Luận văn thạc sĩ về xóa đói giảm nghèo trong quá trình tăng trưởng kinh tế ở Bắc Giang

Luận văn thạc sĩ UEB phân tích xóa đói giảm nghèo trong tăng trưởng kinh tế tại Bắc Giang, đề xuất giải pháp hiệu quả cho phát triển bền vững.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kinh Tế Phát Triển
• Đề tài: Xóa Đói Giảm Nghèo Và Tăng Trưởng Kinh Tế Ở Bắc Giang
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lí do chọn đề tài
• 0.2. Tình hình nghiên cứu
• 0.3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Dự kiến đóng góp của đề tài
• 0.7. Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO TRONG QUÁ TRÌNH TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
• 1.1. Các khái niệm liên quan đến xóa đói giảm nghèo
• 1.2. Các khái niệm về nghèo đói
• 1.3. Nguyên nhân nghèo đói
• 1.4. Các tiêu chí xác định chuẩn nghèo đói quốc tế và Việt Nam
• 1.5. Mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và xóa đói giảm nghèo
• 1.6. Tăng trưởng kinh tế, tiền đề cho xóa đói giảm nghèo bền vững
• 1.7. Xóa đói giảm nghèo hiệu quả thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững
• 1.8. Các chính sách xóa đói giảm nghèo trong quá trình tăng trưởng kinh tế ở các nước đang phát triển
• 1.8.1. Các chính sách cứu trợ
• 1.8.2. Các chính sách an sinh xã hội
• 1.8.3. Chính sách hỗ trợ vốn và tư liệu sản xuất
• 1.8.4. Chính sách giải quyết việc làm
• 1.8.5. Một số chính sách có tính chất tổng hợp
• 1.9. Kinh nghiệm xóa đói giảm nghèo của một số tỉnh trong cả nước
• 1.9.1. Kinh nghiệm về xóa đói giảm nghèo ở vùng Tây Nguyên
• 1.9.2. Kinh nghiệm về xóa đói giảm nghèo ở tỉnh Ninh Bình
• 1.9.3. Kinh nghiệm về xóa đói giảm nghèo ở một số tỉnh miền núi phía Bắc
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO TRONG QUÁ TRÌNH TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở BẮC GIANG TỪ NĂM 1997 ĐẾN NAY
• 2.1. Khái quát về quá trình tăng trưởng kinh tế ở Bắc Giang từ 1997 đến nay
• 2.2. Giai đoạn từ năm 2000 đến nay
• 2.3. Thực trạng xóa đói giảm nghèo ở tỉnh Bắc Giang từ năm 1997 đến nay
• 2.4. Giai đoạn từ năm 2000 đến nay
• 2.5. Kết quả thực hiện xoá đói giảm nghèo những năm qua
• 2.6. Thực trạng giải quyết mối quan hệ xóa đói giảm nghèo gắn với tăng trưởng kinh tế ở Bắc Giang thời gian qua
• 2.7. Nguyên nhân của những hạn chế
• 2.8. Một số bài học kinh nghiệm về tăng trưởng kinh tế gắn với xoá đói giảm nghèo
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM GIẢI QUYẾT TỐT HƠN NỮA CÔNG TÁC XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO, THÚC ĐẨY TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ BỀN VỮNG Ở BẮC GIANG
• 3.1. Quan điểm, phương hướng giải quyết đói nghèo vì mục tiêu tăng trưởng kinh tế bền vững ở tỉnh Bắc Giang
• 3.2. Quan điểm chung về công tác xóa đói giảm nghèo gắn với tăng trưởng kinh tế
• 3.3. Định hướng và mục tiêu giải quyết đói nghèo trong quá trình tăng trưởng kinh tế của tỉnh Bắc Giang
• 3.4. Những giải pháp chủ yếu nhằm đẩy mạnh công tác xóa đói giảm nghèo gắn với tăng trưởng kinh tế tỉnh Bắc Giang
• 3.4.1. Hoàn thiện hệ thống chính sách vĩ mô để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo nguồn lực xóa đói giảm nghèo
• 3.4.2. Nhóm giải pháp trực tiếp liên quan tới mục tiêu xoá đói giảm nghèo
• 3.4.3. Nhóm giải pháp tổ chức thực hiện
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về xóa đói giảm nghèo và tăng trưởng kinh tế ở Bắc Giang

Bắc Giang, một tỉnh thuộc vùng Đông Bắc Việt Nam, đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc xóa đói giảm nghèo. Tăng trưởng kinh tế là yếu tố quan trọng giúp cải thiện đời sống người dân. Tuy nhiên, sự phân hóa giàu nghèo ngày càng sâu sắc, đòi hỏi các chính sách hiệu quả để giải quyết vấn đề này. Việc kết hợp giữa xóa đói giảm nghèo và tăng trưởng kinh tế không chỉ là mục tiêu mà còn là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hiện nay.

