Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0, phương thức kinh doanh trực tuyến đã trở thành một mô hình thương mại phổ biến và mang lại hiệu quả kinh tế cao. Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào thương mại giúp các đơn vị kinh doanh mở rộng thị trường, tiếp cận tệp khách hàng tiềm năng lớn hơn nhiều so với phương thức bán hàng truyền thống tại quầy. Đối với ngành bán lẻ dược phẩm, nhu cầu tìm kiếm thông tin thuốc, theo dõi giá cả, đặt mua sản phẩm cũng như tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe trực tuyến ngày càng gia tăng.

Khảo sát hiện trạng từ thực tiễn của các tác giả cho thấy, nhiều website bán dược phẩm trên thị trường vẫn còn tồn tại những hạn chế nhất định: cấu trúc hệ thống chưa thực sự linh hoạt để đáp ứng đa dạng các loại hình phân phối, giao diện và chức năng chưa tối ưu hóa trải nghiệm người dùng, và đặc biệt là đa số hệ thống chưa tích hợp tính năng thanh toán trực tuyến thuận tiện cho khách hàng. Nhằm giải quyết các bất cập này, đề tài "Xây dựng Website bán dược phẩm Central Pharmacy" được thực hiện nhằm cung cấp một giải pháp phần mềm hoàn chỉnh, phục vụ hoạt động bán hàng trực tuyến song song với bán hàng truyền thống cho nhà thuốc Central Pharmacy.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể của đề tài bao gồm:

  1. Đơn giản hóa quy trình bán hàng trực tuyến, hỗ trợ chuyển đổi từ hình thức bán lẻ dược phẩm truyền thống sang mô hình hiện đại dựa trên nền tảng công nghệ số.
  2. Xây dựng một hệ thống website có giao diện thân thiện, tương thích tốt với người dùng, hỗ trợ khách hàng tìm kiếm, chọn lựa và đặt mua các sản phẩm dược phẩm mong muốn một cách nhanh chóng.
  3. Cung cấp đầy đủ các công cụ quản trị dành cho chủ cơ sở kinh doanh nhằm kiểm soát hiệu quả toàn bộ quy trình bán hàng: từ quản lý danh mục sản phẩm, theo dõi đơn hàng và hóa đơn, tiếp nhận ý kiến phản hồi đến quản lý lịch hẹn tư vấn sức khỏe.
  4. Tích hợp đa dạng các phương thức thanh toán, bao gồm cả thanh toán trực tiếp khi nhận hàng và thanh toán trực tuyến.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Quy trình nghiệp vụ bán lẻ dược phẩm, quy trình quản lý đơn hàng, danh mục sản phẩm, tương tác khách hàng và phương thức giao dịch thanh toán trực tuyến trên nền tảng website.
  • Phạm vi nghiên cứu: Hệ thống phần mềm web phục vụ hoạt động vận hành của nhà thuốc Central Pharmacy. Đề tài được thực hiện dưới dạng tiểu luận môn học Phát triển mã nguồn mở tại Khoa Kỹ thuật – Công nghệ, Trường Đại học Thủ Dầu Một (tỉnh Bình Dương), hoàn thành vào tháng 7 năm 2021.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và mô hình ứng dụng

Đề tài dựa trên cơ sở lý thuyết về phát triển ứng dụng thương mại điện tử sử dụng nền tảng mã nguồn mở. Hệ thống website bán hàng được định nghĩa là một phân hệ phần mềm hỗ trợ doanh nghiệp và người tiêu dùng tương tác trong toàn bộ chuỗi phân đoạn bán hàng:

  • Phân hệ người mua (Khách hàng): Cung cấp các công cụ tra cứu thông tin sản phẩm (mặt hàng, đơn giá, số lượng tồn kho), quản lý giỏ hàng, đặt lịch hẹn trực tiếp với y bác sĩ tại nhà thuốc và thực hiện thanh toán hóa đơn.
  • Phân hệ người quản lý (Quản trị viên): Hỗ trợ kiểm soát, theo dõi tình hình bán hàng, duyệt hóa đơn, cập nhật thông tin sản phẩm và tiếp nhận báo cáo hoạt động kinh doanh nhanh chóng, chính xác.

