Chương 1, luận văn nghiên cứu khái quát về tình hình chính trị, xã hội của Vê-nê-xu-ê-la từ sau chiến tranh thế giới thứ hai. Đặc biệt tập trung phân tích nội dung cuộc cách mạng Bô-li-va và Chủ nghĩa xã hội Thế kỷ XXI. Cụ thể, nghiên cứu mục tiêu của cuộc cách mạng Bô-li-va. Các biện pháp của Chính phủ nhằm xây dựng Chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI tại Vê-nê-xu-ê-la và những khó khăn và thách thức đối với Chính phủ mới khi thực hiện công cuộc cách mạng.
Chương 2, luận văn đi sâu phân tích tình hình mới ở Vê-nê-xu-ê-la trong những năm đầu thế kỷ XXI (2000-2010). Trong đó, nghiên cứu bối cảnh quốc tế và khu vực. Tập trung nghiên cứu và phân tích tình hình Vê-nê- xu-ê-la từ năm 2000 đến nay về an ninh - chính trị; về kinh tế - xã hội, về đường lối đối ngoại, cũng như triển vọng Vê-nê-xu-ê-la trong những năm tới (triển vọng tình hình chung và triển vọng lực lượng thiên tả và cấp tiến). 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chương 3, luận văn nghiên cứu thực trạng mối quan hệ giữa Việt Nam và Vê-nê-xu-ê-la về chính trị - ngoại giao; về kinh tế - thương mại và về quan hệ hợp tác trên các lĩnh vực khác.
Lợi ích của hai bên trong phát triển quan hệ song phương. Đồng thời nghiên cứu triển vọng của quan hệ Việt Nam - Vê- nê-xu-ê-la và đưa ra một số kiến nghị nhằm thúc đẩy mối quan hệ song phương giữa hai nước ngày càng hiệu quả và thiết thực. CHƢƠNG 1 KHÁI QUÁT VỀ VÊ-NÊ-XU-Ê-LA 1. VÊ-NÊ-XU-Ê-LA TỪ SAU CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ HAI ĐẾN CUỐI THẾ KỶ XX 1.
Về tình hình chính trị - xã hội 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thời kỳ giữa thế kỷ XIX đến giữa thế kỷ XX , đánh dấu một giai đoạn đầy biến động của lịch sử Vê-nê-xu-ê-la với những cuộc khủng hoảng chính trị và các chế độ độc tài quân sự thay nhau cầm quyền. Năm 1935, sau khi nhà độc tài quân sự Hoan Vi -xên-tê Gô -mế t qua đời thì phong trào dân chủ mới loại bỏ được sự thống trị của quân đội. Năm 1945, chế độ độc tài bị lật đổ, Hiến pháp mới được thông qua. Đảng hành động dân chủ và Đảng dân chủ Thiên chúa giáo thay nhau nắm quyền.
Sau chiến tranh thế giới thứ hai, xã hội Vê-nê-xu-ê-la trở nên vô cùng đa dạng bởi những dòng người nhập cư từ Nam Âu như I-ta-li-a, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, cũng như những nước Mỹ La tinh nghèo hơn đã đến đất nước này. Năm 1958, Vê-nê-xu-ê-la đã bắt đầu tổ chức bầu cử tự do, nhưng thực tế vẫn nằm trong thời kỳ dân chủ Pun-tô Phi-hô kéo dài từ những năm đầu của thập niên 1960 đến tận năm 1999. Đây là cơ chế dân chủ mang tên Hiệp định Pun-tô Phi-hô mà nội dung là xác định các luật lệ để các đảng phái chính trị cùng tồn tại sau khi chấm dứt thời kỳ độc tài quân sự. Bảy chính phủ cầm quyền trong thời kỳ này đều đã thất bại trong điều hành đất nước, đẩy Vê-nê- xu-ê-la vào tình trạng bất ổn về chính trị.
Tình trạng vi phạm nhân quyền, bất bình đẳng xã hội diễn ra phổ biến, tham nhũng cửa quyền, đói nghèo đã đến mức nghiêm trọng khiến người dân mất tin tưởng vào chính quyền, vào chế độ dân chủ hiện tại. Nguyên nhân chính là trong thời kỳ này Vê-nê-xu-ê-la đi theo con đường “chính sách tự do mới” dành cho thị trường vai trò thống soái mà Mỹ muốn áp đặt cho Tây bán cầu. Tư tưởng chủ đạo của “chủ nghĩa tự do mới” là xóa bỏ nhà nước phúc lợi; không can thiệp vào kinh tế tài chính; thị trường dùng quy luật cung cầu để tự điều chỉnh, sắp xếp sản xuất và tiêu dùng, lao động và tiền lương, xuất khẩu và nhập khẩu; tư hữu hóa toàn bộ hệ thống nền 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com kinh tế và không cần sản xuất thay thế nhập khẩu. Những “đơn thuốc tự do mới” nói trên thực chất là thủ đoạn thâm hiểm để chiếm nguồn tài nguyên dầu lửa lớn lao của quốc gia Nam Mỹ này.
