Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Đồ án tốt nghiệp "Website bán máy tính laptop" được thực hiện bởi sinh viên Tạ Tiến Huy (lớp DCCNTT9.IT2, Khoa Công nghệ Thông tin, Trường Đại học Công nghệ Đông Á), dưới sự hướng dẫn của ThS. Nguyễn Đức Thiện vào tháng 7 năm 2023 tại Bắc Ninh. Nghiên cứu xuất phát từ thực trạng quản lý và kinh doanh thực tế tại cửa hàng bán lẻ máy tính khi vẫn áp dụng phương thức thủ công, thiếu hụt các công cụ tối ưu để tiếp cận thị trường và thu hút khách hàng tiềm năng. Đồng thời, đề tài được triển khai trong quá trình tác giả thực tập tại doanh nghiệp FPT Software nhằm đáp ứng yêu cầu công việc thực tế và nhu cầu thương mại điện tử của người tiêu dùng.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đồ án được xác định cụ thể như sau:

  1. Khảo sát hiện trạng bán hàng thực tế và xác định các yêu cầu nghiệp vụ của mô hình kinh doanh máy tính laptop trực tuyến.
  2. Đặc tả các yêu cầu chức năng (phân hệ quản trị backend và phân hệ khách hàng frontend) cùng các yêu cầu phi chức năng của hệ thống.
  3. Phân tích và mô hình hóa hệ thống bằng ngôn ngữ mô hình hóa thống nhất (UML), bao gồm hệ thống biểu đồ trường hợp sử dụng (Use Case), biểu đồ lớp (Class Diagram) và biểu đồ tuần tự (Sequence Diagram).
  4. Thiết kế cấu trúc cơ sở dữ liệu quan hệ để lưu trữ thông tin sản phẩm, danh mục, bài viết, người dùng và các giao dịch đặt hàng.
  5. Xây dựng giao diện và hiện thực hóa các chức năng của website bán hàng thông qua ngôn ngữ lập trình PHP và hệ quản trị cơ sở dữ liệu MySQL.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài bao gồm:

  • Đối tượng nghiên cứu: Quy trình nghiệp vụ bán lẻ máy tính laptop trực tuyến, mô hình quản lý thông tin sản phẩm, cơ chế xử lý giỏ hàng, vòng đời quản lý đơn hàng và quan hệ tương tác giữa người dùng với hệ thống thương mại điện tử.
  • Phạm vi không gian: Cửa hàng kinh doanh máy tính laptop bán lẻ và môi trường thử nghiệm ứng dụng web tại Khoa Công nghệ Thông tin, Trường Đại học Công nghệ Đông Á.
  • Phạm vi thời gian: Đồ án được nghiên cứu và hoàn thành vào tháng 7 năm 2023.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Đồ án vận dụng các lý thuyết về kỹ thuật phần mềm, phân tích thiết kế hệ thống hướng đối tượng và công nghệ phát triển ứng dụng web:

  • Ngôn ngữ mô hình hóa UML: Tác giả sử dụng UML để trực quan hóa kiến trúc và hành vi hệ thống thông qua biểu đồ ca sử dụng (Use Case Diagram), biểu đồ lớp (Class Diagram) và biểu đồ tuần tự (Sequence Diagram).
  • Hệ quản trị cơ sở dữ liệu quan hệ (RDBMS) MySQL: Nền tảng do tập đoàn Oracle Corporation phát triển và phân phối, được lựa chọn để tổ chức dữ liệu theo mô hình các bảng quan hệ liên kết với nhau, phục vụ truy xuất an toàn trên máy chủ.
  • Ngôn ngữ kịch bản phía máy chủ PHP: Ngôn ngữ kịch bản đa mục đích (Hypertext Preprocessor) được sử dụng để tiếp nhận dữ liệu biểu mẫu (form), xử lý logic nghiệp vụ ở phía server, tương tác với cơ sở dữ liệu MySQL và sinh mã HTML trả về cho trình duyệt máy khách (client).

