Vận Dụng Quan Điểm Tiếp Cận Đồng Bộ Tác Phẩm "Đây Thôn Vĩ Dạ" Vào Dạy Học Ngữ Văn 11

Luận văn thạc sĩ giáo dục nghiên cứu vnu ued vận dụng quan điểm tiếp cận đồng bộ tác phẩm văn chương vào dạy học bài thơ đây thôn vĩ dạ, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Phạm Thị Hồng Quyên
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Ái Học
• Trường học: Trường Đại Học Giáo Dục - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư Phạm Ngữ Văn
• Đề tài: Vận Dụng Quan Điểm Tiếp Cận Đồng Bộ Vào Dạy Học Bài Thơ “Đây Thôn Vĩ Dạ” - Hàn Mặc Tử (Sách Giáo Khoa Ngữ Văn 11, Tập 2)
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 0.3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phƣơng pháp nghiên cứu
• 0.6. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Quan điểm tiếp cận đồng bộ tác phẩm văn chương
• 1.2. Các hướng tiếp cận chủ yếu
• 1.3. Mối quan hệ giữa ba hướng tiếp cận
• 1.4. Thực trạng việc giảng dạy bài thơ “Đây thôn Vĩ Dạ” ở trường phổ thông
• 1.5. Kết luận về thực trạng
• 2. CHƯƠNG 2: TỔ CHỨC DẠY HỌC BÀI THƠ “ĐÂY THÔN VĨ DẠ” THEO HƯỚNG TIẾP CẬN ĐỒNG BỘ
• 2.1. Những yêu cầu khi dạy học bài thơ “Đây thôn Vĩ Dạ” theo hướng tiếp cận đồng bộ
• 2.2. Phải đảm bảo phù hợp với trình độ tiếp nhận văn chương và đặc điểm tâm lý lứa tuổi học sinh phổ thông đồng thời phát huy được tính tích cực, chủ động của người học
• 2.3. Phải vận dụng một cách thích hợp những hiểu biết ngoài văn bản (văn hoá, nhà văn, hoàn cảnh sáng tác, phong cách nghệ thuật của nhà văn) để cắt nghĩa tác phẩm
• 2.4. Phải nắm được cấu trúc nội tại đặc biệt của bài “Đây thôn Vĩ Dạ”
• 2.5. Những đề xuất về biện pháp dạy học bài thơ “Đây thôn Vĩ Dạ” theo hướng tiếp cận đồng bộ
• 2.5.1. Phương hướng chung
• 2.5.2. Các biện pháp cụ thể
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Giáo án thực nghiệm
• 3.2. Quá trình thực nghiệm
• 3.3. Mục đích thực nghiệm
• 3.4. Đối tượng và địa bàn thực nghiệm
• 3.5. Nội dung và tiến trình thực nghiệm
• 3.6. Kết quả thực nghiệm, nhận xét, đánh giá
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Vận Dụng Quan Điểm Tiếp Cận Đồng Bộ Trong Dạy Học Bài Thơ Đây Thôn Vĩ Dạ

Việc dạy học bài thơ 'Đây thôn Vĩ Dạ' của Hàn Mặc Tử cần được thực hiện theo một phương pháp đồng bộ, nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy và giúp học sinh cảm nhận sâu sắc hơn về tác phẩm. Quan điểm tiếp cận đồng bộ không chỉ giúp học sinh hiểu rõ nội dung bài thơ mà còn phát huy tính sáng tạo và khả năng phân tích của các em.

1.1. Định Nghĩa Quan Điểm Tiếp Cận Đồng Bộ Trong Dạy Học

Quan điểm tiếp cận đồng bộ trong dạy học văn chương là phương pháp kết hợp nhiều yếu tố như lịch sử, văn bản và nhu cầu của người học. Điều này giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn phát triển tư duy phản biện và khả năng sáng tạo.

1.2. Lợi Ích Của Việc Vận Dụng Quan Điểm Này

Việc áp dụng quan điểm tiếp cận đồng bộ giúp học sinh hiểu rõ hơn về bối cảnh sáng tác, cảm xúc của tác giả và giá trị nghệ thuật của bài thơ. Điều này không chỉ nâng cao chất lượng giờ học mà còn tạo ra sự hứng thú cho học sinh.