Thâ ̣p kỷ 80, được xem như “Thâ ̣p kỷ bi ̣đánh mấ t” của Mỹ Latinh nói chung và Vê-nê-xu-ê-la nói riêng. Tình trạng trên kéo dài đến tận những năm cuố i của thế kỷ XX , tình hình chiń h tri ̣của Vê -nê-xu-ê-la vẫn không ổ n đinh ̣ , kinh tế phát triể n trì trê ̣ , thâ ̣m chí GDP biǹ h quân trong những năm này có mức tăng trư ởng âm, chính vì vậy Vê-nê-xu-ê-la sa lầy trong lạc hậu, đói nghèo và trở thành một trong những khu vực có tình trạng bất bình đẳng xã hội và vi phạm nhân quyền nhiều nhất thế giới. Tình trạng ảm đạm về kinh tế và sự nổi lên của nhiều vấn nạn xã hội những năm cuối thế kỷ có thể xem như một hồi chuông cảnh báo về những điểm yếu của khu vực. Cuộc khủng hoảng kinh tế vừa qua đã chứng tỏ sự sụp đổ của mô hình kinh tế thị trường tự do được áp dụng không hợp lý trong nhiều năm qua ở Vê-nê-xu-ê-la.
Sự áp đặt chủ nghĩa tự do mới đã làm Vê-nê- xu-ê-la phụ thuộc ngày càng nặng nề vào tư bản độc quyền nhất là tư bản Mỹ, khiến lợi ích quốc gia và nền độc lập dân tộc bị phương hại nghiêm trọng. Tình hình này ở Vê-nê-xu-ê-đã phản ánh sự bất lực của các chính phủ hiện tại, đòi hỏi phải có những thay đổi sâu sắc đưa đất nước thoát khỏi tình trạng trì trệ nói trên. Chính vì vậy, đồng thời với sự thức tỉnh ý thức dân tộc, các phong trào đấu tranh của tầng lớp nhân dân lao động vì mục tiêu dân sinh, dân chủ và tiến bộ xã hội diễn ra ngày càng mạnh mẽ. Kết quả là cuối thập niên 90 của thế kỷ XX, các lực lượng cánh tả khu vực Mỹ Latinh nói chung và ở Vê-nê-xu-ê-la nói riêng đã liên tiếp giành thắng lợi trong các cuộc bầu cử tổng thống, đưa đến sự ra đời của hàng loạt chính phủ cánh tả ở nhiều nước.
9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thực tế trên là một trong những nhân tố quan trọng thúc đẩy công cuộc cải cách ở Vê-nê-xu-ê-la. Năm 1998, U-gô Cha-vế t thủ lĩnh của Đảng Phong trào nền Cộng hòa V (MVR) và là ứng cử viên của Liên minh yêu nước đã trúng cử Tổng thống. Sau khi lên cầm quyền, (2/1999) Tổng thống đã ra sức củng cố bộ máy nhà nước, tiến hành cải tổ bộ máy lập pháp, tư pháp và hành pháp, có nhiều biện pháp cải cách mạnh mẽ về kinh tế và xã hội đẩy mạnh chống nghèo đói, tham nhũng và được sự ủng hộ mạnh mẽ của dân chúng. Vê-nê-xu-ê-la theo thể chế cộng hòa, trong Cơ quan hành pháp Tổng thống là người đứng đầu Nhà nước và Chính phủ.
Tổng thống được bầu theo phổ thông đầu phiếu, nhiệm kỳ 6 năm có thể tái tranh cử hai nhiệm kỳ liên tiếp. Tổng thống có quyền bổ nhiệm phó tổng thống và quyết định quy mô và thành phần của nội các và bổ nhiệm các thành viên với sự phê chuẩn của Quốc hội. Tổng thống có thể đề nghị Quốc hội sửa đổi các điều luật nhưng Quốc hội cũng có thế phủ quyết đề nghị của Tổng thống nếu đa số phản đối. Cơ quan lập pháp của Vê-nê-xu-ê-la là Quốc hội.
