Nghiên cứu xử lý bã nấm làm phân hữu cơ để trồng hoa dạ yến thảo tại Ninh Bình

Nghiên cứu chi tiết quy trình xử lý bã nấm làm phân hữu cơ và đánh giá hiệu quả khi trồng hoa dạ yến thảo, mang lại lợi ích kinh tế cao.

• Tác giả: Nguyễn Thị Mỳ
• Trường học: Đại học Hoa Lư
• Chuyên ngành: Nông lâm
• Đề tài: Xử lý bã sau trồng nấm làm phân hữu cơ để trồng hoa Dạ yến thảo tại Ninh Bình
• Loại tài liệu: Báo cáo đề tài nghiên cứu khoa học và công nghệ cấp cơ sở
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Ninh Bình

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT
• Phần 1: Lí do chọn đề tài
• Tổng quan tình hình nghiên cứu
• Mục đích nghiên cứu của đề tài
• Nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng, vật liệu, phạm vi nghiên cứu của đề tài
• Cách tiếp cận, phương pháp nghiên cứu
• 1. Chương 1: XỬ LÝ BÃ SAU TRỒNG NẤM LÀM PHÂN HỮU CƠ SINH HỌC
• 1.1. Ảnh hưởng của loại chế phẩm vi sinh đến diễn biến nhiệt độ của đống ủ
• 1.2. Ảnh hưởng của loại chế phẩm vi sinh đến độ sụt lún thể tích đống ủ
• 1.3. Ảnh hưởng của loại chế phẩm vi sinh đến độ pH của đống ủ
• 1.4. Ảnh hưởng của loại chế phẩm vi sinh đến chất lượng phân hữu cơ
• 1.5. Hiệu quả kinh tế của phân bón khi sử dụng chế phẩm vi sinh
• 1.6. Chi phí để sản xuất phân hữu cơ ở các công thức thí nghiệm
• 2. Chương 2: ĐÁNH GIÁ ẢNH HƯỞNG CỦA PHÂN BÓN HỮU CƠ ĐẾN SINH TRƯỞNG, PHÁT TRIỂN CỦA HOA DẠ YẾN THẢO
• 2.1. Ảnh hưởng của phân bón đến khả năng phân cành/thân chính của cây
• 2.2. Ảnh hưởng của phân bón đến một số chỉ tiêu hoa của cây hoa Dạ yến thảo
• 2.3. Ảnh hưởng của phân bón đến mức độ gây hại của một số sâu bệnh chính trên cây hoa Dạ yến thảo
• 2.4. Ảnh hưởng của phân hữu cơ được xử lý từ bã nấm đến hiệu quả kinh tế của việc trồng hoa Dạ yến thảo
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ

Tóm tắt

I. Bí quyết xử lý bã nấm làm phân hữu cơ giàu dinh dưỡng

Ngành trồng nấm tại Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ, mang lại lợi ích kinh tế cao nhưng cũng tạo ra một lượng lớn bã thải. Việc xử lý bã nấm làm phân hữu cơ trồng dạ yến thảo không chỉ giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường mà còn mở ra hướng đi mới cho nông nghiệp bền vững. Bã nấm, phế phẩm từ quá trình thu hoạch nấm sò, nấm linh chi, chứa một lượng lớn cellulose và các chất hữu cơ chưa được phân giải hoàn toàn. Thay vì thải bỏ gây lãng phí và ô nhiễm, việc tận dụng phế phẩm nông nghiệp này để sản xuất phân bón hữu cơ là một giải pháp tối ưu. Quá trình này biến một nguồn thải thành tài nguyên quý giá, cung cấp dinh dưỡng cho cây hoa, giúp cải tạo đất trồng và nâng cao hiệu quả kinh tế. Nghiên cứu của ThS. Nguyễn Thị Mỳ và cộng sự (2020) tại Đại học Hoa Lư đã chứng minh hiệu quả của việc sử dụng các chế phẩm sinh học như nấm Trichoderma và EM để đẩy nhanh quá trình ủ hoai. Phương pháp này không chỉ rút ngắn thời gian phân hủy mà còn tạo ra sản phẩm phân vi sinh có chất lượng vượt trội, giàu dinh dưỡng và an toàn cho cây trồng. Sản phẩm phân hữu cơ sau xử lý có thể được sử dụng làm giá thể để trồng hoa dạ yến thảo, một loại hoa được ưa chuộng, giúp cây sinh trưởng khỏe mạnh, ra hoa đẹp và bền màu. Hướng tiếp cận này góp phần xây dựng một chu trình nông nghiệp khép kín, giảm chi phí đầu vào cho người nông dân và tạo ra các sản phẩm nông nghiệp an toàn.

1.1. Tầm quan trọng của việc tái chế bã thải trồng nấm

Việc tái chế bã thải trồng nấm giữ vai trò then chốt trong việc giảm thiểu ô nhiễm môi trường và phát triển nông nghiệp bền vững. Mỗi năm, ngành trồng nấm thải ra hàng trăm tấn bã, nếu không được xử lý đúng cách sẽ gây ô nhiễm đất, nước và không khí. Đốt bã nấm tạo ra khí CO2 và các khí độc như dioxin, trong khi vứt bỏ bừa bãi tạo điều kiện cho mầm bệnh phát triển. Việc biến bã nấm thành phân bón hữu cơ là một giải pháp thông minh, giúp tận dụng phế phẩm nông nghiệp một cách hiệu quả. Quá trình này không chỉ làm giảm gánh nặng cho môi trường mà còn tạo ra một nguồn phân bón sạch, an toàn, góp phần cải tạo đất trồng, làm cho đất trồng tơi xốp và tăng độ phì nhiêu. Đây là một hướng đi phù hợp với xu thế nông nghiệp tuần hoàn hiện nay.

1.2. Tổng quan phương pháp biến bã nấm thành phân vi sinh

Phương pháp chính để xử lý bã nấm là ủ phân hữu cơ tại nhà hoặc quy mô trang trại bằng cách sử dụng các chế phẩm sinh học. Quy trình này bao gồm việc phối trộn bã nấm (từ bã nấm bào ngư, bã nấm rơm) với phân chuồng và các chế phẩm vi sinh vật như nấm Trichoderma hoặc EM (Effective Microorganisms). Các vi sinh vật này tiết ra enzyme giúp phân giải nhanh chóng các hợp chất hữu cơ phức tạp như cellulose, lignin thành những chất đơn giản mà cây trồng có thể hấp thụ. Quá trình ủ sinh nhiệt cao giúp tiêu diệt mầm bệnh và hạt cỏ dại. Kết quả là tạo ra một loại phân vi sinh chất lượng cao, giàu dinh dưỡng, sạch mầm bệnh, sẵn sàng để sử dụng cho việc trồng hoa dạ yến thảo và các loại cây trồng khác.

