Tổng quan nghiên cứu

Xây dựng chính quyền cơ sở vững mạnh luôn là nhiệm vụ then chốt trong tiến trình củng cố hệ thống chính trị và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam. Huyện Tiên Lãng thuộc thành phố Hải Phòng là địa bàn giàu truyền thống cách mạng, giữ vị trí cửa ngõ quân sự và kinh tế trọng yếu với diện tích tự nhiên gần 200 km2, sở hữu 21 km bờ biển cùng 23 đơn vị hành chính cấp cơ sở gồm 22 xã và 01 thị trấn. Trong giai đoạn 2005 - 2014, bức tranh kinh tế - xã hội địa phương ghi nhận nhiều khởi sắc với tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất nông - lâm - thủy sản đạt bình quân 5,5%/năm, đồng thời có 132 trên tổng số 172 làng được công nhận danh hiệu làng văn hóa.

Tuy nhiên, trước yêu cầu đẩy mạnh công nghiệp hóa và hiện đại hóa, tổ chức và hoạt động của bộ máy cơ sở tại địa phương vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn về năng lực quản trị, hiệu quả điều hành đất đai và chất lượng đội ngũ cán bộ. Xuất phát từ đòi hỏi bức thiết đó, nghiên cứu tập trung làm sáng tỏ tiến trình lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng bộ huyện Tiên Lãng trong việc củng cố và nâng cao chất lượng chính quyền cơ sở từ năm 2005 đến năm 2014. Phạm vi nghiên cứu bao quát không gian 23 xã, thị trấn trong toàn huyện qua hai nhiệm kỳ Đại hội Đảng bộ huyện lần thứ XXVI và XXVII. Ý nghĩa của công trình thể hiện rõ qua việc hệ thống hóa các chỉ số phát triển cụ thể như tỷ lệ 86% tổ chức cơ sở đảng đạt tiêu chuẩn trong sạch vững mạnh, chỉ tiêu kết nạp hơn 1.500 đảng viên mới và giải quyết dứt điểm hàng loạt vấn đề khiếu nại phức tạp, mang lại cơ sở thực tiễn giá trị cho việc nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng nhà nước kiểu mới của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, trong đó nhấn mạnh cấp xã là nền tảng của hệ thống hành chính. Nghiên cứu tích hợp các quan điểm chỉ đạo cốt lõi từ Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX năm 2002 về đổi mới và nâng cao chất lượng hệ thống chính trị cơ sở xã, phường, thị trấn, cùng các nghị quyết chuyên đề của Thành ủy Hải Phòng.

Hệ thống khái niệm nền tảng được định hình rõ ràng bao gồm: chính quyền cơ sở (cấp chính quyền địa phương thấp nhất trực tiếp quản lý dân cư), năng lực lãnh đạo của cấp ủy (khả năng cụ thể hóa chủ trương thành nghị quyết hành động), quy chế dân chủ cơ sở (phương thức thực thi quyền làm chủ của nhân dân) và hiệu lực quản lý nhà nước. Khung khổ pháp lý của đề tài còn dựa trên Điều 112 Hiến pháp năm 2013 và Nghị quyết số 26/2008/NQ-QH12 của Quốc hội khóa XII về thực hiện thí điểm không tổ chức Hội đồng nhân dân huyện, quận, phường nhằm đánh giá sự chuyển biến chức năng của chính quyền tại 23 xã, thị trấn.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn tư liệu nghiên cứu được khai thác từ hệ thống văn kiện gốc của Đảng bộ huyện Tiên Lãng khóa XXVI và XXVII, các văn bản quy phạm pháp luật của Trung ương, báo cáo hành chính của Ủy ban nhân dân huyện cùng dữ liệu tổng kết từ 23 xã, thị trấn. Cỡ mẫu nghiên cứu bao trùm toàn diện 23 đơn vị hành chính xã, thị trấn trên địa bàn huyện, phân tích biến động nhân sự của 588 đại biểu Hội đồng nhân dân đầu nhiệm kỳ 2004 - 2011 đến 550 đại biểu vào năm 2011, đồng thời khảo sát chất lượng 800 cán bộ, đảng viên mới được kết nạp trong giai đoạn 2011 - 2014.

