Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Xã Đồng Sơn, Thành Phố Bắc Giang

Luận văn thạc sĩ về xây dựng nông thôn mới tại xã Đồng Sơn, thành phố Bắc Giang, phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển bền vững.

• Tác giả: Dương Hoàng Cầm
• Người hướng dẫn: PGS, TS. Trần Đình Thiên
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Xã Đồng Sơn, Bắc Giang: Thực Trạng và Giải Pháp
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
• 1.1. Cơ sở lý luận về xây dựng nông thôn mới
• 1.2. Kinh nghiệm xây dựng nông thôn mới ở một số xã đã thành công
• 1.2.1. Bài học kinh nghiệm
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TẠI XÃ ĐỒNG SƠN, THÀNH PHỐ BẮC GIANG
• 2.1. Những nhân tố ảnh hưởng đến xây dựng NTM tại xã Đồng Sơn
• 2.2. Thực trạng xây dựng nông thôn mới tại xã Đồng Sơn
• 2.3. Đánh giá chung công tác xây dựng nông thôn mới tại xã Đồng Sơn
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CÁC TIÊU CHÍ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TẠI XÃ ĐỒNG SƠN, THÀNH PHỐ BẮC GIANG
• 3.1. Bối cảnh và yêu cầu của việc xây dựng nông thôn mới tại xã Đồng Sơn
• 3.2. Định hướng nâng cao chất lượng các tiêu chí xây dựng NTM tại xã Đồng Sơn
• 3.3. Giải pháp nâng cao chất lượng các tiêu chí xây dựng NTM
• 3.4. Một số kiến nghị
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Xã Đồng Sơn

Xây dựng nông thôn mới là một trong những mục tiêu quan trọng trong chính sách phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam. Tại xã Đồng Sơn, Bắc Giang, chương trình này không chỉ nhằm nâng cao đời sống vật chất mà còn cải thiện chất lượng cuộc sống tinh thần của người dân. Việc thực hiện xây dựng nông thôn mới tại đây đã được triển khai từ năm 2011, với nhiều kết quả tích cực nhưng cũng không ít thách thức.

1.1. Định Nghĩa và Ý Nghĩa Của Xây Dựng Nông Thôn Mới

Xây dựng nông thôn mới không chỉ là cải thiện cơ sở hạ tầng mà còn là nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Chương trình này bao gồm nhiều tiêu chí như phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và giữ gìn văn hóa truyền thống.

1.2. Lịch Sử và Quá Trình Triển Khai Tại Đồng Sơn

Từ năm 2011, xã Đồng Sơn đã bắt đầu thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới. Qua các giai đoạn, nhiều tiêu chí đã được hoàn thành, tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết để đạt được mục tiêu toàn diện.

II. Thực Trạng Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Xã Đồng Sơn

Thực trạng xây dựng nông thôn mới tại xã Đồng Sơn hiện nay cho thấy nhiều kết quả khả quan nhưng cũng tồn tại không ít khó khăn. Cơ sở hạ tầng đã được cải thiện, nhưng chất lượng cuộc sống của người dân vẫn chưa đồng đều.

2.1. Những Thành Tựu Đạt Được Trong Xây Dựng Nông Thôn Mới

Xã Đồng Sơn đã hoàn thành nhiều tiêu chí như đường giao thông, trường học và trạm y tế. Những thành tựu này đã góp phần nâng cao đời sống vật chất cho người dân.

2.2. Những Thách Thức Cần Khắc Phục

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng xã Đồng Sơn vẫn đối mặt với nhiều thách thức như thu nhập của người dân còn thấp, tỷ lệ hộ nghèo vẫn cao và sự tham gia của cộng đồng trong các hoạt động xây dựng nông thôn mới còn hạn chế.

