MỞ ĐẦU -3- LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.Lí do chọn đề tài. Nƣớc ta đã là thành viên của WTO nên việc đổi mới trong giáo dục là yếu tố vô cùng quan trọng, mang tính chất quyết định đến sự phát triển của đất nƣớc trong thời kì hội nhập. Luật giáo dục của Việt Nam đã khẳng định: “Giáo dục là quốc sách hàng đầu”.2, Luật Giáo dục quy định: “Phƣơng pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dƣỡng phƣơng pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”. Chiến lƣợc phát triển giáo dục 2001-2010 (Ban hành kèm Quyết định số 201/2001/QĐ-TTg ngày 28 tháng 12 năm 2001 của Thủ tƣớng Chính Phủ), ở mục 5.2 ghi rõ: “Đổi mới và hiện đại học phƣơng pháp giáo dục.
Chuyển từ việc truyền thụ tri thức thụ động, thầy giảng, trò ghi sang hƣớng dẫn ngƣời học chủ động tƣ duy trong quá trình tiếp cận tri thức; dạy cho ngƣời học phƣơng pháp tự học, tự thu nhận thông tin một cách có hệ thống và tƣ duy phân tích, tổng hợp; phát triển năng lực của mỗi cá nhân: tăng cƣờng tính chủ động, tính tự chủ của học sinh, sinh viên trong quá trình học tập.” Để đáp ứng đƣợc sự đổi mới của sự nghiệp giáo dục và đào tạo, xã hội yêu cầu nhà trƣờng không ngừng nâng cao chất lƣợng giáo dục toàn diện cho học sinh bao gồm việc cung cấp cho họ những kiến thức cơ bản, khoa học, chính xác, hiện đại, làm phát triển năng lực tƣ duy, rèn luyện kỹ năng kỹ xảo, hình thành phƣơng pháp học tập, làm việc khoa học, sáng tạo.góp phần rèn luyện và phát triển nhân cách của học sinh. Từ năm 2001, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã triển khai thực hiện đổi mới chƣơng trình và SGK cho các bậc học từ tiểu học đến THPT. Việc đổi mới giáo dục phổ thông đòi hỏi phải đổi mới PPDH. Vấn đề nghiên cứu các phƣơng pháp dạy học để tăng cƣờng các hoạt động chủ động, tích cực, sáng tạo của học sinh đã sớm đƣợc quan tâm ở nƣớc ta, đặc biệt là trong những năm gần đây.
Trong thực tiễn, để tổ chức đƣợc hoạt động học tập cho học sinh theo hƣớng tích cực ngƣời dạy cần phải có công cụ, phƣơng tiện tham gia tổ chức nhƣ: câu hỏi, bài tập, bài toán nhận -4- LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thức, tình huống có vấn đề, phiếu học tập… Một trong những biện pháp hiệu quả là sử dụng các câu hỏi, bài tập để tổ chức quá trình dạy học. Việc sử dụng câu hỏi (CH), bài tập (BT) trong dạy học đã và đang đƣợc các giáo viên thƣờng xuyên sử dụng nhƣng không ít giáo viên còn lúng túng, chƣa có cơ sở khoa học trong cách đặt câu hỏi, ra bài tập. Vì vậy, CH - BT đƣợc đƣa vào sử dụng còn vụn vặt, quá dễ hoặc quá khó, nhiều khi chƣa rõ vấn đề cần hỏi… Do đó chƣa phát huy đƣợc tính tích cực, chủ động, sáng tạo, hứng thú học tập của học sinh. Các CH – BT đƣợc sử dụng để dạy học chủ yếu chỉ hình thành dựa trên kinh nghiệm cá nhân, mang tính cá thể, chƣa có hệ thống hoàn chỉnh.