1.1. Tình hình xóa đói giảm nghèo ở Bắc Giang

Tình hình xóa đói giảm nghèo ở Bắc Giang đã có những chuyển biến tích cực trong những năm qua. Tuy nhiên, tỷ lệ hộ nghèo vẫn còn cao, đặc biệt là ở các huyện miền núi. Các chính sách hỗ trợ từ chính phủ đã giúp nhiều hộ gia đình thoát nghèo, nhưng vẫn cần nhiều nỗ lực hơn nữa để đảm bảo sự phát triển bền vững.

1.2. Tăng trưởng kinh tế và mối quan hệ với xóa đói giảm nghèo

Tăng trưởng kinh tế ở Bắc Giang đạt khoảng 10,5% trong những năm gần đây. Tuy nhiên, sự phát triển này chưa đồng đều giữa các khu vực. Mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và xóa đói giảm nghèo cần được xem xét kỹ lưỡng để đảm bảo rằng lợi ích từ tăng trưởng được phân phối công bằng.

II. Vấn đề và thách thức trong công tác xóa đói giảm nghèo

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc xóa đói giảm nghèo, nhưng Bắc Giang vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Tình trạng tái nghèo, thiếu việc làm và cơ sở hạ tầng yếu kém là những vấn đề cần được giải quyết. Đặc biệt, việc tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản như giáo dục và y tế vẫn còn hạn chế đối với nhiều hộ nghèo.

2.1. Tình trạng tái nghèo và nguyên nhân

Tình trạng tái nghèo ở Bắc Giang đang gia tăng do nhiều nguyên nhân, bao gồm thiếu việc làm ổn định và khả năng tiếp cận vốn hạn chế. Nhiều hộ gia đình sau khi thoát nghèo lại rơi vào cảnh nghèo đói do không có nguồn thu nhập bền vững.

2.2. Thiếu hụt cơ sở hạ tầng và dịch vụ xã hội

Cơ sở hạ tầng ở nhiều vùng nông thôn còn yếu kém, ảnh hưởng đến khả năng phát triển kinh tế. Việc thiếu các dịch vụ xã hội như giáo dục và y tế cũng làm giảm khả năng thoát nghèo của người dân.

III. Phương pháp và giải pháp xóa đói giảm nghèo hiệu quả

Để xóa đói giảm nghèo hiệu quả, Bắc Giang cần áp dụng các phương pháp và giải pháp đồng bộ. Các chính sách hỗ trợ cần được thiết kế phù hợp với từng đối tượng, đồng thời tăng cường đầu tư vào cơ sở hạ tầng và giáo dục. Việc tạo việc làm và hỗ trợ doanh nghiệp cũng là những yếu tố quan trọng.

3.1. Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp và tạo việc làm

Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa là một trong những giải pháp quan trọng để tạo việc làm cho người dân. Các chương trình đào tạo nghề cũng cần được triển khai để nâng cao kỹ năng lao động.

3.2. Đầu tư vào cơ sở hạ tầng và giáo dục

Đầu tư vào cơ sở hạ tầng, đặc biệt là giao thông và nước sạch, sẽ giúp cải thiện điều kiện sống của người dân. Đồng thời, nâng cao chất lượng giáo dục cũng là yếu tố then chốt để giảm nghèo bền vững.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu cho thấy rằng việc kết hợp giữa tăng trưởng kinh tế và xóa đói giảm nghèo đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, cần có những đánh giá và điều chỉnh kịp thời để đảm bảo rằng các chính sách thực sự hiệu quả và phù hợp với thực tiễn địa phương.

4.1. Kết quả thực hiện các chính sách xóa đói giảm nghèo

Các chính sách xóa đói giảm nghèo đã giúp nhiều hộ gia đình cải thiện đời sống. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua để đạt được mục tiêu giảm nghèo bền vững.

4.2. Bài học kinh nghiệm từ các địa phương khác

Học hỏi từ kinh nghiệm của các tỉnh khác trong việc xóa đói giảm nghèo có thể giúp Bắc Giang áp dụng các giải pháp hiệu quả hơn. Việc chia sẻ kinh nghiệm và hợp tác giữa các địa phương là rất cần thiết.

V. Kết luận và tương lai của xóa đói giảm nghèo ở Bắc Giang

Xóa đói giảm nghèo và tăng trưởng kinh tế là hai mục tiêu quan trọng mà Bắc Giang cần hướng tới. Để đạt được điều này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng. Tương lai của Bắc Giang phụ thuộc vào khả năng giải quyết vấn đề nghèo đói một cách bền vững.

5.1. Tầm nhìn cho tương lai

Bắc Giang cần xây dựng một tầm nhìn dài hạn cho việc xóa đói giảm nghèo, trong đó chú trọng đến phát triển bền vững và công bằng xã hội.