Phương pháp nghiên cứu thực tế được triển khai trong đồ án gồm:

  • Phương pháp khảo sát nghiệp vụ: Quan sát và thu thập thông tin về quy trình bán hàng thủ công tại cửa hàng máy tính, ghi nhận các khó khăn về lưu trữ dữ liệu, quản lý hàng hóa và chăm sóc khách hàng trong thời gian thực tập tại FPT Software.
  • Phương pháp phân tích và thiết kế hướng đối tượng: Phân rã hệ thống thành các tác nhân chính; xây dựng kịch bản chi tiết cho từng trường hợp sử dụng với đầy đủ điều kiện tiên quyết, dòng sự kiện chính, dòng sự kiện rẽ nhánh và hậu điều kiện.
  • Phương pháp chuẩn hóa cơ sở dữ liệu: Xác định các thực thể nghiệp vụ và thiết lập mối liên kết quan hệ giữa các bảng nhằm đảm bảo tính toàn vẹn dữ liệu.

Nguồn dữ liệu của nghiên cứu bao gồm các tài liệu đặc tả nghiệp vụ thương mại điện tử, danh mục cấu hình thiết bị máy tính laptop (loại CPU, màu sắc, giá bán) và các bảng dữ liệu thực thể được khởi tạo trên hệ thống MySQL phục vụ kiểm thử chức năng.

Thiết kế và triển khai

Hệ thống website được tổ chức thành hai phân hệ độc lập: phân hệ quản trị hệ thống (Backend) và phân hệ giao diện người dùng (Frontend).

STT Tên yêu cầu phi chức năng Mô tả chi tiết theo văn bản
1 Giao diện Giao diện hệ thống phải dễ sử dụng, trực quan, thân thiện với mọi người dùng.
2 Tốc độ xử lý Hệ thống phải xử lý nhanh chóng và chính xác; tốc độ tải trang hợp lý đảm bảo theo hạ tầng, đầu tư triển khai và số lượng người truy cập đồng thời.
3 Bảo mật Đảm bảo tính bảo mật và độ an toàn cao cho dữ liệu hệ thống.
4 Tương thích Tương thích với đa phần các trình duyệt web hiện tại; tương thích hầu hết các thiết bị người dùng.
5 Thời gian vận hành Đảm bảo hệ thống duy trì khả năng vận hành liên tục 24/7.

Hệ thống xác định 3 tác nhân tham gia vào quy trình vận hành:

  • Admin (Quản trị viên): Có toàn quyền quản trị hệ thống, quản lý sản phẩm, danh mục sản phẩm, quản lý đơn hàng, quản lý thành viên, quản lý thống kê doanh thu, quản lý bài viết và phân quyền nhân viên.
  • Nhân viên: Có quyền đăng nhập để xem thông tin đơn hàng, kiểm tra sản phẩm cần giao, tiếp nhận ý kiến liên hệ thắc mắc của khách hàng và cập nhật tin tức bài viết.
  • Khách hàng: Có thể đăng ký tài khoản, đăng nhập, tìm kiếm sản phẩm, xem chi tiết thông số, đặt hàng, quản lý giỏ hàng, lưu sản phẩm yêu thích và gửi thông tin liên hệ.

Quy trình xử lý đơn hàng và quản lý kho được thiết kế chặt chẽ qua các trạng thái:

  1. Khi khách hàng cập nhật giỏ hàng (chọn CPU, màu sắc, số lượng) và nhấn thanh toán, hệ thống yêu cầu đăng nhập/đăng ký để lấy thông tin người nhận, sau đó tạo đơn hàng và đưa vào trạng thái "Chờ".
  2. Hệ thống tự động tính toán số lượng sản phẩm đã đặt để đưa ra cảnh báo cho quản trị viên đối với các mặt hàng sắp hết trong kho nhằm phục vụ công tác nhập hàng.
  3. Quản trị viên tiến hành liên hệ với khách hàng qua số điện thoại hoặc email để xác nhận đơn, chuyển trạng thái đơn hàng sang "Đang xử lý".
  4. Khách hàng thực hiện thanh toán qua hình thức chuyển khoản ATM hoặc giao dịch tại ngân hàng. Sau khi xác nhận tiền về tài khoản, cửa hàng tiến hành giao hàng và đơn hàng chuyển sang trạng thái "Xử lý thành công". Trường hợp khách hủy đơn trước khi thanh toán hoặc trước khi giao hàng, đơn được gán trạng thái "Bị hủy".

Về mặt dữ liệu, hệ thống thiết lập 9 thực thể đối tượng chính gồm:

  • Admins: Lưu trữ thông tin định danh và phân quyền quản trị.
  • Category_posts: Quản lý hệ thống phân loại danh mục bài viết.
  • Category_products: Quản lý danh mục các dòng sản phẩm máy tính.
  • Orders: Quản lý thông tin đơn hàng và chi tiết các sản phẩm đặt mua.
  • Posts: Quản lý nội dung bài viết tin tức giới thiệu trên website.
  • Products: Lưu trữ thuộc tính chi tiết của máy tính laptop (mã sản phẩm, tên, giá, số lượng tồn kho).
  • Transaction: Quản lý các giao dịch mua hàng và trạng thái đơn hàng.
  • Users: Quản lý thông tin cá nhân và tài khoản thành viên của khách hàng.
  • User_contact: Lưu trữ thông tin phản hồi, khiếu nại và liên hệ từ người dùng.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Khảo sát và phân tích hệ thống

Chương 1 trình bày tổng quan về bối cảnh khảo sát cửa hàng bán máy tính laptop khi chuyển từ bán hàng thủ công sang môi trường số hóa. Tác giả đặc tả chi tiết quy trình nghiệp vụ mua bán trực tuyến từ khâu hiển thị sản phẩm mới, sản phẩm bán chạy trên trang chủ, quy trình lọc lựa chọn cấu hình máy tính (CPU, màu sắc), cơ chế lưu giỏ hàng, đến các bước tạo đơn và chuyển đổi trạng thái đơn hàng.

Tác giả phân định rõ ràng yêu cầu kỹ thuật của hai phân hệ: Backend tập trung vào quản lý thống kê đơn hàng, doanh thu (theo ngày, tuần, tháng, năm), quản lý kho hàng sắp hết, kiểm soát danh mục và người dùng; Frontend tập trung vào tính khả dụng, bố cục menu tinh gọn, dung lượng tải trang nhẹ và hiển thị đầy đủ thông tin hỗ trợ kỹ thuật. Đồng thời, chương này giới thiệu cơ sở lý thuyết của PHP và MySQL, bảng yêu cầu phi chức năng (Bảng 1.1) và ma trận phân nhiệm chức năng qua ba bảng biểu:

  • Bảng 1.2 (Chức năng Admin): Gồm 10 chức năng bao gồm Đăng nhập, Quản trị hệ thống, Quản lý sản phẩm, Quản lý danh mục sản phẩm, Quản lý đơn hàng, Quản lý chi tiết đơn hàng, Quản lý thành viên, Quản lý bài viết, Quản lý phân quyền và Quản lý thống kê, báo cáo.
  • Bảng 1.3 (Chức năng của khách hàng): Gồm 9 chức năng bao gồm Tạo tài khoản mới, Đăng nhập, Tìm kiếm thông tin sản phẩm, Đặt hàng, Giỏ hàng, Thanh toán, Liên hệ, Sản phẩm yêu thích và Xem bài viết.
  • Bảng 1.4 (Chức năng Nhân viên): Gồm 4 chức năng bao gồm Đăng nhập, Xem thông tin các đơn hàng, Xem thông tin liên hệ/thắc mắc của khách hàng và Quản lý tin tức.

