## Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường ngày càng phát triển và biến động phức tạp, việc đánh giá thành quả hoạt động của doanh nghiệp trở thành một nhiệm vụ quan trọng nhưng không hề đơn giản. Tại Việt Nam, đặc biệt là khu vực miền Trung, các doanh nghiệp vẫn chủ yếu sử dụng các chỉ tiêu tài chính truyền thống như ROA, ROE, EPS để đánh giá hiệu quả hoạt động. Tuy nhiên, các chỉ tiêu này thường bỏ qua chi phí sử dụng vốn, dẫn đến những đánh giá chưa toàn diện về giá trị thực sự mà doanh nghiệp tạo ra cho cổ đông. 

Luận văn tập trung nghiên cứu vận dụng thước đo Giá trị Kinh tế Tăng thêm (Economic Value Added - EVA) trong đánh giá thành quả hoạt động tại Công ty Cổ phần Dược phẩm BIDIPHAR 1, một doanh nghiệp chưa niêm yết, trong giai đoạn 2008-2012. Mục tiêu nghiên cứu nhằm hệ thống hóa lý luận về EVA, phân tích thực trạng đánh giá thành quả hoạt động tại BIDIPHAR 1, đồng thời vận dụng EVA kết hợp với phương pháp phân bổ chi phí theo cơ sở hoạt động (ABC) để nâng cao hiệu quả đánh giá. 

Việc áp dụng EVA giúp đánh giá chính xác hơn giá trị tạo ra cho cổ đông, đồng thời hỗ trợ nhà quản lý trong việc ra quyết định đầu tư và quản lý hiệu quả hơn. Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc đổi mới công cụ đánh giá thành quả hoạt động doanh nghiệp tại Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực dược phẩm với sự cạnh tranh ngày càng gay gắt và yêu cầu nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

- **Thước đo Giá trị Kinh tế Tăng thêm (EVA):** EVA được định nghĩa là phần thu nhập vượt quá chi phí sử dụng vốn, phản ánh giá trị gia tăng thực sự mà doanh nghiệp tạo ra cho cổ đông. Công thức tính EVA:  
  \[
  EVA = NOPAT - (TC \times WACC)
  \]
  Trong đó, NOPAT là lợi nhuận hoạt động sau thuế, TC là tổng vốn đầu tư, WACC là chi phí sử dụng vốn bình quân.

- **Các chỉ tiêu tài chính truyền thống:** ROE, ROA, ROI, RI được phân tích để làm rõ ưu nhược điểm so với EVA trong việc đánh giá thành quả hoạt động.

- **Phương pháp phân bổ chi phí theo cơ sở hoạt động (ABC):** Phân bổ chi phí dựa trên các hoạt động tạo ra sản phẩm/dịch vụ, giúp xác định chính xác chi phí sử dụng vốn cho từng hoạt động, từ đó kết hợp với EVA để đánh giá hiệu quả toàn diện.

- **Khái niệm về vốn đầu tư và chi phí sử dụng vốn:** Bao gồm vốn chủ sở hữu và nợ vay, chi phí vốn được tính dựa trên tỷ lệ WACC, phản ánh chi phí cơ hội của nguồn vốn.

### Phương pháp nghiên cứu

- **Nguồn dữ liệu:** Số liệu tài chính và hoạt động sản xuất kinh doanh của CTCP Dược phẩm BIDIPHAR 1 trong giai đoạn 2008-2012, bao gồm báo cáo tài chính, báo cáo kết quả kinh doanh, bảng cân đối kế toán.

- **Phương pháp phân tích:**  
  - Phân tích định lượng dựa trên số liệu kế toán đã điều chỉnh để tính EVA chính xác.  
  - So sánh các chỉ tiêu tài chính truyền thống với EVA để đánh giá sự khác biệt và ưu điểm của EVA.  
  - Áp dụng phương pháp ABC để phân bổ chi phí sử dụng vốn cho từng hoạt động, từ đó kết hợp với EVA để đánh giá thành quả hoạt động chi tiết hơn.

