CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VĂN HÓA ĐỌC CỦA SINH VIÊN K68 XÃ HỘI HỌC VÀ LƯU TRỮ HỌC TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI - ĐHQGHN TRONG THỜI KỲ CHUYỂN ĐỔI SỐ 1.1 Khái niệm văn hóa đọc: Phát triển văn hóa đọc là nghiệm vụ rất quan trọng đặc biệt là đối với giới trẻ hiện nay, khi mà thế giới ngày càng phát triển. “Văn hóa đọc vốn là một thuật ngữ bao hàm việc đọc sách gắn với những chuẩn mực văn hóa. Văn hóa đọc gắn liền với việc học tập, giải trí có mục đích lành mạnh và tích cực. Hành vi đọc sách trước hết vì mục đích phát triển cá nhân song khi trở thành phổ biến thì còn vì sự phát triển của toàn xã hội’’.
Văn hóa đọc không phải là một khái niệm trừu tượng, nó còn mang những ý nghĩa định tính, định lượng. Về định lượng, đó là thái độ đọc, văn hóa đọc, hành vi, môi trường,…Các thành tố trong cấu trúc này thể hiện những yếu tố tác động tới sự hình thành văn hóa đọc. Về định tính, đó là giá trị của văn hóa đọc, từ đó hình thành nên văn hóa ứng sử của mỗi người đối với cộng đồng, là những tác động, ảnh hưởng tích cực giúp hình thành thói quen đọc sách từ đó tạo nên một lối sống tích cực [10].2 Khái niệm chuyển đổi số: Chuyển đổi số (Digital Transformation) là một khái niệm mà cho đến nay vẫn chưa có một định nghĩa thống nhất về nó. Theo Gartner - công ty nghiên cứu và tư vấn công nghệ thông tin hàng đầu thế giới, chuyển đổi số là “Việc sử dụng các công nghệ số để thay đổi mô hình kinh doanh, tạo ra những cơ hội, doanh thu và giá trị mới".
Còn Microsoft thì cho rằng “Chuyển đổi số là việc tư duy lại cách thức các tổ chức lĩnh vực của chức tập hợp mọi người, dữ liệu và quy trình để tạo những giá trị mới” [12]. Tại Việt Nam, có một định nghĩa về chuyển đổi số như sau : “Chuyển đổi số là sự tích hợp các công nghệ kỹ thuật số vào tất cả các lĩnh vực của một doanh nghiệp, tận dụng các công nghệ để thay đổi căn bản cách thức vận hành, mô hình kinh doanh và cung cấp các giá trị mới cho khách hàng của doanh nghiệp đó cũng 16 như tăng tốc các hoạt động kinh doanh. Chuyển đổi số cũng là một sự thay đổi về văn hóa của các doanh nghiệp, đòi hỏi các doanh nghiệp phải liên tục thay đổi, thử nghiệm cái mới và thoải mái chấp nhận các thất bại. Chuyển đổi số ở Việt Nam: Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 749/QĐ-TTg, ngày 3/6/2020, phê duyệt “Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030” với ba trụ cột chính gồm: xây dựng chính phủ số, phát triển kinh tế số và xã hội số.
Mục tiêu đề ra đến năm 2025, đối với kinh tế số phải chiếm 20% trong tổng số GDP, năng suất lao động tăng 7%, các ngành, lĩnh vực tối thiểu 10%, đứng top 50 quốc gia đạt chỉ số năng lực cạnh tranh toàn cầu, an toàn thông tin mạng; xã hội số đạt mục tiêu mỗi người dân có điện thoại thông minh, cáp quang đến 100% xã, phường, tối thiểu 50% người dân có tài khoản thanh toán ngân hàng, Internet.Có thể thấy, trước xu hướng phát triển nhanh chuyển đổi số và kinh tế số trên thế giới, Việt Nam đã có những bước đi phù hợp, mạnh mẽ và có ảnh hưởng sâu rộng tới nhiều lĩnh vực trong xã hội, kinh tế và văn hoá [3]. Chuyển đổi số dưới góc nhìn văn hoá đọc: Chuyển đổi số là xu hướng tất yếu, cần thiết mà mỗi quốc gia phải thực hiện trong thời kỳ công nghệ 4.0 phát triển hiện nay. Văn hóa là vấn đề nền tảng, cốt lõi, không thể đi chậm và đi sau các lĩnh vực khác. Văn hóa đọc lại càng phải đi đầu bởi nó đã trở thành một vấn đề mang tính toàn cầu.
