Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế số và sự phát triển của công nghệ thông tin tại Việt Nam, việc ứng dụng các nền tảng trực tuyến đã trở thành giải pháp cần thiết giúp các doanh nghiệp quảng bá sản phẩm, tiếp cận khách hàng với tốc độ nhanh chóng và tiết kiệm chi phí. Đối với lĩnh vực phát hành và kinh doanh sách, phương thức vận hành truyền thống dựa trên sổ sách giấy tờ bộc lộ nhiều điểm hạn chế: việc tra cứu, cập nhật thông tin sản phẩm chậm chạp, dễ xảy ra sai sót trong quản lý tồn kho và gây khó khăn cho khách hàng khi tìm kiếm các đầu sách mong muốn.

Đề tài "Xây dựng Website bán sách cho Công ty Đông Nam Việt" được thực hiện bởi nhóm tác giả Lê Đỗ Đức Thịnh và Nguyễn Hồng Long, dưới sự hướng dẫn của giảng viên Nguyễn Hữu Vĩnh tại Viện Kỹ thuật – Công nghệ, Trường Đại học Thủ Dầu Một (tháng 12/2021). Đề tài tập trung giải quyết bài toán chuyển đổi mô hình kinh doanh sách truyền thống sang nền tảng website thương mại điện tử nhằm tối ưu hóa hoạt động quản lý của doanh nghiệp và nâng cao trải nghiệm mua sắm cho người tiêu dùng.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể của đồ án bao gồm:

  1. Nghiên cứu nhu cầu thực tế của người dùng, đặc biệt là nhóm độc giả yêu sách và có thói quen đọc sắm trực tuyến; khảo sát quy trình quản lý bán hàng của các cửa hàng sách.
  2. Thiết kế và xây dựng hệ thống website bán sách trực tuyến hoàn chỉnh, cung cấp kênh mua bán, đặt hàng và thanh toán trực tuyến thuận tiện cho khách hàng.
  3. Xây dựng phân hệ quản trị dành cho chủ cửa hàng và người quản lý, hỗ trợ các nghiệp vụ quản lý danh mục sách, quản lý nhà cung cấp, quản lý đơn hàng/hóa đơn, phân quyền nhân viên và thống kê báo cáo doanh thu.
  4. Đảm bảo các ràng buộc về mặt thiết kế giao diện: bố cục rõ ràng, màu sắc hài hòa, loại bỏ chi tiết thừa, sử dụng font chữ không chân và tối ưu hóa tốc độ tải trang.

Về đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Quy trình phân tích, thiết kế và cài đặt hệ thống phần mềm website bán sách trực tuyến cho Công ty Đông Nam Việt.
  • Đối tượng sử dụng hệ thống: Người quản lý, nhân viên và khách hàng mua sách.
  • Phạm vi ứng dụng: Định hướng áp dụng cho các cửa hàng và doanh nghiệp kinh doanh sách quy mô vừa và nhỏ.
  • Thời gian và địa điểm thực hiện: Thực hiện trong khoảng thời gian hơn 1 tháng tại Viện Kỹ thuật – Công nghệ, Trường Đại học Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương (hoàn thành tháng 12/2021).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Đồ án ứng dụng quy trình kỹ thuật phần mềm hướng đối tượng kết hợp với các công nghệ nền tảng trong phát triển webserver mã nguồn mở.

1. Khung công nghệ và công cụ phát triển

  • Ngôn ngữ lập trình PHP: Sử dụng ngôn ngữ kịch bản chạy ở phía máy chủ (server-side) nhằm sinh mã HTML trên máy trạm (client). PHP chạy trên môi trường máy chủ web, tương thích với hệ điều hành Linux và mô hình LAMP.
  • Framework Laravel: Khung phát triển ứng dụng web mã nguồn mở cho PHP được phát triển bởi Taylor Otwell (ra mắt phiên bản đầu tiên năm 2011), đóng vai trò cấu trúc mã nguồn theo chuẩn và tối ưu hóa quá trình xây dựng các chức năng hệ thống.
  • Hệ quản trị cơ sở dữ liệu MySQL: Đóng vai trò là nơi lưu trữ dữ liệu tập trung và thực thi các truy vấn dữ liệu quan hệ cho toàn bộ hệ thống.
  • Máy chủ Web Apache: Tiếp nhận các yêu cầu (HTTP request) từ trình duyệt của người dùng, chuyển giao cho bộ tiền xử lý PHP và gửi trả kết quả phản hồi về trình duyệt.
  • Công cụ phát triển Visual Studio Code: Trình biên tập mã nguồn mở của Microsoft xây dựng trên nền tảng Electron và bộ soạn thảo Monaco, tích hợp công cụ kiểm lỗi (debug), kiểm soát phiên bản Git, tính năng làm nổi bật cú pháp (syntax highlighting) và tự động hoàn thành mã nguồn thông minh.

