng
• 2.2.4. Thẩm quyền, thủ tục xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng
• 2.2.5. Những bất cập, hạn chế trong các quy định về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng
• 2.3. Thực trạng xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng ở tỉnh Bắc Giang
• 2.3.1. Tổ chức bộ máy, lực lượng quản lý xây dựng tại tỉnh Bắc Giang
• 2.3.2. Tình hình vi phạm và xử lý vi phạm hành chính về trật tự xây dựng tại tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2015-2019
• 2.3.3. Tình hình giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo
• 2.3.4. Đánh giá công tác xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng tại tỉnh Bắc Giang
• 2.4. Tiểu kết Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ XỬ LÝ VI PHẠM HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC XÂY DỰNG Ở TỈNH BẮC GIANG
• 3.1. Dự báo tình hình vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng tại tỉnh Bắc Giang
• 3.2. Quan điểm chỉ đạo công tác xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng ở tỉnh Bắc Giang
• 3.3. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng ở tỉnh Bắc Giang
• 3.3.1. Hoàn thiện pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng
• 3.3.2. Giải pháp tăng cường quản lý nhà nước trong lĩnh vực xây dựng
• 3.3.3. Nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, công chức tại cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực xây dựng
• 3.3.4. Tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật về xây dựng và xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan xử lý vi phạm hành chính xây dựng ở Bắc Giang

Bài viết này phân tích sâu sắc các nội dung cốt lõi từ luận văn ngành luật hành chính về chủ đề "Xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng: Từ thực tiễn ở tỉnh Bắc Giang". Luận văn của tác giả Dương Bảo Nhi (2021) cung cấp một cái nhìn toàn diện, hệ thống hóa các vấn đề lý luận và pháp lý, đồng thời đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật tại một địa phương có tốc độ phát triển kinh tế và đô thị hóa nhanh. Mục tiêu chính là làm rõ các khái niệm, đặc điểm của vi phạm hành chính, quy trình xử lý và các yếu tố ảnh hưởng. Trong bối cảnh Bắc Giang đang chuyển mình mạnh mẽ với nhiều khu công nghiệp và dự án đô thị, công tác quản lý nhà nước về trật tự xây dựng đối mặt với không ít thách thức. Việc nghiên cứu này không chỉ có ý nghĩa về mặt lý luận mà còn mang giá trị thực tiễn cao, đề xuất các giải pháp khả thi nhằm nâng cao hiệu quả công tác xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng. Các quy định pháp luật, đặc biệt là Luật Xử lý vi phạm hành chính và các nghị định liên quan như Nghị định 139/2017/NĐ-CP, được xem xét kỹ lưỡng để xác định cơ sở pháp lý cho hoạt động này. Luận văn nhấn mạnh, vi phạm trong xây dựng không chỉ gây mất trật tự xã hội mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro về an toàn, chất lượng công trình và phá vỡ quy hoạch chung. Do đó, việc hiểu đúng và áp dụng nghiêm minh các quy định là yêu cầu cấp thiết. Các phân tích tập trung vào giai đoạn 2015-2019, thời điểm tỉnh Bắc Giang có những bước phát triển vượt bậc về kinh tế - xã hội, kéo theo sự gia tăng phức tạp của các hành vi vi phạm. Bài viết sẽ đi sâu vào từng khía cạnh, từ khái niệm cơ bản đến những đặc thù riêng biệt của vi phạm trong lĩnh vực này, tạo nền tảng vững chắc cho các phần phân tích sau.

1.1. Khái niệm và đặc điểm vi phạm hành chính lĩnh vực xây dựng

Vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng được định nghĩa là hành vi có lỗi do cá nhân, tổ chức thực hiện, trái với các quy tắc quản lý nhà nước về trật tự xây dựng, chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự và phải bị xử phạt theo quy định. Luận văn chỉ ra các đặc điểm nổi bật: Thứ nhất, vi phạm này gắn liền với yếu tố kỹ thuật – kinh tế phức tạp của ngành. Thứ hai, hậu quả thường gây thiệt hại lớn cho nhà nước và xã hội, khó khắc phục triệt để trong thời gian ngắn, đặc biệt là các công trình xây dựng không phép, sai phép. Thứ ba, chủ thể vi phạm đa dạng, từ hộ gia đình, cá nhân đến các tổ chức, doanh nghiệp lớn. Thứ tư, để phát hiện và xử lý, đòi hỏi các cơ quan chức năng như thanh tra xây dựng phải có chuyên môn cao, thực hiện qua kiểm tra, giám định thực địa. Những đặc điểm này tạo ra những thách thức riêng trong công tác quản lý và thực thi pháp luật.

1.2. Vai trò của việc xử phạt vi phạm hành chính xây dựng

Hoạt động xử phạt vi phạm hành chính xây dựng đóng vai trò then chốt trong việc duy trì kỷ cương, pháp luật. Nó không chỉ là công cụ trừng phạt mà còn mang tính răn đe, giáo dục và phòng ngừa chung. Một khi các hành vi vi phạm được phát hiện và xử lý kịp thời, nghiêm minh, trật tự quản lý đô thị và nông thôn sẽ được đảm bảo, góp phần vào sự phát triển bền vững. Việc áp dụng đúng các quy định về xử lý vi phạm xây dựng giúp bảo vệ quy hoạch, ngăn chặn tình trạng xây dựng tự phát, lộn xộn. Đồng thời, nó bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân khác bị ảnh hưởng bởi hành vi vi phạm, đảm bảo sự công bằng trong xã hội. Hiệu quả của công tác này là thước đo năng lực quản lý của chính quyền địa phương, đặc biệt là các cơ quan chuyên môn như Sở Xây dựng Bắc Giang.