- **Timeline nghiên cứu:** Thu thập và xử lý dữ liệu trong 5 năm (2008-2012), phân tích và đánh giá kết quả, đề xuất giải pháp cải tiến.

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

- **Tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận:** Doanh thu của BIDIPHAR 1 tăng từ 150 tỷ đồng năm 2008 lên 363,6 tỷ đồng năm 2012, tăng 124% so với năm trước. Lợi nhuận trước thuế năm 2012 đạt 64,2 tỷ đồng, tăng 132% so với năm 2011.

- **Hiệu quả sử dụng vốn:**  
  - Tỷ suất lợi nhuận sau thuế trên vốn chủ sở hữu (ROE) tăng từ 15,95% năm 2008 lên 24,21% năm 2012.  
  - Tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA) tăng từ 10,31% lên 19,18% trong cùng kỳ.  
  - Tỷ lệ hoàn vốn đầu tư (ROI) cũng tăng từ 14,39% lên 23,58%.

- **Ứng dụng EVA:** Việc tính toán EVA sau khi điều chỉnh số liệu kế toán cho thấy BIDIPHAR 1 đã tạo ra giá trị kinh tế tăng thêm tích cực trong các năm gần đây, phản ánh hiệu quả thực sự của hoạt động kinh doanh vượt qua chi phí sử dụng vốn.

- **Kết hợp EVA với ABC:** Phân tích chi phí sử dụng vốn theo từng hoạt động giúp xác định rõ các hoạt động tạo ra giá trị và các hoạt động gây lãng phí vốn, từ đó đề xuất các biện pháp cải tiến hiệu quả sử dụng vốn.

### Thảo luận kết quả

- Năm 2010 là năm có sự sụt giảm lợi nhuận và hiệu quả hoạt động do ảnh hưởng của khủng hoảng tài chính toàn cầu, tăng giá nguyên liệu, và các chính sách bình ổn giá. Tuy nhiên, BIDIPHAR 1 đã nhanh chóng phục hồi và tăng trưởng mạnh mẽ trong các năm tiếp theo.

- So với các chỉ tiêu truyền thống như ROE, ROA, ROI, EVA cung cấp cái nhìn toàn diện hơn khi tính đến chi phí sử dụng vốn, giúp tránh các quyết định đầu tư sai lầm do chỉ dựa trên lợi nhuận kế toán.

- Việc kết hợp EVA với ABC giúp phân bổ chi phí sử dụng vốn chính xác đến từng hoạt động, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý và ra quyết định đầu tư, phù hợp với xu hướng quản trị hiện đại.

- Kết quả nghiên cứu phù hợp với các nghiên cứu quốc tế về ưu điểm của EVA trong đánh giá thành quả hoạt động doanh nghiệp, đồng thời góp phần làm rõ tính ứng dụng của EVA trong bối cảnh doanh nghiệp Việt Nam chưa niêm yết.

## Đề xuất và khuyến nghị

- **Áp dụng rộng rãi thước đo EVA:** Khuyến khích các doanh nghiệp, đặc biệt trong ngành dược phẩm, áp dụng EVA để đánh giá thành quả hoạt động nhằm phản ánh chính xác giá trị tạo ra cho cổ đông.

- **Kết hợp EVA với phương pháp ABC:** Triển khai hệ thống phân bổ chi phí theo cơ sở hoạt động để xác định chi phí sử dụng vốn chính xác, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý chi phí và vốn.

- **Đào tạo và nâng cao nhận thức:** Tổ chức các khóa đào tạo cho cán bộ quản lý và kế toán về phương pháp tính EVA và ABC, giúp họ hiểu và vận dụng hiệu quả công cụ này trong quản trị doanh nghiệp.

- **Xây dựng chính sách khen thưởng dựa trên EVA:** Thiết lập hệ thống khen thưởng gắn với kết quả EVA để khuyến khích các bộ phận và cá nhân nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và tạo giá trị cho doanh nghiệp.

- **Theo dõi và điều chỉnh liên tục:** Thiết lập hệ thống giám sát và đánh giá định kỳ kết quả EVA, kết hợp với phân tích ABC để điều chỉnh chiến lược kinh doanh và quản lý vốn phù hợp với biến động thị trường.