III. Giải Pháp Nâng Cao Chất Lượng Xây Dựng Nông Thôn Mới

Để nâng cao chất lượng xây dựng nông thôn mới tại xã Đồng Sơn, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này không chỉ tập trung vào phát triển kinh tế mà còn chú trọng đến việc nâng cao đời sống tinh thần của người dân.

3.1. Đầu Tư Cải Thiện Hạ Tầng Kinh Tế

Cần tăng cường đầu tư vào hạ tầng giao thông, điện, nước sạch và các cơ sở vật chất khác để tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế và nâng cao chất lượng cuộc sống.

3.2. Phát Triển Kinh Tế Địa Phương

Khuyến khích phát triển các mô hình kinh tế mới, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ để tạo ra việc làm và tăng thu nhập cho người dân.

3.3. Tăng Cường Sự Tham Gia Của Cộng Đồng

Cần tạo điều kiện cho người dân tham gia vào quá trình xây dựng nông thôn mới, từ đó nâng cao ý thức và trách nhiệm của họ đối với cộng đồng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Tại Đồng Sơn

Các kết quả nghiên cứu về xây dựng nông thôn mới tại xã Đồng Sơn đã chỉ ra nhiều bài học quý giá. Những ứng dụng thực tiễn từ các mô hình thành công có thể được nhân rộng ra các địa phương khác.

4.1. Các Mô Hình Thành Công Trong Xây Dựng Nông Thôn Mới

Một số mô hình như hợp tác xã nông nghiệp, du lịch sinh thái đã mang lại hiệu quả cao, giúp nâng cao thu nhập cho người dân và phát triển kinh tế địa phương.

4.2. Bài Học Kinh Nghiệm Từ Các Địa Phương Khác

Nghiên cứu các mô hình thành công từ các xã khác có thể giúp xã Đồng Sơn rút ra bài học và áp dụng vào thực tiễn, từ đó nâng cao hiệu quả xây dựng nông thôn mới.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Đồng Sơn

Kết luận về quá trình xây dựng nông thôn mới tại xã Đồng Sơn cho thấy cần có sự quyết tâm và đồng lòng từ cả chính quyền và người dân. Tương lai của chương trình này phụ thuộc vào việc thực hiện các giải pháp đã đề ra.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Xây Dựng Nông Thôn Mới

Xây dựng nông thôn mới không chỉ là nhiệm vụ của chính quyền mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội. Sự tham gia của người dân là yếu tố quyết định cho sự thành công của chương trình.

5.2. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Cần tiếp tục đẩy mạnh các giải pháp phát triển bền vững, gắn kết giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Xây dựng nông thôn mới (NTM) là một trong những mục tiêu chiến lược của Đảng và Nhà nước Việt Nam nhằm phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân nông thôn. Theo Nghị quyết số 26-NQ/TƯ ngày 5/8/2008, chương trình xây dựng NTM đòi hỏi sự phát triển đồng bộ về kết cấu hạ tầng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát triển văn hóa, bảo vệ môi trường và giữ vững an ninh trật tự. Tại Việt Nam, khoảng 65,5% dân số sinh sống ở khu vực nông thôn, trong đó gần 60% lao động làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp, cho thấy tầm quan trọng của chương trình đối với sự phát triển bền vững của đất nước.

Luận văn tập trung nghiên cứu thực trạng và giải pháp xây dựng NTM tại xã Đồng Sơn, thành phố Bắc Giang trong giai đoạn 2015-2017. Xã Đồng Sơn có diện tích tự nhiên 827 ha, với điều kiện tự nhiên thuận lợi cho phát triển nông nghiệp, dịch vụ thương mại và du lịch sinh thái. Tuy nhiên, thu nhập chủ yếu từ nông nghiệp còn thấp, đời sống vật chất và tinh thần của người dân chưa được nâng cao tương xứng với tiềm năng. Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng xây dựng NTM tại địa phương, xác định các nhân tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng các tiêu chí xây dựng NTM, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn quan trọng trong việc hỗ trợ chính quyền địa phương và các bên liên quan hoạch định chính sách, nâng cao hiệu quả triển khai chương trình xây dựng NTM, đồng thời đóng góp vào hệ thống lý luận về phát triển nông thôn mới tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về phát triển nông thôn mới, bao gồm:

• Lý thuyết phát triển bền vững: Nhấn mạnh sự cân bằng giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và phát triển xã hội, làm cơ sở cho xây dựng NTM toàn diện.
• Lý thuyết quản lý nhà nước và phát triển kinh tế địa phương: Tập trung vào vai trò của chính quyền địa phương trong việc hoạch định chính sách, huy động nguồn lực và tổ chức thực hiện chương trình xây dựng NTM.
• Mô hình xây dựng NTM theo Bộ tiêu chí quốc gia: Bao gồm 19 tiêu chí thuộc 5 nhóm chính: quy hoạch, hạ tầng kinh tế - xã hội, kinh tế và tổ chức sản xuất, văn hóa - xã hội - môi trường, hệ thống chính trị. Mô hình này được điều chỉnh phù hợp với đặc điểm vùng Trung du miền núi phía Bắc, nơi xã Đồng Sơn tọa lạc.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: nông thôn mới, phát triển kinh tế nông thôn, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, vai trò chủ thể của người dân trong xây dựng NTM, và quản lý nguồn lực xây dựng NTM.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận hệ thống, chủ nghĩa duy vật biện chứng và lịch sử, kết hợp các phương pháp nghiên cứu định lượng và định tính:

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thống kê chính thức của UBND xã Đồng Sơn và các cơ quan quản lý nhà nước giai đoạn 2015-2017; báo cáo, tài liệu liên quan đến xây dựng NTM; khảo sát thực tế tại địa phương.
• Phương pháp thu thập số liệu: Điều tra, tổng hợp số liệu thứ cấp từ các báo cáo, tài liệu đã công bố; phỏng vấn cán bộ quản lý và người dân địa phương để thu thập thông tin định tính.
• Phân tích số liệu: Sử dụng phần mềm Excel để xử lý và phân loại số liệu theo các chỉ tiêu phát triển kinh tế, xã hội, cơ sở hạ tầng và môi trường.
• Phương pháp so sánh: So sánh định lượng giữa các năm 2015, 2016 và 2017 để đánh giá sự thay đổi trước và sau khi thực hiện chương trình xây dựng NTM; so sánh định tính các chỉ tiêu xã hội và môi trường.
• Phương pháp thống kê kinh tế: Áp dụng các chỉ tiêu tổng hợp như số tuyệt đối, số tương đối, số bình quân để mô tả và phân tích thực trạng phát triển kinh tế - xã hội.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các số liệu thống kê và các cán bộ, người dân liên quan tại xã Đồng Sơn trong giai đoạn nghiên cứu. Phương pháp chọn mẫu dựa trên tính đại diện và khả năng thu thập thông tin chính xác, nhằm đảm bảo kết quả nghiên cứu có tính khách quan và khả thi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tiến độ xây dựng NTM tại xã Đồng Sơn: Đến năm 2017, xã đã hoàn thành 14/19 tiêu chí xây dựng NTM theo Bộ tiêu chí quốc gia, đạt khoảng 74% mục tiêu. Thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn đạt khoảng 45 triệu đồng/người/năm, tăng 15,7% so với năm 2016. Tỷ lệ hộ nghèo giảm còn 1,3%, giảm 0,4% so với năm trước.

2. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế: Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng công nghiệp hóa - hiện đại hóa, với thu nhập từ thương mại dịch vụ đạt 96 tỷ đồng năm 2017, tăng 15,7% so với năm 2016. Thu nhập từ nông nghiệp giảm nhẹ 8% do diện tích gieo cấy giảm 5 ha và năng suất lúa giảm nhẹ.

3. Phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội: Hệ thống giao thông nông thôn được cải thiện đáng kể, với 100% đường giao thông liên xã, liên thôn được cứng hóa. Hệ thống điện đạt chuẩn, tỷ lệ hộ sử dụng điện thường xuyên đạt trên 98%. Các công trình văn hóa, giáo dục, y tế được đầu tư nâng cấp, 3/3 trường học đạt chuẩn quốc gia.

4. Nguồn nhân lực và quản lý: Đội ngũ cán bộ xã có trình độ học vấn và chuyên môn được nâng cao, tuy nhiên tỷ lệ cán bộ có trình độ đại học và năng lực quản lý còn hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả triển khai chương trình. Ban Quản lý xây dựng NTM xã hoạt động hiệu quả với 19 thành viên, phối hợp chặt chẽ với các tiểu ban thôn.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy xã Đồng Sơn đã đạt được nhiều tiến bộ trong xây dựng NTM, đặc biệt là trong phát triển hạ tầng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Việc tăng thu nhập bình quân đầu người và giảm tỷ lệ hộ nghèo phản ánh hiệu quả của các chính sách phát triển kinh tế nông thôn và huy động nguồn lực địa phương. So sánh với các xã điểm xây dựng NTM khác như Tân Thịnh (Bắc Giang) và Tân Chi (Bắc Ninh), Đồng Sơn có tiến độ tương đối nhưng vẫn còn khoảng cách về chất lượng và đa dạng mô hình sản xuất.

Nguyên nhân của những hạn chế chủ yếu do năng lực quản lý của cán bộ cơ sở chưa đồng đều, nhận thức và sự tham gia của người dân chưa phát huy tối đa, cùng với những khó khăn về điều kiện tự nhiên như địa hình phức tạp, diện tích đất nông nghiệp chưa được khai thác hiệu quả. Các số liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng thu nhập, bảng so sánh tỷ lệ hoàn thành tiêu chí NTM qua các năm, và biểu đồ cơ cấu kinh tế để minh họa rõ nét sự chuyển dịch.

Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu trước đây về xây dựng NTM tại các địa phương miền núi phía Bắc, nhấn mạnh vai trò của sự phối hợp giữa chính quyền và cộng đồng dân cư, cũng như tầm quan trọng của việc nâng cao năng lực cán bộ và phát huy vai trò chủ thể của người dân trong xây dựng NTM.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng cán bộ cơ sở: Nâng cao trình độ chuyên môn, năng lực quản lý và kỹ năng vận động quần chúng cho đội ngũ cán bộ xã và thôn, nhằm nâng cao hiệu quả chỉ đạo và tổ chức thực hiện chương trình xây dựng NTM. Thời gian thực hiện trong 1-2 năm, do UBND xã phối hợp với các cơ sở đào tạo tổ chức.

2. Phát huy vai trò chủ thể của người dân: Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động để người dân hiểu rõ mục tiêu, quyền lợi và nghĩa vụ trong xây dựng NTM; khuyến khích người dân tham gia đóng góp ý kiến, giám sát và thực hiện các công trình. Thực hiện liên tục trong toàn bộ quá trình xây dựng NTM, do Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị xã hội chủ trì.

3. Đa dạng hóa mô hình phát triển kinh tế nông thôn: Khuyến khích phát triển các mô hình sản xuất nông nghiệp hàng hóa, tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ thương mại và du lịch sinh thái phù hợp với điều kiện địa phương nhằm tăng thu nhập cho người dân. Thời gian triển khai từ 2019-2022, do UBND xã phối hợp với các doanh nghiệp và tổ chức khoa học kỹ thuật.

4. Tăng cường huy động và quản lý nguồn lực tài chính: Huy động tối đa các nguồn vốn từ ngân sách nhà nước, doanh nghiệp, tín dụng và đóng góp của người dân; đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng nguồn vốn đảm bảo minh bạch và hiệu quả. Thực hiện thường xuyên, do Ban Quản lý xây dựng NTM xã và các cơ quan liên quan chịu trách nhiệm.