II. Top khó khăn vướng mắc trong xử lý vi phạm xây dựng

Thực tiễn công tác xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng tại Bắc Giang giai đoạn 2015-2019 đã bộc lộ nhiều khó khăn, vướng mắc trong xử lý vi phạm. Những thách thức này đến từ cả hệ thống pháp luật lẫn quá trình tổ chức thực thi. Luận văn chỉ ra rằng, mặc dù khung pháp lý đã được hình thành, nhiều quy định vẫn còn bất cập, chồng chéo hoặc chưa theo kịp thực tế phát triển. Một trong những vướng mắc lớn nhất là việc áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả. Việc buộc tháo dỡ công trình vi phạm thường rất khó thực hiện do ảnh hưởng đến đời sống người dân, chi phí cưỡng chế lớn và dễ gây mất an ninh trật tự. Điều này dẫn đến tình trạng "phạt cho tồn tại", làm giảm tính nghiêm minh của pháp luật. Bên cạnh đó, năng lực của đội ngũ cán bộ cấp cơ sở còn hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu chuyên môn trong việc phát hiện, lập biên bản và xử lý vi phạm. Sự phối hợp giữa các cơ quan, ban ngành như UBND các cấp, Sở Xây dựng Bắc Giang, và lực lượng thanh tra xây dựng đôi khi chưa đồng bộ, thiếu quyết liệt. Áp lực từ mục tiêu phát triển kinh tế cũng là một yếu tố khiến một số địa phương có xu hướng nương nhẹ trong xử lý vi phạm để thu hút đầu tư. Những tồn tại này đòi hỏi phải có sự nhìn nhận thẳng thắn và các giải pháp đồng bộ để tháo gỡ, từ đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả của công tác quản lý nhà nước. Vấn đề này không chỉ là câu chuyện riêng của Bắc Giang mà còn là bài toán chung của nhiều địa phương trên cả nước.

2.1. Hạn chế về thẩm quyền xử phạt vi phạm xây dựng tại cấp xã

Một trong những khó khăn, vướng mắc trong xử lý vi phạm nổi bật là sự hạn chế về thẩm quyền xử phạt vi phạm xây dựng của chính quyền cấp xã. Theo luận văn, UBND cấp xã là nơi gần dân nhất, dễ dàng phát hiện vi phạm ngay từ đầu. Tuy nhiên, thẩm quyền của họ lại bị giới hạn về mức phạt tiền và các biện pháp ngăn chặn. Ví dụ, Chủ tịch UBND cấp xã không có quyền áp dụng biện pháp tạm giữ tang vật, phương tiện vi phạm. Khi mức phạt vượt thẩm quyền, họ phải chuyển hồ sơ lên cấp trên, gây kéo dài thời gian xử lý, tạo kẽ hở cho đối tượng vi phạm tiếp tục hành vi hoặc tẩu tán tài sản. Điều này làm giảm tính kịp thời và hiệu quả của việc ngăn chặn vi phạm ngay từ khi mới phát sinh, đặc biệt với các vụ việc xây dựng không phép, sai phép.

2.2. Bất cập trong quy định và thực tiễn cưỡng chế thi hành

Quy trình cưỡng chế thi hành quyết định hành chính trong lĩnh vực xây dựng được đánh giá là phức tạp và khó thực hiện. Luận văn trích dẫn, việc tổ chức cưỡng chế tháo dỡ công trình vi phạm đòi hỏi nguồn lực lớn về con người, phương tiện và chi phí. Nhiều trường hợp, chủ đầu tư cố tình chây ì, không hợp tác, thậm chí chống đối. Pháp luật đã quy định nhưng cơ chế phối hợp giữa các lực lượng để tổ chức cưỡng chế chưa thực sự hiệu quả. Hơn nữa, tâm lý e ngại va chạm, sợ gây mất ổn định tại địa phương của một số cán bộ lãnh đạo cũng là rào cản lớn. Thực trạng này làm cho nhiều quyết định xử phạt dù đã ban hành nhưng không được thi hành triệt để, ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính răn đe của pháp luật.

III. Hướng dẫn quy định xử lý vi phạm xây dựng theo luật mới

Để giải quyết các bất cập, hệ thống pháp luật đã liên tục được cập nhật. Luận văn phân tích kỹ lưỡng các quy định về xử lý vi phạm xây dựng, chủ yếu dựa trên Nghị định 139/2017/NĐ-CP. Tuy nhiên, để có cái nhìn toàn diện, cần xem xét cả những văn bản mới hơn như Nghị định 16/2022/NĐ-CP thay thế sau này. Các quy định này đã chi tiết hóa các hành vi vi phạm, phân định rõ thẩm quyền xử phạt vi phạm xây dựng và tăng mức phạt đối với nhiều hành vi nhằm nâng cao tính răn đe. Quy trình xử lý vi phạm được chuẩn hóa từ khâu phát hiện, lập biên bản, ra quyết định xử phạt đến tổ chức thi hành. Cụ thể, khi phát hiện vi phạm, người có thẩm quyền phải lập biên bản vi phạm hành chính, trong đó ghi rõ thời gian, địa điểm, mô tả hành vi và các tình tiết liên quan. Thời hiệu xử phạt đối với các vi phạm trong lĩnh vực xây dựng là 02 năm. Sau khi có quyết định xử phạt, cá nhân, tổ chức vi phạm có thời hạn 10 ngày để tự nguyện chấp hành. Nếu không chấp hành, cơ quan có thẩm quyền sẽ ban hành quyết định cưỡng chế thi hành quyết định hành chính. Các văn bản pháp luật cũng quy định rõ trách nhiệm của các bên liên quan, từ chủ đầu tư, nhà thầu thi công đến các đơn vị tư vấn giám sát. Việc nắm vững và áp dụng đúng các quy định này là yếu tố tiên quyết để đảm bảo hoạt động xử phạt vi phạm hành chính xây dựng đi vào nề nếp, công khai, minh bạch và đúng pháp luật.

3.1. Phân loại hành vi và các hình thức xử phạt tương ứng

Pháp luật hiện hành, đặc biệt là Nghị định 139/2017/NĐ-CP và sau này là Nghị định 16/2022/NĐ-CP, đã hệ thống hóa các nhóm hành vi vi phạm chính. Các nhóm này bao gồm vi phạm quy định về trật tự xây dựng (như xây dựng không phép, sai phép), vi phạm về điều kiện hoạt động xây dựng, vi phạm trong khảo sát, thiết kế, thi công và quản lý chất lượng công trình. Tương ứng với mỗi hành vi, pháp luật quy định các hình thức xử phạt chính (cảnh cáo, phạt tiền) và xử phạt bổ sung (tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề). Mức phạt tiền được quy định rõ ràng, với nguyên tắc mức phạt đối với tổ chức gấp đôi cá nhân cho cùng một hành vi.

