đặt vấn đề nghiên cứu đồng thuận xã hội nhưng các ông đã mong muốn xây dựng một xã hội mà ở đó có sự đồng thuận giữa các tầng lớp, giữa các dân tộc. Để thực hiện được điều đó, cần tôn trọng lợi ích của các tầng lớp, các dân tộc và đề cao tinh thần tự nguyện. Muốn tiến tới một xã hội như vậy, phải xóa bỏ sở hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa, thiết lập chế độ công hữu về các tư liệu sản xuất chủ yếu. Tư tưởng đó cho đến nay vẫn còn nguyên giá trị, là định hướng quan trọng cho con đường xây dựng sự đồng thuận xã hội ở Việt Nam trong những năm tiếp theo.
Là biểu tượng cao đẹp nhất của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam, của tinh thần đại đoàn kết trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã kết hợp nhuần nhuyễn quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lên nin “cách mạng là sự nghiệp của quần chúng” với tư tưởng truyền thống tốt đẹp của ông cha ta “nước lấy dân làm gốc”, kế thừa và phát huy những tinh hoa nhân bản của văn hóa thế giới và của dân tộc, đề ra chiến lược đại đoàn kết xuyên suốt và nhất quán trong tư duy lý luận cũng như trong thực tiễn lãnh đạo cách mạng Việt Nam. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong tư tưởng của mình, Hồ Chí Minh rất coi trọng vai trò của đại đoàn kết dân tộc. Người nói tới đại đoàn kết cũng chính là nói tới đồng thuận xã hội. Trong di sản tư tưởng của Người, điều đó được thể hiện rất rõ.
Dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào, với bất kỳ đối tượng nào Người cũng luôn tìm ra điểm tương đồng để kêu gọi, đoàn kết toàn dân vì mục tiêu chung. Ngay cả với những người Việt Nam lạc lối, lầm đường, Hồ Chí Minh vẫn coi là dòng giống tổ tiên ta, đều mang dòng máu con Lạc cháu Hồng nên phải lấy tình thân ái mà cảm hóa họ [39, tr. Với các tầng lớp nhân dân Người kêu gọi đoàn kết tất cả những người yêu Tổ quốc, yêu hòa bình, không phân biệt họ thuộc đảng phái nào, tôn giáo nào, tầng lớp nào và quá khứ của họ đã hợp tác với phe nào. Trong Di chúc của mình, Người chỉ rõ: “Điều mong muốn cuối cùng của tôi là: Toàn Đảng, toàn dân ta đoàn kết phấn đấu, xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh và góp phần xứng đáng và sự nghiệp cách mạng thế giới”[43, tr.
Con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta phải là con đường đồng thuận và đại đoàn kết dân tộc, động viên tối đa mọi tiềm năng sáng tạo, phát huy tối đa vai trò làm chủ của nhân dân. Muốn vậy, phải đoàn kết các giai cấp, các tầng lớp, các dân tộc, các tôn giáo, mọi người, mọi lứa tuổi, mọi cá nhân trong đại gia đình các dân tộc Việt Nam dù sống ở trong nước hay định cư ở nước ngoài, trong Đảng hay ngoài Đảng, lấy mục tiêu chung là giữ vững độc lập, thống nhất, tiến lên dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh làm điểm tương đồng, đồng thời tôn trọng những điểm khác nhau không trái với lợi ích chung của dân tộc, cùng nhau xóa bỏ mặc cảm, định kiến, hận thù, hướng tới tương lai, xây dựng tinh thần đồng thuận, đoàn kết, cởi mở tin cậy lẫn nhau, đề cao truyền thống nhân nghĩa, khoan dung, vì sự ổn định chính trị và đồng thuận xã hội. Để xây dựng sự đồng thuận xã hội, Hồ Chí Minh coi trọng công tác tuyên truyền vận động, giáo dục để các giai cấp, tầng lớp tự nguyện thống 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhất với nhau vì mục tiêu chung chứ không phải là ép buộc, cưỡng bức. Người nói “Phải đi đường lối của quần chúng, không được quan liêu, mệnh lệnh và gò ép nhân dân”[42, tr.
Với Hồ Chí Minh, đồng thuận không có nghĩa là không còn đấu tranh mà là đấu tranh với tất cả tính phức tạp, uyển chuyển của nó. Trong Báo cáo tại Hội nghị lần thứ Ba của Ban Chấp hành Trung ương khóa II, Người đã phê bình tình trạng “thiên về đoàn kết một chiều, kém đấu tranh, giúp đỡ, phê bình, giáo dục”[40, tr. Cũng phải tránh kiểu đồng thuận hình thức “bằng mặt mà không bằng lòng”. Đồng thuận theo cách đó sẽ không bền vững và sớm muộn gì sự bất đồng cũng sẽ xảy ra.
Việc Đảng ta chủ trương xây dựng sự đồng thuận xã hội chính là sự kế thừa, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn mới của đất nước. Khái niệm đồng thuận xã hội So với thuật ngữ “đại đoàn kết” thường được nói đến như một chủ trương chính trị trong các phát biểu của các nhà lãnh đạo và văn kiện của Đảng, Nhà nước, “Đồng thuận xã hội” là một khái niệm mới xuất hiện trong những năm gần đây. Khái niệm đó được chính thức sử dụng trong Văn kiện của Đảng tại nghị quyết Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ 7 (khóa IX). Khi đề ra chủ trương phát huy sức mạnh của khối đại đoàn kết dân tộc vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, Đảng ta đã chính thức đặt ra vấn đề xây dựng sự đồng thuận xã hội.
