Luận văn: Xây dựng website hỗ trợ dạy học phần kim loại lớp 12 THPT - Vũ Ngọc Hải

Website hỗ trợ dạy học phần kim loại lớp 12 THPT. Cung cấp tài liệu, bài tập, video giúp học sinh hiểu sâu kiến thức về kim loại và các phản ứng hóa học quan

• Tác giả: Vũ Ngọc Hải
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Văn Năm
• Trường học: Đại học Vinh
• Chuyên ngành: Lí luận và Phương pháp dạy học hóa học
• Đề tài: Xây dựng website hỗ trợ dạy và học phần kiến thức kim loại trong chương trình cơ bản lớp 12 THPT
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về xây dựng website dạy học kiến thức kim loại lớp 12

Phần kiến thức kim loại chiếm vị trí quan trọng trong chương trình hóa học cơ bản lớp 12 THPT. Nội dung này bao gồm tính chất vật lý, tính chất hóa học của kim loại, dãu hoạt động hóa học, hợp chất của sắt, nhôm và ứng dụng trong đời sống. Việc xây dựng website hỗ trợ dạy và học phần kiến thức kim loại là hướng đi cần thiết trong bối cảnh công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ. Website đóng vai trò là cầu nối giữa giáo viên và học sinh, cung cấp tài liệu học tập phong phú, hệ thống bài giảng điện tử sinh động và kho bài tập đa dạng. Nghiên cứu của Vũ Ngọc Hải tại Trường Đại học Vinh đã chỉ ra tầm quan trọng của việc ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy hóa học. Website được thiết kế theo nguyên tắc bám sát sách giáo khoa, dễ sử dụng trên trình duyệt thông thường, không đòi hỏi cấu hình máy tính cao. Người dùng chỉ cần cài đặt Adobe Reader và Flash Player để xem đầy đủ nội dung. Đây là giải pháp hỗ trợ tích cực cho hoạt động dạy học tại lớp và tự rèn luyện tại nhà.

1.1. Vai trò của công nghệ thông tin trong dạy học hóa học

Công nghệ thông tin mang lại nhiều lợi ích cho việc dạy học hóa học nói chung và phần kiến thức kim loại nói riêng. Các phương tiện truyền thông mới giúp trình bày nội dung trực quan, sinh động hơn so với phương pháp truyền thống. Giáo viên có thể sử dụng hình ảnh, video, mô phỏng thí nghiệm để minh họa phản ứng hóa học của kim loại. Học sinh được tiếp cận kiến thức qua nhiều kênh cảm giác, từ đó nâng cao khả năng tiếp thu và ghi nhớ. Việc ứng dụng công nghệ thông tin còn tạo điều kiện cho học sinh tự học, tự kiểm tra đánh giá kiến thức mọi lúc mọi nơi.

1.2. Mục tiêu xây dựng website hỗ trợ dạy và học phần kim loại

II. Phân tích thực trạng dạy học phần kim loại trong THPT

Thực trạng dạy học phần kiến thức kim loại trong chương trình hóa học cơ bản lớp 12 THPT hiện nay tồn tại nhiều vấn đề cần giải quyết. Phương pháp giảng dạy truyền thống chủ yếu dựa vào giáo trình và bảng đen, hạn chế tính trực quan sinh động. Giáo viên gặp khó khăn khi trình bày các phản ứng hóa học phức tạp của kim loại chỉ bằng lời nói và hình vẽ tĩnh. Học sinh ban cơ bản thường tiếp thu kiến thức một cách thụ động, thiếu cơ hội thực hành và kiểm tra đánh giá năng lực. Thời gian trên lớp có hạn, giáo viên không thể dành đủ thời gian cho từng học sinh. Nguồn tài liệu tham khảo phong phú nhưng chưa được hệ thống hóa phù hợp với đối tượng học sinh ban cơ bản. Đề thi đại học, cao đẳng có nhiều nội dung nâng cao liên quan phần kim loại mà học sinh ban cơ bản không được học trên lớp. Sự chênh lệch về trình độ và tốc độ tiếp thu giữa các học sinh trong cùng lớp cũng là thách thức lớn. Công nghệ thông tin đã được ứng dụng ở nhiều trường nhưng mức độ sử dụng còn hạn chế, thiếu website chuyên biệt hỗ trợ phần kiến thức kim loại.

