phần mở đầu, danh mục các bảng và biểu đồ, kết luận, tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc trình bày trong ba chƣơng: Chƣơng 1 Cơ sở lí luận và thực tiễn; Chƣơng 2 Xây dựng và sử dụng câu hỏi trắc nghiệm khách quan trong dạy học chủ đề tích phân lớp 12; Chƣơng 3 Thực nghiệm sƣ phạm.12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.12 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Kiểm tra đánh giá trong dạy học 1. Khái niệm về kiểm tra, đánh giá Theo từ điển tiếng Việt của Viện ngôn ngữ học thì kiểm tra đƣợc định nghĩa nhƣ sau: “Kiểm tra là quá trình sử dụng các công cụ để xem xét sự phù hợp giữa sản phẩm và các tiêu chí đã đề ra về chất lƣợng hoặc số lƣợng của sản phẩm mà không quan tâm đến quyết định đề ra tiếp theo”. Theo tài liệu [8] thì khái niệm đánh giá đƣợc hiểu là “.là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả của công việc, dựa vào phân tích những thông tin thu đƣợc, đối chiếu với những mục tiêu, tiêu chuẩn đề ra nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải thiện thực trạng, điều chỉnh nâng cao chất lƣợng và hiệu quả công việc”.
Trong quá trình dạy học, giáo viên phải thƣờng xuyên tiến hành hoạt động kiểm tra. Thông qua kiểm tra, giáo viên thu thập đƣợc các thông tin nhằm phân loại đƣợc học sinh và lấy đó làm cơ sở cho việc đánh giá. Đánh giá kết quả học tập của học sinh là quá trình giáo viên thu thập và xử lý các thông tin về trình độ, năng lực của học sinh kết hợp với các tác động bên ngoài, so sánh với mục tiêu đã đề ra nhằm điều chỉnh hoạt động dạy cho phù hợp, nâng cao chất lƣợng và hiệu quả công việc. Hoạt động kiểm tra có thể thực hiện theo nhiều phƣơng pháp khác nhau, trong đó trắc nghiệm là một phƣơng pháp rất tốt đƣợc sử dụng phổ biến trong giai đoạn hiện nay.
Mục đích của kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh Một là, đánh giá không phải là mục đích mà nó chỉ là phƣơng tiện để phục vụ cho nhiều mục đích khác nhau của quá trình dạy học. Trƣớc khi thực hiện một quá trình dạy học, giáo viên cần kiểm tra kiến thức, kĩ năng mà học sinh đang có ở thời điểm hiện tại, từ đó xác định đƣợc phƣơng pháp dạy học, mục tiêu đạt đƣợc với phần nội dung dạy học tƣơng ứng. Trong quá trình dạy học việc kiểm tra nhằm cung cấp các dữ liệu cho giáo viên, giúp họ phát hiện những thiếu sót trong kiến thức, kĩ 4 (LUAN.12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.12 năng để kịp thời sửa chữa, bổ sung, đồng thời điều chỉnh phƣơng pháp dạy học cho phù hợp, đạt đƣợc kết quả cao nhất. Kết thúc quá trình dạy học, việc kiểm tra giúp giáo viên phân loại đƣợc học sinh, đánh giá đƣợc năng lực của từng em cũng nhƣ kết quả giảng dạy của bản thân mình, thấy đƣợc thành công và những vấn đề cần phải rút kinh nghiệm, từ đó có thể đem lại hiệu quả cao hơn trong những hoạt động dạy và học tiếp theo.