5. Cải thiện cơ sở hạ tầng và bảo vệ môi trường: Tiếp tục đầu tư nâng cấp hệ thống giao thông, thủy lợi, điện, nước sạch và các công trình văn hóa, y tế; đồng thời tăng cường công tác bảo vệ môi trường, xử lý rác thải và phát triển cảnh quan xanh - sạch - đẹp. Thời gian thực hiện giai đoạn 2019-2023, do UBND xã phối hợp với các ngành chức năng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước cấp xã, huyện: Nghiên cứu giúp nâng cao năng lực quản lý, tổ chức thực hiện chương trình xây dựng NTM, từ đó áp dụng các giải pháp phù hợp với điều kiện địa phương.

2. Nhà nghiên cứu và học viên ngành quản lý kinh tế, phát triển nông thôn: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về xây dựng NTM tại địa bàn miền núi, làm tài liệu tham khảo cho các đề tài nghiên cứu tiếp theo.

3. Các tổ chức chính trị - xã hội và cộng đồng dân cư: Hiểu rõ vai trò và trách nhiệm trong xây dựng NTM, từ đó tăng cường sự tham gia, giám sát và đóng góp vào quá trình phát triển địa phương.

4. Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý cấp tỉnh, thành phố: Tham khảo để điều chỉnh, bổ sung chính sách, cơ chế hỗ trợ xây dựng NTM phù hợp với đặc điểm vùng miền, nâng cao hiệu quả triển khai chương trình.

Câu hỏi thường gặp

1. Xây dựng nông thôn mới là gì và tại sao quan trọng?
   Xây dựng NTM là quá trình phát triển toàn diện nông thôn theo hướng hiện đại, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân. Đây là nhiệm vụ chiến lược giúp thu hẹp khoảng cách giữa nông thôn và thành thị, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

2. Tiêu chí xây dựng nông thôn mới gồm những gì?
   Bộ tiêu chí quốc gia gồm 19 tiêu chí thuộc 5 nhóm: quy hoạch, hạ tầng kinh tế - xã hội, kinh tế và tổ chức sản xuất, văn hóa - xã hội - môi trường, hệ thống chính trị. Các tiêu chí được điều chỉnh phù hợp với đặc điểm từng vùng miền.

3. Những khó khăn chính trong xây dựng NTM tại xã Đồng Sơn là gì?
   Khó khăn gồm năng lực quản lý cán bộ cơ sở còn hạn chế, nhận thức và sự tham gia của người dân chưa cao, điều kiện tự nhiên phức tạp, hiệu quả sử dụng đất chưa tối ưu, và nguồn lực tài chính còn hạn chế.

4. Làm thế nào để huy động nguồn lực xây dựng NTM hiệu quả?
   Cần huy động đa dạng nguồn vốn từ ngân sách nhà nước, doanh nghiệp, tín dụng và đóng góp của người dân; đồng thời quản lý minh bạch, công khai, phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng dân cư.

5. Vai trò của người dân trong xây dựng NTM như thế nào?
   Người dân là chủ thể quan trọng, tham gia đóng góp ý kiến, giám sát, thực hiện các công trình, phát triển sản xuất và giữ gìn môi trường. Sự đồng thuận và tích cực của người dân quyết định thành công của chương trình.

Kết luận

• Xã Đồng Sơn đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong xây dựng NTM với 14/19 tiêu chí hoàn thành, thu nhập bình quân đầu người tăng 15,7% năm 2017.
• Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng công nghiệp hóa - hiện đại hóa, thương mại dịch vụ phát triển mạnh, góp phần nâng cao đời sống người dân.
• Năng lực quản lý cán bộ và sự tham gia của người dân là những yếu tố then chốt ảnh hưởng đến hiệu quả xây dựng NTM.
• Cần tiếp tục đầu tư hạ tầng, đa dạng hóa mô hình sản xuất, tăng cường huy động và quản lý nguồn lực tài chính.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng các tiêu chí xây dựng NTM, góp phần phát triển kinh tế - xã hội bền vững tại xã Đồng Sơn trong giai đoạn tiếp theo.