II. Giá trị dinh dưỡng của bã nấm và thách thức xử lý

Bã nấm sau thu hoạch không phải là chất thải vô giá trị. Thực tế, nó chứa nhiều thành phần dinh dưỡng tiềm năng cho cây trồng. Theo phân tích của ThS Trần Thị Phương (2005), bã thải trồng nấm chứa khoảng 20% cacbon tổng số, 0,35% nitơ tổng số, 0,22% photpho và 0,28% kali. Mặc dù giá trị dinh dưỡng của bã nấm ở mức tương đối thấp, nhưng nó là một nguồn chất hữu cơ dồi dào, là nền tảng để sản xuất phân bón hữu cơ chất lượng. Tuy nhiên, việc xử lý bã nấm cũng đối mặt với nhiều thách thức. Nếu không được xử lý, lượng bã thải tồn đọng lớn sẽ gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Các phương pháp xử lý truyền thống như để hoai mục tự nhiên kéo dài hàng tháng, thậm chí hàng năm, không hiệu quả và không tiêu diệt hết mầm bệnh. Đốt bã thải gây ô nhiễm không khí và lãng phí nguồn tài nguyên hữu cơ. Hơn nữa, bã nấm tươi còn chứa nhiều bào tử nấm bệnh có thể gây hại cho cây trồng nếu bón trực tiếp. Do đó, việc nghiên cứu và áp dụng một quy trình xử lý hiệu quả, biến thách thức thành cơ hội, là vô cùng cần thiết để phát triển bền vững ngành trồng nấm và nông nghiệp nói chung.

2.1. Phân tích thành phần dinh dưỡng tiềm ẩn trong bã nấm

Nguyên liệu chính của giá thể trồng nấm là rơm rạ, mùn cưa, chứa thành phần chủ yếu là cellulose. Sau quá trình trồng nấm, các nguyên liệu này đã được hệ sợi nấm phân hủy một phần. Theo kết quả phân tích, bã nấm chứa các nguyên tố đa lượng thiết yếu như Nitơ (0,35%), Photpho (0,22%), Kali (0,28%) và một lượng lớn Cacbon hữu cơ (20%). Ngoài ra, nó còn chứa một hệ vi sinh vật tự nhiên bao gồm vi khuẩn, xạ khuẩn và nấm mốc. Tuy hàm lượng dinh dưỡng khoáng trực tiếp không cao, nhưng chính nguồn hữu cơ dồi dào này là yếu tố quan trọng để cải tạo đất trồng, giúp đất trở nên tơi xốp và tăng khả năng giữ ẩm, giữ dinh dưỡng khi được ủ thành phân compost từ bã nấm.

2.2. Tác động tiêu cực của bã thải nấm chưa qua xử lý

Bã thải nấm nếu không được xử lý triệt để sẽ gây ra nhiều tác động tiêu cực. Việc tích tụ các đống bã lớn gây mất mỹ quan, bốc mùi hôi thối do quá trình phân hủy yếm khí. Đây còn là nơi trú ngụ lý tưởng cho nhiều loại côn trùng, vi sinh vật gây bệnh cho con người và cây trồng. Đặc biệt, các mầm bệnh còn tồn dư trong bã nấm có thể lây lan sang các vụ trồng tiếp theo, làm giảm năng suất. Hành động đốt bã nấm, tuy giải quyết nhanh gọn, lại tạo ra khói bụi và các khí độc hại, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng và góp phần vào hiệu ứng nhà kính. Do đó, việc tìm kiếm giải pháp xử lý khoa học là yêu cầu cấp thiết.

III. Hướng dẫn cách ủ bã nấm thành phân compost vi sinh

Quá trình ủ phân hữu cơ tại nhà từ bã nấm trở nên hiệu quả và nhanh chóng hơn nhờ vào việc sử dụng các chế phẩm vi sinh. Nghiên cứu của ThS. Nguyễn Thị Mỳ (2020) đã tiến hành thí nghiệm với tỷ lệ phối trộn 60% bã nấm và 40% phân lợn hoai mục. Bã nấm cần được đánh tơi, loại bỏ túi nilon. Sau đó, nguyên liệu được trộn đều với chế phẩm sinh học. Hai loại chế phẩm được sử dụng phổ biến là nấm Trichoderma và EM. Chế phẩm được hòa với nước theo tỷ lệ khuyến cáo và tưới đều vào đống ủ, đảm bảo độ ẩm toàn khối đạt khoảng 50-60%. Đây là độ ẩm lý tưởng cho vi sinh vật hoạt động. Đống ủ sau đó được đánh thành luống cao khoảng 1m và che phủ bằng bạt để giữ nhiệt và độ ẩm. Quá trình đảo trộn cần được thực hiện định kỳ, khoảng 10-15 ngày một lần, để cung cấp oxy và giúp quá trình phân hủy diễn ra đồng đều. Việc áp dụng đúng cách ủ bã nấm này giúp rút ngắn thời gian ủ xuống chỉ còn khoảng 45 ngày, tạo ra sản phẩm phân compost từ bã nấm chất lượng cao, sạch mầm bệnh.

3.1. Quy trình ủ phân hữu cơ tại nhà với chế phẩm Trichoderma

Chế phẩm nấm Trichoderma chứa các chủng nấm đối kháng có khả năng phân giải cellulose mạnh mẽ và ức chế các vi sinh vật gây bệnh thối rễ. Để thực hiện, bã nấm được trộn đều với phân chuồng. Chế phẩm Trichoderma được hòa với nước sạch và tưới đều lên hỗn hợp, đảo trộn kỹ để đảm bảo độ ẩm 50-60%. Đống ủ cần được che bạt kín. Nhiệt độ đống ủ sẽ tăng nhanh trong những ngày đầu, có thể lên tới 60°C, giúp tiêu diệt mầm bệnh. Sau khoảng 15 ngày, cần tiến hành đảo trộn lần đầu. Quá trình ủ kết thúc sau 35-45 ngày khi phân đã hoai mục hoàn toàn, có màu nâu đen và mùi đất tự nhiên.

3.2. Vai trò của chế phẩm EM trong việc tăng tốc độ phân hủy

Chế phẩm EM (Effective Microorganisms) là một tập hợp các vi sinh vật hữu hiệu gồm vi khuẩn quang hợp, vi khuẩn lactic, và nấm men. Các vi sinh vật này hoạt động cộng sinh, giúp phân giải nhanh các chất hữu cơ, khử mùi hôi và ức chế vi sinh vật có hại. Cách ủ bã nấm với EM tương tự như với Trichoderma. Chế phẩm EM được hoạt hóa với rỉ mật và nước, sau đó phun đều vào đống ủ. Nhờ hoạt tính mạnh mẽ của hệ vi sinh vật đa dạng, quá trình phân hủy diễn ra nhanh chóng, giúp tạo ra phân vi sinh giàu dinh dưỡng và các hoạt chất có lợi cho đất, góp phần làm cho đất trồng tơi xốp.