5.2. Các bước tiếp theo trong công tác xóa đói giảm nghèo

Các bước tiếp theo cần bao gồm việc đánh giá lại các chính sách hiện tại, điều chỉnh cho phù hợp với thực tiễn và tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong quá trình thực hiện.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế, mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và tiến bộ, công bằng xã hội luôn là trọng tâm trong chiến lược phát triển của Việt Nam. Sau hơn hai thập kỷ đổi mới, tỷ lệ nghèo đói trên phạm vi cả nước đã giảm mạnh xuống còn khoảng 10% vào năm 2010. Tuy nhiên, tình trạng phân hóa giàu nghèo và nguy cơ tái nghèo vẫn là rào cản lớn đối với sự phát triển bền vững, đặc biệt tại các địa bàn trung du và miền núi. Tỉnh Bắc Giang, một địa phương thuộc vùng Đông Bắc nằm liền kề tam giác kinh tế trọng điểm phía Bắc, đã đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế ấn tượng ước đạt 10,5% vào năm 2011. Dẫu vậy, tỉnh vẫn phải đối mặt với thách thức gay gắt khi tỷ lệ thiếu việc làm tại khu vực nông thôn vượt mức 30% và khoảng cách phát triển giữa các vùng miền ngày càng nới rộng.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết mâu thuẫn biện chứng giữa việc đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng kinh tế với nhiệm vụ xóa đói giảm nghèo bền vững trên địa bàn tỉnh Bắc Giang. Mục tiêu cụ thể của đề tài nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá toàn diện thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế gắn liền với công tác giảm nghèo trong giai đoạn từ năm 1997 đến năm 2011, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp khả thi cho giai đoạn tiếp theo. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ địa bàn tỉnh Bắc Giang, tập trung sâu vào các khu vực đặc thù như vùng chuyên canh cây ăn quả Lục Ngạn, Lục Nam và vùng cao khó khăn Sơn Động. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ khoa học nhằm hiện thực hóa mục tiêu quốc gia giai đoạn 2011 - 2020: nâng thu nhập hộ nghèo lên gấp 3,5 lần, giảm tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh bình quân 2%/năm và giảm 4%/năm đối với các huyện nghèo nhất.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết tăng trưởng kinh tế vì người nghèo (Pro-poor Growth) kết hợp với lý thuyết vòng luẩn quẩn của sự nghèo đói (Vicious Circle of Poverty). Theo quan điểm kinh tế học phát triển hiện đại, tăng trưởng kinh tế nhanh là điều kiện cần và là tiền đề vật chất quyết định để tạo nguồn lực cho công tác an sinh xã hội; ngược lại, xóa đói giảm nghèo hiệu quả sẽ giải phóng sức sản xuất, mở rộng dung lượng thị trường nội địa và tạo nền tảng vững chắc cho sự ổn định chính trị - xã hội. Mô hình kinh tế lượng ước lượng tác động tại các nước đang phát triển chứng minh rằng khi thu nhập bình quân đầu người tăng 1% sẽ kéo theo sự gia tăng 1% thu nhập của nhóm 20% dân số nghèo nhất, đồng thời làm giảm tỷ lệ nghèo đói tương ứng khoảng 0,34%.

Hệ thống khái niệm nền tảng được chuẩn hóa bao gồm: nghèo tuyệt đối, nghèo tương đối và tình trạng thiếu đói kinh niên. Nghiên cứu đối chiếu chuẩn nghèo quốc tế của Ngân hàng Thế giới dựa trên mức tiêu dùng năng lượng 2.100 Kcal/người/ngày với chuẩn nghèo quốc gia Việt Nam qua các thời kỳ. Tiêu chí phân định đã chuyển biến từ chuẩn đo lường bằng hiện vật (15 đến 25 kg gạo/người/tháng giai đoạn 1996 - 2000) sang chuẩn thu nhập cụ thể giai đoạn 2011 - 2015 là 400.000 đồng/người/tháng tại khu vực nông thôn và 500.000 đồng/người/tháng tại khu vực thành thị. Khung lý thuyết cũng làm rõ các cấu phần của hệ sinh thái an sinh xã hội gồm: cứu trợ khẩn cấp, trợ cấp thường xuyên, tín dụng chính sách ưu đãi và đào tạo chuyển đổi nghề nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp phong phú được thu thập từ Niên giám Thống kê của Cục Thống kê tỉnh Bắc Giang giai đoạn 1997 - 2011, các báo cáo tổng kết kinh tế - xã hội của Ủy ban nhân dân tỉnh, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội. Dữ liệu sơ cấp được tổng hợp thông qua cuộc khảo sát điều tra xã hội học với cỡ mẫu 350 hộ gia đình tại 10 huyện, thành phố thuộc tỉnh Bắc Giang, tập trung vào hai nhóm địa bàn trọng điểm là vùng kinh tế động lực và vùng đặc biệt khó khăn.

Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên (Stratified Random Sampling) được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cao cho các tầng lớp dân cư, phản ánh đầy đủ đặc điểm của hộ nghèo thuần nông, hộ nghèo đồng bào dân tộc thiểu số và hộ cận nghèo bị thu hồi đất nông nghiệp. Tác giả kết hợp phương pháp duy vật biện chứng, phân tích thống kê mô tả, so sánh chuỗi thời gian lịch sử và phân tích tương quan cấu trúc kinh tế. Việc lựa chọn tổ hợp phương pháp này nhằm bóc tách chính xác mối quan hệ tác động qua lại giữa tốc độ chuyển dịch GDP với tốc độ giảm tỷ lệ hộ nghèo, khắc phục sự phụ thuộc vào các nhận định định tính thuần túy.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tăng trưởng kinh tế của tỉnh Bắc Giang duy trì tốc độ cao và liên tục bứt phá. Tổng giá trị sản xuất các ngành kinh tế theo giá so sánh 1994 đạt mức tăng trưởng bình quân 11,08%/năm giai đoạn 2000 - 2011. Đến năm 2011, tổng giá trị sản xuất toàn tỉnh đạt 18.049,1 tỷ đồng, tăng gần gấp 2 lần so với mức 9.583,1 tỷ đồng của năm 2005. Tốc độ tăng trưởng năm 2011 đạt 11,32%, vượt xa mức tăng trưởng bình quân 5,89% của cả nước và tỉnh lân cận như Thái Nguyên (9,36%). GDP bình quân đầu người năm 2011 đạt 18,1 triệu đồng, tạo thêm việc làm mới cho khoảng 2,5 vạn lao động mỗi năm.

Thứ hai, cơ cấu kinh tế chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng công nghiệp hóa nhưng chưa thực sự đồng đều. Tỷ trọng ngành nông nghiệp trong cơ cấu kinh tế giảm mạnh từ 46,11% năm 2000 xuống 34,11% năm 2006 và tiếp tục giảm còn 26,91% năm 2011. Ngược lại, ngành công nghiệp - xây dựng vươn lên giữ vị trí đầu tàu khi tăng vọt từ 22,37% năm 2000 lên 47,96% năm 2011 (tăng 25,59 điểm phần trăm). Kim ngạch xuất khẩu năm 2011 chạm mốc 180,97 triệu USD, vượt 151,98 triệu USD so với năm 2000, trong khi kim ngạch nhập khẩu máy móc thiết bị phục vụ công nghiệp hóa năm 2010 đạt 170,82 triệu USD.

Thứ ba, công tác giảm nghèo đạt kết quả khả quan nhưng mức độ chênh lệch vùng miền còn rất lớn. Mặc dù tỷ lệ hộ nghèo chung toàn tỉnh giảm liên tục, tỷ lệ hộ nghèo tại các huyện vùng cao, đặc biệt là huyện Sơn Động, vẫn ở mức xấp xỉ 40%. Sản xuất nông nghiệp tại khu vực nông thôn vẫn mang nặng tính tự cung tự cấp khi diện tích cây lương thực chiếm tới 83% diện tích gieo trồng nhưng chỉ đóng góp 60% tổng giá trị sản lượng; năng suất lúa tuy tăng từ 17,87 tạ/ha năm 1991 lên 37,4 tạ/ha năm 2000 nhưng vẫn chưa khai thác hết tiềm năng đất đai.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực nghiệm khẳng định quy luật tăng trưởng kinh tế tạo tiền đề gia tăng thu ngân sách địa phương (thu ngân sách năm 1998 đạt 416,64 tỷ đồng, gấp hơn 8 lần năm 1991), từ đó nâng cao quy mô vốn tín dụng ưu đãi qua hệ thống ngân hàng từ 16,93 tỷ đồng lên 186 tỷ đồng để tài trợ các chương trình xóa đói giảm nghèo. Tuy nhiên, sự sụt giảm nghèo đói không diễn ra đồng đều giữa các nhóm dân cư do chất lượng hạ tầng cơ sở nông thôn còn yếu kém, với 91% tổng chiều dài mạng lưới đường bộ vẫn là đường đất khiến chi phí lưu thông nông sản tăng cao.

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh mối tương quan chặt chẽ giữa các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô và an sinh xã hội, có thể được trực quan hóa thông qua Biểu đồ cơ cấu kinh tế ba khu vực giai đoạn 2000 - 2011 và Bảng ma trận so sánh tốc độ tăng trưởng GDP với tốc độ giảm tỷ lệ hộ nghèo qua hai giai đoạn 2001 - 2005 và 2006 - 2011. Kết quả này hoàn toàn tương thích với các báo cáo thực nghiệm của Ngân hàng Thế giới, đồng thời chỉ rõ nếu không có chính sách điều tiết thu nhập và đào tạo nghề thỏa đáng, quá trình thu hồi đất phát triển khu công nghiệp sẽ đẩy một bộ phận nông dân vào tình trạng mất sinh kế bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông và thủy lợi phục vụ sản xuất. Ủy ban nhân dân tỉnh cùng Sở Giao thông Vận tải cần tập trung nguồn vốn ngân sách và vốn xã hội hóa để nâng cấp, rải nhựa mạng lưới giao thông liên huyện, liên xã, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ đường bê tông và đường nhựa từ mức 9% lên tối thiểu 60% trước năm 2020. Đồng thời, củng cố hệ thống hơn 200 trạm bơm và mạng lưới gần 5.000 km kênh mương nhằm đảm bảo tưới tiêu chủ động cho hơn 70.000 ha đất canh tác nông nghiệp.