Lưu ý học thuật: Trong văn bản gốc của chương này tồn tại một số điểm chưa đồng nhất về nội dung, cụ thể tại mục lục ghi tiêu đề "Mô tả nghiệp vụ bán giày online", và trong mô tả chức năng quản lý bài viết của Admin (Bảng 1.2) cũng như Khách hàng (Bảng 1.3) tác giả đề cập đến "kiến thức, thông tin liên quan đến điện thoại di động" thay vì máy tính laptop.

Chương 2: Phân tích hệ thống và cơ sở dữ liệu của website bán hàng online

Chương 2 tập trung hiện thực hóa các mô hình phân tích kỹ thuật bằng UML và thiết kế cơ sở dữ liệu chi tiết:

  • Hệ thống biểu đồ Use Case: Tác giả xây dựng 13 biểu đồ ca sử dụng, bao gồm biểu đồ tổng quát và các biểu đồ chi tiết: Đăng nhập/Đăng xuất, Quản lý tài khoản, Quản lý sản phẩm, Quản lý danh mục, Quản lý danh sách đơn hàng, Quản lý tìm kiếm, Quản lý giỏ hàng, Quản lý thống kê, Quản lý đăng ký, Quản lý tài khoản cá nhân, Quản lý cấu hình chung và Biểu đồ use case chức năng khách hàng. Mỗi use case đều được mô tả chi tiết dòng sự kiện chính, sự kiện rẽ nhánh và điều kiện biên (ví dụ: bẫy lỗi số lượng nhỏ hơn 0 trong giỏ hàng, bắt lỗi ký tự đặc biệt trong trường họ tên và số điện thoại).
  • Hệ thống biểu đồ lớp và tuần tự: Xác lập danh sách 9 đối tượng cốt lõi (Bảng 2.1) cùng 11 biểu đồ tuần tự mô tả các chuỗi tương tác thông điệp giữa giao diện, khối điều khiển và cơ sở dữ liệu, bao gồm: Đăng nhập, Quản lý danh mục sản phẩm, Quản lý sản phẩm, Quản lý tin tức, Quản lý danh sách đơn hàng, Quản lý đơn hàng chưa thanh toán, Quản lý đơn hàng đã thanh toán, Quản lý mặt hàng sắp hết, Quản lý người dùng, Quản lý doanh thu và Cấu hình chung của website.
  • Thiết kế cơ sở dữ liệu: Xây dựng mô hình quan hệ cơ sở dữ liệu, sơ đồ quan hệ mua hàng và danh mục các bảng thực thể (Bảng 2.2), đặc tả chi tiết các trường dữ liệu và khóa liên kết của các bảng Admins, Category_posts, Category_products, Orders, Posts, Products, Transaction, Users và User_contact.

Chương 3: Xây dựng website bán hàng online

Chương 3 trình bày kết quả hiện thực hóa giao diện hệ thống và cài đặt mã nguồn ứng dụng web:

  • Phân hệ giao diện khách hàng (Frontend): Minh họa thiết kế các màn hình chức năng bao gồm Giao diện trang chủ hiển thị sản phẩm mới và bán chạy, Giao diện đăng nhập, Giao diện đăng ký tài khoản người dùng, Giao diện giỏ hàng và Giao diện thực hiện quy trình mua hàng.
  • Phân hệ giao diện quản trị (Backend): Minh họa màn hình đăng nhập trang quản trị, Giao diện thống kê báo cáo doanh thu theo mốc thời gian, Giao diện quản lý thông tin sản phẩm, Giao diện xử lý đơn hàng, Giao diện cấu hình thanh trượt (slider), Giao diện quản lý danh mục sản phẩm, Giao diện biên tập tin tức bài viết và Giao diện quản lý tài khoản người dùng.
  • Cài đặt mã nguồn: Đưa ra các khối mã lệnh chương trình (code) hiện thực hóa các chức năng cốt lõi của website bao gồm: Code đăng nhập xác thực tài khoản, Code xử lý danh mục, Code thêm sản phẩm mới vào hệ thống và Code cập nhật (update) thông tin sản phẩm trong cơ sở dữ liệu.