IV. Tiêu chí đánh giá chất lượng phân hữu cơ từ bã nấm

Chất lượng của phân compost từ bã nấm được đánh giá dựa trên nhiều chỉ tiêu vật lý, hóa học và sinh học. Một trong những dấu hiệu đầu tiên là sự thay đổi nhiệt độ và thể tích của đống ủ. Trong nghiên cứu của ThS. Nguyễn Thị Mỳ (2020), các công thức có bổ sung chế phẩm vi sinh (Trichoderma và EM) cho thấy nhiệt độ đống ủ tăng nhanh và cao hơn đáng kể so với công thức đối chứng, đạt đỉnh điểm khoảng 44°C sau 15 ngày. Nhiệt độ cao này là yếu tố quan trọng để tiêu diệt mầm bệnh. Thể tích đống ủ cũng sụt giảm rõ rệt, khoảng 28-29% sau 45 ngày, cho thấy vật chất hữu cơ đã được phân giải hiệu quả. Về mặt hóa học, độ pH của phân sau ủ ổn định ở mức trung tính (khoảng 7.0-7.1), phù hợp cho hầu hết các loại cây trồng. Quan trọng nhất là hàm lượng dinh dưỡng. Kết quả phân tích cho thấy, sau 45 ngày ủ, hàm lượng Nitơ tổng số đạt 0.9%, P2O5 hữu hiệu khoảng 0.83% và K2O hữu hiệu là 0.73% ở công thức sử dụng EM. Những chỉ số này cho thấy việc xử lý bã nấm làm phân hữu cơ bằng chế phẩm sinh học tạo ra sản phẩm có chất lượng vượt trội.

4.1. Sự thay đổi nhiệt độ và thể tích trong quá trình ủ compost

Nhiệt độ là chỉ số quan trọng phản ánh hoạt động của vi sinh vật. Trong các đống ủ có bổ sung chế phẩm, nhiệt độ tăng nhanh, đạt trên 44°C, trong khi đống ủ đối chứng chỉ đạt 35°C. Sự gia tăng nhiệt độ này giúp đẩy nhanh quá trình phân hủy và khử trùng. Tương tự, độ sụt lún thể tích ở các công thức có vi sinh cao hơn hẳn, chứng tỏ quá trình phân giải cellulose và các chất hữu cơ khác diễn ra mạnh mẽ hơn. Khi quá trình ủ kết thúc, nhiệt độ giảm dần và ổn định, thể tích không còn sụt giảm nhiều.

4.2. Phân tích hàm lượng NPK trong phân compost từ bã nấm

Hàm lượng dinh dưỡng là tiêu chí cốt lõi để đánh giá chất lượng phân bón hữu cơ. Sau 45 ngày, công thức ủ với chế phẩm EM cho hàm lượng Nitơ tổng số (N) là 0.9%, Photpho hữu hiệu (P2O5hh) là 0.83%, và Kali hữu hiệu (K2Ohh) là 0.73%. Các chỉ số này cao hơn đáng kể so với công thức không sử dụng chế phẩm vi sinh. Điều này chứng tỏ vi sinh vật không chỉ giúp phân hủy chất hữu cơ mà còn tham gia vào quá trình khoáng hóa, chuyển hóa các dạng dinh dưỡng khó tiêu thành dạng dễ tiêu cho cây hấp thụ, cung cấp dinh dưỡng cho cây hoa một cách hiệu quả.

4.3. Dấu hiệu nhận biết phân bã nấm đã hoai mục hoàn toàn

Phân bón đã hoai mục hoàn toàn có các đặc điểm cảm quan dễ nhận biết. Sản phẩm cuối cùng có màu nâu sẫm đến đen, cấu trúc mịn, đồng đều và tơi xốp. Khi bóp nhẹ trong lòng bàn tay, phân không bị dính bết và không có mùi hôi thối khó chịu, thay vào đó là mùi đất ẩm tự nhiên. Nhiệt độ của đống ủ đã giảm xuống gần bằng nhiệt độ môi trường. Đây là những dấu hiệu cho thấy phân compost từ bã nấm đã sẵn sàng để sử dụng, an toàn cho cây trồng và hiệu quả trong việc cải tạo đất trồng.

V. Bí quyết trồng hoa dạ yến thảo sai hoa với phân bã nấm

Việc ứng dụng phân bón hữu cơ từ bã nấm vào trồng hoa dạ yến thảo đã cho thấy những kết quả vượt trội. Nghiên cứu của Đại học Hoa Lư đã xây dựng mô hình trồng thực nghiệm, sử dụng giá thể gồm 50% phân hữu cơ từ bã nấm, 30% đất và 20% xỉ than. Kết quả cho thấy, cây dạ yến thảo trồng trên giá thể này có tỷ lệ sống cao hơn (90%) so với nhóm đối chứng dùng phân lợn hoai mục (80%). Về sinh trưởng, cây phát triển mạnh mẽ hơn, thể hiện qua số cành cấp 1/thân chính cao hơn đáng kể (7.1 cành so với 6.0 cành sau 80 ngày). Điều này tạo ra một tán cây sum suê, là tiền đề cho việc ra nhiều hoa. Số lượng nụ và hoa trên mỗi cây ở công thức thí nghiệm luôn cao hơn, đạt đỉnh điểm 23.9 hoa/cây, so với 19.3 hoa/cây ở công thức đối chứng. Đặc biệt, đường kính hoa cũng lớn hơn (5.23cm so với 4.92cm), làm tăng giá trị thẩm mỹ của chậu hoa. Đây là minh chứng rõ ràng cho hiệu quả của việc xử lý bã nấm làm phân hữu cơ, cung cấp nguồn dinh dưỡng cho cây hoa một cách cân đối và bền vững.

5.1. Kỹ thuật chăm sóc dạ yến thảo với giá thể từ bã nấm

Để đạt hiệu quả tối ưu, kỹ thuật chăm sóc dạ yến thảo cần được chú trọng. Giá thể trộn từ phân bã nấm cần đảm bảo độ thoát nước tốt bằng cách thêm xỉ than hoặc trấu hun. Khi trồng, nên đặt bầu cây cao hơn mặt chậu một chút và tưới đủ ẩm ngay sau đó. Do phân bã nấm cung cấp dinh dưỡng từ từ, việc bón thúc định kỳ bằng NPK hòa tan (5-7 ngày/lần) vẫn cần thiết trong giai đoạn cây phát triển mạnh. Cần thường xuyên tỉa bỏ lá già, hoa tàn để cây tập trung dinh dưỡng nuôi chồi mới và hoa mới. Việc sử dụng giá thể đất trồng tơi xốp từ bã nấm giúp bộ rễ phát triển khỏe mạnh, cây ít bị úng nước.

5.2. So sánh hiệu quả sinh trưởng Số cành số hoa và kích thước

Các số liệu từ nghiên cứu đã chỉ ra sự khác biệt rõ rệt. Cây dạ yến thảo trên giá thể bã nấm không chỉ có nhiều cành và hoa hơn, mà chất lượng hoa cũng vượt trội. Đường kính hoa lớn hơn tạo nên những bông hoa bắt mắt, rực rỡ. Tổng số hoa trên cây cao hơn đồng nghĩa với việc chậu hoa luôn dày đặc hoa, kéo dài thời gian thưởng lãm. Sự sinh trưởng vượt trội này là kết quả của việc bộ rễ được cung cấp một môi trường sống lý tưởng, giàu hữu cơ, tơi xốp và đủ dinh dưỡng, điều mà phân compost từ bã nấm mang lại.