3.2. Quy trình áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả hiệu quả

Bên cạnh hình thức phạt tiền, biện pháp khắc phục hậu quả là một chế tài quan trọng. Các biện pháp này bao gồm: buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu, buộc tháo dỡ công trình hoặc phần công trình vi phạm, buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp. Để áp dụng hiệu quả, người có thẩm quyền cần căn cứ vào tính chất, mức độ vi phạm để ra quyết định phù hợp. Luận văn nhấn mạnh, việc áp dụng biện pháp này cần sự quyết liệt, đồng bộ và phải xây dựng phương án khả thi, đặc biệt là với việc tháo dỡ, tránh để quyết định chỉ nằm trên giấy. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý và chính quyền địa phương là yếu tố quyết định thành công.

IV. Phân tích thực tiễn xử phạt vi phạm xây dựng tại Bắc Giang

Chương 2 của luận văn tập trung phân tích sâu vào thực trạng vi phạm trật tự xây dựng và công tác xử lý tại tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2015-2019. Với tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân 14%/năm và sự phát triển mạnh mẽ của các khu công nghiệp, hoạt động xây dựng trên địa bàn tỉnh diễn ra sôi động, nhưng cũng kéo theo nhiều vi phạm phức tạp. Dữ liệu thống kê cho thấy số vụ vi phạm có xu hướng gia tăng, tập trung chủ yếu vào các hành vi phổ biến như xây dựng không phép, sai phép, xây dựng trên đất không được phép xây dựng, và vi phạm các quy định về quản lý chất lượng công trình. Bảng 2.1 của luận văn thống kê, "số vụ vi phạm trật tự xây dựng giai đoạn 2015-2019" cho thấy sự gia tăng đáng kể, đặc biệt tại các khu vực đô thị hóa nhanh như thành phố Bắc Giang, huyện Việt Yên. Công tác xử phạt vi phạm hành chính xây dựng đã được chính quyền các cấp quan tâm, tuy nhiên kết quả chưa như kỳ vọng. Nhiều vụ việc xử lý còn chậm, chưa triệt để. Báo cáo của Sở Xây dựng Bắc Giang được trích dẫn trong luận văn cũng chỉ ra những hạn chế trong công tác phối hợp và năng lực của đội ngũ thanh tra xây dựng ở cấp huyện và xã. Phân tích thực tiễn này không chỉ vẽ nên một bức tranh chân thực về tình hình địa phương mà còn là cơ sở vững chắc để đề xuất các giải pháp trong chương tiếp theo, nhằm hoàn thiện pháp luật xây dựng và nâng cao hiệu quả quản lý.

4.1. Thống kê tình hình vi phạm và kết quả xử lý giai đoạn 2015 2019

Luận văn cung cấp số liệu cụ thể về thực trạng vi phạm trật tự xây dựng. Bảng 2.2 cho thấy, chỉ riêng tại thành phố Bắc Giang giai đoạn 2017-2019, hàng trăm vụ vi phạm đã được phát hiện và xử lý. Tuy nhiên, tỷ lệ các quyết định xử phạt được thi hành triệt để, đặc biệt là các biện pháp khắc phục hậu quả như tháo dỡ, còn khá thấp. Biểu đồ 2.1 cũng chỉ ra số tiền thu từ xử phạt vi phạm hành chính có tăng qua các năm, nhưng con số này chưa phản ánh hết quy mô và tính chất phức tạp của các vi phạm. Các số liệu này là bằng chứng cho thấy sự nỗ lực của các cơ quan chức năng nhưng cũng bộc lộ những khoảng trống trong thực thi pháp luật.

4.2. Đánh giá vai trò của Sở Xây dựng Bắc Giang và thanh tra xây dựng

Trong công tác quản lý nhà nước về trật tự xây dựng, Sở Xây dựng Bắc Giang và lực lượng thanh tra xây dựng đóng vai trò nòng cốt. Luận văn đánh giá cao vai trò tham mưu, hướng dẫn chuyên môn và trực tiếp thanh, kiểm tra của các cơ quan này. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra những thách thức như lực lượng mỏng, địa bàn quản lý rộng, trong khi số lượng công trình xây dựng tăng nhanh. Sự phối hợp với chính quyền cấp huyện, xã trong một số trường hợp chưa thực sự nhịp nhàng. Việc nâng cao năng lực chuyên môn, bổ sung nguồn lực và hoàn thiện cơ chế phối hợp là yêu cầu cấp thiết để các cơ quan này thực hiện tốt hơn nhiệm vụ của mình.

V. Bí quyết hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả quản lý

Từ những phân tích lý luận và thực tiễn, chương 3 của luận văn đề xuất một hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm hoàn thiện pháp luật xây dựng và nâng cao hiệu quả xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng tại Bắc Giang. Giải pháp trọng tâm đầu tiên là tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý. Cần rà soát, sửa đổi các quy định còn chồng chéo, mâu thuẫn, đặc biệt là các quy định về thẩm quyền xử phạt vi phạm xây dựng và quy trình cưỡng chế thi hành quyết định hành chính. Cần có hướng dẫn chi tiết hơn cho việc áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả để đảm bảo tính khả thi. Giải pháp thứ hai là tăng cường năng lực quản lý nhà nước về trật tự xây dựng. Điều này bao gồm việc kiện toàn tổ chức bộ máy, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, đặc biệt là lực lượng thanh tra xây dựng từ cấp tỉnh đến cơ sở. Cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, công khai hóa quy hoạch và thông tin cấp phép để người dân và doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận, giám sát. Cuối cùng, luận văn nhấn mạnh tầm quan trọng của công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật. Nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người dân và doanh nghiệp là giải pháp gốc rễ, giúp phòng ngừa vi phạm từ sớm, giảm áp lực cho công tác xử lý. Những giải pháp này cần được triển khai một cách kiên trì, quyết liệt và có sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị.

5.1. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật xây dựng và các văn bản liên quan

Luận văn đề xuất cụ thể việc cần sửa đổi Luật Xử lý vi phạm hành chính và các nghị định liên quan như Nghị định 16/2022/NĐ-CP theo hướng tăng cường phân cấp, phân quyền cho chính quyền cơ sở. Cần quy định rõ ràng hơn về cơ chế phối hợp giữa các cơ quan trong việc xử lý vi phạm liên ngành. Đặc biệt, cần xây dựng một quy trình cưỡng chế thi hành quyết định hành chính đơn giản, hiệu quả hơn, đồng thời có cơ chế tài chính đảm bảo cho hoạt động này. Việc hoàn thiện pháp luật xây dựng phải hướng tới mục tiêu vừa đảm bảo quản lý chặt chẽ, vừa tạo môi trường thông thoáng cho hoạt động đầu tư, xây dựng.