Hai là, việc kiểm tra, đánh giá có tác dụng giáo dục về mặt tƣ tƣởng, đạo đức và phẩm chất của học sinh. Nó hình thành ở các em tinh thần tập thể, ý chí quyết tâm, sự trung thực, sự tận dụng tối đa các nguồn lực nhƣ sách tham khảo, các trang mạng. Ba là, kiểm tra, đánh giá trong quá trình học tập giúp hình thành và phát triển nhân cách, giáo dục đạo đức cho học sinh. Để hoàn thành đƣợc các bài kiểm tra, học sinh phải rèn luyện khả năng nhớ, tƣởng tƣợng, phát triển tƣ duy logic, tƣ duy thuật toán, năng lực sáng tạo, khả năng quan sát, nhận định, phán đoán.
từ đó hình thành ở các em khả năng giải quyết vấn đề, sự nhanh nhạy trong xử lý tình huống, kĩ năng giao tiếp trong hoạt động, biết vận dụng những kiến thức đã học vào thực tiễn cuộc sống. Kiểm tra đánh giá theo phương pháp truyền thống * Phƣơng pháp dùng lời (vấn đáp, kiểm tra miệng) Phƣơng pháp dùng lời là cách thức giáo viên đƣa ra các câu hỏi và nhận đƣợc câu trả lời trực tiếp của học sinh. Ƣu điểm : + Dễ dàng đánh giá đƣợc mức độ nhận thức, tƣ tƣởng, khả năng suy luận của học sinh trong lĩnh vực kiến thức mà câu hỏi đƣa ra. + Giúp học sinh mạnh dạn, tự tin phát biểu trƣớc đám đông, tăng cƣờng tính chủ động trong học tập, rèn luyện khả năng diễn đạt, sự nhạy bén của học sinh.
+ Tăng khả năng xử lý tình huống của giáo viên trƣớc những vấn đề mà học sinh còn băn khoăn.12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.12 Nhƣợc điểm: + Hiện nay, việc kiểm tra theo phƣơng pháp dùng lời thƣờng mang tính chất lý thuyết, học thuộc lòng, chƣa phát huy đƣợc khả năng sáng tạo của học sinh. + Nếu sử dụng phƣơng pháp này cho nhiều học sinh sẽ mất nhiều thời gian, khó có thể phân phối đƣợc các dạng câu hỏi khác nhau với từng học sinh. * Phƣơng pháp dùng giấy bút (kiểm tra viết) Phƣơng pháp dùng giấy bút là học sinh tiến hành làm bài kiểm tra ra giấy trong một khoảng thời gian khác nhau đã đƣợc quy định trƣớc khi làm bài. Ƣu điểm: + Giáo viên dễ dàng nắm bắt đƣợc trình độ, năng lực của học sinh.
+ Thông qua kiểm tra viết, phát triển đƣợc tƣ duy logic, tƣ duy thuật toán, khả năng sáng tạo của học sinh. Nhƣợc điểm: + Kiểm tra viết không đánh giá đƣợc kĩ năng thực hành, khả năng vận dụng kiến thức vào thực tế của học sinh. + Các câu hỏi, các dạng bài trong kiểm tra viết thƣờng là lặp đi lặp lại nhiều trong cơ cấu các kì kiểm tra, dẫn đến tình trạng học tủ, học vẹt, làm giảm tính tích cực của học sinh. * Phƣơng pháp kiểm tra thực hành Phƣơng pháp kiểm tra thực hành là cách thức học sinh làm những bài kiểm tra có tính chất thực hành nhƣ: đo đạc, làm thí nghiệm, chế tạo các mô hình, thiết bị kĩ thuật… ở trên lớp, trong phòng thí nghiệm, xƣởng trƣờng và ngoài thiên nhiên.
Ƣu điểm: + Phƣơng pháp kiểm tra thực hành rất tốt trong việc kiểm tra kĩ năng, kĩ xảo thực hành, khả năng vận dụng sáng tạo các kiến thức đã có vào cuộc sống. + Học sinh hứng thú với phƣơng pháp này vì kiến thức đã học trên sách vở đƣợc đƣa vào thực tế cuộc sống.12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.12 Nhƣợc điểm: + Khuôn viên lớp học, phòng thực hành còn nhỏ, cơ sở vật chất để tiến hành thực hành do Bộ Giáo Dục - Đào Tạo cấp hoặc trƣờng trang bị thêm. Tuy nhiên không phải cơ sở đào tạo nào cũng có thể trang bị đủ cho học sinh của cả lớp thực hành. + Chỉ có một giáo viên phụ trách môn học cho một lớp.