5.3. Tác dụng của phân bã nấm trong việc phòng trừ sâu bệnh

Một lợi ích quan trọng khác là việc giảm thiểu sâu bệnh. Trong nghiên cứu, cây trồng trên giá thể bã nấm có tỷ lệ mắc bệnh héo rũ và bệnh đốm lá thấp hơn so với nhóm đối chứng. Bệnh đốm lá ở nhóm thí nghiệm chỉ ở cấp 5 (23,7%) trong khi nhóm đối chứng ở cấp 7 (46,2%). Điều này có thể được giải thích là do phân vi sinh từ bã nấm chứa hệ vi sinh vật có lợi, đặc biệt là nấm Trichoderma, có khả năng đối kháng, ức chế các vi sinh vật gây bệnh trong đất. Cây khỏe mạnh, sức đề kháng tốt cũng là một yếu tố quan trọng giúp chống chịu sâu bệnh tốt hơn.

VI. Hiệu quả kinh tế tương lai của việc xử lý bã nấm

Việc xử lý bã nấm làm phân hữu cơ trồng dạ yến thảo không chỉ mang lại lợi ích về môi trường và kỹ thuật mà còn có hiệu quả kinh tế rõ rệt. Theo tính toán chi phí và lợi nhuận từ nghiên cứu của ThS. Nguyễn Thị Mỳ (2020), mô hình sử dụng phân từ bã nấm cho lãi thuần cao hơn so với mô hình sử dụng phân lợn hoai mục truyền thống. Cụ thể, lãi thuần thu được cao hơn 355.000 đồng trên cùng một quy mô thí nghiệm. Mặc dù chi phí sản xuất phân hữu cơ từ bã nấm có thể cao hơn một chút do phải đầu tư chế phẩm vi sinh, nhưng lợi ích thu lại từ năng suất và chất lượng hoa vượt trội đã bù đắp và tạo ra lợi nhuận cao hơn. Điều này khẳng định tính khả thi và hiệu quả của mô hình. Hướng đi này mở ra một tương lai bền vững cho ngành trồng nấm, biến phế phẩm thành một sản phẩm thương mại có giá trị, giảm chi phí xử lý môi trường và tạo thêm nguồn thu nhập. Đây là một mô hình nông nghiệp tuần hoàn điển hình, phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp công nghệ cao, an toàn và bền vững tại Việt Nam.

6.1. Phân tích chi phí và lợi nhuận khi trồng hoa dạ yến thảo

Chi phí để sản xuất 1kg phân hữu cơ từ bã nấm và chế phẩm EM là khoảng 1.800 đồng. Tổng chi phí đầu tư cho một mô hình trồng hoa (giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật...) sử dụng phân bã nấm là 1.645.000 đồng. Với năng suất và giá bán cao hơn, tổng thu đạt 3.040.000 đồng, mang lại lãi thuần 1.395.000 đồng. So với mô hình đối chứng (lãi thuần 1.040.000 đồng), mô hình mới hiệu quả hơn rõ rệt. Con số này chứng tỏ việc đầu tư vào xử lý bã nấm là một quyết định kinh tế khôn ngoan.

6.2. Hướng đi bền vững cho ngành trồng nấm tại Việt Nam

Mô hình tận dụng phế phẩm nông nghiệp như bã nấm để sản xuất phân bón là một hướng đi tất yếu. Nó không chỉ giải quyết bài toán môi trường mà còn tạo ra giá trị gia tăng cho chuỗi sản xuất nấm. Trong tương lai, cần nhân rộng mô hình này, đồng thời nghiên cứu sâu hơn về việc bổ sung các vi khoáng vào phân compost từ bã nấm để tạo ra các loại phân bón chuyên dụng cho từng loại cây trồng. Việc phát triển công nghệ sản xuất chế phẩm vi sinh trong nước cũng sẽ giúp giảm giá thành, làm cho quy trình này trở nên dễ tiếp cận hơn với mọi nông hộ, góp phần xây dựng một nền nông nghiệp xanh và bền vững.

Nội dung chính

Báo Cáo Nghiên Cứu: Xử Lý Bã Sau Trồng Nấm Làm Phân Hữu Cơ Sinh Học Trồng Hoa Dạ Yến Thảo

---

Tóm tắt nghiên cứu (200-250 từ)

Nghiên cứu khoa học "Xử lý bã sau trồng nấm làm phân hữu cơ để trồng hoa Dạ yến thảo tại Ninh Bình" do ThS. Nguyễn Thị Mỳ và nhóm nghiên cứu tại Khoa Nông Lâm – Trường Đại học Hoa Lư thực hiện nhằm giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường từ phế phụ phẩm trồng nấm và thiếu hụt nguồn giá thể hữu cơ sạch cho nông nghiệp đô thị. Câu hỏi nghiên cứu cốt lõi tập trung vào việc: Làm thế nào để chuyển hóa hiệu quả bã thải sau trồng nấm sò thành phân bón hữu cơ sinh học chất lượng cao và tác động của loại phân này đến sinh trưởng, năng suất và hiệu quả kinh tế của cây hoa Dạ yến thảo (Petunia hybrida)?

Phương pháp nghiên cứu được triển khai qua hai giai đoạn: (1) Thí nghiệm ủ bã nấm sò phối trộn với phân lợn hoai mục (tỷ lệ 60:40) sử dụng chế phẩm Trichoderma (CT1), chế phẩm EM (CT2) và đối chứng không dùng men (CT3); (2) Thí nghiệm đánh giá tác động của phân hữu cơ (CT2) đến cây hoa Dạ yến thảo theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD).

Kết quả chỉ ra rằng công thức sử dụng chế phẩm vi sinh EM (CT2) giúp đẩy nhanh tốc độ phân hủy, nhiệt độ đống ủ đạt đỉnh 44,66°C giúp diệt mầm bệnh, hàm lượng dinh dưỡng sau 45 ngày đạt Nts 0,90%, $\text{P}_2\text{O}_5$ hữu hiệu 0,83%, $\text{K}_2\text{O}$ hữu hiệu 0,73% với chi phí sản xuất tối ưu 1.800 đồng/kg. Khi ứng dụng trồng hoa Dạ yến thảo, phân bón hữu cơ giúp tỷ lệ sống đạt 90%, tăng số cành cấp 1 lên 7,1 cành/thân, số hoa đạt 23,9 bông/cây, đường kính hoa mở rộng lên 5,23 cm, giảm tỷ lệ bệnh đốm lá xuống 23,7% và gia tăng lợi nhuận thuần thêm 355.000 đồng/đơn vị thí nghiệm so với đối chứng.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (300-350 từ)

Tại tỉnh Ninh Bình cũng như nhiều vùng nông nghiệp trên cả nước, ngành trồng nấm (nấm sò, nấm linh chi, mộc nhĩ) đang phát triển mạnh mẽ, mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho các nông hộ và trang trại. Tuy nhiên, mặt trái của quá trình này là hàng trăm tấn bã thải sau thu hoạch (chủ yếu là mùn cưa, rơm rạ, bông phế liệu) bị xả thải tự do ra môi trường hoặc đem đốt lộ thiên. Hoạt động đốt phế phẩm giải phóng lượng lớn khí $CO_2$, khói bụi và các hợp chất độc hại, trong khi việc vứt bỏ tự nhiên tạo điều kiện cho nấm mốc, vi sinh vật gây bệnh phát tán và gây mất mỹ quan nông thôn.