Nếu cứ tiếp tục cách dạy và học thụ động nhƣ thế, giáo dục sẽ không đáp ứng những yêu cầu mới của xã hội và sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nƣớc, phải đối mặt với nguy cơ tụt hậu. Sự cạnh tranh trí tuệ đang đòi hỏi đổi mới giáo dục, trong đó có sự đổi mới căn bản về phƣơng pháp (PP) dạy và học. Nhiệm vụ phát huy tính tích cực của học sinh ngày càng trở nên cấp bách. Câu hỏi, bài tập mã hoá các nội dung sách giáo khoa (SGK), kích thích, định hƣớng nhận thức của học sinh, giúp học sinh định hƣớng nghiên cứu SGK, định hƣớng quá trình củng cố, hoàn thiện, kiểm tra kết quả học tập của mình.
Hơn nữa, dù có sử dụng phƣơng pháp dạy học tích cực nào, phƣơng tiện dạy học truyền thống hay hiện đại nào, hình thức tổ chức dạy học nào thì cũng không thể thiếu công cụ dạy học thiết yếu đó là câu hỏi, bài tập. Câu hỏi, bài tập không chỉ là công cụ dạy học của ngƣời thầy mà còn là động lực học tập của học trò, hƣớng dẫn cách tự học cho học sinh đồng thời qua đó rèn luyện năng lực tƣ duy sáng tạo và xử lý linh hoạt cho ngƣời học. Năm học 2008 – 2009, sách giáo khoa Sinh học 12 mới bắt đầu đƣợc áp dụng trên toàn quốc. Sinh thái học- một phần có nội dung tƣơng đối khó nhƣng kiến thức mà nó cung cấp lại có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Sử dụng câu hỏi, bài tập nhƣ thế nào cho có hiệu quả trong giảng dạy nội dung sinh thái học ở trƣởng phổ thông là vấn đề cần đƣợc quan tâm. Để -5- LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nâng cao đƣợc chất lƣợng dạy học phần Sinh thái học tôi chọn đề tài: “ Xây dựng và sử dụng câu hỏi - Bài tập để dạy phần Sinh thái học lớp 12 THPT” làm đề tài nghiên cứu.Mục tiêu nghiên cứu. Xây dựng bộ CH- BT sử dụng trong dạy- học sinh thái học lớp 12: b. GV tổ chức các hoạt động học tập tự lực cho HS trong các khâu: nghiên cứu tài liệu mới; ôn tập, kiểm tra- đánh giá (KT- ĐG) kết quả học tập.
HS hoạt động tự lực chiếm lĩnh kiến thức, tự ôn tập, tự KT- ĐG quá trình học tập. Hƣớng dẫn GV và HS cách sử dụng bộ CH- BT có hiệu quả.Phạm vi nghiên cứu. - Tình hình dạy- học phần Sinh thái học trong các trƣờng THPT hiện nay. - Nghiên cứu nguyên tắc, qui trình xây dựng, sử dụng câu hỏi, bài tập trong dạy học nhằm tích cực hoá hoạt động học của học sinh.
- Nghiên cứu việc đổi mới chƣơng trình phân ban SGK Sinh học 12, từ đó phân tích nội dung chƣơng trình phần Sinh thái học - Sinh học 12, để xác định trọng tâm kiến thức có thể mã hoá thành câu hỏi, bài tập. Trên cơ sở đó xây dựng hệ thống câu hỏi - bài tập phần Sinh thái học và tìm biện pháp sử dụng nó trong dạy học. - Thực nghiệm khoa học để kiểm tra giá trị của hệ thống câu hỏi và bài tập đã xây dựng trong dạy học.Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu.Khách thể nghiên cứu. - Điều tra giáo viên Sinh học ở một số trƣờng THPT ở Hà nội về tình hình nhận thức và giảng dạy môn Sinh học nói chung và phần Sinh thái học nói riêng, việc sử dụng các phƣơng pháp dạy học, việc sử dụng câu hỏi, bài tập vào các khâu của quá trình dạy học.
- Điều tra về mức độ lĩnh hội kiến thức Sinh học, đặc biệt là phần Sinh thái học của Sinh học 12 phân ban thí điểm. Thực nghiệm dạy học phần Sinh -6- LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thái học của Sinh học 12 nâng cao cho 10 lớp 12 ở trƣờng THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm và THPT Phạm Hồng Thái, Hà Nội. - Thời gian: Năm học 2007- 2008 và năm học 2008-2009. Đối tượng nghiên cứu.