2.1. Hạn chế của phương pháp dạy học truyền thống

2.2. Nhu cầu ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy

III. Giải pháp thiết kế website hỗ trợ dạy học phần kim loại

Giải pháp xây dựng website hỗ trợ dạy và học phần kiến thức kim loại được thực hiện theo quy trình khoa học với nhiều nguyên tắc thiết kế cụ thể. Website sử dụng phần mềm Adobe Muse để lập kế hoạch và xây dựng cấu trúc. Nguyên tắc bám sát sách giáo khoa và sách bài tập được đặt lên hàng đầu, đảm bảo nội dung chính xác và phù hợp với chương trình chuẩn. Giao diện website sử dụng màu sắc hài hòa, tối đa năm màu trong mỗi trang để tạo cảm giác chuyên nghiệp và dễ đọc. Kiểu chữ rõ ràng, kích thước phù hợp giúp người đọc tiếp cận nội dung thuận lợi. Website được chia thành các danh mục rõ ràng: lý thuyết, bài giảng điện tử, bài tập tự luyện và đề kiểm tra trắc nghiệm. Chức năng Master của Muse được sử dụng để tạo thuộc tính chung và liên kết cho tất cả các trang. Hệ thống điều hướng trực quan giúp học sinh dễ dàng tìm kiếm nội dung cần học. Các video hóa học, hình ảnh minh họa và mô phỏng thí nghiệm được tích hợp để tăng tính trực quan. Website hoạt động tốt trên các trình duyệt phổ biến như Chrome, Firefox, Internet Explorer mà không đòi hỏi cấu hình máy tính cao.

3.1. Nguyên tắc thiết kế nội dung website

3.2. Cấu trúc và chức năng của website

IV. Kết luận và ứng dụng website dạy học hóa học lớp 12

Website hỗ trợ dạy và học phần kiến thức kim loại đã được xây dựng hoàn chỉnh và thực nghiệm sư phạm tại nhiều trường THPT trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh. Kết quả thực nghiệm cho thấy website mang lại hiệu quả tích cực trong việc nâng cao chất lượng dạy và học phần hóa học cơ bản lớp 12. Học sinh tiếp cận kiến thức thuận lợi hơn, được tự kiểm tra đánh giá năng lực mọi lúc mọi nơi. Giáo viên có thêm công cụ hỗ trợ đắc lực cho việc tổ chức hoạt động hướng dẫn học tập tại lớp và giao bài tập về nhà. Website dễ sử dụng trên máy tính thông thường, chỉ cần trình duyệt web và phần mềm hỗ trợ cơ bản. Nội dung bám sát sách giáo khoa, phù hợp với đối tượng học sinh ban cơ bản. Giải pháp này đóng góp vào quá trình đổi mới phương pháp dạy học hóa học theo hướng ứng dụng công nghệ thông tin. Mô hình website có thể mở rộng áp dụng cho các phần kiến thức khác trong chương trình hóa học THPT. Nghiên cứu mở ra hướng phát triển mới cho việc xây dựng tài liệu dạy học số hóa trong giáo dục phổ thông.

4.1. Kết quả thực nghiệm sư phạm website

4.2. Hướng phát triển và mở rộng ứng dụng

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề và giải quyết vấn đề “tích cực hoá quá trình nhận thức của HS”, nhƣng vẫn đặt nó trong khuôn khổ cứng nhắc của lối truyền thụ một chiều, nặng về vai trò của thày và chƣa đánh giá đúng vai trò hoạt động năng động, sáng tạo, tự thích ứng của HS trong xã hội phát triển. Vì vậy, đổi mới PPDH phải bổ khuyết mặt yếu kém nói trên, nâng trình độ đa dạng, phức hợp, toàn diện của hoạt động dạy học theo yêu cầu ngày càng cao của xã hội phát triển”. Trang 6 Luận văn: XÂY DỰNG WEBSITE HỖ TRỢ DẠY VÀ HỌC Cán bộ hƣớng dẫn khoa học: PHẦN KIẾN THỨC KIM LOẠI 12 PGS. Tính khả thi và chất lƣợng mới Đây là hai yếu tố quan trọng nhằm đáp ứng với điều kiện thực tiễn và yêu cầu phát triển PPDH.