Hành động tiếp theo: Các cấp chính quyền và cộng đồng dân cư cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tăng cường giám sát, đánh giá thường xuyên để điều chỉnh kịp thời, đảm bảo tiến độ và chất lượng xây dựng nông thôn mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 1. Cơ sở lý luận về xây dựng nông thôn mới Xây dựng nông thôn mới là cuộc cách mạng và cuộc vận động lớn để cộng đồng dân cư nông thôn đồng lòng xây dựng thôn, xã khang trang, sạch đẹp; phát triển sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ một cách toàn diện; có nếp sống văn hoá, môi trường và an ninh nông thôn được đảm bảo; thu nhập, đời sống vật chất, tinh thần của người dân được nâng cao. Thực hiện đường lối đổi mới dưới sự lãnh đạo của Đảng, nông nghiệp, nông dân, nông thôn nước ta đã đạt nhiều thành tựu to lớn. Tuy nhiên, nhiều thành tựu đạt được chưa tương xứng với tiềm năng và lợi thế.

Kết cấu hạ tầng nông thôn như: điện, đường, trường, trạm, chợ, thủy lợi còn nhiều yếu kém; sản xuất nông nghiệp manh mún, nhỏ lẻ, chất lượng nông sản còn thấp, bảo quản chế biến chưa gắn với thị trường tiêu thụ; chuyển dịch cơ cấu kinh tế gắn với cơ cấu lao động, ứng dụng khoa học công nghệ còn chậm. Thu nhập của nông dân thấp, tỷ lệ hộ nghèo còn cao; kinh tế hộ, kinh tế trang trại, hợp tác xã còn nhiều yếu kém; đời sống tinh thần của nhân dân còn hạn chế, nhiều nét văn hoá truyền thống đang có nguy cơ mai một; môi trường và an ninh nông thôn còn nhiều vấn đề bức xúc. Nước ta đang phấn đấu trở thành nước công nghiệp, một nước công nghiệp không thể để nông nghiệp, nông thôn lạc hậu, nông dân nghèo khó. Khái niệm về nông thôn Nông thôn theo nghĩa truyền thống, là một khái niệm chỉ một bộ phận của đất nước dùng để phân biệt với khái niệm thành thị.

Đó là một địa bàn không gian rộng lớn mà đại bộ phận dân cư là những người nông dân, sản xuất nông nghiệp là chủ yếu; quan hệ xã hội chủ yếu trong lũy tre làng với 11 cây đa, giếng nước, sân đình, trên cơ sở huyết thống, dòng họ… Tuy nhiên ngày nay cùng với quá trình phát triển của xã hội những yếu tố truyền thống có sự biến động. Cùng với sự phát triển của lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất về nông thôn cũng có sự thay đổi. Theo định nghĩa trong từ điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học và Bách khoa Việt Nam: “nông thôn là phần lãnh thổ của một nước hay một đơn vị hành chính nằm ngoài lãnh thổ đô thị, có môi trường tự nhiên, hoàn cảnh kinh tế - xã hội, điều kiện sống khác biệt với đô thị và dân cư chủ yếu làm nghề nông”. Chúng ta có thể hiểu: Nông thôn là một địa bàn mà ở đó sản xuất nông nghiệp là chủ yếu, thu nhập của dân cư từ sản xuất nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn.

