Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong xu thế phát triển của cuộc Cách mạng công nghiệp, công nghệ thông tin ngày càng được ứng dụng sâu rộng vào mọi lĩnh vực kinh tế, sản xuất và đời sống xã hội. Việc tin học hóa các quy trình giúp các hoạt động vận hành diễn ra nhanh chóng, chuẩn xác và mang lại hiệu quả cao hơn so với phương thức truyền thống. Cùng với sự phát triển kinh tế và mức sống của người dân được nâng cao, các thiết bị và phụ kiện điện tử — đặc biệt là điện thoại thông minh — đã trở thành những vật dụng thiết yếu hàng ngày.

Tuy nhiên, trước nhịp sống bận rộn, phương thức mua sắm trực tiếp truyền thống bộc lộ nhiều điểm hạn chế khi người tiêu dùng phải đến tận cửa hàng để lựa chọn, làm tiêu tốn đáng kể thời gian và công sức. Việc phát triển một hệ thống thương mại điện tử chuyên biệt cho phép khách hàng tra cứu, tham khảo thông số kỹ thuật và đặt mua các sản phẩm điện tử phù hợp với nhu cầu và điều kiện tài chính thông qua thiết bị có kết nối mạng Internet. Xuất phát từ thực tiễn đó, nhóm sinh viên thuộc Khoa Công nghệ Thông tin, Trường Đại học Duy Tân (lớp SE 397 P) đã thực hiện đồ án tốt nghiệp với đề tài "Xây dựng Website bán hàng điện tử" dưới sự hướng dẫn của giảng viên Trần Huệ Chi vào tháng 6 năm 2022.

Mục tiêu nghiên cứu và nhiệm vụ phát triển của đồ án được xác định cụ thể như sau:

  1. Hỗ trợ người dùng tìm kiếm và tiếp cận sản phẩm phù hợp khi có nhu cầu.
  2. Cung cấp đầy đủ, chi tiết thông tin về sản phẩm nhằm giúp khách hàng có cơ sở so sánh và lựa chọn.
  3. Hạn chế những rủi ro và bất tiện phát sinh trong quá trình mua bán trực tiếp tại cửa hàng.
  4. Cung cấp thông tin chuyên sâu về từng loại sản phẩm điện tử trên hệ thống.
  5. Thiết lập kênh liên lạc và hỗ trợ trực tuyến để giải quyết kịp thời các thắc mắc của khách hàng.
  6. Xây dựng giao diện tương tác thân thiện, tối ưu trải nghiệm người dùng.
  7. Tích hợp công cụ tìm kiếm thông minh cùng hệ thống bộ lọc sản phẩm linh hoạt theo nhu cầu.

Về đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động kinh doanh, phân phối và quản lý bán hàng các thiết bị điện tử.
  • Phạm vi sản phẩm: Hệ thống Website bán hàng điện tử.
  • Phạm vi không gian: Phục vụ thị trường khách hàng nội địa trong phạm vi Việt Nam.
  • Đơn vị/Đối tượng sử dụng: Các cửa hàng kinh doanh thiết bị điện tử và người tiêu dùng trực tuyến.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Đồ án được triển khai dựa trên phương pháp phân tích và thiết kế hệ thống hướng đối tượng (Object-Oriented Analysis and Design - OOAD) kết hợp sử dụng ngôn ngữ mô hình hóa thống nhất (UML - Unified Modeling Language). Quy trình phát triển phần mềm được chia tách thành các giai đoạn rõ ràng theo khung CDIO (Conceit - Design - Implement):

  • Giai đoạn hình thành ý tưởng (Conceit): Thu thập và khảo sát 5 ý tưởng cá nhân độc lập của các thành viên trong nhóm về các mô hình ứng dụng web/di động (gồm ứng dụng review sách, hệ thống bán máy tính trực tuyến, website bán hàng điện tử, website quản lý phòng trọ và hồ sơ sức khỏe điện tử), từ đó sàng lọc và thống nhất chọn đề tài xây dựng website thương mại điện tử chuyên ngành thiết bị điện tử.
  • Giai đoạn phân tích hệ thống (Design): Nhận diện các tác nhân (Actors) tham gia tương tác, xây dựng biểu đồ Use Case tổng quát, mô hình hóa chi tiết 15 ca sử dụng (Use Case) thông qua biểu đồ ca sử dụng, biểu đồ hoạt động (Activity Diagram) và biểu đồ tuần tự (Sequence Diagram).
  • Giai đoạn thiết kế và cài đặt (Implement): Thiết kế mô hình cơ sở dữ liệu quan hệ, xây dựng cấu trúc các bảng thực thể (Người dùng, Chi tiết đơn hàng, Hãng sản xuất, Sản phẩm, Nhà cung cấp...) và thiết kế giao diện đồ họa người dùng (GUI).
  • Nguồn dữ liệu: Dữ liệu đặc tả yêu cầu nghiệp vụ quản lý bán hàng, danh mục thông tin thiết bị điện tử (điện thoại di động), danh sách nhà sản xuất và các luồng dữ liệu giao dịch đơn hàng phát sinh trên website.