II. Thách Thức Trong Việc Dạy Học Bài Thơ Đây Thôn Vĩ Dạ

Dạy học bài thơ 'Đây thôn Vĩ Dạ' gặp nhiều thách thức, từ việc giáo viên chưa nắm vững phương pháp đến việc học sinh chưa có đủ kiến thức nền tảng để tiếp cận tác phẩm. Những thách thức này cần được nhận diện và giải quyết để nâng cao hiệu quả giảng dạy.

2.1. Hạn Chế Trong Phương Pháp Dạy Học Hiện Tại

Nhiều giáo viên vẫn sử dụng phương pháp truyền thống, chỉ tập trung vào nội dung mà không chú trọng đến cảm xúc và nghệ thuật của bài thơ. Điều này dẫn đến việc học sinh không thể cảm nhận được giá trị thực sự của tác phẩm.

2.2. Khó Khăn Trong Việc Kích Thích Sự Tò Mò Của Học Sinh

Học sinh thường thiếu hứng thú với việc học văn, đặc biệt là với các tác phẩm cổ điển. Việc không tạo ra được sự kết nối giữa bài thơ và cuộc sống hiện tại khiến học sinh khó tiếp cận và cảm nhận được giá trị của tác phẩm.

III. Phương Pháp Dạy Học Bài Thơ Đây Thôn Vĩ Dạ Theo Hướng Tiếp Cận Đồng Bộ

Để dạy học bài thơ 'Đây thôn Vĩ Dạ' hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại, kết hợp giữa lý thuyết và thực hành. Việc này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về tác phẩm mà còn phát triển kỹ năng phân tích và cảm thụ văn học.

3.1. Kết Hợp Giữa Lý Thuyết Và Thực Hành

Giáo viên cần tạo ra các hoạt động thực hành, như thảo luận nhóm hoặc viết cảm nhận cá nhân về bài thơ. Điều này giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn phát triển khả năng tư duy độc lập.

3.2. Sử Dụng Tài Liệu Hỗ Trợ Đa Dạng

Việc sử dụng các tài liệu hỗ trợ như video, hình ảnh hoặc các tác phẩm văn học khác liên quan sẽ giúp học sinh có cái nhìn đa chiều về bài thơ, từ đó nâng cao khả năng cảm thụ và phân tích.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Quan Điểm Tiếp Cận Đồng Bộ Trong Dạy Học

Việc áp dụng quan điểm tiếp cận đồng bộ trong dạy học bài thơ 'Đây thôn Vĩ Dạ' đã cho thấy những kết quả tích cực. Học sinh không chỉ hiểu rõ hơn về tác phẩm mà còn phát triển kỹ năng phân tích và cảm thụ văn học.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Thực Nghiệm

Các nghiên cứu thực nghiệm cho thấy học sinh có sự tiến bộ rõ rệt trong việc hiểu và phân tích bài thơ sau khi áp dụng phương pháp dạy học theo hướng tiếp cận đồng bộ.

4.2. Phản Hồi Từ Học Sinh

Học sinh đã bày tỏ sự hứng thú và yêu thích hơn với môn văn học, đặc biệt là với bài thơ 'Đây thôn Vĩ Dạ'. Điều này cho thấy phương pháp dạy học mới đã tạo ra sự kết nối giữa tác phẩm và cuộc sống của các em.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Việc Dạy Học Bài Thơ Đây Thôn Vĩ Dạ

Việc dạy học bài thơ 'Đây thôn Vĩ Dạ' theo hướng tiếp cận đồng bộ không chỉ là một xu hướng mà còn là một yêu cầu cần thiết trong giáo dục hiện đại. Tương lai của việc dạy học văn học sẽ phụ thuộc vào khả năng áp dụng các phương pháp dạy học mới và hiệu quả.

5.1. Định Hướng Phát Triển Phương Pháp Dạy Học

Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp dạy học mới, phù hợp với nhu cầu và đặc điểm của học sinh. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo dục và tạo ra những thế hệ học sinh yêu thích văn học.