Tên gọi của địa bàn nông thôn thường là xã, thôn, làng, ấp, bản. Nông thôn có thể được xem xét trên nhiều góc độ: Kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội… Về mặt kinh tế - xã hội, dân cư nông thôn có mức sống, trình độ dân trí, điều kiện tiếp cận với tiến bộ khoa học - công nghệ trên thế giới thấp hơn dân cư đô thị; tỷ lệ hộ nghèo cao hơn đô thị. Trên phương diện ngành, lĩnh vực và vùng, để phân biệt với kinh tế thành thị, KTNT được quan niệm là tổng thể các hoạt động KT - XH diễn ra trên địa bàn nông thôn, bao gồm các ngành nông - lâm - ngư nghiệp, công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ trên địa bàn đó. Khái niệm về nông thôn mới Mô hình nông thôn mới là tổng thể những đặc điểm, cấu trúc tạo thành một kiểu tổ chức nông thôn theo tiêu chí mới, đáp ứng yêu cầu mới đặt ra cho nông thôn trong điều kiện hiện nay, là kiểu nông thôn được xây dựng so với mô hình nông thôn cũ (truyền thống, đã có) ở tính tiên tiến về mọi mặt.

Khác hơn mô hình nông thôn “cũ”, mô hình nông thôn mới là những kiểu mẫu cộng đồng theo tiêu chí mới, tiếp thu những thành tựu khoa học - kỹ thuật hiện đại. Song, nó vẫn giữ được những nét đặc trưng, tính cách Việt 12 Nam trong cuộc sống văn hoá tinh thần. Mô hình nông thôn mới đáp ứng yêu cầu phát triển; có sự đổi mới về tổ chức, vận hành và cảnh quan môi trường; đạt hiệu quả cao nhất trên tất cả các mặt kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội; tiến bộ hơn so với mô hình cũ. Xây dựng nông thôn mới là một cuộc cách mạng và cuộc vận động lớn để cộng đồng dân cư ở nông thôn cùng đồng lòng xây dựng địa bàn nông thôn và gia đình của mình khang trang, sạch đẹp, dân chủ, giàu mạnh, văn minh; phát triển sản xuất toàn diện (Nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ); có nếp sống văn hóa, môi trường và an ninh nông thôn được đảm bảo; thu nhập, đời sống vật chất, tinh thần của cư dân nông thôn được nâng cao.

Trong tổng thể phát triển kinh tế đất nước ta hiện nay thì vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn phải được giải quyết đồng bộ gắn với quá trình đẩy mạnh CNH, HĐH. Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu và là nhân tố bảo đảm thành công của sự nghiệp CNH, HĐH đất nước. Công nghiệp hóa phải hỗ trợ mạnh mẽ cho nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Nghị quyết Đại hội toàn quốc lần thứ XI của Đảng cộng sản Việt Nam nhấn mạnh: Xây dựng nông thôn mới: qui hoạch phát triển nông thôn và phát triển đô thị và bố trí các điểm dân cư.

Phát triển mạnh công nghiệp, dịch vụ và làng nghề gắn với bảo vệ môi trường. Triển khai chương trình xây dựng nông thôn mới phù hợp với đặc điểm từng vùng theo các bước đi cụ thể, vững chắc trong từng giai đoạn; giữ gìn và phát huy những truyền thống văn hóa tốt đẹp của nông thôn Việt Nam. Đẩy mạnh xây dựng kết cấu hạ tầng nông thôn. Tạo môi trường thuận lợi để khai thác mọi khả năng đầu tư vào nông nghiệp và nông thôn, nhất là đầu tư của các doanh nghiệp nhỏ và vừa, thu hút nhiều lao động.

Triển khai có hiệu quả chương trình đào tạo nghề cho một triệu lao động nông thôn mỗi năm. Xây dựng nông thôn mới gắn với xây dựng các cơ sở công nghiệp, dịch 13 vụ và phát triển đô thị theo quy hoạch căn bản, phát triển toàn diện nông nghiệp, hiện đại hoá nông nghiệp là then chốt. Mục tiêu xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh dịch vụ, công nghiệp, đô thị theo quy hoạch; đời sống xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; nâng cao sức mạnh của hệ thống chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam ở nông thôn; xây dựng giai cấp nông dân, củng cố vững chắc liên minh công nông và đội ngũ trí thức, tạo nền tảng kinh tế - xã hội và chính trị bền chặt, bảo đảm sớm thực hiện thành công công cuộc công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Khái niệm nông thôn mới mang đặc trưng của mỗi vùng nông thôn khác nhau.

