Đặt vấn đề Với đặc thù hoạt động là huy động vốn để cho vay nên giá trị tài sản nhạy cảm lãi suất [5] của Ngân hàng luôn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng tài sản. Bên cạnh đó, giá trị tài sản nợ nhạy cảm lãi suất ở từng dải kỳ hạn lại luôn có độ chênh và lãi suất thị trƣờng liên tục biến động. Do đó, Ngân hàng luôn phải đối mặt với rủi ro lãi suất.Nam TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.Nam 8 Để quản lý rủi ro lãi suất thì Ngân hàng phải dự báo và lƣợng hoá đƣợc mức độ tổn thất giá trị tài sản ngân hàng trƣớc các biến động của lãi suất trên thị trƣờng. Muốn vậy, Ngân hàng phải dự báo đƣợc mức độ biến động của lãi suất thị trƣờng trong ngày làm việc tiếp theo.
Kỹ thuật Var sử dụng mô hình thống kê, mô phỏng cho phép Ngân hàng có thể dự báo đƣợc khoảng biến động của lãi suất trong ngày làm việc tiếp theo với một độ tin cậy nhất định. Từ đó giúp Ngân hàng có thể lƣợng hoá đƣợc mức độ tổn thất rủi ro lãi suất để có những biện pháp kiểm soát rủi ro trong giới hạn, phù hợp với mục tiêu và độ ƣa thích rủi ro của Ngân hàng trong từng thời kỳ. Kỹ thuật Var đang đƣợc sử dụng phổ biến ở các Ngân hàng trên thế giới vì thực tế chứng minh đây là một công cụ khá hiệu quả để quản lý rủi ro. Trên cơ sở các số liệu tổng hợp phục vụ báo cáo nhanh, có thể phát triển một chức năng rất hữu ích nhằm trợ giúp cho lãnh đạo ra quyết định, đó là dự báo thay đổi lãi suất.
- Xây dựng hệ thống phƣơng pháp đo lƣờng, quản lý rủi ro lãi suất hƣớng theo thông lệ quốc tế - Giới hạn mức tổn thất dự kiến giá trị tài sản ngân hàng trƣớc các biến động lãi suất thị trƣờng thông qua đo lƣờng và quản lý giá trị rủi ro lãi suất. - Làm căn cứ để chỉ đạo áp dụng các biện pháp phòng ngừa và hạn chế rủi ro lãi suất trong toàn hệ thống. Mô tả bài toán a) Các ký hiệu [5] sử dụng: - NPV: Giá trị hiện tại ròng Vốn chủ sở hữu - Gap: khe hở tài sản nhạy cảm lãi suất - rk: lãi suất chiết khấu b) Giải thích từ ngữ [5] chuyên môn: - Tài sản: Là các khoản mục bao gồm tài sản có và tài sản nợ của ngân hàng (không bao gồm vốn chủ sở hữu). - Tài sản nhạy cảm lãi suất: Là các khoản mục của tải sản có hoặc tài sản nợ trên bảng tổng kết tài sản sinh lời/ chi phí của khoản mục đó thay đổi khi lãi suất thay đổi.Nam TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.Nam 9 - Tài sản không nhạy cảm lãi suất: là các khoản mục của tài sản có hoặc tài sản nợ trên bảng tổng kết tài sản mà mức sinh lời/ chi phí của khoản mục đó không thay đổi khi lãi suất thay đổi.
- Thời điểm định giá lại: là thời điểm mà lãi suất áp dụng của hợp đồng giao dịch hết hiệu lực. Đối với các hợp đồng giao dịch có lãi suất cố định, thời điểm định giá lại là thời điểm đáo hạn của hợp đồng. Đối với các hợp đồng giao dịch có lãi suất thả nổi, thời điểm định giá lại là thời điểm thay đổi lãi suất kế tiếp. - Dải kỳ hạn: Là khoảng thời gian tài sản có và tài sản nợ đƣợc định giá lại.