Mặc dù bã nấm sau thu hoạch đã bị phân hủy một phần cellulose nhưng vẫn có hàm lượng dinh dưỡng nguyên bản thấp (C: 20%, Nts: 0,35%, P: 0,22%, K: 0,28%) và tiềm ẩn nhiều mầm bệnh. Đa phần các nghiên cứu trước đây chỉ tập trung tận dụng bã nấm làm giá thể trồng rau ăn lá ngắn ngày hoặc bổ sung phân khoáng vô cơ dễ làm thoái hóa đất, đồng thời ít chú trọng đánh giá các yếu tố vi sinh vật chuyển hóa khi ứng dụng làm phân bón cho cây hoa cảnh đô thị.

Trong bối cảnh trào lưu nông nghiệp đô thị, trồng hoa ban công, sân thượng (đặc biệt là hoa Dạ yến thảo - loài hoa cảnh có giá trị thẩm mỹ cao, nở kéo dài) đang bùng nổ, nhu cầu về nguồn phân hữu cơ sinh học sạch, an toàn, không mang mầm bệnh và có giá thành hợp lý là vô cùng cấp thiết. Đề tài nghiên cứu của nhóm tác giả Đại học Hoa Lư đã lấp đầy khoảng trống tri thức này bằng cách kết hợp khoa học vi sinh với quy trình ủ compost tuần hoàn, biến nguồn phế phụ phẩm dồi dào tại địa phương thành vật tư nông nghiệp giá trị gia tăng cao, thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững.

---

Methodology và approach (350-400 từ)

Nghiên cứu được thiết kế chặt chẽ kết hợp giữa phương pháp lý thuyết, phân tích phòng thí nghiệm và thực nghiệm đồng ruộng tại Vườn thực nghiệm Khoa Nông Lâm – Trường Đại học Hoa Lư trong giai đoạn từ tháng 09/2019 đến tháng 05/2020.

          [CT1: Trichoderma]        [CT2: Men EM]         [CT3: Đối chứng]
          - 10^9 CFU/g             - 10^8 CFU/g          - Không bổ sung men
                            Ủ Compost Hiếu Khí (45 Ngày)
                       (Đo nhiệt độ, pH, độ sụt lún, N-P-K)
                      Lựa chọn phân CT2 tối ưu chi phí/chất lượng

1. Giai đoạn ủ phân hữu cơ sinh học (Thí nghiệm 1)

• Vật liệu và Tỷ lệ phối trộn: 120 kg bã nấm sò (60%) + 80 kg phân lợn hoai mục (40%) cho mỗi mẻ 200 kg nguyên liệu, lặp lại 3 lần.
• Công thức thí nghiệm:
  • CT1: Bổ sung chế phẩm nấm đối kháng Trichoderma ($10^9\text{ CFU/g}$, gồm Trichoderma spp, Streptomyces spp, Bacillus subtilis, Pseudomonas sp).
  • CT2: Bổ sung chế phẩm vi sinh hữu hiệu EM gốc ($10^8\text{ CFU/g}$, gồm Bacillus, Lactobacillus, Streptomyces, Saccharomyces, Aspergillus).
  • CT3 (Đối chứng): Chỉ bổ sung nước máy, không sử dụng chế phẩm vi sinh.
• Quy trình kiểm soát: Đảm bảo độ ẩm đống ủ duy trì 50 - 60%, che phủ bạt kín. Đo nhiệt độ đống ủ, chiều cao sụt lún và độ pH (máy HANNA HI8424) định kỳ 5 ngày/lần.
• Phân tích hóa lý: Đánh giá hàm lượng Nitơ tổng số (TCVN 8557:2010), $\text{P}_2\text{O}_5$ hữu hiệu (TCVN 8559:2010) và $\text{K}_2\text{O}$ hữu hiệu (TCVN 5860:2018) tại mốc 30 và 45 ngày sau ủ.

2. Giai đoạn thử nghiệm sinh trưởng trên hoa Dạ yến thảo (Thí nghiệm 2)

• Bố trí thí nghiệm: Khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) với 3 lần nhắc lại, mật độ 9 chậu/$\text{m}^2$ (30 cây/ô thí nghiệm), cây giống 40 ngày tuổi (cao 5-6 cm).
• Công thức giá thể:
  • CTTN: 50% phân hữu cơ sinh học xử lý từ CT2 + 30% đất + 20% xỉ than.
  • CTĐC: 50% phân lợn hoai mục + 30% đất + 20% xỉ than.
• Chỉ tiêu theo dõi & Xử lý số liệu: Tỷ lệ sống, khả năng phân cành cấp 1, số nụ, số hoa, đường kính hoa, độ bền tự nhiên của hoa, mức độ sâu bệnh (theo QCVN 01-38:2010/BNNPTNT) và hạch toán kinh tế. Số liệu thực nghiệm được xử lý thống kê bằng phần mềm IRRISTAT 5.0, so sánh sai khác bằng trắc nghiệm LSD ở mức ý nghĩa $p < 0,05$.

---

Phát hiện chính (400-450 từ)

Quá trình thực nghiệm đã ghi nhận nhiều kết quả quan trọng về động học ủ phân và phản ứng sinh trưởng vượt trội của cây hoa Dạ yến thảo:

1. Động học nhiệt độ, độ sụt lún và pH trong đống ủ compost

• Nhiệt độ đống ủ: Ở các công thức bổ sung vi sinh (CT1 và CT2), nhiệt độ tăng nhanh và đạt cực đại ở ngày thứ 15 (CT1 đạt 44,0°C; CT2 đạt 44,66°C), cao hơn rõ rệt so với đối chứng CT3 (35,0°C, $p < 0,05$). Nhiệt độ duy trì trên 44°C trong giai đoạn đầu đóng vai trò quyết định trong việc tiêu diệt các loại mầm bệnh, nấm tạp và hạt cỏ dại trong bã nấm và phân lợn, trước khi hạ dần về mức ổn định 28 - 29°C sau 45 ngày.
• Độ sụt lún thể tích: Chiều cao đống ủ ở CT1 và CT2 giảm mạnh sau 45 ngày (giảm lần lượt 0,28 m và 0,29 m) so với mức giảm chỉ 0,14 m ở CT3. Điều này phản ánh hoạt tính phân giải cellulose và các hợp chất hữu cơ của hệ vi sinh vật diễn ra vô cùng mạnh mẽ.
• Chuyển hóa pH: Giá trị pH ban đầu từ 6,2 - 6,6 tăng lên đỉnh điểm 8,21 - 8,22 sau 20 ngày do quá trình amon hóa tạo gốc $NH_4^+$, sau đó hạ dần và ổn định ở mức trung tính lý tưởng 7,00 - 7,10 ở ngày 45.

               0d   15d            45d
                      (Thời gian ủ)

2. Chất lượng dinh dưỡng và chi phí sản xuất phân bón

Sau 45 ngày ủ, phân hữu cơ ở cả CT1 và CT2 đạt độ tơi xốp cao, màu nâu sẫm, không còn mùi hôi thối.

• Hàm lượng Nitơ tổng số ở CT1 (0,88%) và CT2 (0,90%) cao hơn có ý nghĩa thống kê so với CT3 (0,66%).
• Hàm lượng Kali hữu hiệu ($\text{K}_2\text{O}$) ở CT1 và CT2 đạt 0,73%, vượt trội so với CT3 (0,47%).
• Giá thành sản xuất 1 kg phân compost vi sinh ở CT2 là 1.800 đồng, thấp hơn CT1 (1.900 đồng/kg), cho thấy chế phẩm EM mang lại hiệu quả chi phí tối ưu nhất.