Nhìn chung, nông thôn mới là mô hình cấp xã, thôn được phát triển toàn diện theo định hướng công nghiệp hóa - hiện đại hóa. Xây dựng nông thôn mới là quá trình lâu dài và liên tục, là một trong những nội dung trọng tâm cần tập trung lãnh đạo, chỉ đạo trong đường lối, chủ trương phát triển đất nước và của các địa phương trong giai đoạn trước mắt cũng như lâu dài; là việc thay đổi tư duy, nâng cao năng lực của người dân, tạo động lực giúp họ chủ động phát triển kinh tế, xã hội, góp phần thực hiện chính sách vì nông nghiệp, nông dân, nông thôn, thay đổi cơ sở vật chất và diện mạo đời sống, văn hoá, qua đó thu hẹp khoảng cách sống giữa nông thôn và thành thị. Do đó có thể khai quát như sau: “Nông thôn mới là tổng thể những đặc điểm, cấu trúc tạo thành một kiểu tổ chức nông thôn theo các tiêu chí mới, đáp ứng yêu cầu thực tiễn mới đặt ra cho nông thôn trong bối cảnh, điều kiện hiện nay, là kiểu nông thôn được xây dựng mới so với các mô hình nông thôn cũ ở tính tiên tiến về nhiều mặt”. Nội dung xây dựng nông thôn mới * Cải thiện, nâng cao đời sống vật chất cho nhân dân - Quy hoạch lại các khu dân cư nông thôn với phương châm: Giữ gìn truyền thống, bản sắc của thôn, làng, đồng thời bảo đảm tính văn minh, hiện đại, bảo vệ nguồn nước, bảo vệ môi trường sinh thái và phát triển bền vững.

- Cải thiện nhà ở cho các hộ nông dân: Tăng cường xoá nhà tạm, nhà dột nát, hỗ trợ người dân cải thiện nhà ở, nhà vệ sinh, hầm biogas cho khu vực chăn nuôi… - Cải thiện điều kiện sinh hoạt của cộng đồng dân cư: Ưu tiên những nhu cầu cấp thiết nhất của cộng đồng dân cư để triển khai thực hiện xây dựng như: nhà sinh hoạt văn hoá, cứng hóa hệ thống tiêu, thoát nước, đường bê tông, hệ thống chiếu sáng công cộng ở nông thôn. * Đào tạo nâng cao năng lực phát triển cộng đồng: - Nâng cao trình độ học vấn, dân trí của nhân dân. - Đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ cơ sở và đội ngũ cán bộ các cấp về phát triển nông thôn bền vững. - Nâng cao năng lực cộng đồng trong việc quy hoạch, thiết kế, triển khai thực hiện, quản lý, điều hành các chương trình, dự án trên địa bàn thôn.

- Phát triển mô hình câu lạc bộ khuyến nông thôn để giúp nhau ứng dụng TBKT vào sản xuất, phát triển ngành nghề, dịch vụ để giảm lao động nông nghiệp. * Xây dựng nông thôn mới gắn với phát triển ngành nghề nông thôn tạo việc làm phi nông nghiệp - Đối với những thôn chưa có nghề phi nông nghiệp: Tiến hành "cấy nghề" phù hợp, đào tạo nghề cho nhân dân ở những nơi "trắng" nghề. - Đối với những thôn đã có nghề: Củng cố, tăng cường kỹ năng nghề nghiệp cho lao động, hỗ trợ cải tiến công nghệ mới, quảng bá và mở rộng 15 nghề, hỗ trợ tư vấn thị trường để phát triển bền vững.