Chương 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án Chương 2: Chủ trương và sự chỉ đạo của Đảng trong xây dựng đội ngũ trí thức ở miền Bắc giai đoạn 1954-1964 Chương 3: Sự lãnh đạo của Đảng về xây dựng đội ngũ trí thức ở miền Bắc giai đoạn 1965-1975 Chương 4: Nhận xét và bài học kinh nghiệm 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Các công trình nghiên cứu ở Việt Nam 1. Các công trình nghiên cứu những vấn đề chung về trí thức Nghiên cứu những vấn đề chung về trí thức, các tác giả thường tập trung phân tích, làm rõ định nghĩa, cơ cấu, tính chất của tầng lớp trí thức Việt Nam. Có nhiều công trình đã khái quát quá trình hình thành, phát triển và đặc điểm của tầng lớp trí thức Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử.
Vai trò của trí thức Việt Nam trong lịch sử dân tộc và công cuộc xây dựng đất nước hiện nay cũng được rất nhiều học giả đặc biệt quan tâm nghiên cứu. Trong cuốn sách “Một số vấn đề về trí thức Việt Nam” của tác giả Nguyễn Thanh Tuấn (NXB Chính trị Quốc gia, 1998) đã nêu định nghĩa về trí thức. Theo tác giả, “trí thức là một tầng lớp xã hội đặc thù, độc lập tương đối, chuyên làm các nghề có tính chất lao động trí óc phức tạp và sáng tạo, có học vấn chuyên môn cần thiết cho lĩnh vực lao động đó” [155, tr. Bên cạnh đó, tác giả còn tập trung làm rõ vai trò của trí thức đối với tiến bộ xã hội.
Những đóng góp của trí thức Việt Nam được tác giả khái quát qua các chặng đường lịch sử và khẳng định “hiền tài thời nào cũng có”. Từ đó, tác giả nêu lên đặc điểm, xu hướng phát triển của ĐNTT Việt Nam hiện nay; phương hướng đổi mới công tác quản lý và chính sách kinh tế - xã hội đối với ĐNTT. Cuốn sách “Chủ nghĩa xã hội và trí thức” do Nguyễn Duy Thông chủ biên (NXB Sự thật, 1984) đã phân tích vai trò của tầng lớp trí thức đối với sự tiến bộ xã hội nói chung và với công cuộc xây dựng CNXH nói riêng. Bên cạnh đó, các tác giả cũng phân tích, đánh giá về quan điểm, chủ trương của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh về trí thức trong tiến trình cách mạng của dân tộc.
Trong những công trình nghiên cứu về trí thức nói chung phải kể đến “Một số vấn đề về trí thức Việt Nam” của hai tác giả Nguyễn Văn Khánh và Nguyễn Quốc Bảo (NXB Lao động, 2001). Cuốn sách đã trình bày khá chi tiết về hoàn cảnh, điều kiện hình thành và phát triển của tầng lớp trí thức Việt Nam trong lịch sử. Trong 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com đó, các tác giả đề cập đến những đóng góp trên các phương diện khác nhau của trí thức đối với lịch sử dân tộc, đặc biệt nhấn mạnh đến vai trò, trách nhiệm của họ trong sự nghiệp giải phóng dân tộc, xây dựng CNXH và đổi mới đất nước. Cuốn sách có những phân tích, đánh giá sâu sắc về vai trò của trí thức, nhấn mạnh đến thế hệ thanh niên trí thức những năm 20 (XX) đối với quá trình thành lập Đảng CSVN.