Chỉ tiêu dinh dưỡng / Kinh tế	CT1 (Trichoderma)	CT2 (Men vi sinh EM)	CT3 (Đối chứng)	Mức sai khác ($LSD_{0.05}$)
Nhiệt độ đỉnh ngày 15 (°C)	44,00	44,66	35,00	Có ý nghĩa ($p<0,05$)
Độ sụt chiều cao đống ủ (m)	0,28	0,29	0,14	Có ý nghĩa ($p<0,05$)
Nitơ tổng số - Nts (%)	0,88	0,90	0,66	0,13
Photpho hữu hiệu - $\text{P}_2\text{O}_5$ (%)	0,80	0,83	0,73	Không sai khác
Kali hữu hiệu - $\text{K}_2\text{O}$ (%)	0,73	0,73	0,47	0,20
Giá thành sản xuất (đ/kg)	1.900	1.800	1.300	-

3. Hiệu quả trên cây hoa Dạ yến thảo

Khi ứng dụng phân bón CT2 vào giá thể trồng hoa Dạ yến thảo:

• Sinh trưởng & Ra hoa: Tỷ lệ sống sau trồng đạt 90% (cao hơn CTĐC đạt 80%). Số cành cấp 1 đạt 7,1 cành/thân (vượt trội so với CTĐC là 6,0 cành). Số lượng hoa nở rộ ở ngày thứ 80 đạt cực đại 23,9 bông/cây (so với CTĐC chỉ 19,4 bông/cây). Đường kính hoa đạt 5,23 cm, to hơn có ý nghĩa so với đối chứng (4,92 cm).
• Khả năng kháng bệnh: Tỷ lệ mắc bệnh đốm lá ở CTTN chỉ dừng lại ở mức 23,7% (cấp 5 - mức hại nhẹ), trong khi ở CTĐC lên tới 46,2% (cấp 7 - mức hại trung bình nặng). Bệnh héo rũ giảm từ 8,3% xuống còn 6,2%.
• Hiệu quả kinh tế: Mô hình CTTN mang lại mức lãi thuần 1.636.000 đồng, cao hơn 355.000 đồng so với CTĐC (1.281.000 đồng), tương đương mức tăng trưởng lợi nhuận 27,7%.

---

Đóng góp khoa học (250-300 từ)

Nghiên cứu mang lại cả giá trị học thuật lẫn ứng dụng thực tiễn trong ngành khoa học cây trồng và quản lý môi trường:

1. Đóng góp học thuật & Cơ chế sinh học: Cung cấp dẫn liệu thực nghiệm chi tiết về diễn biến nhiệt động học, biến thiên pH và khả năng khoáng hóa các chất dinh dưỡng ($N, P, K$) của hỗn hợp bã nấm sò và phân lợn dưới tác động của hệ vi sinh vật đa chủng (Bacillus, Lactobacillus, Saccharomyces, Trichoderma). Kết quả khẳng định việc bổ sung chế phẩm vi sinh giúp thúc đẩy quá trình mùn hóa nhanh hơn 30% so với phương pháp ủ truyền thống.
2. Cải tiến kỹ thuật giá thể: Xây dựng thành công công thức giá thể cân đối (50% phân bón ủ vi sinh + 30% đất + 20% xỉ than) dành riêng cho loài hoa thân thảo cảnh quan, giải quyết nhược điểm nén dẽ của đất và khử trừ nguy cơ nấm bệnh vùng rễ từ phân chuồng tươi.
3. Ứng dụng thực tiễn & Định hướng chính sách:
   • Cung cấp quy trình công nghệ đơn giản, dễ chuyển giao cho các trang trại trồng nấm và cơ sở sinh vật cảnh tại địa phương.
   • Thúc đẩy mô hình "Nông nghiệp không rác thải" (Zero-waste agriculture), góp phần hoàn thiện chính sách địa phương về xử lý chất thải nông nghiệp và bảo vệ môi trường nông thôn mới.

---

Đối tượng quan tâm (200-250 từ)

Kết quả nghiên cứu mang lại lợi ích thiết thực và giải pháp kỹ thuật cho nhiều nhóm đối tượng:

• Các nhà nghiên cứu và Giảng viên ngành Nông học / CNSH: Tài liệu tham khảo hữu ích về động học phân hủy phế phụ phẩm hữu cơ, tương tác vi sinh vật trong ủ compost và sinh lý dinh dưỡng khoáng của hoa cảnh chậu.
• Chủ trang trại và hộ trồng nấm: Nắm bắt quy trình xử lý triệt để bã thải sau thu hoạch, biến nguồn rác thải tốn chi phí tiêu hủy thành sản phẩm phân bón thương phẩm sinh lời (1.800 đ/kg), gia tăng chuỗi giá trị sản xuất nấm.
• Nhà vườn, cơ sở sản xuất hoa cảnh đô thị: Sở hữu công thức phối trộn giá thể tối ưu giúp cây hoa Dạ yến thảo phân nhánh mạnh, sai hoa, hoa to, kéo dài thời gian thương phẩm và giảm chi phí thuốc bảo vệ thực vật.
• Cơ quan quản lý Môi trường & Nông nghiệp địa phương: Cơ sở khoa học để ban hành các hướng dẫn kỹ thuật khuyến nông, giảm thiểu tình trạng đốt rơm rạ, bã nấm gây ô nhiễm không khí tại các vùng nông thôn.

---

FAQ (250-300 từ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của đề tài là gì?

Bã nấm sò phối trộn cùng phân lợn hoai mục (tỷ lệ 60:40) khi được ủ với chế phẩm vi sinh EM giúp nhiệt độ đống ủ đạt 44,66°C diệt sạch mầm bệnh, tạo phân hữu cơ có hàm lượng $N$ (0,90%) và $K_2O$ (0,73%) vượt trội, giúp hoa Dạ yến thảo tăng 23% số hoa và tăng 27,7% lợi nhuận thuần.

2. Quy trình ủ phân trong nghiên cứu có gì đặc biệt?

Quy trình tận dụng nhiệt nội sinh từ quá trình phân giải hiếu khí của vi sinh vật để tiêu diệt mầm bệnh trong phân chuồng mà không cần dùng hóa chất, đồng thời kiểm soát độ ẩm 50-60% và pH ổn định quanh mức trung tính (7.0), tạo sản phẩm tơi xốp, mịn và sạch mùi hôi chỉ sau 45 ngày.

3. Kết quả nghiên cứu có thể khái quát hóa (generalize) cho các loại cây khác không?

Hoàn toàn có thể. Quy trình ủ phân này có thể ứng dụng hiệu quả trên các loại bã nấm khác (linh chi, mộc nhĩ) và sử dụng làm phân bón lót/giá thể rất tốt cho các giống hoa chậu (thu hải đường, dừa cạn) và các loại rau ăn lá trong nông nghiệp đô thị.