5.2. Giải pháp nâng cao năng lực cán bộ và tăng cường tuyên truyền

Con người là yếu tố quyết định. Luận văn đề xuất cần có kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên về chuyên môn, nghiệp vụ và đạo đức công vụ cho đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý xây dựng. Cần trang bị cho họ những kỹ năng cần thiết để phát hiện, xử lý vi phạm một cách chuyên nghiệp, đúng pháp luật. Song song đó, phải đẩy mạnh công tác tuyên truyền dưới nhiều hình thức đa dạng, dễ hiểu để các quy định về xử lý vi phạm xây dựng đi vào cuộc sống, giúp người dân hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình, từ đó tự giác chấp hành và cùng tham gia giám sát việc thực thi pháp luật về trật tự xây dựng tại địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tốc độ đô thị hóa tại Việt Nam giai đoạn 2016–2020 ghi nhận sự phát triển mạnh mẽ khi tăng từ 35,7% năm 2015 lên 39,5% năm 2020, kéo theo tốc độ tăng trưởng bình quân của toàn ngành xây dựng đạt 8,5%/năm và diện tích nhà ở bình quân đạt 24m² sàn/người. Trong bối cảnh đó, tỉnh Bắc Giang nổi lên như một điểm sáng kinh tế vệ tinh của vùng Thủ đô với tốc độ tăng trưởng kinh tế (GRDP) bình quân đạt 14%/năm, quy mô cơ cấu công nghiệp - xây dựng tăng vọt lên 57,7% năm 2020. Sự bùng nổ của 45 dự án khu đô thị, khu dân cư mới có tổng diện tích 782,7 ha cùng 8 khu công nghiệp và 40 cụm công nghiệp đã tạo ra áp lực quản lý khổng lồ. Thực tế này làm phát sinh hàng loạt hành vi vi phạm trật tự xây dựng tinh vi, đe dọa trực tiếp đến quy hoạch phát triển bền vững của địa phương.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ những khoảng trống pháp lý và rào cản thực tiễn trong công tác xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng tại tỉnh Bắc Giang. Mục tiêu cụ thể là hệ thống hóa nền tảng lý luận, phân tích đa chiều hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hiện hành, khảo sát thực chứng toàn diện số liệu vi phạm giai đoạn 2015–2019, từ đó kiến nghị hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước.

Phạm vi nghiên cứu được giới hạn trên địa bàn tỉnh Bắc Giang trong khung thời gian 5 năm (2015–2019), kể từ khi Luật Xây dựng năm 2014 chính thức có hiệu lực thi hành. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện cơ chế thực thi, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ phủ kín quy hoạch chi tiết đô thị từ mức 24,5% lên 100%, bảo đảm 100% hành vi vi phạm trật tự xây dựng được phát hiện, ngăn chặn kịp thời và xử lý dứt điểm theo đúng quy định pháp luật.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết quản lý nhà nước bằng pháp luật trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, khẳng định pháp luật hành chính là công cụ tối cao nhằm thiết lập trật tự kỷ cương đô thị và điều tiết các hành vi đầu tư xây dựng. Song song với đó, lý thuyết trách nhiệm hành chính và cưỡng chế nhà nước được sử dụng để phân tích cấu trúc pháp lý của hành vi vi phạm, bao gồm 4 yếu tố cấu thành: khách thể quản lý trật tự xây dựng, mặt khách quan của hành vi trái pháp luật, chủ thể vi phạm có năng lực trách nhiệm pháp lý và yếu tố lỗi của cá nhân hoặc tổ chức.

Hệ thống khái niệm nòng cốt được xây dựng chuẩn xác theo Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 (sửa đổi, bổ sung các năm 2014, 2017, 2020) và Luật Xây dựng năm 2014 (sửa đổi, bổ sung năm 2020). Trong đó, vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng được xác định là hành vi có lỗi do cá nhân, tổ chức thực hiện, vi phạm các quy tắc quản lý nhà nước trong hoạt động quy hoạch, khảo sát, thiết kế, thi công, nghiệm thu công trình mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.

Khung pháp lý điều chỉnh trực tiếp bao gồm Nghị định số 139/2017/NĐ-CP và Nghị định số 21/2020/NĐ-CP, quy định mức phạt tiền tối đa lên tới 1.000.000.000 đồng đối với tổ chức và 500.000.000 đồng đối với cá nhân, kết hợp hình thức xử phạt bổ sung tước quyền sử dụng giấy phép xây dựng từ 3 đến 24 tháng cùng các biện pháp khắc phục hậu quả nghiêm ngặt như buộc phá dỡ công trình sai phạm hoặc buộc khôi phục tình trạng ban đầu.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Quốc hội, Chính phủ, Bộ Xây dựng, kết hợp các văn bản chỉ đạo điều hành của UBND tỉnh Bắc Giang như Quyết định số 44/2015/QĐ-UBND về kiểm tra trật tự xây dựng và Quyết định số 462/2015/QĐ-UBND về quy chế phối hợp xử lý vi phạm hành chính. Dữ liệu thực chứng bao gồm chuỗi báo cáo thống kê chính thức của UBND tỉnh Bắc Giang, Sở Xây dựng về 84 dự án được thẩm định phê duyệt, 3.685 báo cáo kinh tế kỹ thuật và gần 10.000 gói thầu xây lắp có tổng giá trị 11.365 tỷ đồng.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát 100% các vụ việc vi phạm trật tự xây dựng được lập biên bản và ban hành quyết định xử phạt trên địa bàn toàn tỉnh trong 5 năm (2015–2019), trong đó khảo sát chuyên sâu hồ sơ xử lý tại thành phố Bắc Giang giai đoạn 2017–2019. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ kết hợp chọn mẫu điển hình được áp dụng nhằm phản ánh khách quan bức tranh vi phạm giữa trung tâm đô thị loại II và các huyện miền núi đang chuyển dịch kinh tế mạnh mẽ.