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG I: Ý TƯỞNG SẢN PHẨM (CONCEIT)

Chương I phản ánh quá trình hình thành đề tài thông qua các đề xuất ý tưởng riêng lẻ của từng thành viên trong nhóm trước khi đi đến quyết định chọn lựa mô hình cuối cùng:

  • Ý tưởng của Hồ Quang Minh: Xây dựng ứng dụng review sách với các chức năng đăng ký/đăng nhập, chụp ảnh bìa sách, viết đánh giá, bình luận, tra cứu giá bán, giới hạn thông tin tránh tiết lộ cốt truyện; phạm vi áp dụng tại các cửa hàng sách và thư viện trong nước.
  • Ý tưởng của Trần Quang Sang: Xây dựng hệ thống máy tính bán hàng trực tuyến nhằm phục vụ khách hàng mọi lúc, hiển thị danh mục mặt hàng, giá cả và tiếp nhận phản hồi; bao gồm các chức năng tạo tài khoản, tìm kiếm, xem chi tiết, giỏ hàng, đăng sản phẩm mới và phản hồi tin nhắn.
  • Ý tưởng của Trần Lê Quang Huy: Xây dựng website bán hàng điện tử hỗ trợ người dùng tra cứu sản phẩm, xem lịch sử đơn hàng, định vị chi nhánh trong bán kính 30km, thanh toán đa phương thức (tiền mặt, banking, tiền điện tử) và cung cấp công cụ quản lý đơn hàng, quản lý doanh thu, xử lý tình trạng hủy/từ chối nhận hàng cho cửa hàng.
  • Ý tưởng của Nguyễn Văn Nhật: Xây dựng website quản lý phòng trọ/nhà trọ hỗ trợ tính toán hóa đơn hàng tháng (tiền phòng, điện, nước, wifi), tiếp nhận báo cáo hư hỏng, quản lý danh sách và hợp đồng thuê trọ.
  • Ý tưởng của Nguyễn Minh Hiếu: Xây dựng ứng dụng hồ sơ sức khỏe điện tử trên nền tảng iOS và Android tại Việt Nam, cho phép truy cập bằng mã QR, theo dõi tiền sử bệnh án, triệu chứng bệnh và biện pháp phòng ngừa.

Sau khi đối chiếu tính khả thi và phạm vi ứng dụng, nhóm đã thống nhất lựa chọn phát triển đề tài chung: "Xây dựng Website bán hàng điện tử".

CHƯƠNG II. PHÂN TÍCH HỆ THỐNG(DESIGN)

Chương II tập trung vào việc mô hình hóa các yêu cầu chức năng của hệ thống thông qua hệ thống tác nhân và các biểu đồ UML:

  1. Mô tả tác nhân (Actors):

    • Admin (Quản trị viên): Quản lý toàn bộ dữ liệu hệ thống, danh mục, sản phẩm, nhà cung cấp, đơn hàng, tài khoản, doanh thu và thực hiện bảo trì, cập nhật hệ thống.
    • Khách hàng (Customer): Người dùng đã có tài khoản, thực hiện các thao tác mua hàng, tạo đơn hàng, quản lý giỏ hàng, gửi đánh giá và nhận hỗ trợ kỹ thuật.
    • Khách vãng lai (Guest): Người dùng chưa đăng nhập, chỉ có quyền duyệt sản phẩm, tìm kiếm và xem thông tin cơ bản.
  2. Hệ thống Use Case chi tiết (15 Use Case):

