CHƯƠNG 1: GACH GRANITE - SAN PHAM CUA NGÀNH GACH OP LÁT - VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XÂY DUNG THƯƠNG HIỆU 1.1 TÓM LƯỢC QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH NGÀNH GẠCH ỐP LÁT 1.1 Quá trình hình thành ngành gạch ốp lát trên thế giới Gạch ốp lát là loại vật liệu truyền thống có thể tìm thấy trong mọi công trình kiến trúc cổ, từ nhà ở đến các công trình công cộng. Xuôi dòng lịch sử, gạch ốp lát đã được sử dụng từ trước Công Nguyên tại vùng Cận Đông và Viễn Đông. Người La Mã cổ đại đã giới thiệu cách thức làm gạch tại Tây Âu khi họ chiếm đóng vùng lãnh thổ này. Tuy nhiên, nghệ thuật này bị thất lạc tại Châu Âu trong nhiều thế kỷ, cho đến Thế kỷ 12 khi cha cố thuộc dòng Xitơ phát triển một phương pháp của nghệ thuật làm gạch nung để lát sàn nhà thờ.
Nhưng kỹ thuật này một lần nữa bị mất trong Thế ky 16 sau thời kỳ Phục Hưng. Ngoại trừ gạch trang trí được làm từ Thổ Nhĩ Kỳ và Trung Đông, gạch men lát nền không được sản xuất tại Châu Âu một lần nữa cho đến giữa Thế kỷ 19. Nền công nghiệp sản xuất gạch ốp lát hiện đại được phát triển bởi Herbert Minton vào năm 1843 tại Anh Quốc. Mặc dù còn khá đắt, chúng vẫn là loại vật liệu lát nền được sử dụng phổ biến tại rất nhiều công trình vào cuối Thế kỷ 19.
Trong thế kỷ 20, sau các cuộc Chiến tranh Thế giới I và Chiến tranh Thế giới II liên tiếp xay ra, các thành phố bị tan phá đã trở thành các công trường xây dựng khổng 16 và công cuộc tái thiết này kéo dài trong hàng thập kỷ. Chính điều đó đã thúc đẩy sự phát triển nhanh chóng của các ngành công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng, trong đó có ngành gạch ốp lát. Ngày nay, công nghệ sản xuất gạch ốp lát đã có bước tiến vượt bậc. Những kỹ thuật sản xuất gạch ốp lát tiên tiến đã cho ra đời những sản phẩm mới như gạch cement, gạch men mờ, gạch granite nhân tạo, gạch dán gỗ, gạch làm bằng chất liệu tổng hợp.
Các nhà sản xuất gach ốp lát không chỉ nhắm đến đáp ứng cho nhu cầu trên thị trường nội địa mà còn hướng ra thị trường xuất khẩu. Trong 15 năm trở lại đây, cùng với quá trình toàn cầu hóa, nhiều tập đoàn san xuất gạch ốp lát như: Sacmi, Barbieri & Tarozzi, Sibelco, Ferro, Johnson Matthey Ceramics, Imerys, với thế mạnh về công nghệ, đã mở rộng cơ sở sản xuất ở Châu Phi, Chau A, Châu My La tinh để tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có, chi phí nhân công thấp; đồng thời, khai thác các thị trường bản sứ đầy tiềm năng với giá cả cạnh tranh hơn vì hạn chế được chỉ phí vận chuyển.2 Quá trình hình thành ngành gạch ốp lát Việt Nam Khoa học khảo cổ cho thấy, gach ốp lát cổ Việt Nam, mà tién thân của nó, là những viên gạch lát nền bằng gạch nung đã có từ thời Tiền Lê ở Thế kỷ Thứ 10 được khai quật dưới chân Thành Hoa Lư. Từ thời Lý - Trần (Thế kỷ 11-14) đến thời Hậu Lê (Thế kỷ 15-17), ngành gạch ốp lát thủ công Việt Nam đã có sự phát triển rất rực rỡ. Những khai quật tại khu Quần Ngựa năm 1900 và mới đây tại Hoàng Thành Thăng Long (Hà Nội) đã chứng minh hùng hồn những thành tựu huy hoàng của ngành gạch ốp lát Việt Nam cổ xưa của ông cha ta như những tác phẩm điêu khắc độc đáo bằng đất nung, những viên gạch lát nền nhà, cung điện, đường xá có khắc rõ niên đại cụ thể do những bàn tay khéo léo của người thợ thủ công Việt Nam làm ra.