Thứ hai, đẩy mạnh tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung gắn với chuỗi giá trị. Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cần hướng dẫn nhân rộng các mô hình cây ăn quả giá trị kinh tế cao như vùng vải thiều Lục Ngạn, na dai Lục Nam; ứng dụng khoa học kỹ thuật thâm canh để nâng giá trị sản xuất trên 1 ha đất canh tác tăng 25% trong giai đoạn 2015 - 2020. Tỉnh cần xây dựng các cơ chế ưu đãi thu hút doanh nghiệp đầu tư vào chế biến nông sản xuất khẩu nhằm giải quyết triệt để bài toán thị trường tiêu thụ.

Thứ ba, đổi mới và mở rộng chính sách tín dụng ưu đãi cho hộ nghèo và cận nghèo. Ngân hàng Chính sách Xã hội chi nhánh tỉnh Bắc Giang phối hợp cùng các tổ chức đoàn thể địa phương triển khai thủ tục ủy thác vay vốn thuận tiện, duy trì mức lãi suất ưu đãi khoảng 0,5%/tháng. Mục tiêu đặt ra là 100% hộ nghèo có phương án sản xuất khả thi đều được tiếp cận nguồn vốn tín chấp với hạn mức vay tăng từ 1,5 đến 2 lần so với giai đoạn trước nhằm đầu tư mua sắm cây con giống và tư liệu sản xuất.

Thứ tư, nâng cao hiệu quả đào tạo nghề và chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn. Sở Lao động - Thương binh và Xã hội chủ trì phối hợp với ban quản lý các khu công nghiệp tổ chức các khóa dạy nghề ngắn hạn miễn phí cho khoảng 15.000 đến 20.000 lao động nông thôn mỗi năm. Chương trình hướng tới việc kéo giảm tỷ lệ thiếu việc làm thời vụ tại nông thôn từ trên 30% xuống dưới 15% vào năm 2020, ưu tiên đào tạo nguồn nhân lực tại chỗ cho con em các hộ nghèo và nông dân thuộc diện thu hồi đất.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cơ quan quản lý nhà nước và cán bộ hoạch định chính sách: Luận văn cung cấp hệ thống số liệu thực chứng và cơ sở khoa học sắc bén giúp Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân các cấp tại tỉnh Bắc Giang cũng như các tỉnh trung du miền núi phía Bắc xây dựng nghị quyết phát triển kinh tế, chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo giai đoạn trung và dài hạn.

Nhóm nghiên cứu học thuật và giảng viên, học viên cao học: Công trình là tài liệu tham khảo giá trị cho các nhà nghiên cứu chuyên ngành Kinh tế phát triển, Kinh tế chính trị và Quản lý công. Luận văn cung cấp khung phân tích đa chiều về mối quan hệ giữa tăng trưởng và bất bình đẳng thu nhập, cùng phương pháp luận khảo sát phân tầng thực tế.

Nhóm cán bộ thực thi chính sách an sinh xã hội và ngân hàng chính sách: Đề tài phân tích chi tiết hiệu quả của các gói tín dụng ưu đãi, mô hình hỗ trợ nhà ở và y tế, mang lại nhiều kinh nghiệm thực tiễn cho cán bộ phụ trách công tác giảm nghèo tại tuyến huyện, xã trong việc giám sát giải ngân và quản lý vốn vay.

Nhóm doanh nghiệp và hợp tác xã nông nghiệp: Các đơn vị kinh doanh có thể khai thác thông tin quy hoạch vùng nguyên liệu, định hướng phát triển chuỗi giá trị nông sản hàng hóa (vải thiều, cây ăn quả đặc sản) để xây dựng phương án liên kết sản xuất và bao tiêu sản phẩm cho nông dân địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn tiếp cận và đo lường chuẩn nghèo đói theo những tiêu chí nào? Tác giả kết hợp chuẩn nghèo quốc tế dựa trên nhu cầu dinh dưỡng 2.100 Kcal/người/ngày với hệ thống chuẩn nghèo qua từng thời kỳ của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội. Cụ thể, giai đoạn 2011 - 2015 áp dụng mức thu nhập dưới 400.000 đồng/người/tháng ở nông thôn và dưới 500.000 đồng/người/tháng ở thành thị làm ranh giới xác định hộ nghèo.

Tăng trưởng kinh tế của tỉnh Bắc Giang đóng vai trò như thế nào đối với công tác giảm nghèo? Tăng trưởng kinh tế bình quân đạt 11,08%/năm đã trực tiếp mở rộng nguồn thu ngân sách địa phương, gia tăng nguồn vốn huy động ngân hàng lên 186 tỷ đồng và tạo thêm 2,5 vạn việc làm mới mỗi năm. Đây là tiền đề vật chất quyết định để tỉnh đầu tư trở lại vào hệ thống hạ tầng an sinh xã hội.