Từ điển tiếng Việt căn bản do Nguyễn Như Ý chủ biên, nhà xuất bản giáo dục ấn hành thì “đồng” có nghĩa là cùng, “thuận” có nghĩa là bằng lòng, đồng tình với ý kiến hoặc cái đã nêu ra. Từ đó có thể hiểu đồng thuận là bằng lòng, đồng tình với nhau về một vấn đề nào đó. Từ điển tiếng Pháp (2002), cho rằng đồng thuận (cosensus) được hiểu là sự nhất trí của nhiều người, sự đồng ý và nhất trí cao của đa số [48, tr. 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong Từ điển Chính trị học hiện đại của tác giả Đanhiencô, Đồng thuận có nghĩa là sự đồng tình, đồng ý, sự liên kết theo mong muốn với người khác.
Nghĩa đen đầu tiên của từ đồng thuận dung để chỉ các cảm giác có cùng một ý kiến, một suy nghĩ nào đó, là sự kết nối, liên kết, sự đồng tình, đồng ý”[48, tr. Cũng theo tác giả này, từ đồng thuận liên quan đến đồng tình và bao hàm trong đó cả sự tin tưởng lẫn nhau. Xem xét ở một góc độ khác, đồng thuận đề cập tới việc giải quyết những vấn đề với sự đồng tình, ủng hộ của nhiều người, cho dù có sự không đồng tình của nhóm người hoặc một người nào đó. Tác giả Song Thành quan niệm: đồng thuận là sự thỏa thuận về cái chung, cái cơ bản nhất, đồng thời vẫn chấp nhận những sự khác biệt về dân tộc, tôn giáo, ngôn ngữ, văn hóa, lợi ích… trong xã hội [68, tr.
Như vậy, có thể thấy, dù còn nhiều ý kiến nhưng khái niệm đồng thuận được hiểu là sự đồng tình, nhất trí của đa số về một vấn đề nào đó. Bất kỳ một tổ chức nào có sự tập hợp của một số người đều đòi hỏi phải tạo được sự đồng thuận thì mới có thể tồn tại và phát triển. Gia đình, làng xóm, cơ quan, doanh nghiệp… dù ở phạm vi rộng hay hẹp muốn tồn tại được đều cần có sự đồng tình, nhất trí của đa số trên cơ sở tự nguyện chứ không phải cưỡng bức, áp đặt, ép buộc. Nhưng đồng thuận trong những trường hợp trên là đồng thuận trong phạm vi hẹp, có thể đạt được tương đối dễ dàng.
Đồng thuận xã hội mà ta nghiên cứu ở đây không phải là đồng thuận nói chung, cũng không phải là đồng thuận trong phạm vi hẹp mà là đồng thuận xã hội (social cosensus). Đó là đồng thuận ở phạm vi rộng, bao quát. Tác giả Nguyễn Trần Bạt quan niệm “đồng thuận xã hội là sự thỏa thuận thống nhất của nhiều giai cấp, nhiều tầng lớp trong xã hội”[9]. Đồng thuận là tiền đề tồn tại của mỗi hệ thống chính trị dân chủ đa lợi ích.
Hệ thống chính trị - xã hội đó cần sử dụng nguyên tắc tự do trên nền tảng sự tương đồng ý chí của mình với những người khác, tự do biểu đạt sự đồng tình của mình. 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo tác giả Đỗ Quang Tuấn “Đồng thuận xã hội được hiểu là sự đồng tình, ủng hộ và cùng thống nhất ý tưởng và hành động về những điểm tương đồng chung của xã hội” [77, tr. Khi nói về đồng thuận trong phối hợp và hành động chung, tác giả Phan Xuân Sơn cho rằng, nguyên tắc đó phải đảm bảo mọi vấn đề, mọi quyết định không theo đa số mà theo mức độ đồng thuận. Sự đồng thuận tối đa là quyết định đưa ra được tất cả đều đồng tình.
Đồng thuận tối thiểu là khi một vấn đề nào đó được đưa ra bàn bạc, nhưng chỉ đạt được sự nhất trí trên nhưng nội dung căn bản, hoặc trên một số nội dung nhất định. Trong trường hợp đó, nguyên tắc đồng thuận không cho phép đa số áp đặt ý chí của mình, thiểu số không bắt buộc phải thực hiện quyết định của đa số. Dù đa số hay thiểu số các thành viên sẽ chỉ cùng thực hiện những gì mà mình đồng ý, những gì đã thỏa thuận được [63, tr. Đồng thuận xã hội là yêu cầu nhất thiết phải đạt được để mỗi đơn vị cũng như toàn xã hội có thể tồn tại, phát triển.
Mỗi gia đình - tế bào của xã hội, cũng như mỗi cơ quan, doanh nghiệp, mỗi tổ chức xã hội, giữa các thành viên trong xã hội cần phải có sự đồng tình với nhau trên cơ sở những giá trị chung - những điểm tương đồng. Đó là yêu cầu tối thiểu của sự ổn định, phát triển. Từ những quan niệm trên ta có thể hiểu đồng thuận xã hội là sự đồng tình, nhất trí trong suy nghĩ và hành động của các chủ thể xã hội về một hay một số vấn đề nào đó trên cơ sở những điểm tương đồng về nhu cầu, lợi ích… trong lúc vẫn thừa nhận, tôn trọng những điểm khác biệt với điều kiện những điểm khác biệt này không là tổn hại đến mục tiêu chung, hành động chung của cộng đồng các chủ thể đó. Thực tế ở nước ta hiện nay cho thấy, nền kinh tế nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế xuất hiện nhiều giai cấp, tầng lớp với những lợi ích khác nhau.
Nước ta lại là nước đa dân tộc, đa tôn giáo. “Mẫu số chung” cho tất cả những điểm khác nhau đó là điểm tương đồng.