Đây là tài liệu có giá trị tham khảo tốt cho việc nghiên cứu về vai trò của trí thức Việt Nam nói chung, trí thức trong công cuộc giải phóng dân tộc nói riêng. Tác giả Nguyễn Văn Khánh đã có nhiều bài viết đăng trên các tạp chí khoa học về điều kiện hình thành, đặc điểm, vai trò của lớp thanh niên trí thức yêu nước Việt Nam đầu thế kỷ XX như: “Thanh niên trí thức và phong trào cộng sản ở Việt Nam trước năm 1930”(1985), Tạp chí Nghiên cứu lịch sử, số 6;“Trí thức yêu nước Việt Nam với cuộc vận động giải phóng dân tộc đầu thế kỷ XX” (viết chung) (1993), Thông báo khoa học của các trường Đại học, số 1; “Vài suy nghĩ về thế hệ thanh niên trí thức Việt Nam đầu thế kỷ XX (điều kiện hình thành và đặc điểm)(1994), Tạp chí Nghiên cứu lịch sử, số 5. Qua các bài viết, tác giả nhấn mạnh vai trò của lực lượng này trong phong trào yêu nước ở Việt Nam, là nhân tố quan trọng trong cuộc vận động thành lập Đảng CSVN. “Trí thức Việt Nam với sự nghiệp giải phóng dân tộc”(2002)- tác giả Nguyễn Văn Khánh, Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử, số 1.
Bài viết đề cập đến những thay đổi căn bản trong kết cấu tầng lớp trí thức Việt Nam giai đoạn thuộc địa; phân tích vai trò của trí thức Việt Nam đối với cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, đối với việc giải quyết sự xung đột giữa hệ tư tưởng và văn hóa trong giai đoạn thuộc địa và những năm đầu thế kỷ XX. “Trí thức Nam Bộ trong kháng chiến chống Pháp (1945-1954)” là cuốn sách của Hồ Sơn Điệp (NXB Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh, 2003). Công trình đã khái quát lịch sử trí thức Nam Bộ trong kháng chiến chống Pháp; phân tích rút ra một vài đặc điểm, vai trò, ý nghĩa lịch sử và bài học kinh nghiệm của lực lượng trí thức ở Nam Bộ trong kháng chiến chống Pháp (1945-1954). Ngoài ra, tác giả còn giới thiệu chân dung một số nhà trí thức Nam Bộ trong giai đoạn cách mạng này.
Nguyễn Văn Khánh (2009),“Trí thức Việt Nam trong thời kỳ chuẩn bị lực lượng và tiến hành Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945”, Tạp chí Lịch sử Đảng, 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Trong cuộc đấu tranh giành chính quyền, trí thức Việt Nam không đứng ngoài cuộc, họ đã nhiệt tình tham gia vào phong trào cách mạng chung của dân tộc. Thắng lợi của cách mạng tháng Tám năm 1945 có phần đóng góp không nhỏ của tầng lớp trí thức Việt Nam lúc đó. “Lược khảo về kinh nghiệm đào tạo và sử dụng nhân tài trong lịch sử Việt Nam” do Phạm Hồng Tung chủ biên (NXB Đại học Quốc gia, 2000).
Nhóm tác giả nghiên cứu và trình bày những chính sách, biện pháp liên quan đến vấn đề phát hiện đào tạo và sử dụng, bồi dưỡng nhân tài của từng thời đại. Bên cạnh đó, công trình tìm hiểu quan niệm nhân tài từ cuối thế kỉ XIX đến đầu thế kỷ XX; Hồ Chí Minh và việc đào tạo thế hệ nhân tài dựng Đảng cứu quốc. “Phát huy vai trò ĐNTT các dân tộc thiểu số nước ta trong sự nghiệp cách mạng hiện nay” - Trịnh Quang Cảnh (NXB Chính trị Quốc gia, 2000). Tác phẩm khái quát chung về đặc điểm, vai trò, thực trạng của ĐNTT dân tộc thiểu số ở Việt Nam, đồng thời đề xuất một số giải pháp nhằm góp phần xây dựng phát triển ĐNTT về cả số lượng và chất lượng.