Nguyên nhân cốt lõi khiến tỷ lệ hộ nghèo tại huyện vùng cao Sơn Động từng lên tới gần 40% là gì? Tình trạng nghèo đói sâu sắc tại Sơn Động bắt nguồn từ địa hình chia cắt phức tạp, 91% hạ tầng giao thông là đường đất khó đi lại, trình độ dân trí hạn chế và thói quen canh tác tự cung tự cấp. Hơn nữa, đồng bào thiểu số tại đây gặp nhiều trở ngại trong việc tiếp cận thông tin thị trường và vốn tín dụng.

Cây ăn quả đặc sản như vải thiều Lục Ngạn có đóng góp gì trong chiến lược giảm nghèo của tỉnh? Vải thiều và na dai đã trở thành biểu tượng xóa đói giảm nghèo sinh động của tỉnh Bắc Giang, giúp chuyển đổi cơ cấu từ độc canh cây lương thực năng suất thấp sang kinh tế vườn đồi hàng hóa giá trị cao, tạo nguồn thu nhập đột phá và cải thiện điều kiện sống cho hàng chục nghìn hộ dân miền núi.

Hàm ý chính sách nổi bật nhất mà luận văn đóng góp cho các tỉnh trung du miền núi là gì? Luận văn chứng minh rằng không thể thực hiện tăng trưởng kinh tế trước rồi mới xóa đói giảm nghèo sau, mà phải lồng ghép chính sách xã hội ngay từ khâu quy hoạch. Cứ 1% tăng trưởng kinh tế có thể làm giảm 0,34% tỷ lệ nghèo nếu có cơ chế phân phối lại nguồn lực thỏa đáng.

Kết luận

• Luận văn đã làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn về mối quan hệ biện chứng giữa tăng trưởng kinh tế với công tác xóa đói giảm nghèo bền vững trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Đánh giá toàn diện bức tranh kinh tế Bắc Giang giai đoạn 1997 - 2011 với tốc độ tăng trưởng GDP ấn tượng đạt 11,08%/năm, GDP bình quân đầu người năm 2011 đạt 18,1 triệu đồng và cơ cấu công nghiệp vươn lên chiếm 47,96%.
• Chỉ rõ những tồn tại then chốt như tỷ lệ hộ nghèo vùng cao Sơn Động xấp xỉ 40%, 91% đường giao thông là đường đất và hơn 30% lao động nông thôn thiếu việc làm thường xuyên.
• Khẳng định mô hình liên kết giữa đầu tư hạ tầng giao thông, thủy lợi với mở rộng tín dụng ưu đãi 0,5%/tháng là chìa khóa thúc đẩy hộ nghèo tự vươn lên thoát nghèo.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về cơ chế vĩ mô, phát triển chuỗi giá trị nông sản và đào tạo 15.000 - 20.000 lao động mỗi năm phục vụ mục tiêu giảm nghèo bền vững 2% - 4%/năm giai đoạn 2011 - 2020.

Công trình là nguồn tư liệu khoa học chuẩn mực, giàu hàm lượng thực chứng dành cho các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và bạn đọc quan tâm đến kinh tế phát triển. Quý độc giả và các nhà nghiên cứu có thể trích dẫn, tham khảo toàn văn công trình để phục vụ cho các đề tài nghiên cứu chuyên sâu và hoạch định chính sách kinh tế - xã hội địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO TRONG QUÁ TRÌNH TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ 1. Các khái niệm liên quan đến xóa đói giảm nghèo. Các khái niệm về nghèo đói. Nghèo đói là một trong những vấn đề xã hội mà hầu hết các quốc gia đều gặp phải trong quá trình phát triển của mình.

Do đó, trong chiến lược phát triển của mỗi quốc gia, để thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội thì vấn đề xóa đói giảm nghèo là một trong những mục tiêu quan trọng nhất. Nghèo, đói là hai khái niệm vừa có điểm giống và khác nhau. Ta có thể chia thành hai khái niệm tách biệt nghèo và đói: * Nghèo: Là tình trạng một bộ phận dân cư chỉ có điều kiện thoả mãn một phần các nhu cầu tối thiểu cơ bản của cuộc sống và có mức sống thấp hơn mức sống trung bình của cộng đồng xét trên mọi phương diện [6]. Trong khái niệm nghèo, lại chia ra: - Nghèo tuyệt đối: Là tình trạng một bộ phận dân cư không có khả năng thoả mãn các nhu cầu tối thiểu nhằm duy trì cuộc sống.

Nhu cầu tối thiểu là những bảo đảm ở mức tối thiểu, những nhu cầu thiết yếu về ăn, mặc, ở và nhu cầu sinh hoạt hàng ngày gồm văn hoá, y tế, giáo dục, đi lại, giao tiếp [6]. - Nghèo tương đối: là tình trạng một bộ phận dân cư có mức sống dưới mức sống trung bình của cộng đồng tại địa phương đang xét [6]. * Đói: Là tình trạng một bộ phận dân cư nghèo có mức sống dưới mức tối thiểu và thu nhập không đủ bảo đảm nhu cầu về vật chất để duy trì cuộc sống. Đó là những hộ dân cư hàng năm thiếu đứt bữa từ 1 đến 2 tháng, thường vay nợ của cộng đồng và thiếu khả năng chi trả.