2. Phương pháp nghiên cứu và thiết kế hệ thống

  • Phương pháp thu thập và khảo sát: Thu thập thông tin từ nhu cầu thực tế của người dùng có sở thích đọc sách, kết hợp phân tích các yêu cầu nghiệp vụ quản trị tại điểm bán.
  • Phương pháp mô hình hóa UML:
    • Xây dựng biểu đồ ca sử dụng (Use Case Diagram) tổng quát và chi tiết để phân định ranh giới chức năng của từng tác nhân.
    • Lập bảng đặc tả chi tiết 14 Use Case bao gồm mục đích, tác nhân, điều kiện tiên quyết, luồng sự kiện chính (Basic flows) và luồng sự kiện phụ (Alternative flows).
    • Xây dựng hệ thống biểu đồ hoạt động (Activity Chart) và biểu đồ tuần tự (Sequence Diagram) để mô tả luồng điều khiển và sự tương tác giữa các đối tượng trong từng chức năng.
    • Thiết kế biểu đồ lớp (Class Diagram) và lược đồ cơ sở dữ liệu quan hệ để cấu trúc hóa các thực thể dữ liệu.

Thiết kế và triển khai

Hệ thống được thiết kế phân định rõ ràng giữa hai tác nhân chính: Khách hàng và Người quản lý, tương ứng với hai phân hệ Front-end và Back-end.

Tác nhân Quyền hạn và nghiệp vụ trong hệ thống Ghi chú
Khách hàng Đăng ký tài khoản, đăng nhập hệ thống, quản lý thông tin tài khoản cá nhân, xem sách, xem chi tiết sách, lọc và liệt kê danh mục sách, tìm kiếm sản phẩm, quản lý giỏ hàng, đặt hàng và thực hiện thanh toán hóa đơn trực tuyến. Không có quyền tự xóa tài khoản
Người quản lý Đăng nhập quản trị, quản lý phân quyền (thêm/sửa/xóa nhân viên, cấp quyền), quản lý kho sách (nhập hàng, cập nhật sách, lĩnh vực, thể loại, hãng sản xuất), quản lý nhà cung cấp, quản lý và xử lý đơn hàng/hóa đơn, tìm kiếm thông tin, theo dõi thống kê sản phẩm, doanh thu và bán hàng. Toàn quyền kiểm soát hệ thống

Hệ thống được thiết kế với 14 ca sử dụng (Use Case) cụ thể:

Mã UC Tên Use Case Mô tả chức năng Tác nhân thực hiện
UC1 Đăng nhập Đăng nhập vào hệ thống website Khách hàng, Người quản lý
UC2 Đăng ký Đăng ký tài khoản khách hàng mới Khách hàng
UC3 Tìm kiếm Tìm kiếm sách và thông tin cần thiết Khách hàng, Người quản lý
UC4 Xem trang chủ Xem các sản phẩm và chức năng nổi bật Khách hàng
UC5 Xem sách Xem danh sách tất cả các loại sách Khách hàng
UC6 Xem chi tiết sách Xem thông tin chi tiết từng cuốn sách Khách hàng
UC7 Liệt kê sách Lọc và phân loại sách theo danh mục/NXB Khách hàng
UC8 Quản lý tài khoản Xem và chỉnh sửa thông tin cá nhân, mật khẩu Khách hàng
UC9 Quản lý sách Thực hiện thêm, sửa, xóa thông tin sách Người quản lý
UC10 Quản lý phân quyền Thêm, sửa, xóa nhân viên và phân quyền Người quản lý
UC11 Quản lý nhà cung cấp Thêm, sửa, xóa thông tin nhà cung cấp Người quản lý
UC12 Quản lý hóa đơn Xem và xử lý đơn hàng cho khách Người quản lý
UC13 Quản lý giỏ hàng Thêm, sửa, xóa, cập nhật số lượng sách mua Khách hàng
UC14 Thống kê Thống kê số liệu sản phẩm, doanh thu, bán hàng Người quản lý