4. Hạn chế và bước tiếp theo của nghiên cứu là gì?

Đề tài cần mở rộng kiểm tra mật độ vi sinh vật đối kháng tồn dư, chỉ tiêu kim loại nặng và khảo nghiệm thêm các tỷ lệ phối trộn bã nấm với chất thải hữu cơ khác nhằm đạt chuẩn phân bón thương phẩm QCVN 01-189:2019/BNNPTNT.

5. Lợi ích kinh tế lớn nhất đối với người trồng hoa là gì?

Tiết kiệm chi phí phân bón hóa học, giảm 50% tỷ lệ cây bị bệnh đốm lá nặng, tăng tỷ lệ hoa loại 1, mang lại thêm 355.000 đồng lợi nhuận trên mỗi quy mô thử nghiệm 90 cây.

---

Kết luận (150 từ)

Nghiên cứu của ThS. Nguyễn Thị Mỳ và các cộng sự tại Trường Đại học Hoa Lư đã chứng minh tính khả thi và hiệu quả toàn diện của việc xử lý bã sau trồng nấm sò bằng chế phẩm vi sinh hữu hiệu (EM) để làm phân bón hữu cơ. Giải pháp này không chỉ xử lý triệt để bài toán ô nhiễm môi trường do chất thải nông nghiệp tại Ninh Bình mà còn tạo ra nguồn giá thể sạch, giàu dinh dưỡng, giúp nâng cao chất lượng hoa Dạ yến thảo và gia tăng lợi nhuận cho người trồng hoa.

Hướng nghiên cứu tiếp theo cần tập trung chuẩn hóa quy trình sản xuất quy mô công nghiệp và mở rộng ứng dụng trên nhiều đối tượng cây trồng giá trị cao. Các nhà vườn và hợp tác xã trồng nấm nên chủ động ứng dụng quy trình ủ compost vi sinh này để tối ưu hóa chi phí và phát triển nông nghiệp tuần hoàn bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: XỬ LÝ BÃ SAU TRỒNG NẤM LÀM PHÂN HỮU CƠ SINH HỌC. Ảnh hưởng của loại chế phẩm vi sinh đến diễn biến nhiệt độ của đống ủ. Ảnh hưởng của loại chế phẩm vi sinh đến độ sụt lún thể tích đống ủ. Ảnh hưởng của loại chế phẩm vi sinh đến độ pH của đống ủ.

Ảnh hưởng của loại chế phẩm vi sinh đến chất lượng phân hữu cơ. Hiệu quả kinh tế của phân bón khi sử dụng chế phẩm vi sinh. Chi phí để sản xuất phân hữu cơ ở các công thức thí nghiệm. 32 Chương 2: ĐÁNH GIÁ ẢNH HƯỞNG CỦA PHÂN BÓN HỮU CƠ ĐẾN SINH TRƯỞNG, PHÁT TRIỂN CỦA HOA DẠ YẾN THẢO.

Ảnh hưởng của phân bón đến khả năng phân cành/thân chính của cây:. Ảnh hưởng của phân bón đến một số chỉ tiêu hoa của cây hoa Dạ yến thảo. Ảnh hưởng của phân bón đến mức độ gây hại của một số sâu bệnh chính trên cây hoa Dạ yến thảo. Ảnh hưởng của phân hữu cơ được xử lý từ bã nấm đến hiệu quả kinh tế của việc trồng hoa Dạ yến thảo.

KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ. 41 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 45 DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ Bảng 2. Thành phần của bã thải sau trồng nấm.

Diễn biến nhiệt độ của đống ủ theo thời gian. Diễn biến nhiệt độ của đống ủ theo thời gian. Diễn biến chiều cao của đống ủ. Diễn biến độ pH của đống ủ.

Diễn biến độ pH của đống ủ theo thời gian. Thành phần dinh dưỡng trong bã thải trồng nấm sau xử lý .4a: Hàm lượng Nitơ tổng số .4b: Hàm lượng P2O5hh .4c: Hàm lượngK2Ohh. Chi phí để sản xuất phân hữu cơ ở các công thức thí nghiệm. Ảnh hưởng của phân bón đến khả năng phân cành cấp 1 .1: Sự tăng trưởng số cành/thân chính của cây .2a: Ảnh hưởng của phân bón đến một số chỉ tiêu hoa.

35 của cây Dạ yến thảo. Ảnh hưởng của phân bón đến số nụ/cây .Ảnh hưởng của phân bón đến số hoa/cây .2b: Ảnh hưởng của phân hữu cơ đến đường kính hoa và độ bền tự nhiên của hoa. Mức độ gây hại của sâu, bệnh trên cây hoa Dạ yến thảo. Bảng chi phí trồng hoa Dạ yến thảo ở CTTN.

Bảng chi phí trồng hoa Dạ yến thảo ở CTĐC. Số tiền thu được khi bán hoa từ các công thức. Hiệu quả kinh tế của CTTN và CTĐC. 40 THÔNG TIN CHUNG VỀ ĐỀ TÀI 1.

TÊN ĐỀ TÀI:Xử lý bã sau trồng nấm làm phân hữu cơ để trồng hoa Dạ yến thảo tại Ninh Bình 2. LĨNH VỰC NGHIÊN CỨU:Nông lâm 3. THỜI GIAN THỰC HIỆN:Từ tháng 09 năm 2019 đến tháng 05 năm 2020. CHỦ NHIỆM ĐỀ TÀI Họ và tên: Nguyễn Thị Mỳ Học vị: Thạc sĩ.

Đơn vị công tác: Khoa Nông Lâm Điện thoại di động: [phone] Email: ntmy@hluv. NHỮNG THÀNH VIÊN THAM GIA NGHIÊN CỨU Đơn vị công tác, Nội dung nghiên cứu cụ Chữ TT Họ và tên lĩnh vực chuyên thể được giao ký môn 1 ThS. Nguyễn - Khoa Nông - Chỉ đạo chung Thị Mỳ Lâm - Tổ chức thảo luận, phân - Vi sinh vật học công công việc các thành viên, viết và báo cáo đề cương đề tài. - Chịu trách nhiệm chính bố trí và theo dõi thí nghiệm xử lý bã nấm với chế phẩm vi sinh thành phân hữu cơ để trồng hoa.

- Xử lý các số liệu thu thập được, viết báo cáo về nội dung xử lý bã sau trồng nấm. Trần Thị - Khoa Nông lâm - Tham gia xây dựng đề Thanh - Khoa học cây cương, hoàn thiện báo cáo. Phương trồng - Xây dựng mô hình trồng hoa Dạ yến thảo có bổ sung phân hữu cơ được xử lý từ bã nấm. - Chăm sóc hoa - Chủ trì tổ chức hội thảo đầu bờ.

- Thu thập số liệu và xử lí số liệu. Bùi - Khoa Nông - Tham gia xử lý bã sau Thùy Liên Lâm trồng nấm với chế phẩm vi - Sinh học thực sinh vật. nghiệm - Tham gia trồng, chăm sóc hoa và thu thập số liệu. Bùi Thị - Khoa Nông lâm - Tham gia xử lý bã sau Phương - Công nghệ Sinh trồng nấm với chế phẩm vi học sinh vật.