Phương pháp phân tích quy phạm pháp luật, phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh đối chiếu và tổng hợp logic được lựa chọn để bóc tách dữ liệu. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm đánh giá chính xác độ tương thích giữa quy định định chuẩn của pháp luật với thực tế áp dụng, giúp nhận diện rõ nguyên nhân gốc rễ của những điểm nghẽn trong hoạt động cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tốc độ quy hoạch chi tiết xây dựng không theo kịp tiến độ thu hút đầu tư, tạo ra kẽ hở lớn dẫn tới vi phạm trật tự xây dựng. Dù toàn tỉnh đã triển khai 24 đồ án quy hoạch chung đô thị và 204/204 đồ án quy hoạch nông thôn mới, nhưng tỷ lệ phủ kín quy hoạch chi tiết tại thành phố Bắc Giang mới đạt 24,5%, các khu vực đô thị khác chỉ đạt 7,5%. Đáng chú ý, trong số 15 dự án khu dân cư đang kêu gọi đầu tư với quy mô hàng trăm hecta, có tới 11 dự án chưa có quy hoạch chi tiết được phê duyệt, dẫn tới việc nhiều chủ đầu tư tiến hành thi công trước khi hoàn thiện thủ tục pháp lý.

Thứ hai, cơ cấu hành vi vi phạm trật tự xây dựng diễn biến phức tạp và tập trung chủ yếu vào 3 nhóm hành vi: thi công xây dựng không có giấy phép xây dựng, xây dựng sai nội dung giấy phép được cấp, và thi công không che chắn làm rơi vãi vật liệu gây ô nhiễm môi trường. Tại địa bàn thành phố Bắc Giang giai đoạn 2017–2019, số vụ vi phạm xây dựng sai phép và không phép chiếm trên 65% tổng số vụ việc được phát hiện, trong đó có nhiều công trình vi phạm chỉ giới xây dựng và mật độ xây dựng được duyệt.

Thứ ba, tồn tại sự chênh lệch lớn giữa hiệu quả xử phạt tiền và hiệu quả thi hành biện pháp khắc phục hậu quả. Thống kê nguồn thu ngân sách từ xử phạt vi phạm hành chính giai đoạn 2015–2019 cho thấy tỷ lệ chấp hành nộp phạt tiền đạt trên 85%, đóng góp hàng chục tỷ đồng vào ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, tỷ lệ thi hành biện pháp cưỡng chế tháo dỡ công trình, phần công trình vi phạm lại đạt dưới 30%, làm trầm trọng thêm tâm lý "phạt cho tồn tại" trong hoạt động xây dựng dân dụng và công nghiệp.

Thứ tư, lực lượng quản lý nhà nước cấp cơ sở gặp rào cản nghiêm trọng về thẩm quyền áp dụng các biện pháp ngăn chặn. Căn cứ Nghị định số 139/2017/NĐ-CP và Nghị định số 97/2017/NĐ-CP, Chủ tịch UBND cấp xã và lực lượng Thanh tra chuyên ngành không được trao quyền tạm giữ tang vật, phương tiện thi công cơ giới, dẫn tới việc chủ đầu tư tiếp tục thi công lén lút sau khi bị lập biên bản tạm dừng thi công.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những tồn tại trên xuất phát từ cả yếu tố khách quan và chủ quan. Về khách quan, áp lực phát triển kinh tế nóng với mức tăng trưởng GRDP 14%/năm thúc đẩy làn sóng xây dựng ồ ạt, trong khi quy hoạch xây dựng vùng tỉnh, vùng huyện theo Điều 22 Luật Xây dựng năm 2014 chưa được hoàn thiện đồng bộ. Về chủ quan, đội ngũ cán bộ công chức quản lý xây dựng cấp cơ sở rất mỏng, bình quân mỗi xã chỉ có 1–2 cán bộ địa chính phụ trách địa bàn rộng lớn; quy chế phối hợp giữa UBND cấp huyện với Thanh tra Sở Xây dựng còn mang tính hình thức, thiếu cơ chế ràng buộc trách nhiệm cá nhân người đứng đầu.

So sánh với các nghiên cứu tương đồng tại thành phố Hà Nội và các đô thị lớn, thực trạng xử lý vi phạm tại tỉnh Bắc Giang mang tính chất đặc thù của địa phương đang chuyển đổi công nghiệp hóa nhanh. Thay vì vi phạm xây vượt tầng trong nội đô cũ, Bắc Giang chịu áp lực lớn từ các công trình nhà xưởng, nhà trọ công nhân xây dựng trái phép trên đất nông nghiệp ven 8 khu công nghiệp và 40 cụm công nghiệp.

Về phương thức biểu diễn trực quan, các chuỗi số liệu thực chứng trong luận văn được mô hình hóa tối ưu qua Bảng 2.1 thống kê số vụ vi phạm trật tự xây dựng giai đoạn 2015–2019 và Bảng 2.2 thể hiện kết quả xử lý tại thành phố Bắc Giang (2017–2019). Đồng thời, Biểu đồ 2.1 dạng cột kết hợp đường biểu diễn phản ánh trực quan sự tương phản giữa số tiền xử phạt thu nộp ngân sách tăng dần qua các năm và tỷ lệ công trình vi phạm bị cưỡng chế phá dỡ thực tế còn ở mức thấp, làm rõ tính thuyết phục của các luận cứ khoa học.

Đề xuất và khuyến nghị

Kiến nghị thứ nhất, hoàn thiện hệ thống pháp luật xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng. Kiến nghị Chính phủ và Bộ Xây dựng sửa đổi, bổ sung quy định nhằm trao quyền cho Chủ tịch UBND cấp xã được áp dụng biện pháp ngăn chặn tạm giữ phương tiện thi công, đồng thời bổ sung chế tài ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước đối với công trình xây dựng vi phạm chưa chấp hành quyết định xử lý. Đặt mục tiêu giảm 50% số vụ vi phạm tái diễn ngay sau khi lập biên bản trong giai đoạn 2022–2025. Chủ thể thực hiện là Bộ Xây dựng, Bộ Tư pháp phối hợp trình Chính phủ.

Kiến nghị thứ hai, nâng cao năng lực chuyên môn và kỷ luật thực thi công vụ cho đội ngũ cán bộ cơ sở. Tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ pháp lý chuyên sâu định kỳ hằng năm cho 100% cán bộ, công chức làm công tác địa chính - xây dựng tại 204 xã, phường, thị trấn trên địa bàn tỉnh Bắc Giang. Thiết lập cơ chế kiểm tra chéo và quy trách nhiệm trực tiếp đối với Chủ tịch UBND cấp xã nếu để xảy ra công trình vi phạm quy mô lớn kéo dài mà không xử lý. Thời gian thực hiện từ năm 2022. Chủ thể thực hiện là Sở Nội vụ chủ trì phối hợp với Sở Xây dựng tỉnh Bắc Giang.