Cơ sở dữ liệu quan hệ của hệ thống được xây dựng trên MySQL với các bảng thực thể chính bao gồm:

  • Account: Lưu trữ thông tin tài khoản, tên đăng nhập, mật khẩu và quyền hạn.
  • Customer: Lưu trữ hồ sơ thông tin khách hàng (họ tên, địa chỉ, số điện thoại, email).
  • Product: Quản lý danh mục sách, giá thành, tác giả, thể loại, nhà xuất bản, số lượng tồn kho.
  • Order: Quản lý thông tin các đơn đặt hàng từ khách hàng.
  • Order_Details: Lưu trữ chi tiết các sản phẩm, số lượng và đơn giá trong từng đơn đặt hàng.

Ràng buộc thiết kế giao diện được đồ án xác định: giao diện đơn giản, trực quan, màu sắc nhẹ nhàng, không bố trí chi tiết thừa và sử dụng thống nhất phông chữ không chân.

Nội dung chính theo từng chương

Bố cục của báo cáo đồ án chuyên ngành được chia thành 4 chương chính như sau:

Chương 1: Tổng quan đề tài

Chương này giới thiệu tổng quan về đề tài xây dựng website bán sách cho Công ty Đông Nam Việt. Tác giả trình bày chi tiết về tính bức thiết của việc ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động kinh doanh, so sánh hiệu quả giữa phương thức quản lý bán sách truyền thống bằng giấy tờ và phương thức bán hàng trực tuyến qua website.

Chương 1 xác định rõ các yêu cầu về mặt chức năng cho hai đối tượng sử dụng (Khách hàng và Người quản lý), các ràng buộc về mặt thiết kế giao diện và định hình phạm vi áp dụng cho các cửa hàng vừa và nhỏ. Đồng thời, chương này giới thiệu tổng quan về nền tảng công nghệ được sử dụng bao gồm: ngôn ngữ lập trình PHP, web server Apache, hệ quản trị cơ sở dữ liệu MySQL, framework Laravel và công cụ soạn thảo mã nguồn Visual Studio Code.

Chương 2: Phân tích và thiết kế hệ thống

Chương 2 là trọng tâm kỹ thuật của đồ án, tập trung vào việc chuyển đổi các yêu cầu thực tế thành mô hình phần mềm chi tiết. Tác giả tiến hành phân tích tác nhân, xây dựng biểu đồ Use Case tổng quát và biểu đồ Use Case phân rã chi tiết cho người quản lý.

Nội dung chương trình bày bảng danh mục và bảng đặc tả chi tiết cho toàn bộ 14 Use Case (từ UC1 đến UC14), làm rõ luồng sự kiện chính và các nhánh xử lý ngoại lệ (Alternative flows) như: xử lý đăng nhập sai, thiếu thông tin đăng ký, lỗi lọc sách, hoặc trùng mã sách khi nhập liệu.

Bên cạnh đó, chương 2 xây dựng hệ thống biểu đồ động và biểu đồ tĩnh gồm:

  • Biểu đồ hoạt động (Activity chart): Mô tả chi tiết tiến trình thực hiện của các chức năng đăng nhập, đăng ký, tìm kiếm, xem trang chủ, xem sách/chi tiết sách, quản lý tài khoản, quản lý sách, quản lý phân quyền, nhà cung cấp, hóa đơn, giỏ hàng và thống kê.
  • Biểu đồ tuần tự (Sequence diagram): Mô tả sự tương tác theo thời gian giữa giao diện người dùng, bộ điều khiển và cơ sở dữ liệu cho các chức năng tương ứng.
  • Biểu đồ lớp (Class diagram) và Thiết kế cơ sở dữ liệu: Thể hiện cấu trúc các thực thể dữ liệu và lược đồ quan hệ giữa các bảng chính trong cơ sở dữ liệu như Account, Customer, Order, Order_Details, Product.