5.2. Tầm Quan Trọng Của Việc Đào Tạo Giáo Viên

Đào tạo giáo viên có vai trò quan trọng trong việc áp dụng các phương pháp dạy học mới. Giáo viên cần được trang bị kiến thức và kỹ năng cần thiết để thực hiện hiệu quả việc dạy học theo hướng tiếp cận đồng bộ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề tiếp cận đồng bộ tác phẩm văn chƣơng, tức là phải xem xét tác phẩm trên tất cả các mặt một cách đồng thời và hợp lý, đúng mức vào quá trình nghiên cứu, tìm hiểu, cảm thụ tác phẩm, không quá nghiêng lệch về một hƣớng tiếp cận nào. Các mặt đó là: Lịch sử phát sinh, cấu trúc văn bản và lịch sử chức năng. Nếu phƣơng pháp tiếp cận theo khuynh hƣớng lịch sử phát sinh xem xét tác phẩm trong mối quan hệ với xã hội thì khuynh hƣớng cấu trúc văn bản nhìn tác phẩm ở chính bản thân nó, còn tiếp cận theo khuynh hƣớng lịch sử chức năng đánh giá tác phẩm trong mối quan hệ tác động tới bạn đọc. Mối quan hệ giữa chúng đƣợc giáo sƣ, tiến sĩ Nguyễn Thanh Hùng khái quát trong cuốn “ Đọc và tiếp nhận văn chương” - Nhà xuất bản giáo dục 2002 cũng khẳng định: “Hoạt động tiếp cận tác phẩm văn chương là thao tác đầu tiên của cơ chế tiếp nhận.

Hoạt động này cần tiến hành một cách đồng bộ không thể quá nặng, quá nhẹ với bất cứ một khuynh hướng nào. Khuynh hướng tiếp cận phát sinh quan tâm đến tính chất xã hội của tác phẩm, đến nguồn gốc nhận thức của văn học với đời sống.Hướng tiếp cận bản thể tác phẩm đào sâu vào cơ cấu hình thức được sáng tạo của tác phẩm. Đây là 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hướng tiếp cận mang tính thẩm mỹ văn học. Khuynh hướng tiếp cận chức năng - Tác động tuy không bao hàm nhiều thao tác trí tuệ phức tạp nhưng lại phải vận dụng sự sáng suốt của trái tim để sự cộng thông giữa những vấn đề của con người trong quá trình tiếp nhận diễn ra tốt đẹp” [ 10].

Nhƣ vậy hƣớng tiếp cận đồng bộ tác phẩm văn chƣơng theo ý kiến của cá nhân tôi là một hƣớng tiếp cận đúng dắn và cần thiết. Nó vừa là một phƣơng pháp khoa học quan trọng để tìm hiểu, cảm thụ tác phẩm, vừa giải quyết đƣợc băn khoăn nên hiểu tác phẩm thế nào cho hợp lý khi mà có nhiều cách lý giải khác nhau, đôi khi còn trái ngƣợc nhau. Vận dụng tiếp cận đồng bộ tác phẩm văn chƣơng trong nhà trƣờng nói chung, cho bài thơ “ Đây thôn Vĩ Dạ” nói riêng là một phƣơng án tối ƣu cho giờ giảng văn ở trƣờng Trung học phổ thông. Thực trạng việc giảng dạy bài thơ “Đây thôn Vĩ Dạ” ở trƣờng phổ thông 1.

Mục đích khảo sát Khảo sát tình hình học và dạy tác phẩm “Đây thôn Vĩ Dạ” ở nhà trƣờng phổ thông hiện nay sẽ giúp chúng ta đánh giá đƣợc những việc đã làm đƣợc cũng nhƣ những tồn tại của nó để tìm ra nguyên nhân và đề ra giải pháp tối ƣu nhất cho việc dạy, học tác phẩm này. Đối tượng khảo sát Để tìm hiểu tình hình dạy tác phẩm “ Đây thôn Vĩ Dạ” trong nhà trƣờng phổ thông hiện nay chúng tôi tiến hành khảo sát ba đối tƣợng cơ bản tham gia vào quá trình dạy và học trong nhà trƣờng đó là giáo viên, học sinh và sách giáo khoa, sách giáo viên. Chúng tôi sẽ tiến hành khảo sát tại trƣờng THPT Nam Đông Quan - Đông Hƣng - Thái Bình, nơi tôi tham gia giảng dạy. - Tổ văn trƣờng Nam Đông Quan - 13 giáo viên.