Kiến nghị thứ ba, đẩy nhanh tiến độ lập, phê duyệt và số hóa quy hoạch chi tiết xây dựng. Khẩn trương bố trí ngân sách địa phương để phủ kín 100% quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 tại các đô thị loại II, loại III và khu vực xung quanh các khu, cụm công nghiệp trước năm 2024. Ứng dụng công nghệ hệ thống thông tin địa lý (GIS) và thiết bị bay không người lái để giám sát biến động xây dựng hằng tuần, bảo đảm phát hiện 95% sai phạm ngay từ giai đoạn khởi công đào móng. Chủ thể thực hiện là UBND tỉnh Bắc Giang và UBND các huyện, thành phố.

Kiến nghị thứ tư, kiên quyết cưỡng chế thi hành dứt điểm các quyết định xử phạt vi phạm hành chính nhằm xóa bỏ tư tưởng "phạt cho tồn tại". Thành lập tổ công tác liên ngành chuyên trách cưỡng chế tại cấp huyện, thực hiện phá dỡ bắt buộc 100% các công trình vi phạm nghiêm trọng không thuộc diện được điều chỉnh giấy phép xây dựng. Công khai danh tính các cá nhân, doanh nghiệp vi phạm trên Cổng thông tin điện tử tỉnh Bắc Giang định kỳ hằng tháng. Thời gian triển khai liên tục từ quý I năm 2022. Chủ thể thực hiện là UBND các huyện, thành phố và Công an tỉnh Bắc Giang.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất, các cơ quan quản lý nhà nước và lực lượng thanh tra chuyên ngành xây dựng (Sở Xây dựng, UBND các cấp, Đội Quản lý trật tự đô thị). Luận văn cung cấp cẩm nang tra cứu và chuẩn hóa quy trình xử lý vi phạm 3 bước, từ khâu lập biên bản, ban hành quyết định xử phạt đến tổ chức cưỡng chế phá dỡ theo đúng thời hạn 07 đến 60 ngày luật định, giúp hạn chế tối đa rủi ro phát sinh đơn thư khiếu nại, tố cáo hành chính.

Nhóm thứ hai, các chủ đầu tư dự án, nhà thầu thi công, doanh nghiệp bất động sản và đơn vị tư vấn thiết kế. Nghiên cứu giúp doanh nghiệp nhận diện đầy đủ 2 nhóm hành vi vi phạm trọng điểm theo Nghị định số 139/2017/NĐ-CP và Nghị định số 21/2020/NĐ-CP, từ đó thiết lập quy trình kiểm soát rủi ro pháp lý nội bộ, tránh các mức phạt tiền lên tới 1.000.000.000 đồng và hình phạt đình chỉ thi công từ 3 đến 24 tháng.

Nhóm thứ ba, các cơ sở đào tạo, giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Luật Hiến pháp - Luật Hành chính, Quản lý công và Quy hoạch đô thị. Luận văn là tài liệu tham khảo học thuật có giá trị cao, cung cấp phương pháp luận phân tích thực chứng kết hợp dữ liệu thống kê giai đoạn 2015–2019 làm điển hình nghiên cứu cho các đề tài khoa học liên quan.

Nhóm thứ tư, các luật sư, chuyên viên tư vấn pháp lý và tổ chức trợ giúp pháp lý. Công trình cung cấp hệ thống căn cứ vững chắc về thời hiệu xử phạt 2 năm, trình tự khiếu nại và điều kiện áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả, hỗ trợ đắc lực trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự trong các vụ án hành chính về xây dựng.

Câu hỏi thường gặp

Thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động đầu tư xây dựng được pháp luật quy định cụ thể là bao lâu?

Căn cứ quy định tại Điều 5 Nghị định số 139/2017/NĐ-CP và Luật Xử lý vi phạm hành chính, thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động đầu tư xây dựng là 02 năm. Đối với hành vi vi phạm đã kết thúc, thời hiệu được tính từ thời điểm chấm dứt hành vi; đối với hành vi vi phạm đang thực hiện (như đang thi công sai phép), thời hiệu tính từ thời điểm phát hiện.

Mức phạt tiền tối đa áp dụng đối với tổ chức vi phạm trong lĩnh vực xây dựng hiện nay là bao nhiêu?

Theo Nghị định số 139/2017/NĐ-CP và Luật Xử lý vi phạm hành chính sửa đổi năm 2020, mức phạt tiền tối đa đối với tổ chức trong lĩnh vực hoạt động đầu tư xây dựng là 1.000.000.000 đồng. Đối với cá nhân thực hiện cùng một hành vi vi phạm, mức phạt tiền bằng 1/2 mức phạt đối với tổ chức, tương đương mức tối đa là 500.000.000 đồng.

Tại sao việc cưỡng chế phá dỡ công trình xây dựng vi phạm trên thực tế tại tỉnh Bắc Giang lại gặp nhiều khó khăn?

Thực tế cưỡng chế tháo dỡ gặp nhiều trở ngại do chi phí lập phương án phá dỡ cao, quy trình thủ tục phức tạp kéo dài từ 3 đến 10 ngày, cùng tâm lý e ngại gây mất ổn định an ninh trật tự tại địa phương. Do đó, giai đoạn 2015–2019, tỷ lệ cưỡng chế phá dỡ thành công tại địa phương chỉ đạt dưới 30%.

Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã có thẩm quyền tạm giữ máy móc, phương tiện thi công vi phạm trật tự xây dựng không?

Theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính và Nghị định số 97/2017/NĐ-CP, biện pháp tạm giữ phương tiện, tang vật chỉ được áp dụng khi nghị định chuyên ngành có quy định. Do Nghị định số 139/2017/NĐ-CP không quy định hình thức tịch thu hay tạm giữ phương tiện, nên Chủ tịch UBND cấp xã không có thẩm quyền tạm giữ máy móc thi công.

Chủ đầu tư có được phép điều chỉnh giấy phép xây dựng để tránh bị cưỡng chế phá dỡ công trình vi phạm không?