Phương pháp chọn mẫu kết hợp khảo sát toàn thể đối với 23/23 xã, thị trấn và chọn mẫu điển hình tại các địa bàn trọng điểm như xã Vinh Quang (về xử lý bất cập quản lý đất đai), xã Hùng Thắng và Tây Hưng (về triển khai mô hình nhất thể hóa cán bộ). Đề tài sử dụng phương pháp lịch sử kết hợp logic làm chủ đạo, kết hợp cùng các phương pháp thống kê, so sánh đối chiếu và phân tích tổng hợp. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm tái hiện trung thực dòng thời gian lãnh đạo của Đảng bộ huyện từ năm 2005 đến năm 2014, bảo đảm tính khách quan khoa học khi lượng hóa những bước chuyển biến về chất lượng của hệ thống chính quyền cơ sở.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, năng lực lãnh đạo của tổ chức cơ sở đảng tại Tiên Lãng được nâng cao rõ rệt. Tỷ lệ tổ chức cơ sở đảng đạt danh hiệu trong sạch vững mạnh tăng từ 80,85% năm 2005 lên mức 86% vào năm 2009 (tăng 5,15%), số chi bộ yếu kém giảm xuống chỉ còn 01 đơn vị. Trong giai đoạn 2006 - 2010, toàn huyện kết nạp được 759 đảng viên mới, và từ năm 2011 đến 2014 kết nạp thêm 800 đảng viên (tăng 5,4% so với nhiệm kỳ trước). Đến năm 2014, tỷ lệ đảng viên hoàn thành tốt nhiệm vụ trở lên đạt 66,24%, trong khi đảng viên không hoàn thành nhiệm vụ giảm sâu xuống mức 0,66%.

Thứ hai, chất lượng hoạt động của Hội đồng nhân dân cấp xã có bước chuyển biến thực chất. 100% xã, thị trấn đã bố trí chức danh Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân hoạt động chuyên trách (23 đồng chí). Về cơ cấu học vấn của 550 đại biểu Hội đồng nhân dân xã đến năm 2011, có 75 đại biểu sở hữu trình độ đại học, 168 đại biểu đạt trình độ trung cấp và 195 đại biểu có trình độ trung cấp lý luận chính trị. Toàn bộ 23/23 xã, thị trấn đều ban hành thành công nghị quyết chuyên đề về quốc phòng - an ninh và phát triển kinh tế nông nghiệp.

Thứ ba, công tác quản lý, điều hành của Ủy ban nhân dân cơ sở gắn liền với cải cách hành chính và mở rộng dân chủ. Huyện đã tổ chức thành công 34 cuộc tiếp xúc, đối thoại trực tiếp giữa lãnh đạo Ủy ban nhân dân huyện với gần 5.500 lượt đại biểu nhân dân tại các cụm xã. Huyện triển khai đồng bộ cơ chế một cửa, cử 16 cử nhân tốt nghiệp đại học hệ chính quy loại khá trở lên đi đào tạo nguồn chức danh cấp xã và thực hiện hiệu quả mô hình thí điểm Bí thư Đảng ủy đồng thời là Chủ tịch Ủy ban nhân dân tại 02 xã Hùng Thắng và Tây Hưng.

Thứ tư, công tác kiểm tra, thanh tra và giữ vững kỷ luật Đảng được tiến hành quyết liệt. Trong nhiệm kỳ 2005 - 2010, huyện giải quyết 43 đơn thư khiếu nại (giảm 61 đơn so với khóa trước), thi hành kỷ luật 110 đảng viên. Bước sang nhiệm kỳ 2010 - 2015, cấp ủy các cấp thi hành kỷ luật 3 tổ chức đảng và 167 đảng viên vi phạm, qua đó chấn chỉnh kịp thời kỷ cương hành chính và củng cố niềm tin trong quần chúng.

Thảo luận kết quả

Thành công trong công tác xây dựng chính quyền cơ sở tại Tiên Lãng khẳng định vai trò quyết định của việc quán triệt phương châm "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra" gắn với việc triển khai Nghị quyết Trung ương 4 khóa XI và Chỉ thị số 03-CT/TW của Bộ Chính trị qua 60 lớp học tập với gần 20.000 lượt người tham dự. Khi đối sánh với các nghiên cứu tại một số địa phương khác cùng thời kỳ thực hiện thí điểm không tổ chức Hội đồng nhân dân cấp huyện theo Nghị quyết số 26/2008/NQ-QH12, Tiên Lãng cho thấy sự thích ứng linh hoạt và chủ động trong việc tăng cường cơ chế giao ban định kỳ để bù đắp khoảng trống giám sát.