Vì vậy việc quan sát tất cả học sinh trong lớp thực hành là rất khó khăn. Đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh giữ vai trò quan trọng trong việc điều hành quá trình dạy học, thúc đẩy quá trình học tập của học sinh. Việc kiểm tra, đánh giá theo phƣơng pháp truyền thống không còn phù hợp trong giai đoạn hiện nay, bởi lẽ nó chƣa phát triển đƣợc năng lực toàn diện cho học sinh, chƣa thực sự tạo hứng thú cũng nhƣ kích thích sự sáng tạo cho ngƣời học. Thế giới vận động và phát triển không ngừng, trƣớc những đòi hỏi về lực lƣợng lao động phù hợp với thời đại mới, việc kiểm tra, đánh giá học sinh không chỉ đơn giản là kiểm tra những kiến thức đơn lẻ trong sách vở mà còn là sự kiểm tra tổng hợp khả năng tiềm ẩn của học sinh thông qua việc thực hiện các hoạt động.
Để đánh giá học sinh, giáo viên đƣa ra những tình huống, học sinh ngoài vận dụng kiến thức, kỹ năng còn phải dùng kinh nghiệm của bản thân mình từ những trải nghiệm đã có để giải quyết vấn đề. Đánh giá dựa theo năng lực không hoàn toàn dựa vào khả năng tiếp thu đƣợc qua sách vở mà còn đánh giá đƣợc tổng hòa năng lực của học sinh cũng nhƣ thái độ, tình cảm, khả năng hoạt động nhóm, khả năng sáng tạo, sự nhanh nhạy giải quyết tình huống của học sinh. Trƣớc kia, áp lực các kì kiểm tra khiến học sinh cảm thấy lo sợ, hoang mang, nếu kết quả không thực sự mong muốn thì cảm thấy mình mắc lỗi, xấu hổ với bạn bè, thiếu tự tin, bị gia đình mắng chửi. Ngày nay, việc đánh giá có xu hƣớng dựa trên sự tiến bộ của học sinh, học sinh tiếp cận kiến thức một cách thoải mái, tự nhiên, tạo ra sự phát triển, nâng cao năng lực của ngƣời học, xây dựng mối quan hệ giữa gia đình, nhà trƣờng và xã hội ngày một tốt hơn.12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.12 Xu hƣớng mới trong kiểm tra, đánh giá ở giai đoạn hiện nay là: đánh giá thay thế, đánh giá kết hợp với giảng dạy, học sinh tự đánh giá, các tiêu chuẩn và tiêu chí công khai.
Đánh giá thay thế là sự đánh giá thay vì bài kiểm tra chấm điểm thông thƣờng thì từ đây trong quá trình giảng dạy việc đánh giá sẽ bao gồm quá trình quan sát, thao tác, trình bày miệng, thử nghiệm. Ngƣời học trở thành trung tâm và đƣợc làm việc thực sự, thành quả học tập, nghiên cứu của học sinh thể hiện qua thành tích, hồ sơ học tập, qua kết quả phỏng vấn và đề án. Đánh giá thay thế sẽ dựa trên các dữ liệu tổng hợp đó thay vì chỉ dựa trên điểm số của một vài bài kiểm tra giữa và cuối kỳ. Việc sử dụng đánh giá thay thế sẽ kích thích hứng thú học tập của học sinh, gỡ bỏ áp lực điểm số, biến quá trình dạy học trở thành quá trình tự chiếm lĩnh tri thức.
Trong quá trình tự chiếm lĩnh tri thức học sinh sẽ phát triển kỹ năng, tƣ duy, kỹ năng hoạt động nhóm, điều hiện nay thiếu và yếu ở học sinh. Đánh giá kết hợp với giảng dạy: Trong dạy học truyền thống, giáo viên là ngƣời truyền thụ và học sinh học tập thụ động, không có sự trao đổi qua lại giữa giáo viên và học sinh để giáo viên biết đƣợc ngƣời học cần gì và giáo viên cần điều chỉnh điều gì cho phù hợp. Vì vậy việc đánh giá cần kết hợp với giảng dạy, tức là đánh giá cả trƣớc, trong và sau quá trình học tập.