Nghiên cứu chƣơng trình Sinh học 12 nâng cao đặc biệt là phần Sinh thái học từ đó xây dựng câu hỏi, bài tập sử dụng vào các khâu của quá trình dạy học.Vấn đề nghiên cứu. - Khái niệm câu hỏi và bài tập - Nội dung Sinh thái học lớp 12 - Cách thức tiến hành xây dựng, sử dụng câu hỏi và bài tập ở một số bài cụ thể 6.Giả thuyết nghiên cứu. Xây dựng và sử dụng hợp lý CH- BT sẽ đáp ứng yêu cầu đổi mới PPDH phần Sinh thái học- THPT.Phƣơng pháp nghiên cứu. - Nghiên cứu lý thuyết: Nghiên cứu xác định cơ sở lý thuyết của đề tài: Các tài liệu về lý luận DH nói chung và lý luận DH Sinh học nói riêng; sách giáo khoa và các tài liệu về STH có liên quan làm cơ sở cho việc xây dựng bộ CH- BT STH.
- PP điều tra cơ bản: Điều tra tình hình DH phần STH trong trƣờng THPT hiện nay bằng PP trắc nghiệm, PP phỏng vấn, toạ đàm với GV và HS. - PP thực nghiệm sƣ phạm nhằm kiểm tra giả thuyết khoa học. - PP thống kê toán học.Nội dung nghiên cứu. - Nghiên cứu những vấn đề lý luận về đổi mới PPDH.
- Tình hình dạy- học phần STH trong nhà trƣờng THPT hiện nay. - Nghiên cứu việc đổi mới chƣơng trình và SGK THPT đƣợc tiến hành từ năm 2001 đến nay. -7- LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Nguyên tắc, quy trình xây dựng và sử dụng CH- BT để tổ chức hoạt động học tập tự lực của HS trong dạy- học STH. - Phân tích cấu trúc nội dung phần STH- Sinh học 12 hiện hành, tập trung nghiên cứu các bài lý thuyết trong chƣơng I, và II, III để xác định các trọng tâm kiến thức có thể mã hoá thành CH- BT.
- Thực nghiệm sƣ phạm để kiểm tra giả thuyết khoa học của luận văn.Những luận điểm bảo vệ. - Tính khoa học: Hệ thống CH- BT đƣợc xây dựng phù hợp với nội dung chƣơng trình, đáp ứng đƣợc việc đổi mới PPDH. - Tính sư phạm: Hệ thống CH- BT đƣợc xây dựng, sử dụng trong khâu nghiên cứu tài liệu mới cho phép GV tổ chức các hoạt động học tập tự lực của HS theo hƣớng tích cực hóa; các CH- BT đƣợc xây dựng, sử dụng trong khâu ôn tập, KT- ĐG đảm bảo việc ĐG và tự ĐG kết quả học tập của học sinh là khách quan, chính xác, toàn diện và có hệ thống. - Tính thực tiễn: Các CH- BT đƣợc xây dựng và sử dụng để tổ chức hoạt động học tập của HS phù hợp với quỹ thời gian và điều kiện nhà trƣờng phổ thông hiện nay.Những đóng góp của luận văn: - Về nội dung: + Đề xuất các nguyên tắc xây dựng CH- BT để tổ chức hoạt động học tập của HS trong dạy học STH- THPT.
+ Xây dựng bộ CH- BT để tổ chức hoạt động học tập của HS trong dạy học STH- THPT. + Các số liệu … là nguồn tƣ liệu tham khảo tốt cho GV, HS. - Về phương pháp: + Đổi mới về nội dung, hình thức xây dựng, sử dụng CH- BT. + PP sử dụng CH- BT để tổ chức hoạt động học tập của HS trong các khâu: nghiên cứu tài liệu mới; ôn tập, KT- ĐG.
+ Phát huy tính tích cực học tập của học sinh bằng CH- BT. -8- LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.