Thông thƣờng, do thời gian và ngại khó, nhà trƣờng chúng ta thƣờng nghiêng về nguyên tắc khả thi và lệ thuộc quá nhiều vào ý tƣởng này. Tâm lý chung của các giáo viên và cán bộ chỉ đạo là dễ chấp nhận các phƣơng án dễ thực hiện, nhanh chóng phổ biến mà không chú ý đến hậu quả của nó. “Nhƣ thế, khả thi nhƣng thấp hơn trình độ hiện thực thì vô nghĩa, đó là một việc làm thừa và còn tai hại nguy hiểm vì đã cản trở bƣớc tiến bộ”. Nhƣ vậy, trong nghiên cứu, đổi mới và phát triển PPDH, cần đƣa ra những giải pháp khả thi nhƣng quan trọng hơn nữa là giải pháp đó phải đƣa ra hiệu quả và chất lƣợng cao hơn tình trạng hiện thực.

Áp dụng những phƣơng tiện kĩ thuật hiện đại để tạo ra các tổ hợp PPDH mang tính công nghệ [28];[30]. Đây là xu hƣớng phù hợp với công cuộc xây dựng công nghệ dạy học hiện đại trên thế giới. Nhiều thành tựu của KHKT và công nghệ đƣợc ứng dụng vào KHGD. Khi nghiên cứu xu hƣớng này, giáo sƣ Nguyễn Ngọc Quang đã phát hiện ra một quy luật cơ bản chi phối chiến lƣợc đổi mới và hiện đại hoá PPDH, đó là quy luật vệ sự chuyển hoá của phƣơng pháp KHKT thành PPDH, thông qua xử lý sƣ phạm (cho thích nghi với môi trƣờng dạy học).

Việc phát minh ra quy luật này giúp cho việc xây dựng và chuyển giao những công nghệ tƣơng ứng (KHKT) sang KHGD sẽ góp phần nâng cao chất lƣợng giáo dục và đào tạo giáo viên. Vì vậy, một trong những xu hƣớng đổi mới PPDH ở nƣớc ta hiện nay cũng nhƣ trên thế giới là hình thành những công nghệ dạy học. Cải tiến phƣơng pháp kiểm tra đánh giá học sinh [14];[15];[17]. Cần phải xác định rằng một trong những nguyên nhân làm cho chất lƣợng dạy và học chƣa đáp ứng đƣợc với yêu cầu đổi mới của thực tiễn là do công tác kiểm tra và đánh giá chƣa đƣợc hoàn chỉnh.

Vì vậy, “việc xây dựng và hoàn chỉnh các phƣơng pháp kiểm tra đánh giá kết quả học tập ở trƣờng phổ thông đến nay vẫn là một trong những vấn đề quan trọng nhất”. Có thể xem đây cũng là một khâu đột phá khởi động Trang 7 Luận văn: XÂY DỰNG WEBSITE HỖ TRỢ DẠY VÀ HỌC Cán bộ hƣớng dẫn khoa học: PHẦN KIẾN THỨC KIM LOẠI 12 PGS. LÊ VĂN NĂM cho việc đổi mới PPDH. Dạy tốt chỉ có thể có ý nghĩa khi kết quả của nó dẫn đến đích là học tốt.

Do đó, muốn đánh giá “dạy tốt” thì trƣớc hết phải kiểm tra đánh giá xem có “học tốt” không đã. “Chính nội dung và cách thức kiểm tra đánh giá kết quả học tập của ngƣời học sẽ chi phối mạnh mẽ, điều chỉnh ngay lập tức cách học của HS và cách dạy của thày”. Kiểm tra, đánh giá trong dạy học là một vấn đề hết sức phức tạp, luôn luôn chứa đựng nguy cơ không chính xác, dễ sai lầm. Vì vậy đổi mới PPDH thì nhất định phải đổi mới cách thức kiểm tra, đánh giá, sử dụng kĩ thuật ngày càng tiên tiến, có tính khách quan và độ tin cậy cao.