Phương pháp nghiên cứu

Tác giả đã áp dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu kỹ thuật phần mềm chuẩn mực:

  • Phương pháp phân tích và tổng hợp: Đánh giá các tài liệu lý thuyết về quy trình bán hàng trực tuyến, cấu trúc phần mềm mã nguồn mở và các mô hình thiết kế hướng đối tượng (UML).
  • Phương pháp thu thập và thống kê thông tin: Khảo sát hiện trạng hoạt động bán hàng thực tế tại các cơ sở dược phẩm và các website thương mại hiện có để xác định các yêu cầu chức năng và phi chức năng.
  • Phương pháp thiết kế và xây dựng hệ thống: Sử dụng mô hình ca sử dụng (Use Case) và biểu đồ tuần tự (Sequence Diagram) để mô hình hóa hành vi hệ thống, kết hợp thiết kế cơ sở dữ liệu quan hệ và lập trình giao diện người dùng.

Nguồn dữ liệu

Dữ liệu nghiên cứu bao gồm các thông tin khảo sát thực tế về nhu cầu mua sắm dược phẩm, biểu mẫu quản lý danh mục thuốc, quy trình lưu trữ đơn hàng và thông tin tài khoản người dùng được chuẩn hóa trong hệ thống cơ sở dữ liệu.

Thiết kế và triển khai

Hệ thống được thiết kế và triển khai dựa trên các yêu cầu kỹ thuật và kiến trúc cụ thể đã được xác định qua quá trình khảo sát.

Công nghệ phát triển

Hệ thống sử dụng nền tảng phát triển web mã nguồn mở:

  • Ngôn ngữ lập trình: HTML (định dạng cấu trúc trang), JavaScript (xử lý tương tác phía client) và PHP (xử lý nghiệp vụ và truy xuất dữ liệu phía server).
  • Hệ quản trị cơ sở dữ liệu: MySQL được quản lý trực tiếp thông qua giao diện công cụ phpMyAdmin.

Phân tích yêu cầu chức năng và tác nhân hệ thống

Hệ thống xác định hai nhóm tác nhân (Actors) chính tham gia vào các quy trình nghiệp vụ:

Tác nhân (Actor) Vai trò Các chức năng chính
Khách hàng Người mua sắm dược phẩm và sử dụng dịch vụ - Đăng ký, đăng nhập tài khoản
- Xem thông tin chi tiết sản phẩm
- Thao tác với giỏ hàng (thêm, xóa sản phẩm)
- Thanh toán đơn hàng (trực tuyến hoặc trực tiếp)
- Gửi thông tin liên hệ và góp ý
- Đặt lịch hẹn tư vấn với y bác sĩ
Người quản trị Chủ nhà thuốc hoặc nhân viên quản lý - Đăng nhập tài khoản quản trị
- Quản lý sản phẩm (thêm, sửa, xóa sản phẩm)
- Quản lý và duyệt hóa đơn bán hàng
- Quản lý danh sách liên hệ của khách hàng
- Quản lý và xác nhận lịch hẹn tư vấn
- Quản lý tài khoản người dùng hệ thống

Thiết kế cơ sở dữ liệu

Cơ sở dữ liệu của website Central Pharmacy được thiết kế dưới dạng mô hình quan hệ gồm 7 bảng dữ liệu chính:

Tên bảng Ý nghĩa nghiệp vụ Các trường thông tin cơ bản
Users Lưu trữ thông tin tài khoản hệ thống Thông tin định danh, tên đăng nhập, mật khẩu, quyền truy cập của quản trị viên và người dùng
Water / Loại sản phẩm Danh mục phân loại các sản phẩm Mã loại sản phẩm, tên loại dược phẩm
Contact Lưu trữ thông tin phản hồi, liên hệ Họ tên khách hàng, số điện thoại, email, nội dung tin nhắn liên hệ
Type Thông tin thể loại/danh mục bổ trợ Mã thể loại, tên thể loại sản phẩm
bill Lưu trữ thông tin đơn hàng, hóa đơn Mã hóa đơn, mã khách hàng, ngày lập, tổng tiền, phương thức thanh toán, trạng thái duyệt
customer Lưu trữ thông tin cá nhân khách hàng Mã khách hàng, họ tên, địa chỉ nhận hàng, số điện thoại, email

Thiết kế biểu đồ tuần tự (Sequence Diagrams)

Các quy trình vận hành chính được mô hình hóa bằng 13 biểu đồ tuần tự chi tiết trong tài liệu:

  1. Đăng nhập hệ thống (cho cả khách hàng và quản trị viên).
  2. Quản lý thêm sản phẩm mới vào cơ sở dữ liệu.
  3. Xóa sản phẩm khỏi hệ thống.
  4. Sửa và cập nhật thông tin sản phẩm.
  5. Quản lý và xem chi tiết thông tin liên hệ từ khách hàng.
  6. Quản lý và xác nhận lịch hẹn tư vấn.
  7. Quản lý và duyệt hóa đơn đặt hàng.
  8. Xem thông tin chi tiết sản phẩm.
  9. Thêm sản phẩm vào giỏ hàng.
  10. Xóa sản phẩm trong giỏ hàng.
  11. Thanh toán hóa đơn (chọn hình thức thanh toán trực tiếp hoặc trực tuyến).
  12. Gửi thông tin liên hệ đến website.
  13. Đặt lịch hẹn khám/tư vấn tại nhà thuốc.

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI

Chương 1 trình bày tổng quan về bối cảnh chọn đề tài, tên đề tài "Xây dựng Website bán dược phẩm Central Pharmacy", cùng các mục đích và ý nghĩa thực tiễn. Tác giả nhấn mạnh việc ứng dụng công nghệ 4.0 nhằm đơn giản hóa quy trình bán hàng, nâng cao thu nhập cho chủ nhà thuốc và xây dựng một nền tảng có độ tương thích cao với người sử dụng. Bên cạnh đó, chương này cũng xác định rõ ba phương pháp nghiên cứu cốt lõi: phương pháp phân tích - tổng hợp; sưu tầm, nghiên cứu các phương pháp xây dựng hệ thống ứng dụng; thống kê và thu thập thông tin.

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT

Chương 2 phân tích bài toán thực tế của một website bán hàng trực tuyến, nhấn mạnh vai trò của hệ thống phần mềm trong việc kết nối trực tiếp thương hiệu của nhà thuốc đến người tiêu dùng. Tác giả chỉ ra rằng website bán hàng là một bộ phận thiết yếu trong hoạt động kinh doanh hiện đại, cho phép khách hàng theo dõi liên tục giá cả, mẫu mã và tình trạng sản phẩm. Hướng giải quyết được xác định là xây dựng một trang web chuyên biệt cho nhà thuốc Central Pharmacy, giúp tối ưu hóa thao tác quản lý hàng hóa và mở rộng kênh bán hàng trực tuyến có tích hợp thanh toán điện tử.

CHƯƠNG 3: PHÂN TÍCH THIẾT KẾ HỆ THỐNG

Chương 3 là phần trọng tâm về mặt kỹ thuật của tài liệu, bao gồm các nội dung chi tiết:

  • Khảo sát nhu cầu thực tế: Đánh giá các lỗ hổng của các website bán dược phẩm hiện tại (thiếu tính linh hoạt, thiếu thanh toán trực tuyến) để đưa ra yêu cầu xây dựng hệ thống mới.
  • Xác định yêu cầu chức năng và phi chức năng: Phân chia rõ ràng chức năng cho nhóm Khách hàng và nhóm Người quản trị; yêu cầu phi chức năng tập trung vào tính hiệu dụng (giao diện dễ tương tác, thân thiện).
  • Đặc tả Use Case: Trình bày danh sách 11 Use Case tổng quát, Use Case tổng thể và 15 bảng đặc tả chi tiết cho từng hành vi (tiền điều kiện, hậu điều kiện, luồng sự kiện chính từ Bước 1 đến Bước 6).
  • Mô hình hóa động: Trình bày 13 biểu đồ tuần tự chi tiết mô tả luồng trao đổi dữ liệu giữa Actor, Giao diện (Boundary), Điều khiển (Controller) và Cơ sở dữ liệu (Database).
  • Thiết kế cơ sở dữ liệu: Thiết kế lược đồ tổng quan và cấu trúc 7 bảng dữ liệu quan hệ (Users, Water, Contact, Type, bill, customer).