- Khe hở tài sản nhạy cảm lãi suất: Là chênh lệch giữa tài sản có nhạy cảm và tài sản nợ nhạy cảm lãi suất theo từng dải kỳ hạn. - Giá trị hiện tại ròng vốn chủ sở hữu (NPV): bằng giá trị hiện tại của tài sản có trừ giá trị hiện tài của tài sản nợ. - Lãi suất chiết khấu: là mức lãi suất đƣợc sử dụng để quy đổi giá trị tài sản của ngân hàng về hiện tại theo từng dải kỳ hạn. - n: số ngày quan sát - Tốc độ thay đổi lãi suất: Là đại lƣợng biểu thị mức độ thay đổi lãi suất trong quá khứ giữa ngày làm việc t so với ngày làm việc t-1.
Tốc độ thay đổi lãi suất đƣợc xác định bằng công thức: ln (lãi suất ngày làm việc t/ lãi suất ngày làm việc t-1) với t= 2,. - Độ lệch chuẩn: là đại lƣợng biểu thị mức độ phân tán của biến ngẫu nhiên “Tốc độ thay đổi lãi suất” trong lịch sử so với giá trị trung bình của nó. - Độ biến động lãi suất: Là đại lƣợng dự báo mức độ thay đổi (%) lãi suất ngày làm việc (n+1) so với ngày tính toán (ngày làm việc n) với một độ tin cậy nhất định. Độ biến động đƣợc xác định bằng công thức: độ lệch chuẩn * số nhân (tƣơng ứng với độ tin cậy đã lựa chọn).
- Độ tin cậy: Là đại lƣợng thể hiện mức độ chính xác đƣợc sử dụng trong mô hình dự báo độ biến động lãi suất trong ngày làm việc tiếp theo (ngày n+1). - VaR lãi suất (VaR- Value at Risk): Giá trị rủi ro lãi suất, là đại lƣợng dự báo mức tổn thất lớn nhất xảy ra đối với giá trị tài sản của Ngân hàng do các biến động lãi suất trong điều kiện thị trƣờng thông thƣờng với một độ tin cậy cho trƣớc.Nam TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.Nam 10 VaR lãi suất đánh giá mức độ rủi ro thông qua việc sử dụng mô hình thống kê và mô phỏng để đo lƣờng độ biến động giá trị tài sản của Ngân hàng trƣớc các biến động của lãi suất trong điều kiện thị trƣờng thông thƣờng. - Khoảng thời gian nắm giữ: Khoảng thời gian duy trì các khe hở tài sản nhạy cảm lãi suất tƣơng ứng với từng dải kỳ hạn nhƣ ngày tính toán (ngày làm việc n) - Mức chấp nhận rủi ro (khẩu vị rủi ro): là giới hạn mức tổn thất cao nhất mà Ngân hàng có thể chấp nhận trong từng thời kỳ. - Kiểm nghiệm giả thuyết (back testing): Là việc so sánh giữa lãi suất thực tế với lãi suất dự báo của mô hình.
- Thử nghiệm khủng hoảng (stress testing): là việc dự báo độ biến động lãi suất và giá trị VaR lãi suất trong điều kịên xảy ra các sự kiện bất thƣờng. - Ngân hàng: Ngân hàng Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam - ALCO: Hội đồng quản lý tài sản nợ có của Ngân hàng II.3 Đo lƣờng VaR lãi suất bằng phƣơng pháp Variance – Covariance (Phƣơng sai - Hiệp phƣơng sai) Để đo lƣờng VaR, ngƣời ta có thể dùng Phƣơng pháp mô phỏng quá khứ, Phƣơng pháp mô phỏng Monte Carlo và Phƣơng pháp Variance – Covariance (Phƣơng sai - Hiệp phƣơng sai). Căn cứ vào ƣu, nhƣợc điểm của từng phƣơng pháp; điều kiện công nghệ, dữ liệu hiện nay, Ngân hàng lựa chọn áp dụng phƣơng phápVariance – Covariance (Phƣơng sai - Hiệp phƣơng sai) để đo lƣờng và quản lý VaR lãi suất. Phƣơng pháp Variance – Covariance (Phƣơng sai - Hiệp phƣơng sai) sử dụng các dữ liệu về lãi suất trong n ngày làm việc trong lịch sử để dự báo độ biến động lãi suất và giá trị chịu rủi ro lãi suất trong ngày làm việc tiếp theo với một độ tin cậy nhất định.