Mã Use Case Tên Use Case Tác nhân chính Mô tả luồng nghiệp vụ chính
UC01 Đăng nhập Admin, Khách hàng Người dùng nhập thông tin xác thực; hệ thống kiểm tra tính hợp lệ và điều hướng về trang chủ tương ứng.
UC02 Đăng ký Admin, Khách hàng Người dùng điền thông tin tài khoản mới; hệ thống kiểm tra tính hợp lệ và chuyển đến giao diện đăng nhập nếu thành công.
UC03 Tìm sản phẩm Khách hàng, Admin Tìm kiếm theo tên hoặc mức giá; hệ thống trả về kết quả hoặc gợi ý từ khóa thông qua các bộ lọc.
UC04 Xem giỏ hàng Khách hàng Hệ thống truy xuất mã giỏ hàng lưu tại Session/Cookies, đối soát cơ sở dữ liệu để hiển thị tên, đơn giá, số lượng và tổng tiền.
UC05 Tạo đơn hàng Khách hàng Khách hàng xác nhận sản phẩm trong giỏ, điền form thông tin nhận hàng (Họ tên, Email, Số điện thoại); hệ thống tạo đơn hàng mới.
UC06 Xem chi tiết sản phẩm Khách hàng Hệ thống truy xuất và hiển thị các thông số kỹ thuật chuyên sâu của sản phẩm được chọn.
UC07 Đánh giá Khách hàng Khách hàng đã đăng nhập và từng mua sản phẩm tiến hành gửi nhận xét, sửa, xóa hoặc đánh giá theo số sao.
UC08 Hỗ trợ khách hàng Admin, Khách hàng Khách hàng gửi yêu cầu tư vấn; hệ thống chuyển thông tin đến nhân viên hỗ trợ để gửi phản hồi trực tiếp.
UC09 Bảo trì & Update Admin Quản trị viên thiết lập mục tiêu bảo trì, thông báo người dùng, sao lưu dữ liệu, sửa lỗi và kiểm thử lại hệ thống.
UC10 Quản lý tài khoản Admin Cung cấp giao diện cho phép xem, thêm mới, chỉnh sửa thông tin hoặc xóa tài khoản người dùng trong hệ thống.
UC11 Quản lý danh mục Admin Quản trị viên duyệt, thêm, sửa, xóa các danh mục thương hiệu/hãng điện thoại và cập nhật vào cơ sở dữ liệu.
UC12 Quản lý doanh thu Admin Thống kê số liệu doanh thu bán hàng theo các mốc thời gian: ngày, tháng, năm và tính toán doanh thu bình quân.
UC13 Quản lý sản phẩm Admin Xem danh sách, tìm kiếm, lọc theo hãng, thêm mới, sửa đổi hoặc xóa thông tin sản phẩm trên website.
UC14 Quản lý nhà cung cấp Admin Thực hiện thêm mới, cập nhật hoặc xóa thông tin các nhà cung cấp phân phối thiết bị điện tử.
UC15 Quản lý đơn đặt hàng Admin Lọc và tra cứu đơn hàng theo thời gian; thực hiện hủy hoặc dọn dẹp các đơn hàng tồn đọng trong cơ sở dữ liệu.

Chương này cũng thiết lập toàn bộ các biểu đồ tuần tự (Sequence Diagram) và biểu đồ hoạt động (Activity Diagram) tương ứng cho từng ca sử dụng nêu trên.

CHƯƠNG III. THIẾT KẾ HỆ THỐNG (IMPLEMENT)

Chương III trình bày cấu trúc dữ liệu và thiết kế giao diện của hệ thống:

  • Thiết kế bảng dữ liệu:
    • Bảng Người dùng: Lưu trữ thông tin định danh, tài khoản đăng nhập, quyền hạn của khách hàng và quản trị viên.
    • Bảng Chi tiết đơn hàng: Lưu trữ thông tin chi tiết từng mặt hàng trong một đơn hàng, bao gồm mã đơn hàng, mã sản phẩm, số lượng đặt mua và đơn giá.
    • Bảng Hãng sản xuất: Lưu trữ danh sách các thương hiệu điện thoại, thiết bị điện tử để phục vụ việc phân loại danh mục sản phẩm.
  • Thiết kế dữ liệu và giao diện: Xây dựng hệ thống các biểu mẫu (form) nhập liệu và hiển thị trực quan bao gồm: Form đăng nhập, Form đăng ký, Giao diện tìm kiếm - lọc sản phẩm, Giao diện chi tiết thông số kỹ thuật, Giao diện quản lý giỏ hàng, Form đặt hàng và Trang tổng quan quản trị (Admin Dashboard).

CHƯƠNG IV. KẾT QUẢ DEMO

Chương IV ghi nhận kết quả hiện thực hóa hệ thống:

  • Kết quả demo: Trình diễn các giao diện thực tế của website đã được xây dựng, bao gồm luồng duyệt sản phẩm, thêm vào giỏ hàng, gửi đơn đặt hàng và các trang quản trị danh mục, tài khoản, đơn hàng của Admin.
  • Đánh giá/Nhận xét: Đánh giá mức độ đáp ứng của các chức năng thực nghiệm so với các yêu cầu phân tích ban đầu.

