mở đầu cho chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn theo hướng sản xuất hàng hóa. Tháng 3/1989, Hội nghị lần thứ 6 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa VI) khẳng định những chuyển biến quan trọng trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp từ khi thực hiện Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị, đồng thời bổ sung, làm rõ thêm tư tưởng đổi mới, thể hiện ở ba quan điểm lớn: - Mọi tổ chức sản xuất kinh doanh do người lao động tự góp vốn, góp sức và quản lý theo nguyên tắc dân chủ, không phân biệt quy mô, trình độ kỹ thuật, mức độ tập thể hóa là hợp tác xã; - Hợp tác xã và tập đoàn sản xuất là các đơn vị kinh tế hợp tác với nhiều hình thức sở hữu về tư liệu sản xuất; - Gia đình xã viên đã trở thành đơn vị sản xuất kinh tế tự chủ, 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ngoài việc nhận khoán sử dụng ruộng đất, thực hiện các hợp đồng với hợp tác xã còn chủ động phát triển sản xuất kinh doanh dưới nhiều hình thức, khuyến khích xã viên làm giàu, đồng thời có chính sách, biện pháp cụ thể để giúp các hộ nghèo có thêm điều kiện để vươn lên làm ăn tốt. Đại hội VII của Đảng (tháng 6/1991) khẳng định: “Phát triển nông - lâm - ngư nghiệp gắn với công nghiệp chế biến, phát triển toàn diện kinh tế nông thôn và xây dựng nông thôn mới là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu để ổn định tình hình kinh tế - xã hội. Xây dựng phương án tổng thể trên từng vùng, hình thành cơ cấu kinh tế hợp lý về nông - lâm - ngư - công nghiệp phù hợp với sinh thái vùng, bảo vệ tài nguyên, gắn phát triển nông - lâm - ngư nghiệp với phát triển ngành tiểu thủ công nghiệp và công nghiệp chế biến bằng công nghệ thích hợp, xây dựng các điểm kinh tế - kỹ thuật dịch vụ ở từng vùng và tiểu vùng; xây dựng kết cấu tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội ở nông thôn” [76, tr.
Trên cơ sở những thành tựu đã đạt được trong nông nghiệp, nông thôn, để đẩy mạnh phát triển nông nghiệp và kinh tế - xã hội nông thôn, Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VII (tháng 6/1993) ra Nghị quyết "Về tiếp tục đổi mới và phát triển kinh tế - xã hội nông thôn". Hội nghị đánh giá trực tiếp thực trạng nông nghiệp, nông thôn, xác định mục tiêu, quan điểm đổi mới và phát triển kinh tế - xã hội nông thôn từ năm 1993 đến năm 2000, đồng thời đề ra phương hướng và giải pháp cụ thể để đẩy nhanh tốc độ phát triển kinh tế - xã hội nông thôn, xây dựng nông thôn mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Hội nghị xác định mục tiêu: Một là, phát triển nhanh, bền vững nông - lâm - ngư, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ nông thôn, nâng cao chất lượng và hiệu quả kinh doanh để thu hút đại bộ phận lao động dư thừa, tăng năng suất lao động, giải quyết vững chắc nhu cầu lương thực, thực phẩm, đáp ứng nhu cầu nguyên vật liệu cho công nghiệp và tăng nhanh kim ngạch xuất khẩu, bảo vệ môi trường sinh thái. Hai là, cải thiện một bước đời sống văn hoá của nông dân, tăng diện giàu và đủ ăn, xóa đói, giảm nghèo.
Ba là, xây dựng nông thôn mới. Đồng thời, qua đó đề ra phương hướng và giải pháp phát triển kinh tế - xã hội nông thôn một cách cụ thể, phù hợp. Nghị quyết Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VII đã xác định một hệ thống quan điểm đồng bộ về ba vấn đề lớn: nông nghiệp, nông thôn 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com và nông dân, gắn phát triển sản xuất nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới với nâng cao đời sống nông dân. Cũng trong giai đoạn này, Nhà nước cũng ban hành Luật Đất đai xác định những quan điểm cơ bản của Đảng về vấn đề đất đai.
Các hộ tư nhân được đầu tư phát triển giống cây, khai thác đất trống, đồi núi trọc ở các vùng trung du, miền núi, bãi bồi ven biển, nuôi trồng và khai thác thủy sản, xây dựng nông - lâm - ngư trại với quy mô thích hợp. Điều này chứng tỏ rằng, Nhà nước đã trao thêm cho các tổ chức kinh tế, cá nhân người lao động và hộ nông dân trách nhiệm và quyền tự chủ sản xuất kinh doanh trong lĩnh vực nông - lâm - ngư nghiệp, trong đó có mô hình kinh tế phát triển theo xu hướng trang trại. Cùng với Luật Đất đai, Luật Thuế sử dụng đất nông nghiệp được Quốc hội thông qua (tháng 7/1993) có vị trí quan trọng với sự phát triển của các thành phần kinh tế, nhất là kinh tế hộ gia đình, khuyến khích hộ gia đình sử dụng có hiệu quả đất đai và bảo đảm công bằng, hợp lý sự đóng góp của hộ gia đình sử dụng đất nông nghiệp vào ngân sách của Nhà nước. Các đạo luật trên là cơ sở pháp lý rất quan trọng, tạo nền tảng cho kinh tế hộ, kinh tế trang trại phát triển.