"Đứng trước thách thức của thời đại, rõ ràng quan niệm về sách và văn hóa đọc cần thiết phải có những thay đổi để phù hợp hơn với thời đại. Phải nhìn nhận rằng, dù văn hóa đọc truyền thống có bị lấn át bởi sự phát triển của công nghệ nhưng nó cũng đang trở thành chìa khóa mở ra giai đoạn phát triển mới cho văn hóa đọc.” [9] Cho nên hiện nay, nhiều cơ quan, tổ chức cho đến cá nhân đang tích cực tham gia vào việc phát triển văn hóa đọc dựa vào ứng dụng công nghệ. Điều này thể hiện rất rõ thông qua việc phát triển hiệu quả mô hình thư viện số tại trường đại học cũng như nhiều đơn vị khác. Mặc khác, các tác giả, nhà xuất bản, công ty phát hành 17 sách.
cũng sử dụng trang mạng xã hội như một kênh thông tin, truyền thông nhằm quảng bá, giới thiệu sách đến độc giả. Văn hóa đọc ở sinh viên: Ngày nay nhờ sự phát triển của công nghệ hiện đại, việc đọc đã trở lên dễ dàng tiếp cận dưới nhiều hình thức hơn. Chính vì vậy mà sinh viên có rất nhiều các thông tin để phụ vụ cho việc học cũng như là cuộc sống. Đối với sinh viên việc phát triển văn hóa đọc có tầm quan trọng cũng như sự ảnh hưởng nhất định.
Việc đọc giúp sinh viên tiếp xúc với kiến thức trên sách, báo, tài liệu từ đó có thể nắm vững những kiến thức chuyên môn và trau dồi thêm kỹ năng nghề nghiệp. Ngoài ra văn hóa đọc giúp cho sinh viên hình thành những phẩm chất tốt, lối sống lành mạnh. Nếu sinh viên không có văn hóa đọc thì sẽ gặp phải sự những hạn chế như thiếu hiểu biết, nắm bắt thông tin từ đó làm hạn chế đi tư duy và khả năng tự giải quyết vấn đề của sinh viên từ đó sẽ ảnh hưởng tới việc học tập và thông tin chuyên môn. Từ đó ta có thể thấy rằng việc hình thành văn hóa đọc rất quan trọng đối với mọi lứa tuổi đặc biệt với sinh viên, văn hóa đọc có thể giúp ích rất nhiều không chỉ với việc học hiện tại mà còn về tương lai sau này bởi nó chính là chìa khóa để giúp chúng ta phát triển bản thân một cách toàn diện.
Các hình thức và loại hình đọc trong thời kì chuyển đổi số: Ngày nay, cùng với sự phát triển của thời đại công nghệ số, các loại hình đọc sách đã trở nên đa dạng và phong phú hơn bao giờ hết, tùy theo nhu cầu và sở thích của từng người. Có thể chia thành hai phương thức đọc sách chủ yếu như sau: - Phương thức đọc truyền thống - là loại hình đã được sử dụng một thời gian dài trước khi có sự phát triển của công nghệ số. Một số loại hình có thể kể đến như: • Sách in: Sách in là hình thức phổ biến nhất của sách truyền thống. Đây là sách được in ra trên giấy và có nhiều loại kích thước, hình dáng và bìa khác nhau.