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

- **Nhà quản lý doanh nghiệp:** Giúp hiểu rõ hơn về công cụ đánh giá thành quả hoạt động hiện đại, từ đó nâng cao hiệu quả quản trị và ra quyết định đầu tư.

- **Nhà đầu tư và cổ đông:** Cung cấp thông tin chính xác về giá trị thực sự mà doanh nghiệp tạo ra, hỗ trợ đánh giá và lựa chọn đầu tư hiệu quả.

- **Chuyên gia tài chính và kế toán:** Nâng cao kiến thức về phương pháp tính EVA và ứng dụng ABC trong phân bổ chi phí, phục vụ công tác tư vấn và phân tích tài chính.

- **Giảng viên và sinh viên ngành kinh tế, kế toán:** Là tài liệu tham khảo quý giá cho việc nghiên cứu, giảng dạy về các công cụ đánh giá thành quả hoạt động doanh nghiệp hiện đại.

## Câu hỏi thường gặp

1. **EVA khác gì so với các chỉ tiêu tài chính truyền thống?**  
   EVA tính đến chi phí sử dụng vốn, bao gồm cả vốn chủ sở hữu, trong khi các chỉ tiêu truyền thống như ROE, ROA chỉ tập trung vào lợi nhuận kế toán mà không phản ánh chi phí cơ hội của vốn.

2. **Tại sao cần kết hợp EVA với phương pháp ABC?**  
   ABC giúp phân bổ chi phí sử dụng vốn chính xác đến từng hoạt động, từ đó EVA được tính toán chi tiết hơn, giúp nhà quản lý nhận diện rõ các hoạt động tạo ra hoặc tiêu hao giá trị.

3. **Làm thế nào để tính WACC chính xác?**  
   WACC được tính dựa trên tỷ trọng vốn vay và vốn chủ sở hữu trong cơ cấu vốn, cùng với lãi suất sử dụng vốn vay sau thuế và lãi suất sử dụng vốn chủ sở hữu ước tính qua các mô hình tài chính như CAPM.

4. **EVA có phù hợp với doanh nghiệp nhỏ không?**  
   EVA phù hợp với mọi quy mô doanh nghiệp, nhưng đòi hỏi có hệ thống kế toán và dữ liệu tài chính đầy đủ để tính toán chính xác, do đó doanh nghiệp nhỏ cần xây dựng hệ thống quản lý tài chính tốt.

5. **Làm sao để sử dụng EVA trong chính sách khen thưởng?**  
   EVA phản ánh giá trị tạo ra cho cổ đông, do đó có thể dùng làm tiêu chí đánh giá hiệu quả công việc của các bộ phận và cá nhân, từ đó xây dựng chính sách khen thưởng gắn với việc gia tăng EVA.

## Kết luận

- EVA là công cụ đánh giá thành quả hoạt động toàn diện, phản ánh chính xác giá trị kinh tế tăng thêm của doanh nghiệp sau khi trừ chi phí sử dụng vốn.

- Ứng dụng EVA tại CTCP Dược phẩm BIDIPHAR 1 trong giai đoạn 2008-2012 cho thấy doanh nghiệp đã tạo ra giá trị gia tăng tích cực, đồng thời vượt qua khó khăn kinh tế năm 2010.

- Kết hợp EVA với phương pháp phân bổ chi phí theo cơ sở hoạt động (ABC) giúp nâng cao hiệu quả quản lý chi phí và vốn, hỗ trợ ra quyết định đầu tư chính xác hơn.

- Luận văn cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc áp dụng EVA trong doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là các doanh nghiệp chưa niêm yết.

- Đề xuất các giải pháp triển khai EVA và ABC, đồng thời xây dựng chính sách khen thưởng dựa trên EVA nhằm thúc đẩy hiệu quả hoạt động và tạo giá trị bền vững cho doanh nghiệp.

Các doanh nghiệp và nhà quản lý nên nghiên cứu, áp dụng EVA kết hợp ABC để nâng cao hiệu quả quản trị tài chính và phát triển bền vững trong môi trường cạnh tranh hiện nay.