Tháng 7/1994, Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VII đã xác định ba chủ trương lớn về phát triển kinh tế công nghiệp và chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong năm tới là: công nghiệp hóa - hiện đại hóa và kinh tế nông thôn, phát triển toàn diện nông - lâm - ngư nghiệp gắn với công nghiệp chế biến, phát triển mạnh công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng và hàng xuất khẩu, mở rộng thương nghiệp, dịch vụ, dịch vụ ở cả thành thị và nông thôn, đẩy mạnh các hoạt động kinh tế đối ngoại khác. Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VIII của Đảng (tháng 6/1996), trên cơ sở đánh giá tình hình 10 năm thực hiện công cuộc đổi mới, bối cảnh trong nước và quốc tế đã xác định mục tiêu, nội dung của công nghiệp hoá, hiện đại hoá và quyết tâm đưa nước ta cơ bản thành một nước công nghiệp vào năm 2020. Đại hội cũng xác định rõ các nội dung và giải pháp lớn để thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá công nghiệp, nông thôn. Trong thời gian này, Đảng và Nhà nước ta đã có những chủ trương, chính sách nhằm phát triển nông nghiệp, nông thôn Việt Nam thông qua nhiều chương trình hỗ trợ phát triển sản xuất nông nghiệp như Chương trình Giống, Chương trình Khoa học 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - công nghệ, Chương trình Khuyến nông, khuyến công.
Bên cạnh đó, một số chương trình dự án mang tính phát triển nông thôn như: Dự án Cơ sở hạ tầng nông thôn, Chương trình Mục tiêu quốc gia về nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn, Chương trình Phát triển kinh tế - xã hội các xã đặc biệt khó khăn vùng dân tộc miền núi (Chương trình 135), Chương trình Quốc gia về xoá đói giảm nghèo và việc làm. Những chương trình, dự án này đã góp phần làm thay đổi bộ mặt của nông thôn, kinh tế nông thôn phát triển, cơ sở hạ tầng được ưu tiên đầu tư, đời sống cư dân được cải thiện, điều kiện ở, đi lại, học tập, chăm sóc sức khoẻ được quan tâm đúng mức. Tuy nhiên, những chương trình, dự án này hoặc mới chỉ giải quyết một số khía cạnh riêng rẽ hoặc nhằm mục tiêu xoá đói, giảm nghèo cho những vùng đặc biệt khó khăn, vùng nghèo mà chưa mang tính toàn diện, tổng thể nhằm tạo ra một phong trào phát triển nông thôn mang tính sâu rộng, bền vững, có khả năng nhân rộng trên phạm vi cả nước. Hơn nữa, nhiều chương trình mang tính dàn trải, bình quân chủ nghĩa, hỗ trợ đồng đều cho các hộ dân, các xã hoặc lấy các tiêu chí cơ bản để hỗ trợ hộ nghèo, xã nghèo.
Vì vậy, nơi nào càng nghèo thì càng được quan tâm và nhận đuợc nhiều hỗ trợ, nên, thay vì phấn đấu vươn lên tự chủ thì các xã thường có thiên hướng phấn đấu trở thành “xã nghèo” và người dân phấn đầu trở thành “hộ nghèo”. Đồng thời, ta cũng chưa có cơ chế khuyến khích, động viên, khen thưởng kịp thời những điển hình làm tốt, các hộ năng động, sáng tạo. Do đó, trong một chừng mực nào đó, các chuơng trình, dự án này chưa phát huy được nội lực, tinh thần ganh đua lành mạnh giữa các cộng đồng, chưa khuyến khích người làm tốt, làm hay, chưa có cơ chế khen thưởng thích đáng cho những làng, xã chủ động vươn lên thoát nghèo, làm giàu. Tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X họp tại Hà Nội (18 - 25/4/2006), một lần nữa khẳng định cần phải đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp và nông thôn, giải quyết đồng bộ các vấn đề nông nghiệp, nông thôn và nông dân, trong đó có nội dung xây dựng nông thôn mới: Khẩn trương xây dựng hoàn chỉnh các quy định phát triển nông nghiệp và nông thôn.
Thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới. Xây dựng các làng, xã, ấp, bản có cuộc sống no đủ, văn minh, môi trường lành mạnh. Hình thành các khu dân cư đô thị hoá với kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội đồng bộ như: thuỷ lợi, giao thông, điện, nước sạch, cụm công nghiệp, trường học, trạm y tế, bưu điện, chợ. Phát huy dân chủ ở nông thôn đi đôi với xây dựng nếp sống 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com văn hoá, nâng cao trình độ dân trí, bài trừ các tệ nạn xã hội, hủ tục, mê tín dị đoan; bảo đảm an ninh trật tự, an toàn xã hội” [17, tr.
Như vậy, xây dựng và phát triển nông thôn mới ban đầu là công cuộc xây dựng công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn. Đảng ta có những bước chuyển đổi dần về nhận thức, tư tưởng và lãnh đạo, chỉ đạo. Xây dựng nông thôn mới là một trong mười lăm chương trình mục tiêu quốc gia được Chính phủ phê duyệt, là chương trình lớn, có ý nghĩa quan trọng nhằm tạo diện mạo mới cho nông thôn Việt Nam. Những thành tựu đạt được Sau hơn 20 năm thực hiện đường lối đổi mới, dưới sự lãnh đạo của Đảng, nông nghiệp, nông dân, nông thôn nước ta đã đạt được những thành tựu khả quan và to lớn.
Nông nghiệp tiếp tục phát triển với tốc độ khá cao theo hướng sản xuất hàng hoá, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả; đảm bảo vững chắc an ninh lương thực quốc gia; một số hàng xuất khẩu chiếm vị thế cao trên thị trường thế giới. Kinh tế nông thôn chuyển dịch theo hướng tăng công nghiệp, dịch vụ, ngành nghề; các hình thức tổ chức sản xuất liên tục đổi mới.