Chương 3: Giao diện phần mềm (Cài đặt và giao diện)

Chương 3 trình bày các kết quả xây dựng giao diện thực tế của website bán sách dựa trên bản thiết kế đã lập. Hệ thống giao diện được thể hiện qua các màn hình cụ thể:

  • Phân hệ người dùng (Khách hàng): Giao diện trang chủ hiển thị các danh mục sách nổi bật; Giao diện trang chi tiết sản phẩm cung cấp đầy đủ thông tin sách, tác giả, giá bán; Giao diện đăng ký tài khoản thành viên; Giao diện trang giỏ hàng cho phép cập nhật số lượng sách; Giao diện trang thanh toán đơn hàng.
  • Phân hệ quản trị (Người quản lý): Giao diện trang quản trị trung tâm; Giao diện quản lý đơn đặt hàng; Giao diện quản lý thông tin nhà cung cấp; Giao diện thêm mới danh mục sản phẩm; Giao diện cập nhật/liệt kê danh mục sản phẩm và giao diện quản lý danh mục tác giả.

Chương 4: Đánh giá kết quả và hướng phát triển

Chương 4 tổng kết quá trình thực hiện đồ án, đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ đặt ra. Tác giả rà soát danh sách các chức năng đã làm được và các chức năng chưa làm được, chỉ ra những ưu điểm về mặt giao diện dễ sử dụng, tính năng đầy đủ của một website thương mại điện tử cơ bản và những nhược điểm còn tồn tại do hạn chế về mặt thời gian thực hiện (hơn 1 tháng). Cuối cùng, chương đưa ra các đề xuất về hướng phát triển nhằm tiếp tục nâng cấp hệ thống trong tương lai.

Kết quả và đóng góp

1. Kết quả đạt được

  • Hoàn thành bản phân tích và thiết kế hệ thống thông tin bài bản với đầy đủ các mô hình chuẩn UML: biểu đồ Use Case, 14 bảng đặc tả Use Case chi tiết, các biểu đồ hoạt động, biểu đồ tuần tự và biểu đồ lớp.
  • Xây dựng thành công cơ sở dữ liệu quan hệ hoàn chỉnh trên hệ quản trị MySQL, đảm bảo tính toàn vẹn dữ liệu cho các thực thể người dùng, khách hàng, sản phẩm và đơn hàng.
  • Triển khai thành công ứng dụng website bán sách trên nền tảng PHP/Laravel, cung cấp giao diện trực quan cho cả người mua sách và người quản trị cửa hàng.
  • Thực hiện đầy đủ các quy trình cốt lõi của một hệ thống bán lẻ trực tuyến: từ khâu duyệt sách, tìm kiếm, đưa sản phẩm vào giỏ hàng, đặt mua đến khâu tiếp nhận đơn hàng, cập nhật sách và xuất báo cáo thống kê.

2. Đóng góp của đề tài

  • Cung cấp giải pháp số hóa quy trình kinh doanh và quản lý kho sách cho các cửa hàng vừa và nhỏ, thay thế phương thức quản lý sổ sách truyền thống dễ thất lạc và kém hiệu quả.
  • Rút ngắn thời gian tra cứu và tìm kiếm sách cho khách hàng, mở rộng kênh tương tác và tiếp cận độc giả trên môi trường mạng internet.
  • Đóng góp một mô hình đồ án chuyên ngành chuẩn mực cho sinh viên ngành Kỹ thuật phần mềm về phương pháp thiết kế và phát triển ứng dụng web thương mại điện tử.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

1. Hạn chế

  • Thời gian nghiên cứu và triển khai đồ án tương đối ngắn (khoảng hơn 1 tháng), dẫn đến một số chức năng chuyên sâu chưa được hoàn thiện triệt để.
  • Kiến thức và kinh nghiệm thực tế về lập trình và thiết kế của nhóm sinh viên còn hạn chế, hệ thống mới chỉ dừng lại ở mức bảo mật tương đối.
  • Còn một số chức năng nâng cao chưa thực hiện được như tác giả đã chỉ ra trong phần đánh giá của Chương 4.

2. Hướng nghiên cứu và phát triển tiếp

  • Cập nhật và nâng cấp hệ thống theo các xu hướng công nghệ mới nhằm tối ưu hóa hiệu năng và nâng cao trải nghiệm người dùng.
  • Tích hợp thêm các tính năng mở rộng như cổng thanh toán trực tuyến đa dạng, gợi ý sản phẩm thông minh và tối ưu hóa giao diện đa nền tảng.
  • Tăng cường các giải pháp bảo mật dữ liệu và an toàn thông tin cho hệ thống giao dịch trực tuyến.