CHƯƠNG 4: GIAO DIỆN WEBSITE

Chương 4 giới thiệu chi tiết các công nghệ sử dụng để xây dựng giao diện và minh họa toàn bộ các màn hình chức năng của website:

  • Giao diện phía người dùng (Client): Giao diện đăng ký/đăng nhập (Hình 16), Trang chủ Home (Hình 17), Trang giới thiệu nhà thuốc (Hình 18), Trang danh mục tất cả sản phẩm (Hình 19), Trang gửi thông tin liên hệ (Hình 20), Trang giỏ hàng và màn hình thanh toán.
  • Giao diện phía quản trị (Admin): Giao diện trang chính quản lý (Hình 21), Trang quản lý người dùng user (Hình 22), Trang quản lý hóa đơn (Hình 23), Trang chi tiết hóa đơn (Hình 24), Trang quản lý danh sách phản hồi liên hệ (Hình 25) và Trang quản lý thông tin đặt lịch hẹn (Hình 26).

CHƯƠNG 5: TỔNG KẾT

Chương 5 tóm tắt các kết quả đạt được sau quá trình nghiên cứu và triển khai hệ thống, đồng thời đề xuất các hướng phát triển tiếp theo của đề tài nhằm hoàn thiện các tính năng phần mềm trong tương lai.

Kết quả và đóng góp

Kết quả đạt được

Đề tài đã hoàn thành việc nghiên cứu, phân tích, thiết kế và xây dựng thành công hệ thống website bán dược phẩm Central Pharmacy với các kết quả cụ thể:

  1. Xây dựng hoàn chỉnh mô hình Use Case và thiết kế hệ thống: Thiết lập danh mục 11 ca sử dụng chính, 15 bảng đặc tả luồng sự kiện và 13 biểu đồ tuần tự chuẩn hóa theo ngôn ngữ mô hình hóa UML.
  2. Thiết kế cơ sở dữ liệu quan hệ: Hoàn thiện lược đồ dữ liệu gồm 7 bảng quan hệ chính, đảm bảo lưu trữ toàn vẹn thông tin tài khoản, danh mục dược phẩm, khách hàng, hóa đơn và lịch hẹn.
  3. Triển khai giao diện và chức năng thực tế:
    • Hoàn thiện giao diện người dùng trực quan, hỗ trợ tìm kiếm thuốc, xem thông tin chi tiết, thao tác giỏ hàng và đặt hàng.
    • Cung cấp tính năng đặt lịch hẹn trực tuyến với y bác sĩ tại nhà thuốc, đáp ứng nhu cầu tư vấn y tế đặc thù của ngành dược.
    • Xây dựng bảng điều khiển quản trị cho phép thực hiện đầy đủ các thao tác Thêm, Sửa, Xóa sản phẩm; quản lý người dùng; theo dõi chi tiết và duyệt đơn hàng.
    • Tích hợp quy trình xử lý thanh toán với hai tùy chọn: thanh toán trực tuyến và thanh toán trực tiếp khi nhận hàng.

Đóng góp thực tiễn của đề tài

  • Giải pháp chuyển đổi số cho nhà thuốc: Cung cấp mô hình phần mềm bán lẻ dược phẩm ứng dụng công nghệ web mã nguồn mở (PHP, MySQL), giúp các nhà thuốc truyền thống có thể mở rộng mô hình kinh doanh online với chi phí triển khai tối ưu.
  • Kết hợp dịch vụ thương mại và tư vấn sức khỏe: Khác với các website bán lẻ thông thường, hệ thống tích hợp phân hệ đặt lịch hẹn tư vấn trực tiếp với y bác sĩ, nâng cao tính chuyên môn và độ tin cậy của mô hình nhà thuốc điện tử.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

  • Hệ thống được phát triển trong khuôn khổ môn học Phát triển mã nguồn mở nên phạm vi chức năng quản trị còn ở mức cơ bản, chưa tích hợp các thuật toán gợi ý sản phẩm tự động hoặc phân tích dữ liệu bán hàng nâng cao.
  • Cấu trúc cơ sở dữ liệu ở một số bảng danh mục còn ở dạng đơn giản, cần được chuẩn hóa tối ưu hơn cho các hệ thống chuỗi nhà thuốc quy mô lớn.

Hướng phát triển tiếp

Được xác định tại Chương 5 của tài liệu, hệ thống có các hướng mở rộng và hoàn thiện:

  1. Nâng cấp các tính năng quản lý chuyên sâu, bổ sung các báo cáo thống kê doanh thu đa chiều theo thời gian thực.
  2. Tích hợp thêm các cổng thanh toán điện tử chuyên nghiệp và các đơn vị vận chuyển tự động.
  3. Tăng cường khả năng bảo mật thông tin tài khoản và dữ liệu giao dịch y tế của khách hàng.
  4. Phát triển ứng dụng tương thích trên đa nền tảng di động để tối ưu trải nghiệm người dùng.