Thiết kế và triển khai

Hệ thống được thiết kế theo kiến trúc ứng dụng web nhiều lớp, phân định rõ ràng giữa tầng giao diện người dùng, tầng xử lý nghiệp vụ và tầng dữ liệu:

  • Kiến trúc và xử lý trạng thái:
    • Module quản lý phiên: Sử dụng cơ chế lưu trữ Session và Cookies phía máy khách để duy trì trạng thái giỏ hàng cho người dùng trước khi tiến hành xác thực đơn hàng chính thức.
    • Phân quyền người dùng: Phân tách rõ luồng nghiệp vụ của tác nhân Quản trị viên (quản trị CSDL, quản lý sản phẩm, đơn hàng, danh mục) và tác nhân Khách hàng (tra cứu, đặt hàng, đánh giá, yêu cầu hỗ trợ).
  • Phân công trách nhiệm phát triển giữa các thành viên:
STT Thành viên thực hiện Tỷ lệ đóng góp Nhiệm vụ phân tích & thiết kế chính
1 Nguyễn Văn Nhật 20% Phân tích ca sử dụng, vẽ biểu đồ hoạt động và thiết kế giao diện cho: Đăng nhập (UC01), Đăng ký (UC02), Tìm sản phẩm (UC03).
2 Trần Quang Sang 20% Phân tích ca sử dụng, vẽ biểu đồ hoạt động và thiết kế giao diện cho: Xem giỏ hàng (UC04), Tạo đơn hàng (UC05), Xem chi tiết sản phẩm (UC06).
3 Nguyễn Minh Hiếu 20% Phân tích ca sử dụng, vẽ biểu đồ hoạt động và thiết kế giao diện cho: Đánh giá (UC07), Hỗ trợ khách hàng (UC08), Bảo trì & Update (UC09).
4 Trần Lê Quang Huy 20% Phân tích ca sử dụng, vẽ biểu đồ hoạt động, thiết kế giao diện cho: Quản lý tài khoản (UC10), Quản lý danh mục (UC11), Quản lý doanh thu (UC12); Chỉnh sửa bài làm.
5 Hồ Quang Minh 20% Phân tích ca sử dụng, vẽ biểu đồ hoạt động cho: Quản lý sản phẩm (UC13), Quản lý nhà cung cấp (UC14), Quản lý đơn đặt hàng (UC15); Thực hiện bản demo hệ thống.

Kết quả và đóng góp

  • Kết quả chính:
    • Hoàn thiện hồ sơ phân tích và thiết kế hệ thống thông tin đầy đủ cho một website thương mại điện tử chuyên ngành thiết bị điện tử với 15 ca sử dụng chi tiết.
    • Xây dựng hệ thống biểu đồ UML hoàn chỉnh bao gồm: Biểu đồ Use Case tổng quát và chi tiết, 15 biểu đồ hoạt động và biểu đồ tuần tự cho các phân hệ chức năng.
    • Thiết kế cấu trúc cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý người dùng, hãng sản xuất, chi tiết đơn hàng, sản phẩm và nhà cung cấp.
    • Hiện thực hóa giao diện và xây dựng phiên bản demo hệ thống website bán hàng điện tử.
  • Giải pháp kỹ thuật đề xuất:
    • Kết hợp bộ lọc đa tiêu chí theo tên và mức giá để tối ưu hóa việc tìm kiếm sản phẩm cho khách hàng.
    • Sử dụng cơ chế lưu trữ phiên (Session/Cookies) giúp đơn giản hóa quy trình mua sắm và quản lý giỏ hàng.
    • Tích hợp hệ thống xếp hạng theo số sao (sao đánh giá) và kênh hỗ trợ trực tuyến nhằm tăng cường sự tương tác giữa khách hàng và bộ phận quản trị.
  • Đóng góp của đồ án:
    • Đóng góp một quy trình mẫu về việc phân tích thiết kế hệ thống theo mô hình hướng đối tượng cho sinh viên ngành Công nghệ thông tin và Kỹ thuật phần mềm.
    • Thể hiện mô hình phân công công việc đồng đều (chia đều 20% khối lượng công việc cho mỗi thành viên trong nhóm 5 người).