Giá trị tham khảo

Báo cáo đồ án chuyên ngành này mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho các nhóm đối tượng sau:

  • Sinh viên ngành Kỹ thuật phần mềm và Công nghệ thông tin: Là tài liệu tham khảo trực tiếp về cấu trúc một bài báo cáo đồ án chuyên ngành, cách thức xây dựng các biểu đồ UML (Use Case, Activity, Sequence, Class diagrams) và quy trình đặc tả Use Case chi tiết.
  • Lập trình viên phát triển ứng dụng Web PHP/Laravel: Cung cấp tài liệu mẫu về việc phân tích nghiệp vụ, thiết kế cơ sở dữ liệu quan hệ cho các hệ thống bán hàng và thương mại điện tử cơ bản.
  • Chủ cửa hàng hoặc người quản lý các tiệm sách vừa và nhỏ: Tham khảo mô hình quy trình quản lý các thực thể trong kinh doanh sách (nhà cung cấp, sách, đơn hàng, phân quyền) khi có nhu cầu chuyển đổi số.

Câu hỏi thường gặp

1. Đề tài đồ án này do ai thực hiện và thuộc đơn vị đào tạo nào?
Đề tài được thực hiện bởi sinh viên Lê Đỗ Đức Thịnh (MSSV: 1824801030261) và Nguyễn Hồng Long (MSSV: 1824801030255), lớp D18PM04, ngành Kỹ thuật phần mềm, Viện Kỹ thuật – Công nghệ, Trường Đại học Thủ Dầu Một, dưới sự hướng dẫn của giảng viên Nguyễn Hữu Vĩnh (tháng 12/2021).

2. Công nghệ và công cụ chính được sử dụng để xây dựng website là gì?
Website được xây dựng dựa trên ngôn ngữ lập trình PHP, framework Laravel, hệ quản trị cơ sở dữ liệu MySQL, máy chủ web Apache (mô hình LAMP) và được lập trình trên công cụ Visual Studio Code.

3. Hệ thống phân chia quyền hạn của các tác nhân như thế nào?
Hệ thống gồm 2 tác nhân chính:

  • Khách hàng: Đăng ký, đăng nhập, quản lý tài khoản, xem sách, xem chi tiết, lọc sách, tìm kiếm, quản lý giỏ hàng và thanh toán đơn hàng (không được tự xóa tài khoản).
  • Người quản lý: Quản lý phân quyền (thêm/sửa/xóa nhân viên), quản lý sách (nhập hàng, thể loại, NXB), quản lý nhà cung cấp, xử lý hóa đơn và xem thống kê doanh thu/bán hàng.

4. Cơ sở dữ liệu của hệ thống bao gồm những bảng lưu trữ chính nào?
Cơ sở dữ liệu của hệ thống bao gồm các bảng chính: Account (tài khoản), Customer (khách hàng), Product (sách/sản phẩm), Order (đơn hàng) và Order_Details (chi tiết đơn hàng).

5. Các ràng buộc về mặt thiết kế giao diện của website được quy định ra sao?
Đồ án quy định giao diện phải hợp lý, rõ ràng, dễ sử dụng, màu sắc hài hòa và mềm mại; loại bỏ tối đa các chi tiết thừa và bắt buộc sử dụng phông chữ không chân (sans-serif) nhằm tạo sự thuận tiện cho người dùng.

Kết luận

Đồ án "Xây dựng Website bán sách cho Công ty Đông Nam Việt" của nhóm sinh viên Lê Đỗ Đức Thịnh và Nguyễn Hồng Long đã hoàn thành việc nghiên cứu, phân tích và cài đặt một hệ thống thương mại điện tử phục vụ quản lý và kinh doanh sách trực tuyến. Bằng việc ứng dụng ngôn ngữ PHP, framework Laravel và cơ sở dữ liệu MySQL, đề tài đã thiết kế đầy đủ 14 Use Case phục vụ hai nhóm tác nhân Khách hàng và Người quản lý. Mặc dù vẫn còn một số điểm cần cải tiến do hạn chế về thời gian thực hiện, đồ án đã mang lại giải pháp số hóa hiệu quả cho các cửa hàng sách quy mô vừa và nhỏ, đồng thời cung cấp tài liệu tham khảo học thuật đầy đủ về quy trình phát triển phần mềm hướng đối tượng.