• Tạp chí: Là các tài liệu phát hành định kỳ chứa nhiều bài viết về các chủ đề khác nhau. Chúng thường có định dạng tương tự như sách, nhưng có kích thước nhỏ hơn và thường được phát hành hàng tháng hoặc hàng tuần. • Báo: Là các tài liệu thông tin phát hành định kỳ chứa tin tức và bài viết ngắn về các sự kiện mới nhất. 18 Những hình thức đọc sách truyền thống này vẫn được sử dụng rộng rãi và có giá trị quan trọng trong việc tiếp cận kiến thức và thông tin cho người đọc.
Phương thức đọc hiện đại - ra đời gắn liền với sự phát triển của thời đại công nghệ số. Tiện lợi, linh hoạt và nhanh chóng kiếm được cảm tình của đa số cá nhân. Các loại hình có thể kể tới : • Sách điện tử (ebook) : Ebook là sách điện tử có thể được đọc trên các thiết bị điện tử như máy tính, máy tính bảng, đầu đọc sách điện tử và điện thoại di động. • Sách nói (Audiobook): Là phiên bản sách được đọc bởi người đọc chuyên nghiệp và ghi âm dưới dạng file âm thanh.
Người đọc có thể nghe audiobook trên các thiết bị di động hoặc máy tính bảng thông qua các ứng dụng Ngoài ra, người đọc còn có thể đọc có thể đọc sách, báo, và tạp chí trên các thiết bị di động như điện thoại thông minh và máy tính bảng thông qua các ứng dụng và trình duyệt web. Người đọc còn có thể tiếp cận các bài viết và nội dung từ các blog cá nhân và trang mạng xã hội như Facebook, Twitter và Instagram và có thể truy cập vào các trang web chứa nội dung văn học và học thuật miễn phí hoặc có phí như Project Gutenberg, Google Scholar và ResearchGate để đọc sách và tài liệu trực tuyến. 19 TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 Văn hóa đọc là một hoạt động nhằm tiếp thu những tri thức, có ý nghĩa rất lớn đó với sinh viên. Đặc biệt việc phát triển văn hóa đọc là một việc rất cần thiết và ý nghĩa để giúp sinh viên có thể tiếp thu thêm những kiến thức và kĩ năng nghề nghiệp, từ đó hình thành nên những thói quen tích cực trong cuộc sống.
Trong chương 1 chúng tôi đã tìm hiểu và và làm rõ vấn đề đề sau: - Làm rõ cơ sở lý luận liên quan đến văn hóa đọc của sinh viên trong thời kì chuyển đổi số - Phân tích ý nghĩa của văn hóa đọc đối với sinh viên - Phân tích đa dạng phong phú các hình thức đọc, loại hình đọc của sinh viên trong thời kì hiện nay - Đưa ra các số liệu, phân tích về các loại, hình thức đọc của sinh viên K68 Xã hội học và Lưu trữ học Thông qua việc nghiên cứu và phân tích các yếu tố trên là tiền đề quan trọng để chúng tôi đánh giá và làm rõ thực trạng xây dựng văn hóa đọc của sinh viên K68 Xã hội học và Lưu trữ học trường ĐHKHXHVNV - ĐHQGHN, đồng thời đưa ra các giải pháp phù hợp giúp cho sinh viên phát triển và xây dựng văn hóa đọc cho bản thân tại chương 2 và chương 3 tiếp theo. 20 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VĂN HÓA ĐỌC CỦA SINH VIÊN K68 XÃ HỘI HỌC VÀ LƯU TRỮ HỌC TRƯỜNG ĐHKHXH&NV - ĐHQGHN TRONG THỜI KỲ CHUYỂN ĐỔI SỐ 2. Đối tượng khảo sát: Chúng tôi tiến hành khảo sát đối tượng sau: - Sinh viên đang học tại Trường ĐHKHXH&NV - ĐHQGHN K68 Xã hội học và Lưu trữ học không phân biệt giới tính, tôn giáo, quê quán. - Tổng số sinh viên tham gia khảo sát gồm có: 86 sinh viên đến từ K68 Xã hội học và Lưu trữ học trường ĐHKHXH&NV – ĐHQGHN.
Kết quả khảo sát: 2.