Công thức tính VaR lãi suất VaR lãi suất= NPVn+1 - NPVn [5] Trong đó: - NPVn: Giá trị hiện tại ròng vốn chủ sở hữu tính trên cơ sở các mức lãi suất chiết khấu tại thời điểm tính toán (ngày n).Nam TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.Nam 11 - NPVn+1: Giá trị hiện tại ròng vốn chủ sở hữu tính trên cơ sở các mức lãi suất chiết khấu ngày n+1 theo dự báo của mô hình VaR với một độ tin cậy cho trƣớc. Cách tính NPV nhƣ sau: NPV=Σ Gapk/(1+rk)k/12 NPV: Giá trị hiện tại ròng vốn chủ sở hữu Gapk: Khe hở tài sản nhạy cảm lãi suất tƣơng ứng với kỳ hạn k. Các tài sản nhạy cảm lãi suất có thời hạn định giá lại từ 5 năm (60 tháng) trở lên và tài sản không nhạy cảm lãi suất (trừ tiền mặt và vốn chủ sở hữu) sẽ quy về hiện tại theo mức lãi suất chiết khấu kỳ hạn trên 60 tháng. rk(% năm): Lãi suất chiết khấu tƣơng ứng với kỳ hạn k.
Mức lãi suất chiết khấu cụ thể do Phòng Quản lý rủi ro thị trƣờng quyết định căn cứ vào lãi suất Sibor, lãi suất Vnibor và lãi suất FTP bán của Ngân hàng. Vận dụng cụ thể a. Giả thiết sử dụng - Sử dụng những dữ liệu về diễn biến của lãi suất n ngày trong lịch sử để ƣớc lƣợng độ biến động của lãi suất trong tƣơng lai (giả định độ biến động đó tuân theo quy luật phân phối chuẩn). - Vì giá trị của lãi suất không thể là con số âm nên có thể sử dụng quy luật phân phối chuẩn cho hàm ln (logarit cơ số e hay còn gọi là hàm logarit chuẩn) để thay thế.
- Tốc độ thay đổi lãi suất đƣợc xác định bằng ln (lãi suất ngày làm việc t/ lãi suất ngày làm việc t-1) với t=2,…,n. Căn cứ tính toán - Giá trị hiện tại ròng vốn chủ sở hữu của Ngân hàng tại thời điểm tính toán (ngày làm việc thứ n). - Số liệu thống kê về lãi suất hàng ngày trong n ngày làm việc đã qua. - Độ tin cậy cho trƣớc.Nam TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.
Nội dung tính toán VaR lãi suất cho từng loại tiền Ngân hàng tính toán VaR lãi suất cho từng loại tiền nhƣ sau: - Tính giá trị hiện tại ròng vốn chủ sở hữu của Ngân hàng theo mức lãi suất chiết khấu ngày làm việc thứ n. - Tính tốc độ thay đổi lãi suất ngày làm việc t so với ngày làm việc t-1 theo từng kỳ hạn với t = 2,…n. - Tính độ lệch chuẩn của biến ngẫu nhiên “Tốc độ thay đổi lãi suất”. - Dự báo độ biến động của lãi suất trong ngày làm việc tiếp theo (ngày n+1) với độ tin cậy nhất định.
- Tính lại giá trị hiện tại ròng vốn chủ sở hữu của ngân hàng theo mức lãi suất dự báo của mô hình. - Tính VaR lãi suất cho từng loại tiền.