Giá trị tham khảo

Báo cáo tiểu luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

  • Sinh viên ngành Công nghệ thông tin và Kỹ thuật phần mềm: Là tài liệu mẫu phục vụ học tập các học phần liên quan đến Phát triển mã nguồn mở, Phân tích thiết kế hệ thống thông tin, Lập trình ứng dụng Web với PHP và MySQL.
  • Người học cần tham khảo quy trình phân tích thiết kế: Phần đặc tả chi tiết các Use Case và biểu đồ tuần tự (Chương 3) cung cấp khung phương pháp rõ ràng, bài bản cho việc mô hình hóa các hệ thống thương mại điện tử vừa và nhỏ.
  • Các nhà thuốc và đơn vị kinh doanh dược phẩm: Cung cấp tài liệu tham khảo về cấu trúc chức năng và luồng xử lý nghiệp vụ khi có nhu cầu triển khai kênh bán hàng và tư vấn y tế trực tuyến.

Câu hỏi thường gặp

1. Website Central Pharmacy sử dụng công nghệ và hệ quản trị cơ sở dữ liệu nào để phát triển?
Website được phát triển bằng các ngôn ngữ lập trình web bao gồm HTML, JavaScript và PHP. Cơ sở dữ liệu của hệ thống được xây dựng trên nền tảng MySQL và được quản lý thông qua công cụ phpMyAdmin.

2. Hệ thống hỗ trợ những phương thức thanh toán nào cho khách hàng?
Hệ thống hỗ trợ hai phương thức thanh toán chính tại bước đặt hàng: thanh toán trực tuyến (khách hàng nhập thông tin thanh toán trên hệ thống) và thanh toán trực tiếp (thực hiện chi trả khi sản phẩm được giao đến tay khách hàng).

3. Khách hàng có thể sử dụng những tính năng nào ngoài việc mua dược phẩm?
Bên cạnh chức năng tra cứu thông tin và mua sản phẩm thông qua giỏ hàng, khách hàng có thể gửi thông tin liên hệ/phản hồi trực tiếp tới website và thực hiện đặt lịch hẹn trực tuyến để gặp gỡ, nhận tư vấn trực tiếp từ các y bác sĩ làm việc tại nhà thuốc.

4. Phân hệ quản trị viên (Admin) cung cấp những công cụ quản lý cụ thể nào?
Người quản trị được cung cấp hệ thống quản lý toàn diện bao gồm: quản lý tài khoản người dùng, quản lý danh mục sản phẩm (thêm mới, chỉnh sửa thông tin, xóa sản phẩm), quản lý và duyệt danh sách hóa đơn đơn hàng, quản lý phản hồi liên hệ của khách hàng và quản lý danh sách lịch hẹn tư vấn.

5. Cơ sở dữ liệu của hệ thống Central Pharmacy gồm những bảng chính nào?
Cơ sở dữ liệu của hệ thống gồm 7 bảng quan hệ chính được thiết kế chi tiết trong Chương 3: Bảng thông tin tài khoản (Users), Bảng loại sản phẩm (Water), Bảng liên hệ (Contact), Bảng thông tin bàn/thể loại (Type), Bảng thông tin hóa đơn (bill) và Bảng thông tin khách hàng (customer).

Kết luận

Báo cáo tiểu luận môn học "Xây dựng Website bán dược phẩm Central Pharmacy" của sinh viên Nguyễn Gia Bảo và Lê Minh Hưng (Trường Đại học Thủ Dầu Một) đã trình bày đầy đủ quy trình xây dựng một ứng dụng thương mại điện tử chuyên ngành dược. Đề tài hoàn thành việc khảo sát hiện trạng, phân tích yêu cầu, đặc tả các Use Case, mô hình hóa luồng nghiệp vụ bằng biểu đồ tuần tự và thiết kế cơ sở dữ liệu quan hệ hoàn chỉnh. Hệ thống phần mềm đã được hiện thực hóa với đầy đủ giao diện người dùng và bảng điều khiển quản trị, đáp ứng tốt nhu cầu mua sắm dược phẩm, đặt lịch hẹn y tế và quản lý bán hàng đa kênh.