Trên đây, chúng tôi đã trình bày các xu hƣớng đổi mới PPDH trên thế giới và những định hƣớng đổi mới PPDH ở Việt Nam. Đó là những cơ sở để đề xuất các mô hình đổi mới PPDH mà chúng ta sẽ nghiên cứu tiếp sau đây. Công nghệ giáo dục [18]. Công nghệ giáo dục trong kỉ nguyên thông tin Công nghệ giáo dục thƣờng đƣợc mô tả là một thành phần của giáo dục nhằm giải quyết các vấn đề có liên quan đến mọi phƣơng diện học tập của con ngƣời thông qua những quá trình phức tạp và tƣơng hỗ.

Định nghĩa chính thức đƣợc AECT (Hiệp hội Thông tin và công nghệ giáo dục : Asssociation for Educational Communications and Technology) thông qua năm 1977 và đƣợc tóm tắt nhƣ sau: Công nghệ giáo dục (CNGD) là một qui trình phức tạp, tích hợp bao gồm con người, thủ tục, ý tưởng, phương tiện và tổ chức để phân tích các vấn đề và đề xuất, thực hiện, đánh giá và điều hành cách giải quyết các vấn đề gồm mọi phương diện của sự học. Công nghệ dạy học Hiện nay, không còn tranh cãi gì về liệu có nên hay không nên ứng dụng CNGD mới vào trƣờng học vì ngày càng nhiều nghiên cứu đều khẳng định tiềm năng của công nghệ đối với những thành quả tốt hơn có thể đạt đƣợc của HS. Nhƣ vậy, việc dạy học ngày nay phải trở thành công nghệ mới đáp ứng đƣợc xu hƣớng phát triển của xã hội. CNDH học đƣợc định nghĩa là những lí thuyết và thực hành về thiết kế, phát triển, ứng dụng, điều hành và lượng giá các quá trình và tài nguyên cho việc học.

Trang 8 Luận văn: XÂY DỰNG WEBSITE HỖ TRỢ DẠY VÀ HỌC Cán bộ hƣớng dẫn khoa học: PHẦN KIẾN THỨC KIM LOẠI 12 PGS. LÊ VĂN NĂM Cụm từ “Công nghệ dạy học” trong định nghĩa để chỉ một ngành học tập trung vào những kĩ thuật hoặc phƣơng án giúp cho việc học tập có hiệu quả hơn dựa trên lí thuyết theo nghĩa rộng nhất của nó, không chỉ là những lí thuyết khoa học thuần thúy. Công nghệ thông tin đối với giáo dục 1. Công nghệ thông tin Công nghệ thông tin (CNTT) là tập hợp các phƣơng pháp khoa học, các phƣơng tiện và công cụ kĩ thuật hiện đại - chủ yếu là kĩ thuật máy tính và viễn thông - nhằm tổ chức, khai thác và sử dụng có hiệu quả các nguồn tài nguyên thông tin rất phong phú và tiềm tàng trong mọi lĩnh vực hoạt động của con ngƣời và xã hội.

CNTT phục vụ trực tiếp cho việc cải tiến quản lý Nhà nƣớc, nâng cao hiệu quả của các hoạt động sản xuất, kinh doanh và các hoạt động kinh tế - xã hội khác, từ đó góp phần nâng cao chất lƣợng cuộc sống của nhân dân. CNTT đƣợc phát triển trên nền tảng phát triển của các công nghệ Điện tử - Tin học - Viễn thông và tự động hoá. Trang 9 Luận văn: XÂY DỰNG WEBSITE HỖ TRỢ DẠY VÀ HỌC Cán bộ hƣớng dẫn khoa học: PHẦN KIẾN THỨC KIM LOẠI 12 PGS. Chức năng giáo dục của CNTT [33].