Tuy nhiên, trong thời gian gần đây khái niệm nghèo đói được dùng một 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] cách phổ biến. Năm 1999, Ngân hàng Thế giới đã thực hiện một cuộc điều tra về người nghèo ở trong một số nước trong đó có Việt Nam. Thông qua các ý kiến của người nghèo qua trả lời phỏng vấn, các nhà nghiên cứu đã xác định năm nội dung xung quanh về vấn đề nghèo đói: - Nghèo đói là một hiện tượng kinh tế - xã hội phức tạp. Những yếu tố dẫn đến nghèo đói khác nhau rất lớn giữa các nền kinh tế và các nhóm xã hội, các phương pháp dùng để đo sự nghèo đói cũng rất khác nhau.

- Nghèo đói thường được coi là sự thiếu thốn các thứ vật chất cần thiết cho cuộc sống trong đó lương thực là đặc biệt quan trọng cùng với đất đai nhà ở. Vì vậy, thu nhập thấp và các điều kiện sinh hoạt vật chất thấp kém là những thước đo quan trọng của nghèo đói. - Có những yếu tố tâm lý quan trọng liên quan đến nghèo đói, đặc biệt là cảm giác không có quyền hành. Những người nghèo thường bị coi thường trong cách đối xử của cá nhân hoặc của cộng đồng.

Điều này thường thấy trong trường hợp họ xin trợ giúp tạm thời hoặc lâu dài. - Sự thiếu cơ sở hạ tầng cũng tác động đến nghèo đói và thường được coi là một biến chính liên quan đến nghèo đói.điều này được thể hiện rõ ở việc có hay không các nguồn nước vì đây là một yếu tố quan trọng trong sinh hoạt hàng ngày và trong sản xuất nông nghiệp. Bên cạnh đó, giao thông cũng là một yếu tố quan trọng trong việc tiếp cận với thị trường và tiêu thụ sản phẩm. - Những người nghèo nhấn mạnh đến sự thiếu các phương tiện sản xuất và đặc biệt là sự thiếu vốn trong hoạt động sản xuất kinh doanh, cùng các kĩ năng sản xuất, kiến thức kinh doanh.

Như vậy, trong quan điểm về nghèo đói bao gồm sự thiếu hụt trên nhiều khía cạnh khác nhau. Nghèo về vật chất, thiếu vốn, thiếu phương tiện sản xuất, thiếu các cơ sở hạ tầng thiết yếu phục vụ cho sản xuất và cuộc sống; Đồng thời nghèo cũng gây ra những ảnh hưởng tâm lí nhất định như cảm giác 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] không được tôn trọng, hay bị các cá nhân và cộng đồng coi thường dẫn đến tâm lí tự ti, ngại tiếp xúc. Để đánh giá về mức độ nghèo đói, người ta có thể dựa vào nhiều tiêu chí khác nhau để đánh giá. Dưới đây là một tiêu chí chủ yếu: - Lấy lương thực làm cơ sở để đánh giá (đánh giá mức độ nghèo qua lượng lương thực mà gia đình tiêu thụ hàng năm).

- Lấy tài sản làm cơ sở (nhà cửa tồi tàn, không có tư liệu sản xuất). - Lấy thu nhập làm cơ sở (căn cứ trên thu nhập bình quân đầu người hàng năm). - Lấy những chỉ dẫn cụ thể làm cơ sở (tỷ lệ bỏ học, tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng, tỷ lệ thất nghiệp…). - Lấy tài sản kết hợp với thu nhập làm cơ sở.

Trên cơ sở và những quan niệm về nghèo đói như trên, tại hội nghị chống nghèo đói khu vực Châu Á – Thái Bình Dương do ESCAP tổ chức tại Băng Cốc, Thái Lan tháng 9/1993 đã đưa ra một định nghĩa chung về nghèo đói: Nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư không được thỏa mãn các nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận tùy theo trình độ phát triển kinh tế - xã hội và phong tục tập quán của địa phương.Từ định nghĩa trên có thể thấy nghèo là một bộ phận dân cư không có khả năng thỏa mãn các nhu cầu tối thiểu (ăn, mặc, ở, y tế, giáo dục, giao tiếp). Đây được xem là một định nghĩa chung nhất về nghèo đói, một định nghĩa có tính chất hướng dẫn về mặt phương pháp, nhận xét những nét chính yếu về nghèo đói. Ngoài định nghĩa trên , thì theo Ngân hàng Thế giới “nghèo là tình trạng không có khả năng có mức sống tối thiểu”. Nguyên nhân nghèo đói Nghèo đói có nhiều nguyên nhân, song tập trung vào các nhóm nguyên nhân chủ yếu sau: - Nguồn lực hạn chế và nghèo nàn.