Kết quả và đóng góp

Đồ án đã đạt được các kết quả kỹ thuật cụ thể dựa trên số liệu và cấu trúc tài liệu công bố:

  • Xây dựng hoàn chỉnh mô hình phân tích kỹ thuật gồm 13 biểu đồ Use Case, 11 biểu đồ tuần tự, biểu đồ lớp tổng thể và 9 bảng cơ sở dữ liệu quan hệ phục vụ hệ thống thương mại điện tử bán máy tính.
  • Thiết lập quy trình quản lý bán hàng logic với cơ chế tự động ghi nhận đơn hàng, hỗ trợ tùy biến thông số sản phẩm (loại CPU, màu sắc, số lượng), tự động cập nhật cảnh báo hàng tồn kho sắp hết cho quản trị viên và hỗ trợ phân loại 4 trạng thái đơn hàng (Chờ, Đang xử lý, Xử lý thành công, Bị hủy).
  • Hiện thực hóa thành công giao diện web hai phân hệ trên nền tảng PHP và MySQL, đáp ứng 5 tiêu chuẩn yêu cầu phi chức năng về tính tương thích, giao diện trực quan, tốc độ xử lý, an toàn dữ liệu và thời gian vận hành 24/7.
  • Đóng góp giải pháp hỗ trợ cửa hàng bán lẻ khắc phục nhược điểm của phương thức bán hàng truyền thống, giảm thiểu chi phí quản lý và mở rộng không gian tiếp cận khách hàng trên mạng Internet.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Theo đánh giá tự thân của tác giả trong văn bản, đồ án tồn tại những hạn chế và hướng mở cụ thể:

  • Hạn chế: Hệ thống chưa tích hợp các cổng thanh toán trực tuyến tự động (như thanh toán qua thẻ tín dụng Credit hoặc cổng thanh toán quốc tế PayPal). Quy trình thanh toán hiện tại vẫn phụ thuộc vào phương thức thủ công là chuyển khoản ngân hàng/ATM và xác thực đơn hàng thủ công qua điện thoại hoặc email. Ngoài ra, văn bản khóa luận còn tồn tại một số lỗi biên tập chưa đồng nhất về nội dung giữa các phần khảo sát (ghi nhầm nghiệp vụ bán giày và bài viết về điện thoại di động).
  • Hướng nghiên cứu tiếp: Tác giả đề xuất trong tương lai, khi thực hiện nâng cấp hệ thống, sẽ tích hợp các dịch vụ cổng thanh toán trực tuyến quốc tế và nội địa như Credit hoặc PayPal để tự động hóa toàn bộ quy trình thanh toán và xử lý đơn hàng tức thời cho người mua.

Giá trị tham khảo

Đồ án là tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên các ngành Công nghệ Thông tin, Kỹ thuật Phần mềm và Hệ thống Thông tin đang thực hiện đồ án tốt nghiệp hoặc bài tập lớn về xây dựng website thương mại điện tử.

Các nội dung có giá trị tham khảo chuyên môn cao bao gồm:

  1. Quy trình mô hình hóa UML: Các kịch bản Use Case được đặc tả chi tiết về điều kiện trước, dòng sự kiện chính, sự kiện rẽ nhánh và hậu điều kiện, cung cấp khuôn mẫu chuẩn cho các báo cáo phân tích thiết kế hệ thống.
  2. Thiết kế cơ sở dữ liệu quan hệ: Cấu trúc 9 bảng thực thể được phân định rõ ràng giữa dữ liệu thương mại (sản phẩm, đơn hàng, giao dịch) và dữ liệu quản trị nội dung (bài viết, liên hệ, người dùng).
  3. Mô hình luồng trạng thái đơn hàng và kho: Cơ chế chuyển đổi trạng thái đơn hàng gắn liền với cảnh báo tồn kho cung cấp tài liệu tham khảo thực tế cho các ứng dụng quản lý kho hàng quy mô nhỏ và vừa.