CNTT có khả năng làm thay đổi (hoặc thậm chí cải thiện) các khoá đào tạo. Lúc này, CNTT biểu hiện chức năng giáo dục. Không giống nhƣ những phƣơng tiện truyền thông khác đã tạo ra một cuộc cách mạng trong giáo dục (ví nhƣ vô tuyến hay đài phát thanh), máy tính (PC) đem đến đặc chƣng đa tác dụng của mình trong những ứng dụng khác nhau. Tuy nhiên, việc trang bị PC cho các lớp học không có nghĩa là chất lƣợng giảng dạy sẽ đƣợc tự động hoá nâng cao.

Tất nhiên, chất lƣợng giảng dạy có thể đƣợc cải thiện nhƣng không phải chính do bản thân PC đem lại. Lúc này, PC sẽ đƣợc sử dụng trong lớp học để thực hiện những công việc nhƣ trƣớc đây nhƣng đƣợc tổ chức dƣới một hình thức khác. Hãy cùng suy ngẫm tới việc phổ biến rộng rãi những thiết bị ứng dụng giáo dục để cung cấp một số kĩ năng nhất định ở mức độ nhận thức thấp, ví dụ nhƣ các kĩ năng đánh vần và tính toán. Tất cả những thiết bị ứng dụng này đều chỉ đem lại một giá trị bổ trợ it ỏi đối với các bài tập trên giấy và bút một cách truyền thống.

Với quan điểm này, nếu sử dụng máy vi tính nhƣ là một công cụ học tập thì cũng sẽ không đem đến một “loại hình giáo dục khác”, một loại hình giáo dục đòi hỏi HS phải nắm đƣợc các kĩ năng đánh vần và tính toán trôi chảy hơn và nhanh hơn. Nhƣ vậy, PC chỉ có thể đem đến một giá trị mang tính thúc đẩy: việc thay đổi khi lựa chọn các điều kiện cơ sở vật chất, thiết bị có thể khuyến khích HS tham gia tích cực hơn vào các hoạt động học tập. PC với chức năng là một công cụ học tập sẽ đƣợc đƣa vào phục vụ giảng dạy các môn học một cách có trách nhiệm. PC đƣợc đƣa vào sử dụng trong các hoạt động thực hành hàng ngày trên lớp, đồng thời khi đó HS sẽ nắm đƣợc những kĩ năng kĩ thuật cơ bản của PC.

Ngoài ra HS còn có khả năng vận hành những chức năng của một thiết bị ứng dụng chuyên biệt. Lúc này bản thân PC cũng mang đến giá trị giáo dục, giống nhƣ khi ngƣời GV sử dụng những bài tập viết trên giấy, bút truyền thống để phát triển những kĩ năng viết, kĩ năng kĩ thuật và kĩ năng hƣớng dẫn. Hơn thế nữa, PC còn có thể đơn giản hoá một số công việc, ví dụ nhƣ sửa lỗi hay lƣu giữ các kết quả của HS hoặc điều chỉnh mức độ khó của những bài tập. Những lý do sử dụng CNTT [18]; [25]; [33].

Đƣa CNTT vào trong giáo dục không phải là một hình thức đổi mới riêng rẽ mà chính là một phần trong sự phát triển của xã hội hiện nay. Do vậy, việc ứng dụng CNTT Trang 10 Luận văn: XÂY DỰNG WEBSITE HỖ TRỢ DẠY VÀ HỌC Cán bộ hƣớng dẫn khoa học: PHẦN KIẾN THỨC KIM LOẠI 12 PGS. LÊ VĂN NĂM trong giáo dục luôn đƣợc chú trọng. Những lí do cơ bản, phổ biến nhất trong việc ứng dụng CNTT đó là những lí do mang tính hƣớng dẫn, tính xã hội, tính kinh tế và tính xúc tác.

CNTT là một công cụ hƣớng dẫn CNTT - nhƣ một phƣơng tiện trợ giảng - thƣờng đƣợc yêu chuộng hơn những phƣơng tiện trợ giảng khác. CNTT khuyến khích sự tham gia học tập của học sinh và góp phần nâng cao thành tích học tập. Hơn thế nữa CNTT còn tạo ra một chiều hƣớng mới, bổ sung vào quá trình học tập suốt đời: con ngƣời có thể tự học với sự trợ giúp của một chiếc máy vi tính.