Lê Quang Quý với “Trí thức ngành kiến trúc trong thời kỳ đổi mới”, (NXB Chính trị Quốc gia, 2000). Sách đã trình bày đặc điểm, vai trò của ĐNTT ngành kiến trúc trong công cuộc đổi mới ở Việt Nam hiện nay. Bên cạnh đó, tác giả nêu lên thực trạng xây dựng, xu hướng phát triển, yêu cầu và giải pháp xây dựng ĐNTT ngành kiến trúc trong công cuộc đổi mới ở nước ta hiện nay. Nguyễn Đắc Hưng - “Trí thức Việt Nam bước vào thời kỳ hội nhập” (NXB Đại học Quốc gia, 2009).
Cuốn sách phân tích một số vấn đề chung về trí thức và ĐNTT; vai trò của trí thức Việt Nam. Từ đó, tác giả nêu lên phương hướng và giải pháp phát triển ĐNTT Việt Nam trong thời kì hội nhập. Cũng nghiên cứu về trí thức Việt Nam nhưng tác giả Lê Thị Thanh Hương lại đề cập đến “Nhân cách văn hoá trí thức Việt Nam trong tiến trình mở cửa và hội nhập quốc tế” (NXB KHXH, 2010). Tác giả trình bày những quan niệm về nhân cách văn hóa trí thức và các nhân tố cơ bản tác động đến sự hình thành nhân cách văn hóa trí thức Việt Nam hiện nay.
Đồng thời, tác giả cũng làm rõ thực trạng nhân cách trí thức Việt Nam, dự báo xu hướng biến đổi nhân cách văn hóa trí thức Việt Nam đến năm 2020 và đề xuất một số giải pháp phát triển nhân cách văn hóa trí thức Việt Nam. 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Hai tác giả Nguyễn Đắc Hưng và Phan Xuân Dũng với “Nhân tài trong chiến lược phát triển quốc gia” (NXB Chính trị Quốc gia, 2004). Các tác giả khẳng định vị trí, tầm quan trọng của nhân tố con người trong xây dựng và phát triển đất nước; nêu lên kinh nghiệm đào tạo và sử dụng nhân tài; một số giải pháp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế. “Trí thức Việt Nam trong tiến trình lịch sử dân tộc”(2015), NXB Chính trị Quốc gia là một công trình mới xuất bản của tác giả Nguyễn Văn Khánh.
Cuốn sách trình bày các quan điểm khác nhau về trí thức, sự hình thành và phát triển ĐNTT Việt Nam trong thời kỳ trung, cận và hiện đại. Cuốn sách tập trung làm rõ những hoạt động đóng góp của trí thức trên các lĩnh vực kinh tế - xã hội của đất nước, nhất là trong sự nghiệp chống ngoại xâm, bảo vệ Tổ quốc cũng như trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước qua các thời kỳ. Có một điểm rất đáng chú ý là, công trình nêu quan điểm, cách đánh giá riêng của tác giả về một số sự kiện, nhân vật trong vấn đề “Nhân văn Giai phẩm”. Đây là nội dung hiện đang cần tiếp tục được nghiên cứu và làm rõ, góp phần có cái nhìn khách quan hơn về quá trình xây dựng ĐNTT ở miền Bắc Việt Nam trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.
Tác giả Đỗ Thị Thạch trình bày một số vấn đề chung về trí thức và trí thức nữ Việt Nam; đặc điểm và vai trò của ĐNTT nữ cùng với một số vấn đề đặt ra hiện nay; phương hướng, giải pháp nhằm phát huy nguồn lực trí thức nữ trong công cuộc xây dựng đất nước trong cuốn sách “Phát huy nguồn lực trí thức nữ Việt Nam trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa” (NXB Chính trị Quốc gia, 2005). Cùng với các công trình khoa học tiêu biểu về ĐNTT Việt Nam thời kì đổi mới đã nêu ở trên còn rất nhiều luận án tiến sĩ ở trong nước nghiên cứu về đề tài này.