(Xem Phu lục 1) Song rất đáng tiếc, qua các thời đại phong kiến thống trị, việc bế quan tỏa cảng, việc giao thương với nước ngoài bị hạn chế. Đặc biệt thời kỳ Pháp thuộc vào cuối Thế ky 19, nhằm hạn chế sự phát triển nên kinh tế đất nước, bọn Thực dân Pháp với ý dé biến nước ta thành một thị trường tiêu thụ để dễ bể bóc lột lao động và tài nguyên. Do đó, chúng đã tìm mọi cách kìm hãm sự phát triển nền sản xuất công nghiệp còn non trẻ và bóp chết nên sản xuất tiểu thủ công nghiệp của nước ta; trong đó có ngành gạch ốp lát đã nhỏ bé, song lại manh mún, nghèo nàn và lạc hậu. Cách mạng Tháng Tám thành công, chúng ta dành được độc lập.
Song chẳng bao lâu, đất nước buộc phải bước vào cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và tiếp đến chống đế quốc Mỹ kéo dài suốt 30 năm. Sau khi hòa bình lập lại, đất nước thống nhất với một nền kinh tế bị chiến tranh tàn phá nặng nề kiệt quệ, cộng với chính sách bao vây kinh tế của đế quốc Mỹ và sự phá hoại của bọn phản động lưu vong ở nước ngoài. Nhân dân ta gặp vô vàn khó khăn. Song dưới sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, đất nước ta dần chuyển mình, từng bước phục hồi và phát triển.
Từ năm 1986 khi đất nước chuyển qua thời kỳ mở cửa, nên kinh tế nước nhà có nhiều chuyển biến khởi sắc, tình hình chính trị ngày càng ổn định và cuộc sống người dân cải thiện đáng kể. Nhu câu xây dựng kiến thiết lại đất nước trở nên bức thiết và mạnh mẽ hơn bao giờ hết với các công trình dau tư từ vốn nhà nước và vốn đầu tư nước ngoài. Bên cạnh đó, nhu cầu cải thiện nhà ở sau thời gian dài xuống cấp, cũng như xây mới ở lĩnh vực dân dụng thật sự bùng nổ. Song song đó là nhu cầu vật liệu xây dựng các loại trở nên cấp thiết vì năng lực sin xuất trong nước còn quá nghèo nàn và kém chất lượng.
Trong ngành san xuất gạch ốp lát, thời gian đầu mở cửa cũng chính là giai đoạn thăng hoa của nghề sản xuất gạch hoa (Miễn Nam gọi là gạch bông) làm bằng cement. Nét đẹp thẩm mỹ, độ bén kỹ thuật và trọng lượng nặng nề của gạch hoa đã nhanh chóng bộc lộ khiếm khuyết của mình trước một loại vật liệu khá mới lạ đối với người dân Việt Nam, đó là gạch gốm (Miễn Nam gọi là gạch men). Cho đến cuối năm 1993, gạch ốp lát nhập khẩu từ Trung Quốc chiếm ưu thế hau như tuyệt đối do giá thành vừa túi tiền của người tiêu dùng (khoảng 40. Mức sống người dân dân được cải thiện, xu hướng tiêu thụ hàng chất lượng cao dân dan đẩy thị phan gạch ốp lát Trung Quốc tụt giảm, thay vào đó là các sản phẩm gạch ốp lát nhập khẩu từ Ý, Tây Ban Nha, Đài Loan, Thái Lan, Indonesia, Malaysia.
Với chủ trương và chính sách đúng đắn của Đảng và Nhà nước trong việc khuyến khích, kích thích tiềm lực của những nhà đầu tư trong nước và kêu gọi những nhà đầu tư nước ngoài bỏ vốn đâu tư vào nước ta. Bộ Xây Dựng chỉ đạo cho Tổng Công ty Thủy tinh và Gốm xây dựng Việt Nam tự vay vốn trong nước và nước ngoài để đầu tư sản xuất gạch men chất lượng cao theo công nghệ hiện đại của Italia. Năm 1994, Nhà máy gốm Hữu Hưng (nay là Công ty Gạch ốp lát Hà Nội) đã đầu tư một dây chuyển sản xuất gạch men (ceramic) của Công ty Velko - Italia với công suất 1 triệu m”/năm, đánh dấu bước chân đâu tiên của các doanh nghiệp Việt Nam trong lĩnh vực này. Tiếp đó, Nhà máy Gạch men Thanh Thanh (khu công nghiệp Biên Hòa) cũng đã dau tư thêm một dây chuyển gach men công suất 1 triệu m”/năm.