13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Người nghèo thường thiếu nhiều nguồn lực, họ bị rơi vào vòng luẩn quẩn của nghèo đói và thiếu nguồn lực. Người nghèo có khả năng tiếp tục nghèo vì họ không thể đầu tư vào nguồn nhân lực của họ. Ngược lại, nguồn vốn nhân lực thấp lại cản trở họ thoát nghèo. [3] Các hộ nghèo có rất ít đất đai và tình trạng không có đất sản xuất đang có xu hướng tăng lên, nhất là các vùng quy hoạch để phát triển các khu công nghiệp, khu chế xuất…, thiếu đất đai ảnh hưởng đến việc đảm bảo an ninh lương thực cũng như khả năng đa dạng hóa sản xuất.

Đa số người nghèo lựa chọn phương án sản xuất tự cung tự cấp, giá trị sản phẩm và năng suất các loại vật nuôi, cây trồng thấp, thiếu tính cạnh tranh. Người nghèo chưa có nhiều cơ hội tiếp cận với thông tin và các dịch vụ sản xuất như: khuyến nông, khuyến ngư, bảo vệ động, thực vật. Người nghèo cũng thiếu khả năng tiếp cận các nguồn vốn tín dụng. Một mặt, do không có tài sản thế chấp, những người nghèo đã phải dựa vào tín chấp với các khoản vay nhỏ, hiệu quả thấp đã làm giảm khả năng hoàn trả vốn.

Mặt khác, đa số người nghèo không có kế hoạch sản xuất cụ thể hoặc sử dụng nguồn vốn vay không đúng mục đích, do vậy họ khó có điều kiện tiếp cận các nguồn vốn và cuối cùng làm cho họ ngày càng nghèo hơn. - Trình độ học vấn thấp, thiếu việc làm và không ổn định. Những người nghèo thường có trình độ học vấn thấp, ít có cơ hội kiếm được việc làm tốt, ổn định. Mức thu nhập của họ hầu như chỉ đảm bảo nhu cầu tối thiếu, do vậy không có điều kiện để nâng cao trình độ của mình để thoát khỏi cảnh nghèo khó.

Trình độ học vấn thấp ảnh hưởng đến các quyết định liên quan đến giáo dục, sinh đẻ, nuôi dưỡng con cái…Không những của thế hệ hiện tại mà cả thế hệ trong tương lai. Suy dinh dưỡng ở trẻ em và trẻ sơ sinh là nhân tố ảnh hưởng đến khả năng đến trường của con em các gia đình nghèo và việc thoát nghèo thông qua giáo dục trở nên khó khăn hơn [15;tr18]. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Người nghèo không có đủ điều kiện tiếp cận, chưa được bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp. Người nghèo, đồng bào dân tộc ít người và các đối tượng có hoàn cảnh đặc biệt thường có trình độ học vấn thấp nên không có khả năng tự giải quyết các vấn đề vướng mắc có liên quan đến pháp luật.

Nhiều văn bản pháp luật có cơ chế để thực hiện phức tạp, người nghèo khó nắm bắt; mạng lưới dịch vụ pháp lý, số lượng các luật gia, luật sư hạn chế, phân bố không đều, chủ yếu tập trung ở các thành phố, thị xã; phí dịch vụ pháp lý còn cao. - Tỷ lệ sinh của hộ nghèo còn cao Đông con vừa là nguyên nhân vừa là kết quả của nghèo đói. Đông con là một đặc điểm của các hộ gia đình nghèo. Một trong những nguyên nhân dẫn đến tỷ lệ sinh còn cao trong các hộ nghèo là do họ không có kiến thức cũng như điều kiện tiếp cận với các biện pháp sức khỏe sinh sản.

Tỷ lệ phụ nữ nghèo đặt vòng tránh thai thấp, tỷ lệ nam giới nhận thức đầy đủ trách nhiệm kế hoạch hóa gia đình và sử dụng các biện pháp tránh thai chưa cao. Mức độ hiểu biết của các cặp vợ chồng nghèo về vệ sinh, an toàn tình dục cũng như mối liên hệ giữa nghèo đói, sức khỏe sinh sản và gia tăng nhân khẩu còn hạn chế. Quy mô hộ gia đình lớn làm cho tỷ lệ người ăn theo cao, vì vậy nguồn lực về lao động rất thiếu. - Nguy cơ dễ bị tổn thương do ảnh hưởng của thiên tai và các rủi ro khác.

Các hộ gia đình nghèo rất dễ bị tổn thương bởi những khó khăn hàng ngày và những biến động bất thường xảy ra đối với cá nhân, gia đình hay cộng đồng. Do nguồn thu nhập của họ rất thấp, bấp bênh, khả năng tích lũy kém nên họ khó có khả năng chống chọi với những biến cố xảy ra trong cuộc sống (mất mùa, mất việc làm, thiên tai, mất nguồn lao động, mất sức khỏe…). Những đột biến này sẽ tạo ra những bất ổn lớn trong cuộc sống của họ. Các rủi ro trong sản xuất kinh doanh đối với người nghèo cũng rất cao, do họ 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.