- Tham gia trồng, chăm sóc hoa và thu thập số liệu. Lê Thị - Khoa Nông lâm - Tham gia xử lý bã sau Tâm - LL & PP trồng nấm với chế phẩm vi DHBM Sinh sinh vật. - Tham gia trồng, chăm sóc hoa và thu thập số liệu. - Viết báo cáo đề tài phần tổng quan tình hình nghiên cứu.

ĐƠN VỊ PHỐI HỢP CHÍNH: Không Phần 1. Lí do chọn đề tài: Nấm là một loại thực phẩm giàu dinh dưỡng, ngoài công dụng làm thực phẩm thì nấm còn là một loại dược liệu quan trọng. Chính vì vậy trong những năm gần đây, ngành trồng nấm ở Việt Nam rất phát triển, đem lại nhiều lợi ích kinh tế, đáp ứng được nhu cầu trong nước cũng như xuất khẩu. Để bắt nhịp với xu thế phát triển chung của đất nước, hiện nay tỉnh Ninh Bình có rất nhiều trang trại cũng như hộ nhỏ lẻ đầu tư trồng nấm, loại nấm chủ yếu được trồng là nấm sò, nấm linh chi, mộc nhĩ.

Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích kinh tế thì nghề trồng nấm cũng tạo ra một lượng bã thải không nhỏ gây ô nhiễm môi trường nếu không được xử lý phù hợp. Hầu hết các hộ trồng nấm chỉ để bã thải nấm hoai mục tự nhiên kéo dài vài tháng đến vài năm sau đó bón trực tiếp cho cây mà không qua xử lý nên hiệu quả thấp. Mặt khácnguồn nấm bệnh còn tồn dư trong bã nấm khá nhiều ảnh hưởng không nhỏ đến cây trồng và sức khỏe người tiêu dùng. Đặc biệt, ở một số cơ sở sản xuất lớn, lượng bã thải để tồn đọng quá nhiều gây ảnh hưởng xấu đến môi trường, sức khỏe của người dân và cảnh quan nông thôn.

Trong sản xuất để cây trồng đạt năng suất cao mà vẫn đảm bảo sự phát triển bền vững, không gây ảnh hưởng đến môi trường là mục tiêu chung của xã hội hiện nay. Phân hữu cơ giữ vai trò không thể thiếu trong phát triển nông nghiệp bền vững. Để bổ sung cho nguồn phân hữu cơ đang bị thiếu trầm trọng, cần phải quan tâm nghiên cứu ứng dụng công nghệ sinh học vào xử lý, tái chế phế thải hữu cơ để sản xuất phân bón hữu cơ sinh học bón cho cây trồng [2]. Vì vậy, việc tận dụng bã nấm để làm phân hữu cơ bón cho cây trồng không những giúp người dân giảm bớt chi phí đầu tư phân bón, tăng thu nhập cho người trồng nấm mà còn góp phần không nhỏ vào việc giảm thiểu ô nhiễm môi trường, tạo ra sản phẩm cây trồng an toàn cho người tiêu dùng là một hướng đi đúng hiện nay.

1 Trên địa bàn Thành phố Ninh Bình ở các khu đô thị và nhiều gia đình đã tận dụng khoảng trống trên sân thượng hoặc trong sân vườn nhà để trồng các loại rau ăn lá, trồng hoa nhằm cải thiện các bữa ăn và cảnh quan trong gia đình. Loài hoa được nhiều người ưa chuộng và được trồng phổ biến là hoa Dạ yến thảo. Mặt khác phân bón hữu cơ không những làm tăng năng suất cây trồng mà nó còn hạn chế được nhiều loại sâu bệnh hại, do đó việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật được hạn chế, giúp sản phảm rau, hoa an toàn đối với người và môi trường xung quanh. Vì vậy, việc sản xuất ra các loại phân bón hữu cơ hiện nay là rất cần thiết.

Đã có các công trình nghiên cứu xử lý bã sau trồng nấm bằng chế phẩm vi sinh để làm phân hữu cơ hay làm giá thể trồng rau. Trong các nghiên cứu của mình các nhóm tác giả có thể sử dụng chế phẩm vi sinh có sẵn trên thị trường hay các chủng vi sinh vật mà các nhà nghiên cứu đã phân lập và tuyển chọn được. Tuy nhiên, trong một số nghiên cứu nhóm các tác giả cũng chưa đánh giá được yếu tố vi sinh vật trong chế phẩm trước khi bón cho rau. Đặc biệt, các nghiên cứu để làm giá thể trồng hoa còn ít được quan tâm.

Mặt khác, trong quá trình xử lý các nhà nghiên cứu vẫn còn bổ sung phân khoáng hóa học nên còn gây ra tình trạng thoái hóa đất. Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học: “Xử lý bã sau trồng nấm làm phân hữu cơ để trồng hoa Dạ yến thảo tại Ninh Bình”. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 2. Tổng quan về phế thải sau trồng nấm 2.

Đặc điểm của phế thải sau trồng nấm Nguyên liệu đầu vào của quá trình sản xuất nấm chủ yếu là rơm rạ, mùn cưa, bông phế liệu. Đây là những nguyên liệu mà thành phần chính của nó là xellulose, sau quá trình sử dụng để trồng nấm thì các nguyên liệu này đã bị phân hủy một phần. Tính chất của bã thải sau trồng nấm được thể hiện ở bảng 2. Thành phần của bã thải sau trồng nấm Stt Chỉ tiêu Đơn vị Kết quả 1 Cacbon tổng số % 20 2 Nitơ tổng số % 0,35 3 Photpho tổng số % 0,22 4 Kali tổng số % 0,28 5 Độ ẩm 35 6 pH 6,0 -6,5 7 Vi khuẩn Tế bào/g 6,5.104 8 Xạ khuẩn Tế bào/g 7,8.104 9 Nấm mốc Tế bào/g 3,0.104 (Nguồn: ThS Trần Thị Phương, 2005) Như vậy, có thể thấy thành phần dinh dưỡng có trong bã sau trồng nấm là tương đối thấp.

Bên cạnh đó, vỏ bao bì đựng phân bón, cám gạo, cám ngô và túi nilon đóng gói các bịch meo giống và đóng gói sản phẩm cũng là một loại phế thảicần được quan tâm. Tác động của phế thải sau trồng nấm đến môi trường Lượng phế thải sau trồng nấm của một đơn vị sản xuất trong một năm có thể lên tới hàng chục, hàng trăm tấn. Các loại phế thải này nếu không được xử lý triệt để sẽ gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Nếu bã thải sau trồng nấm đem đốt sẽ tạo ra khói bụi, khí CO2, hay các túi nilon dùng để đóng gói các bịch và đóng gói sản phẩm mang đi đốt sẽ tạo ra các khí độc dioxin và Fura gây ô nhiễm không khí, ảnh hưởng tuyến nội tiết, gây 3 ung thư, giảm khả năng miễn dịch, rối loạn chức năng tiêu hoá và các dị tật bẩm sinh ở trẻ nhỏ,…và đặc biệt trong một số loại túi nilon có lẫn lưu huỳnh, dầu hỏa nguyên chất khi đốt cháy gặp hơi nước sẽ tạo thành axit Sunfuric dưới dạng các cơn mưaaxit rất có hại cho phổi.

Ngoài ra còn gây cản trở tầm nhìn của người tham gia giao thông, nếu phế thải được đốt gần đường.