Căn cứ quy định pháp luật, trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày lập biên bản vi phạm, chủ đầu tư được quyền làm thủ tục đề nghị điều chỉnh hoặc cấp giấy phép xây dựng nếu công trình phù hợp quy hoạch. Nếu hết thời hạn 60 ngày không xuất trình được giấy phép hợp lệ, cơ quan thẩm quyền bắt buộc phải tổ chức cưỡng chế phá dỡ.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện nền tảng lý luận về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng, làm rõ mối quan hệ giữa trách nhiệm hành chính và quản lý trật tự đô thị.
• Đánh giá thực chứng bức tranh 5 năm (2015–2019) tại tỉnh Bắc Giang với quy mô kinh tế tăng trưởng 14%/năm, bóc tách thực trạng xử phạt từ 84 dự án và gần 10.000 gói thầu xây dựng.
• Chỉ rõ 4 điểm nghẽn lớn: thiếu hụt quy hoạch chi tiết đô thị (chỉ đạt 24,5%), bất cập thẩm quyền ngăn chặn của cấp xã, tỷ lệ cưỡng chế tháo dỡ dưới 30% và tâm lý "phạt cho tồn tại".
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính đột phá thể chế, kết hợp chuyển đổi số qua công nghệ GIS và quy chế phối hợp liên ngành có chế tài xử lý trách nhiệm cá nhân.
• Xây dựng tài liệu tham khảo học thuật và thực tiễn chuẩn mực phục vụ đào tạo luật học và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ thanh tra xây dựng trên toàn quốc.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã giải quyết trọn vẹn bài toán cân bằng giữa thúc đẩy tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh và giữ vững kỷ cương pháp luật trong trật tự xây dựng tại một tỉnh vệ tinh công nghiệp trọng điểm.

Kế hoạch hành động tiếp theo trong giai đoạn 2022–2025 cần tập trung hoàn thiện sửa đổi các văn bản quy định thẩm quyền ngăn chặn tại chỗ của cấp cơ sở, đồng thời hoàn thành phủ kín 100% quy hoạch chi tiết xây dựng.

Quý độc giả, cán bộ quản lý và nhà nghiên cứu hãy tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ luật học để áp dụng ngay những giải pháp pháp lý sắc bén và tối ưu hóa hiệu quả quản lý trật tự xây dựng trong thực tiễn!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vấn đề lý luận về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng. Chương 2: Thực trạng pháp luật và thực tiễn xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng ở tỉnh Bắc Giang. Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả xử lý vì phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng ở tỉnh Bắc Giang. CHUONG 1 NHUNG VAN DE LY LUAN VE XU LY VI PHAM HANH CHINH TRONG LĨNH VỰC XÂY DỰNG 1.

Một số vấn đề chung về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng 1. Vĩ phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng 1. Khái niệm vì phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng Việc nghiên cứu khái niệm vi phạm hành chính (VPHC) có ý nghĩa quan trọng đề thấy rõ hơn ý chí của nhà nước về một loại vi phạm pháp luật. VỊ phạm hành chính là cơ sở của việc xử phạt vi phạm hành chính.

Từ đó, các cơ quan có thầm quyền sẽ phát hiện ra các hành vi vi phạm (HVVP) pháp luật hành chính cụ thể trong từng lĩnh vực quản lý nhà nước, để xử lý các HVVP đúng luật, đúng thầm quyền và kịp thời. Tại Việt Nam, khái niệm “vi phạm hành chính” lần đầu tiên được định nghĩa một cách chính thức tại Pháp lệnh Xử phạt VPHC 1989. Điều 1 Pháp lệnh quy định “vị phạm hành chính là hành vi do cá nhân, tổ chức thực hiện một cách cô ý hoặc vô ý, xâm phạm quy tắc quản lý nhà nước mà không phải là tội phạm hình sự và theo quy định của pháp luật phải bị xử phạt hành chính ” [9]. Hiện nay khái niệm VPHC này được thể hiện rõ tại khoản 1 Điều 2 Luật XLVPHC 2012, “Vị phạm hành chính là hành vì có lỗi do cá nhân, tổ chức thực hiện, vi phạm quy định của pháp luật về quản lý nhà nước mà không phải là tội phạm và theo quy định của pháp luật phải bị xử phạt vi phạm hành chính" [13].

Từ các quy định trên, có thể hiểu những vi phạm pháp luật quy định trong các lĩnh vực quản lý nhà nước nhưng chưa đến mức bị xử lý hình sự theo quy định của pháp luật hình sự thì được coi la VPHC. VỊ phạm hành chính là hành vi (hành động hoặc không hành động) trái pháp luật, có lỗi (có ý hoặc vô ý) do cá nhân có năng lực trách nhiệm hành vi 10 hành chính hoặc tô chức thực hiện, xâm phạm trật tự quản lý nhà nước và xã hội, trật tự quản lý, sở hữu của Nhà nước, tổ chức và cá nhân, xâm phạm các quyên, tự do và lợi ích hợp pháp của con người, của công dân mà theo quy định của pháp luật phải chịu trách nhiệm hành chính [25, tr. Tuy có sự khác nhau trong cách diễn đạt về VPHC, nhưng các khái niệm trên đều thống nhất ở đặc trưng pháp lý của VPHC là [21, tr. 66 ]: Thứ nhất, yêu tỗ pháp định.VPHC là hành vi trái pháp luật, vi phạm các quy định của pháp luật về quản lý nhà nước, tính nguy hiểm của hành vi gây ra ở mức độ thấp hơn tội phạm và hành vi này được quy định trong văn bản quy phạm pháp luật về xử phạt VPHC.

Thứ hai, mặt khách quan. Hành vị đó được thực hiện dưới dạng hành động hoặc không hành động. Thứ ba, yêu tỗ chủ thể. Hành vi đó do cá nhân, tổ chức có năng lực chủ thê thực hiện và phải chịu trách nhiệm hành chính — là hậu quả của hanh vi VPHC.

Thứ tr, yêu tô lỗi. Hình thức lỗi cô ý khi người thực hiện hành vi vi phạm nhận thức được tính trái pháp luật, thất trước hậu quả những mong muốn hoặc để mặc hậu quả xảy ra, hoặc lỗi vô ý. Những dấu hiệu bản chất này giúp học viên đưa ra cách hiểu về vi phạm hành chính là hành vi trái pháp luật, có lỗi của cá nhân, tổ chức nhằm xâm hại đến trật tự quan ly nhà nước và bị chịu trách nhiệm hành chính Hoạt động xây dựng tại Việt Nam không được quản lý tập trung bởi một Bộ, mà được quản lý bởi nhiều Bộ, ngành khác nhau. Bộ xây dựng là cơ quan đầu mối thực hiện quản lý nhà nước về xây dựng nhưng có sự phân công, phân cấp và phối hợp với Bộ Công thương, Bộ Giao thông Vận tải, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính, Nhân hàng nhà nước.