Câu hỏi thường gặp

1. Đề tài được nghiên cứu trong bối cảnh nào và do ai hướng dẫn?
Đề tài do sinh viên Tạ Tiến Huy (Trường Đại học Công nghệ Đông Á) thực hiện dưới sự hướng dẫn của ThS. Nguyễn Đức Thiện vào tháng 7 năm 2023 tại Bắc Ninh, xuất phát từ nhu cầu khắc phục phương thức bán hàng thủ công tại cửa hàng máy tính và được triển khai trong quá trình thực tập tại FPT Software.

2. Quy trình xử lý và vòng đời đơn hàng trên website diễn ra như thế nào?
Đơn hàng sau khi khách chọn sản phẩm và thanh toán sẽ ở trạng thái "Chờ". Admin kiểm tra kho (dựa trên thông báo hàng sắp hết), liên hệ khách xác nhận và chuyển sang trạng thái "Đang xử lý". Sau khi khách chuyển khoản ATM/ngân hàng và nhận hàng, đơn chuyển sang trạng thái "Xử lý thành công". Nếu khách hủy trước khi thanh toán hoặc trước khi chuyển giao sản phẩm, đơn sẽ chuyển thành "Bị hủy".

3. Cơ sở dữ liệu của website gồm những bảng thực thể nào?
Cơ sở dữ liệu gồm 9 bảng chính: Admins (quản trị), Category_posts (danh mục bài viết), Category_products (danh mục sản phẩm), Orders (chi tiết đơn hàng), Posts (bài viết), Products (thông tin máy tính), Transaction (giao dịch), Users (người dùng) và User_contact (liên hệ).

4. Sự phân quyền giữa Admin và Nhân viên được văn bản quy định ra sao?
Admin có toàn quyền quản trị hệ thống, quản lý 10 nhóm chức năng bao gồm cấu hình, sản phẩm, danh mục, đơn hàng, thành viên, bài viết, phân quyền và thống kê doanh thu. Nhân viên chỉ được phân quyền 4 chức năng: đăng nhập, xem thông tin đơn hàng để lập đơn giao hàng, kiểm tra liên hệ/thắc mắc của khách và quản lý tin tức bài viết.

5. Nhược điểm lớn nhất về mặt chức năng được tác giả nêu ra là gì và giải pháp tương lai như thế nào?
Nhược điểm lớn nhất là hệ thống chưa có chức năng thanh toán trực tuyến tự động mà vẫn dựa vào chuyển khoản ngân hàng thủ công. Tác giả định hướng giải pháp tương lai khi nâng cấp hệ thống là tích hợp các dịch vụ thanh toán trực tuyến như thẻ tín dụng (Credit) hoặc PayPal.

Kết luận

Đồ án tốt nghiệp "Website bán máy tính laptop" của tác giả Tạ Tiến Huy đã hoàn thành việc khảo sát, phân tích thiết kế và xây dựng thành công ứng dụng web thương mại điện tử dựa trên bộ đôi công nghệ PHP và MySQL. Hệ thống đã chuẩn hóa được quy trình xử lý đơn hàng, quản lý kho hàng và phân quyền chi tiết cho các tác nhân Admin, Nhân viên và Khách hàng thông qua hệ thống biểu đồ UML chặt chẽ. Dù còn hạn chế về việc chưa tích hợp cổng thanh toán trực tuyến tự động và một số điểm chưa đồng nhất trong khâu biên tập, công trình vẫn mang lại giá trị tham khảo học thuật và kỹ thuật thực tế cho việc triển khai các hệ thống bán hàng trực tuyến quy mô vừa và nhỏ.