Dữ liệu của luận văn có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ đường thể hiện đà tăng trưởng của tổ chức đảng trong sạch vững mạnh từ 80,85% lên 86%, kết hợp cùng bảng thống kê so sánh trình độ chuyên môn của 550 đại biểu Hội đồng nhân dân xã và biểu đồ cột phản ánh số lượng đơn thư khiếu nại giảm mạnh từ 104 đơn xuống còn 43 đơn. Dẫu vậy, nghiên cứu cũng phân tích thẳng thắn những hạn chế nghiêm trọng về quản lý đất đai và cưỡng chế thu hồi đất tại xã Vinh Quang, nhấn mạnh rằng sự thiếu sâu sát cơ sở và buông lỏng đối thoại sẽ dẫn đến những xung đột hành chính phức tạp, đòi hỏi chính quyền phải luôn lấy lợi ích chính đáng của nhân dân làm gốc.

Đề xuất và khuyến nghị

Một là, chuẩn hóa và nâng cao năng lực chuyên môn của đội ngũ cán bộ, công chức cơ sở. Ban Tổ chức Huyện ủy cùng Ủy ban nhân dân huyện Tiên Lãng cần đẩy mạnh công tác đào tạo, đặt mục tiêu đến năm 2020 có trên 80% cán bộ chủ chốt xã đạt trình độ đại học chuyên môn và 100% đạt trình độ trung cấp lý luận chính trị, đồng thời duy trì việc tuyển dụng từ nguồn 16 sinh viên tốt nghiệp chính quy loại khá trở lên đã qua đào tạo nguồn.

Hai là, đổi mới toàn diện nội dung, phương thức tổ chức kỳ họp Hội đồng nhân dân cấp xã. Thường trực Hội đồng nhân dân 23 xã, thị trấn cần tăng thời lượng thảo luận, chất vấn tại các kỳ họp định kỳ từ 01 ngày lên 02 ngày, nâng cao năng lực thẩm tra văn bản và phấn đấu đạt mục tiêu 100% các kiến nghị cử tri được giải quyết đúng thẩm quyền trong giai đoạn 2016 - 2020.

Ba là, tổng kết và nhân rộng mô hình Bí thư Đảng ủy đồng thời là Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã. Ban Thường vụ Huyện ủy chủ trì đánh giá kết quả thực hiện tại 02 xã Hùng Thắng và Tây Hưng, từ đó xây dựng kế hoạch mở rộng mô hình này ra 5 đến 7 xã có điều kiện ổn định về cán bộ trong giai đoạn 2016 - 2020 nhằm tinh gọn tổ chức bộ máy.

Bốn là, đẩy mạnh chuyển đổi số và nâng cao chất lượng bộ phận một cửa. Ủy ban nhân dân huyện chủ trì hoàn thiện hệ thống giao ban trực tuyến và dịch vụ công trực tuyến tại 23/23 xã, thị trấn đến năm 2018, duy trì tổ chức định kỳ trên 35 cuộc đối thoại trực tiếp với công dân mỗi năm, bảo đảm tỷ lệ giải quyết thủ tục hành chính đúng hạn đạt trên 98% và giảm tỷ lệ khiếu kiện vượt cấp xuống dưới 1%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là cán bộ lãnh đạo cấp ủy, Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân các cấp: Nghiên cứu cung cấp tài liệu thực tiễn quý giá về kinh nghiệm tổ chức bộ máy cơ sở, nâng cao năng lực lãnh đạo toàn diện và bài học quản lý đất đai để phòng ngừa các điểm nóng xã hội.

Nhóm thứ hai là giảng viên, học viên chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam và Xây dựng Đảng: Luận văn là công trình chuyên khảo có giá trị tham khảo cao về việc thể chế hóa đường lối của Đảng thành các chính sách hành chính tại một huyện đồng bằng ven biển.

Nhóm thứ ba là sinh viên, học viên cao học ngành Quản lý công, Khoa học Chính trị và Luật học: Người học có thể khai thác phương pháp luận kết hợp lịch sử - logic, kỹ thuật khảo sát mẫu trên 23 đơn vị hành chính và phương pháp phân tích hệ thống văn kiện địa phương.

Nhóm thứ tư là cán bộ Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội: Tài liệu mang đến những kinh nghiệm thực tế về phát huy quyền làm chủ của nhân dân, thực hiện quy chế dân chủ cơ sở và tổ chức các hội nghị đối thoại thu hút hơn 5.500 lượt đại biểu nhân dân tham gia.