Hoạt động xây dựng là sự kết hợp của nhiều hoạt động riêng lẻ, bao gồm: lập quy hoạch xây dựng, lập dự án đầu tư xây dựng công 11 trình, khảo sát xây dựng, thiết kế xây dựng công trình, thi công xây dựng công trình, giám sát thi công xây dựng công trình, quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình, lựa chọn nhà thầu trong hoạt động xây dựng và các hoạt động khác có liên quan đến xây dựng công trình [1 1, tr. Vị phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng là một loại VPHC trong lĩnh vực cụ thé, là cơ sở để XLVPHC trong lĩnh vực xây dựng. Tuy nhiên, do tính chất và phạm vi của lĩnh vực xây dựng, nên việc xác định HVVP và hậu quả VPHC trong lĩnh vực xây dựng gặp nhiều khó khăn. VPHC trong lĩnh vực xây dựng chủ yếu là các hành vi thực hiện không đầy đủ các quy định của nhà nước.

Trên thực tế, các HVVP trong lĩnh vực xây dựng thường xảy ra như vi phạm về khảo sát xây dựng, vi phạm về điều chỉnh quy hoạch xây dựng, về phạm về đầu tư phát triển đô thị, vi phạm về khởi công xây dựng công trình, vi phạm về giải phóng mặt bằng, vi phạm về quản lý chất lượng công trình. Vì vậy, các biện pháp về XLVPHC trong lĩnh vực xây dựng chủ yếu là xử phạt vi phạm hành chính (XPVPHC) mà các cá nhân, tô chức có HVVP phải chịu trách nhiệm trước Nhà nước, đó chính là trách nhiệm hành chính (TNHC). Có thể hiểu rằng, VPHC trong lĩnh vực xây dựng ià hành vỉ trái pháp luật, có lỗi do cá nhân có năng lực TNHC vi phạm các quy tắc quản lý nhà nước trong lĩnh vực xây dựng mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, mà theo quy định của pháp luật phải chịu TNHC. VPHC trong lĩnh vực xây dựng là sự kiện pháp lý làm phát sinh quan hệ TNHC giữa một bên là cơ quan nhà nước và một bên là cá nhân, tổ chức có hành vi VPHC trong lĩnh vực xây dựng.

Đây là những hành vi hành động hoặc không hành động của chủ thể vi phạm. Dac diém của vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng Để xác định một hành vi có phải là VPHC hay không thì cần phải dựa vào các đặc trưng cơ bản sau đây để xác định, bao gồm: (1) VPHC là hành vi trái pháp luật; (2) đo là hành vi khách quan đã được thực hiện (hành động 12 hoặc không hành động); (3) được thực hiện bởi chủ thể (cá nhân, tổ chức) có năng lực trách nhiệm hành chính; (4) hành vi đó có lỗi (chủ thể vi phạm nhận thức được hành vi của mình. Vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng bên cạnh mang đặc điểm chung của VPHC còn có những đặc điểm cụ thê sau: Thứ nhất, VPHC trong lĩnh vực xây dựng gắn với tính kỹ thuật — kinh tế của ngành xây dựng. Vì vậy, pháp luật đã phải ban hành Nghị định riêng số: 139/2017/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động đầu tư xây dựng: khai thác, chế biến, kinh doanh khoáng sản làm vật liệu xây dựng, sản xuất, kinh doanh vật liệu xây dựng: quản lý công trình hạ tầng kỹ thuật; kinh doanh bất động sản, phát triển nhà ở và Thông tư số 03/2018/TT- BXD hướng dẫn thi hành Nghị định 139/2017/NĐ-CP.

Thứ hai, VPHC trong lĩnh vực xây dựng thường gây thiệt hại cho Nhà nước và khó xử lý dứt điểm trong thời gian ngắn. Bởi việc áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả như buộc tháo dỡ công trình, phần công trình xây dựng vi phạm rất khó được triển khai theo đúng tiễn độ và thường phải áp dụng biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định XPVPHC. Thứ ba, VPHC trong lĩnh vực xây dựng diễn ra mọi lúc, mọi nơi; chủ thể thực hiện hành vi vi phạm cũng vô cùng đa dạng, từ cá nhân, hộ gia đình đến tổ chức. Đây là một đặc điểm cần phải lưu ý đối với các lực lượng chức năng đề từ đó có những biện pháp XLVPHC trong lĩnh vực xây dựng.

Thứ tr, hành vi VPHC trong lĩnh vực xây dựng cũng rất đa dạng: các hành vi vi phạm đó được các văn bản pháp luật mô tả trong các văn bản quy phạm pháp luật như thi công xây dựng không che chắn hoặc có che chắn nhưng đỀ rơi vãi vật liệu xây dựng xuống các khu vực xung quanh hoặc để vật liệu xây dựng không đúng nơi quy định; tổ chức thi công xây dựng công trình sai nội dung giấy phép xây dựng; tô chức thi công xây dựng công trình không có 13 giấy phép xây dựng; xây dựng công trình không đúng thiết kế xây dựng được thâm định, phê duyệt trong trường hợp được miễn giấy phép xây dựng, đã bị lập biên bản vi phạm hành chính mà vẫn tiếp tục thực hiện hành vi vi phạm. Thứ năm, đề phát hiện và XLVPHC trong lĩnh vực xây dựng đòi hỏi các chủ thể có thâm quyền xử lý vi phạm phải thực hiện qua công tác thanh tra, kiểm tra, giám định. Bởi các công trình xây dựng theo một thiết kế, tiêu chuẩn kỹ thuật riêng, giá trị dự toán riêng và được thực hiện tại địa điểm xác định. Nên công tác phát hiện và XLVPHC trong lĩnh vực xây dựng cần đòi hỏi chủ thể có thâm quyền xử phạt phải bám sát địa bàn và tình hình xây dựng trên thực tế.

Thứ sáu, việc XLVPHC trong lĩnh vực xây dựng bên cành việc đảm bảo trật tự xây dựng, đảm bảo công tác quản lý nhà nước cần quan tâm đến các biện pháp khắc phục hậu quả. Bởi việc áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả như tháo dỡ trả lại mặt băng, khôi phục hiện trạng đối với đất nông nghiệp là rất khó. Bởi khi công trình đã được xây dựng luôn để lại hậu quả đối với đất và ảnh hướng đến cuộc sống của chính chủ thê vị XLVPHC. Xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng 1.