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế:
    • Phạm vi vận hành của hệ thống mới chỉ giới hạn cho thị trường trong nước tại Việt Nam.
    • Phân hệ thanh toán trong văn bản tập trung vào việc tạo đơn hàng và xác nhận thông tin cơ bản, chưa tích hợp sâu các cổng thanh toán điện tử tự động hoặc thanh toán liên ngân hàng theo thời gian thực.
    • Một số bảng đặc tả Use Case trong tài liệu còn xuất hiện lỗi sao chép dữ liệu từ phần ý tưởng cá nhân (ví dụ: tác nhân ở Use Case Quản lý doanh thu ghi nhầm là "Chủ trọ", Use Case Quản lý nhà cung cấp có đoạn nhắc đến "khách hàng thuê phòng").
  • Hướng nghiên cứu tiếp:
    • Hoàn thiện phân hệ báo cáo thống kê doanh thu đa chiều và tính toán chi tiết lợi nhuận định kỳ.
    • Tích hợp các cổng thanh toán trực tuyến hiện đại và liên kết API với các đơn vị vận chuyển hàng hóa.

Giá trị tham khảo

  • Đối tượng sử dụng: Sinh viên các ngành Công nghệ thông tin, Kỹ thuật phần mềm, Hệ thống thông tin quản lý đang thực hiện đồ án môn học Phân tích thiết kế hệ thống thông tin hoặc Đồ án tốt nghiệp chuyên ngành phần mềm.
  • Nội dung tham khảo giá trị:
    • Cấu trúc xây dựng bảng đặc tả Use Case chuẩn mực (bao gồm Mã Use Case, Tên, Tác nhân, Mô tả chung, Điều kiện trước/sau và Luồng sự kiện chính giữa Tác nhân và Hệ thống).
    • Phương pháp phân rã chức năng từ ý tưởng sơ khởi sang hệ thống biểu đồ phân tích UML (Use Case, Activity, Sequence Diagram).

Câu hỏi thường gặp

1. Đồ án "Xây dựng Website bán hàng điện tử" do đơn vị nào đào tạo và nhóm tác giả gồm những ai?
Đồ án được thực hiện tại Khoa Công nghệ Thông tin, Trường Đại học Duy Tân (lớp SE 397 P), hoàn thành vào tháng 6 năm 2022 dưới sự hướng dẫn của giảng viên Trần Huệ Chi. Nhóm sinh viên thực hiện gồm 5 thành viên: Hồ Quang Minh, Trần Lê Quang Huy, Trần Quang Sang, Nguyễn Minh Hiếu và Nguyễn Văn Nhật.

2. Hệ thống website được thiết kế phục vụ những nhóm tác nhân nào?
Hệ thống xác định 3 nhóm tác nhân chính: Admin (Quản trị viên hệ thống), Khách hàng (Người dùng đã đăng ký và đăng nhập) và Khách vãng lai (Người dùng chưa đăng nhập, chỉ xem thông tin).

3. Cơ chế quản lý giỏ hàng của khách hàng (UC04) được thiết kế hoạt động như thế nào?
Khi khách hàng truy cập chức năng giỏ hàng, hệ thống sẽ lấy mã giỏ hàng đang lưu dưới dạng Session hoặc Cookies, sau đó truy vấn cơ sở dữ liệu theo mã này để hiển thị thông tin danh sách sản phẩm, đơn giá, số lượng và tổng tiền tương ứng.

4. Khối lượng công việc trong đồ án được phân chia giữa các thành viên như thế nào?
Dự án được phân chia đều với tỷ lệ 20% cho mỗi thành viên, mỗi người phụ trách đặc tả Use Case, vẽ biểu đồ hoạt động và thiết kế giao diện cho 3 Use Case cụ thể, đồng thời phối hợp thực hiện bài làm và sản phẩm demo.

5. Phạm vi triển khai của đồ án được xác định như thế nào?
Đồ án xác định xây dựng sản phẩm là Website bán hàng điện tử, phạm vi ứng dụng phục vụ cho khách hàng trong nước tại Việt Nam, đối tượng sử dụng chính là cửa hàng kinh doanh và người tiêu dùng.


Kết luận

Đồ án tốt nghiệp "Xây dựng Website bán hàng điện tử" của nhóm sinh viên Trường Đại học Duy Tân đã trình bày một quy trình phân tích và thiết kế hệ thống hoàn chỉnh theo định hướng đối tượng. Đề tài đã xây dựng thành công bộ tài liệu đặc tả 15 ca sử dụng, hệ thống biểu đồ UML chi tiết cùng cấu trúc cơ sở dữ liệu quan hệ cho website thương mại điện tử. Kết quả nghiên cứu và sản phẩm demo cung cấp tài liệu tham khảo thiết thực cho việc học tập và phát triển các hệ thống phần mềm quản lý bán hàng trực tuyến.