Câu hỏi thường gặp

Bối cảnh lịch sử nào tác động mạnh mẽ nhất đến hệ thống chính quyền cơ sở huyện Tiên Lãng giai đoạn 2005 - 2014? Quốc hội ban hành Nghị quyết số 26/2008/NQ-QH12 về thí điểm không tổ chức Hội đồng nhân dân huyện, dẫn đến việc nhiệm kỳ của Hội đồng nhân dân 23 xã, thị trấn kéo dài thành 7 năm (2004 - 2011), tạo ra đòi hỏi cấp bách phải đổi mới cơ chế điều hành.

Chất lượng của đội ngũ đại biểu Hội đồng nhân dân xã tại huyện Tiên Lãng chuyển biến ra sao? Đến năm 2011, trong số 550 đại biểu Hội đồng nhân dân cấp xã, trình độ chuyên môn được nâng cao rõ nét với 75 đại biểu có trình độ đại học, 168 đại biểu trung cấp và 195 đại biểu đạt trình độ trung cấp lý luận chính trị, 100% xã có Phó Chủ tịch chuyên trách.

Đảng bộ huyện Tiên Lãng đã đạt kết quả nổi bật nào trong công tác phát triển đảng viên? Trong hai nhiệm kỳ, toàn huyện đã kết nạp được tổng cộng 1.559 đảng viên mới (759 đảng viên giai đoạn 2006 - 2010 và 800 đảng viên giai đoạn 2011 - 2014), duy trì tỷ lệ 87,5% tổ chức cơ sở đảng kết nạp đảng viên mới đều đặn hàng năm.

Chính quyền huyện Tiên Lãng đã phát huy quyền làm chủ của nhân dân thông qua hình thức nào? Ủy ban nhân dân huyện phối hợp với Mặt trận Tổ quốc tổ chức 34 cuộc tiếp xúc, đối thoại trực tiếp với gần 5.500 lượt đại biểu nhân dân tại các cụm xã, đồng thời triển khai nghiêm túc Pháp lệnh dân chủ tại 23 xã, thị trấn.

Bài học lớn nhất về quản lý cơ sở được rút ra từ luận văn là gì? Đó là bài học về giữ nghiêm kỷ luật Đảng, thượng tôn pháp luật và tăng cường đối thoại với dân, được đúc kết qua việc xử lý kỷ luật 167 đảng viên và rút kinh nghiệm sâu sắc từ vụ việc quản lý đất đai tại xã Vinh Quang.

Kết luận

Tổng kết chặng đường 10 năm nghiên cứu sự lãnh đạo của Đảng bộ huyện Tiên Lãng đối với công tác xây dựng chính quyền cơ sở (2005 - 2014), luận văn khẳng định những giá trị cốt lõi sau:

  • Tái hiện có hệ thống quá trình lãnh đạo của Đảng bộ huyện qua 2 nhiệm kỳ Đại hội Đảng bộ lần thứ XXVI và XXVII trên địa bàn 23 xã, thị trấn.
  • Khẳng định thành tựu nâng cao năng lực hạt nhân chính trị của Đảng với 86% tổ chức cơ sở đảng đạt trong sạch vững mạnh và kết nạp 1.559 đảng viên mới.
  • Đánh giá khách quan hiệu quả hoạt động của 550 đại biểu Hội đồng nhân dân cấp xã trong bối cảnh thực hiện thí điểm tinh giản bộ máy hành chính.
  • Rút ra bài học kinh nghiệm sâu sắc về thực hành dân chủ, giải quyết dứt điểm 43 vụ việc khiếu nại và tăng cường đối thoại với gần 5.500 lượt cử tri.
  • Đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược với lộ trình chuẩn hóa năng lực cán bộ cơ sở đến năm 2020.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp cái nhìn toàn diện, thực chứng về mô hình xây dựng chính quyền cấp cơ sở tại vùng nông thôn ven biển. Trong giai đoạn tiếp theo, cấp ủy địa phương cần tiếp tục phát huy những bài học này để xây dựng bộ máy hành chính chuyên nghiệp, phục vụ nhân dân hiệu quả hơn. Quý độc giả quan tâm vui lòng tham khảo toàn văn luận văn để tiếp cận nguồn tư liệu khoa học chuyên sâu.