Sau đó, lần lượt các doanh nghiệp trong nước và kể cả đầu tư nước ngoài tại Việt Nam cho ra đời các sin phẩm gach men chất lượng cao như: Taicera, Gạch Bông số 1, Đồng Tâm, King Minh. Tháng 11/1996, gạch ốp lát granite nhân tạo lần đầu tiên được sản xuất tại Việt Nam do Công ty Thạch Bàn sản xuất trên dây chuyển hiện đại của Italia với công suất thiết kế 1 triệu m”/năm. Với những đặc tính nổi trội về độ cứng, không thấm nước, lớp men chống được mài mòn, gạch granite đã đáp ứng nhu câu của thị trường gạch cao cấp; giá bán ban đầu khá cao: 150. Năm 2001, trên thị trường đã góp mặt thêm sản phẩm gach granite của ba công ty: Taicera, White Horse, Đồng Tâm, nâng tổng sản lượng sản xuất đạt khoảng 5 triệu m”/năm.
Đến năm 2004, số nhà máy sản xuất gạch granite đã lên đến 11 nhà máy với công suất sản xuất là 31 triệu m”/năm. Sản xuất gạch ốp lát được xem là một trong những ngành công nghiệp non trẻ có tốc độ đầu tư, phát triển và tăng trưởng rất nhanh. Chỉ sau vài năm đầu tư mạnh mẽ, đến thời điểm này, Việt Nam đã vươn lên đứng thứ 3 (sau Indonesia và Thái Lan) trong khu vực ASEAN và đứng thứ 9 thế giới về sản lượng sản xuất gạch ốp lát. Công nghệ san xuất gach ốp lát Việt Nam không thua kém so với công nghệ sản xuất gạch ốp lát trong khu vực Hiện nay, với 43 nhà máy, tổng công suất thiết kế sản xuất gạch ốp lát trên toàn quốc đạt 169,5 triệu m”/năm (nguồn từ Hiệp Hội Gốm sứ Xây dựng Việt Nam).
Sự phát triển này không chỉ đáp ứng được nhu cầu san xuất trong nước mà còn dan thay thế được các sản phẩm nhập khẩu. Tuy nhiên, nhu cầu của thị trường nội địa chỉ xấp xỉ 120 triệu m”/năm đã gây nên mất cân đối trong ngành sản xuất gạch ốp lát, tạo lượng tồn kho lớn trong các nhà máy và công suất hoạt động chỉ khai thác ở mức 60-75% công suất thiết kế. Bảng 1: Sản lượng sản xuất gạch ốp lát của Việt Nam (1.000 mŸ) 6 tháng Năm 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 đầu 2005 Sản lượng 17588 29,800 49328 67,828 82837 96,588 126,265 62,651 Tốc độ tăng 69% 66% 38% 22% 17% 31% trưởng (%) (Nguồn: Tổng cục Thống kê Việt Nam) Hình 1: Biểu đồ Sản lượng sản xuất gạch ốp lát của Việt Nam Ngàn m? 140,000 120,000 100,000 | §0,000 60,000 | 40,000 20,000 Đối với hang nhập khẩu, từ thời điểm 1/7/2003, gach ốp lát Việt Nam phải đối mặt với sức cạnh tranh của các sản phẩm từ các nước đứng đầu ngành gạch ốp lát trong khu vực như: Indonesia, Thái Lan, Malaysia khi tham gia vào lộ trình cắt giảm thuế AFTA. Tuy nhiên, do cung đang vượt cầu nên hầu hết các doanh nghiệp đã chủ động giảm giá với mức giảm bình quân 20%.
Các loại gạch men, gạch granite giảm 6.500 déng/m? so với trước, chi còn trung bình 56.000 déng/m’ (gạch men) và khoảng 68.