Quốc hội nhất viện Vê-nê-xu-ê-la gồm 167 ghế, nhiệm kỳ 5 năm, trong đó 3 ghế dành cho người thổ dân, số còn lại do bầu cử. Trong cuộc bầu cử Quốc hội ngày 04/12/2005, do các lực lượng chính trị đối lập không tham gia, các đảng của Liên minh cầm quyền hoặc thân Chính phủ giành được toàn bộ 167 ghế. Các đại biểu có nhiệm kỳ 5 năm và được bầu lại tối đa thêm 2 nhiệm kỳ nữa. Cơ quan tư pháp của Vê-nê-xu-ê-la là tối cao là tòa án tối cao có 32 thẩm phán do Quốc hội bổ nhiệm, nhiệm kỳ 12 năm.
Vê-nê-xu-ê-la có nhiều đảng chính trị như: Phong trào Cộng hòa thứ năm (MVR), Phong trào Tiến lên Chủ nghĩa xã hội (MAS), Đảng Hành động Dân chủ (AD, thành lập 1936), Đảng Dân chủ Xã hội Thiên chúa giáo 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Về tình hình kinh tế Từ thập niên 1950 đến thập niên 1980, Vê-nê-xu-ê-la là một trong những cường quốc kinh tế tại Mỹ Latinh. Thu nhập bình quân của Vê-nê-xu- ê-la gia tăng nhanh chóng đã thu hút rất nhiều lao động từ khắp nơi trên thế giới. Ngành kinh tế đóng góp nhiều nhất cho kinh tế Vê-nê-xu-ê-la là Công nghiệp dầu mỏ, chiếm tới 1/3 GDP, 80% giá trị xuất khẩu với nguồn thu ngoại tệ và hơn một nửa ngân sách nhà nước, sản xuất dầu mỏ giữ vị trí chủ đạo, đứng thứ 5 trên thế giới.
Tuy nhiên đến cuối thập niên 1980, giá dầu thế giới giảm mạnh dẫn đến nền kinh tế Vê-nê-xu-ê-la sa sút nhanh chóng. Sau các cuộc khủng hoảng kinh tế 1973-1975 và 1980-1982, chịu tác động và sức ép của Mỹ và Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF), nhất là sau cuộc khủng hoảng nợ nước ngoài trầm trọng diễn ra trong thập niên 80 của thế kỷ XX - “ 1 thập niên mất mát” , các nước Mỹ Latinh nói chung và Vê-nê-xu-ê-la đã chuyển từ mô hình phát triển hướng nội khuyến khích sản xuất thay nhập khẩu sang mô hình kinh tế thị trường tự do mới với các đặc trưng cơ bản là: giảm tới mức tối thiểu sự can thiệp của nhà nước đối với nền kinh tế; thực hiện tư nhân hoá tới mức tối đa, tự do hoá thương mại và đầu tư; cắt giảm phúc lợi xã hội. Tuy nhiên, mô hình phát triển mới này chỉ có tác dụng khuyến khích nhất thời. Cuộc khủng hoảng tài chính Mê-hi-cô (1994) và cuộc khủng hoảng tài chính và tiền tệ Châu Á (1997) khiến kinh tế Vê-nê-xu-ê-la bị ảnh hưởng mạnh.
Sau gần 30 năm áp dụng mô hình này, Vê-nê-xu-ê-la lâm vào khủng hoảng kinh tế-xã hội sâu sắc, kinh tế tăng trưởng âm. Nợ nước ngoài rất lớn và tăng nhanh. Đến năm 1999 hơn 80% dân số Vê-nê-xu-ê-la 1 Bộ Ngoại giao (2005), Việt Nam- Châu Mỹ thách thức và cơ hội, Học viện quan hệ quốc tế, Hà Nội, tr. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 sống trong cảnh nghèo đói , hệ thống an sinh xã hội bị phá sản, nhiều trẻ em bị bỏ rơi, phải sống trong những đường cống ngầm.
Lạm phát lên tới 200%, thất nghiệp 14%. Chênh lệch giàu nghèo ngày càng tăng. Xuất phát từ tình hình thực tế của Vê-nê-xu-ê-la trong những năm cuối thế kỷ XX, tiến hành cải cách thực sự là bước đi mang tính tất yếu. Cải cách là sự lựa chọn hợp lý nhất để đưa Vê-nê-xu-ê-la thoát khỏi tình hình hiện tại.