- Học sinh lớp 11A, 11C, 11K của trƣờng (120 học sinh) 1 2. Tư liệu khảo sát - Tƣ liệu mà chúng tôi tiến hành khảo sát là: + Phiếu điều tra 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] + SGK, SGV ngữ văn 11 tập 2 + Giáo án của giáo viên. +Vở ghi và bài kiểm tra về bài thơ. Quá trình khảo sát * Thời gian khảo sát.

Học kỳ 2 năm học 2012-2013 * Hình thức khảo sát: + Đối với giáo viên: chúng tôi tiến hành phỏng vấn, phát phiếu điều tra, dự giờ tiết giảng và xem giáo án thiết kế để nắm đƣợc sự chuẩn bị của các thầy cô, hƣớng tiếp cận tác phẩm, phƣơng pháp dạy học và hiệu quả của giờ dạy. Câu hỏi đƣợc đƣa ra nhƣ sau: Câu 1: Mức độ hứng thú của thầy (cô) khi dạy tác phẩm “ Đây thôn Vĩ Dạ”? A □ Rất hứng thú B □ Bình thƣờng C □ Không hứng thú Câu 2:Khi dạy tác phẩm “ Đây thôn Vĩ Dạ” - Hàn Mặc Tử, thầy cô dựa vào những yếu tố nào sau đây: A □ Văn bản tác phẩm và câu hỏi sách giáo khoa. B□ Hƣớng dẫn trong sách giáo viên C □ Kết hợp các tài liệu khác có liên quan đến văn bản D □ Các ý kiến khác:. Câu 3: Khi dạy học sinh tác phẩm “ Đây thôn Vĩ Dạ”- Hàn Mặc Tử, các thầy cô thƣờng yêu cầu học sinh làm những việc gì? A □ Đọc văn bản tác phẩm và trả lời những câu hỏi trong sách giáo khoa B □ Soạn, đọc thêm những vấn đề có liên quan đến tác giả, tác phẩm C □ Tìm hiểu trƣớc về tác phẩm và nêu những cảm nhận, suy nghĩ của riêng bản thân về bài thơ và những vấn đề trong tác phẩm.

15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Câu 4: Phƣơng pháp chủ yếu khi thầy cô dạy học bài thơ “ Đây thôn Vĩ Dạ” là gì? A □ Giáo viên thuyết giảng, học sinh tiếp nhận. B □ Giáo viên hƣớng dẫn học sinh tìm hiểu văn bản qua hệ thống câu hỏi gợi mở. C □ Giáo viên tổ chức cho học sinh đối thoại để tìm hiểu tác phẩm. Câu 5: Hƣớng tiếp cận đƣợc thầy cô sử dụng khi dạy học bài thơ là gì? A □ Tiếp cận theo hƣớng lịch sử phát sinh.

B □ Tiếp cận theo văn bản C □ Tiếp cận đồng bộ theo cả ba hƣớng: lịch sử chức năng, tiếp cận văn bản và iếp cận theo lịch sử chức năng. Câu 6: Khi giảng dạy bài thơ “ Đây thôn Vĩ Dạ” (SGK Ngữ văn 11 tập 2) các thầy (cô) cần nhấn mạnh cho học sinh những điều gì?. + Đối với học sinh: Chúng tôi tiến hành phỏng vấn các em trƣớc và sau khi học bài thơ “ Đây thôn Vĩ Dạ” để nắm đƣợc sự chuẩn bị bài cũng nhƣ đánh giá mức độ tiếp nhận tác phẩm của các em. Ngoài ra chúng tôi cũng khảo sát bằng cách xem vở ghi của các em, làm trắc nghiệm nhanh bằng phiếu và khảo sát một số bài làm văn để đánh giá thái độ, hiệu quả học tập.

16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Câu hỏi đƣợc đặt ra nhƣ sau: Câu 1: Các em có thấy hứng thú khi học bài thơ “Đây thôn Vĩ Dạ”- Hàn Mặc Tử không? A □ Rất hứng thú B □ Bình thƣờng C □ Không hứng thú Câu 2: Em nhận thấy học tác phẩm “ Đây thôn Vĩ Dạ” - Hàn Mặc Tử thế nào? A □ Dễ B □ Bình thƣờng C □ Khó Câu 3: Trƣớc mỗi giờ học văn các em thƣờng chuẩn bị những gì? A □ Đọc và tìm hiểu trƣớc tác phẩm và những tài liệu có liên quan. B □ Chuẩn bị theo những câu hỏi trong sách giáo khoa. C □ Không chuẩn bị gì cả. D □ Ý kiến khác……………………………… …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… Câu 4: Trong giờ học tác phẩm này các em có cách học thế nào? A □ Nghe giáo viên giảng kết hợp ghi chép.

B □ Ghi chép theo những phần chốt của giáo viên C □ Lắng nghe, trao đổi thảo luận để khám phá tác phẩm D □ Ý kiến khác…………………………………………… …………………………………………………………………… Câu 5: Khi học tác phẩm này các em thấy hứng thú nhất với khổ thơ nào? A □ Khổ 1 B □ Khổ 2 C □ Khổ 3 D □ Ý kiến khác…………………………………………… …………………………………………………………………… 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Câu 6: Em thu hoạch đƣợc gì sau bài học?. + Đối với sách giáo khoa: Chúng tôi chú ý khảo sát các câu hỏi mà ngƣời viết sách sử dụng, phần tiểu dẫn, chú thích của tác phẩm. + Đối với sách giáo viên. Chúng tôi quan tâm đến việc xác định kiến thức trọng tâm của tác phẩm, những yêu cầu về kiến thức, kĩ năng thái độ mà sách yêu cầu đối với bài học.Cách trả lời các câu hỏi đƣợc nêu ra trong sách giáo khoa, cách tổ chức dạy học, yêu cầu về phƣơng pháp đối với từng mục.

Kết luận về thực trang 1. Kết quả khảo sát và phân tích kết quả Qua khảo sát tìm hiểu thực trạng việc dạy bài thơ “ Đây thôn Vĩ Dạ” chúng tôi có thể đi đến nhận định rằng: Việc dạy và học tác phẩm này chƣa thành công, hiệu qur tác động đối với học sinh sau giờ học còn mờ nhạt, năng lực tiếp nhận của học sinh vẫn chƣa đƣợc nâng cao, số lƣợng học sinh hiểu đúng và sâu văn bản vẫn còn thấp so với yêu cầu.Cụ thể - Về phía giáo viên: Khi phỏng vấn hầu hết các giáo viên đều công nhận “ Đây thôn Vĩ Dạ” là một bài thơ rất hay, thế nhƣng để giúp học sinh nhận ra cái hay, cái đẹp của bài thơ lại là điều không. Về hƣớng tiếp cận bài thơ, hầu hết các giáo viên đƣợc khảo sát đều sử dụng hai hƣớng tiếp cận là lịch sử phát sinh và tiếp cận văn bản. Tuy nhiên trong hƣớng tiếp cận lịch sử phát sinh chỉ chú trọng đến hoàn cảnh sáng tác của bài thơ mà chƣa hƣớng dẫn học sinh tìm hiểu về phong cách thơ Hàn Mặc Tử.

Điều này thể hiện ngay 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trong phần giáo án của giáo viên và cả trong cả tiết học. Có rất ít giáo viên tiếp cận đồng bộ cả ba hƣớng tiếp cận trên nên dẫn đến kết quả là sự chuẩn bị của giáo viên dù rất chu đáo, bài giảng đảm bảo kiến thức trọng tâm, nhiều phần bình giảng rất hay, rất sâu sắc nhƣng lại chƣa phát huy đƣợc tính tích cực chủ động của học sinh dẫn đến hiệu quả giờ học không cao. Kết quả cụ thể qua phiếu trả lời nhƣ sau. Phƣơng án A B C D Câu hỏi 1 10 2 1 0 2 1 3 7 2 3 6 3 3 1 4 6 2 2 3 5 3 7 2 1 6 Con số 76 % chọn câu A (10/13) trong câu hỏi 1 cho thấy hầu hết giáo viên đều yêu thích và hứng thú với bài thơ “Đây thôn Vĩ Dạ”.

Điều này tạo ra một tâm thế tốt cho việc tìm tòi cũng nhƣ giảng dạy tác phẩm này của các giáo viên. 7 trên 13 phiếu chọn câu 2C cho thấy số lƣợng giáo viên đi theo hƣớng khai thác trong tài liệu hƣớng dẫn sách giáo khoa và giáo viên khá nhiều tạo đƣợc sự đồng đều trong cách dạy và học. Tuy nhiên hạn chế ở điểm này là giáo án cũng nhƣ bài dạy thiếu linh hoạt với các đối tƣợng học sinh khác nhau.