Những Vấn Đề Lý Luận Hiện Đại Về Nhà Nước Và Pháp Luật

Khám phá những vấn đề lý luận hiện đại về nhà nước và pháp luật, phân tích các khía cạnh quan trọng và xu hướng phát triển hiện nay.

• Tác giả: GS. Đào Trí Úc
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Những Vấn Đề Lý Luận Hiện Đại Về Nhà Nước Và Pháp Luật
• Loại tài liệu: Kỷ yếu hội thảo khoa học
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. MỐI LIÊN HỆ GIỮA NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT TRONG THỜI ĐẠI NGÀY NAY VÀ SỰ NHÌN NHẬN MỚI VỀ HỆ THỐNG PHÁP LUẬT
• 1.1. Giới hạn nhà nước của pháp luật
• 1.1.1. Chủ quyền lãnh thổ của quốc gia và “quốc tịch” của pháp luật
• 1.2. Nhà nước và pháp luật: Công thức 2 trong 1 của chủ nghĩa thực chứng pháp lý
• 1.2.1. Học thuyết thuần túy về pháp luật của Hans Kelsen
• 1.2.2. Sự chuyển hóa vai trò trong tương tác mới giữa Nhà nước và pháp luật
• 1.2.2.1. Tương quan giữa luật công và luật tư và vai trò mới của Nhà nước

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Vấn Đề Lý Luận Hiện Đại Về Nhà Nước Và Pháp Luật

Vấn đề lý luận hiện đại về nhà nước và pháp luật đang trở thành một chủ đề nóng trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự thay đổi nhanh chóng của xã hội. Sự phát triển của nhà nước hiện đại không chỉ dừng lại ở việc ban hành pháp luật mà còn bao gồm việc thừa nhận và bảo vệ các quy tắc ứng xử của xã hội. Điều này đòi hỏi một cái nhìn mới về mối quan hệ giữa nhà nước và pháp luật, nơi mà pháp luật hiện đại không chỉ là sản phẩm của nhà nước mà còn là sự kết hợp của nhiều yếu tố khác nhau trong xã hội.

1.1. Khái Niệm Về Nhà Nước Và Pháp Luật Trong Thời Đại Mới

Khái niệm về nhà nước và pháp luật đã trải qua nhiều thay đổi trong thời đại hiện đại. Theo truyền thống, pháp luật được định nghĩa là quy tắc xử sự do nhà nước ban hành và bảo đảm thực hiện. Tuy nhiên, trong bối cảnh toàn cầu hóa, pháp luật không chỉ là sản phẩm của nhà nước mà còn bao gồm các quy tắc và giá trị pháp lý phổ quát mà nhà nước cam kết tôn trọng.

1.2. Sự Thay Đổi Trong Vai Trò Của Nhà Nước Đối Với Pháp Luật

Vai trò của nhà nước trong việc xây dựng và thực thi pháp luật đã có sự thay đổi đáng kể. Nhà nước không chỉ là người tạo ra pháp luật mà còn phải tôn trọng và bảo vệ các quy tắc ứng xử của xã hội. Điều này dẫn đến việc pháp luật hiện đại cần phải phản ánh được nhu cầu và giá trị của xã hội, đồng thời đảm bảo quyền lợi của công dân.

II. Những Thách Thức Đối Với Nhà Nước Và Pháp Luật Trong Thời Đại Hiện Đại

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, nhà nước và pháp luật đang phải đối mặt với nhiều thách thức mới. Sự gia tăng của các mối quan hệ quốc tế và sự phát triển của công nghệ thông tin đã làm cho pháp luật trở nên phức tạp hơn. Các quy định pháp lý cần phải được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn mới, đồng thời bảo vệ quyền lợi của công dân trong một thế giới ngày càng kết nối.

2.1. Tác Động Của Toàn Cầu Hóa Đến Nhà Nước Và Pháp Luật

Toàn cầu hóa đã tạo ra những thay đổi lớn trong cách thức mà nhà nước và pháp luật hoạt động. Các quy định pháp lý không còn chỉ giới hạn trong phạm vi quốc gia mà còn phải xem xét đến các quy định quốc tế. Điều này đặt ra yêu cầu cho nhà nước phải điều chỉnh pháp luật để phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế.

2.2. Sự Xuất Hiện Của Các Quy Tắc Pháp Lý Mới

Sự phát triển của công nghệ và các hình thức giao dịch mới đã dẫn đến sự xuất hiện của các quy tắc pháp lý mới. Nhà nước cần phải nhanh chóng thích ứng với những thay đổi này để đảm bảo rằng pháp luật vẫn có thể điều chỉnh các hành vi của công dân một cách hiệu quả.

III. Phương Pháp Giải Quyết Vấn Đề Nhà Nước Và Pháp Luật Hiện Đại

Để giải quyết các vấn đề liên quan đến nhà nước và pháp luật trong thời đại hiện đại, cần có những phương pháp tiếp cận mới. Việc áp dụng các lý thuyết hiện đại về nhà nước và pháp luật sẽ giúp tạo ra một hệ thống pháp lý linh hoạt và hiệu quả hơn. Các phương pháp này bao gồm việc cải cách pháp luật, tăng cường sự tham gia của công dân và áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý nhà nước.

3.1. Cải Cách Pháp Luật Để Phù Hợp Với Thực Tiễn

Cải cách pháp luật là một trong những phương pháp quan trọng để đảm bảo rằng nhà nước có thể đáp ứng được nhu cầu của xã hội. Việc này bao gồm việc xem xét lại các quy định hiện hành và điều chỉnh chúng để phù hợp với thực tiễn mới. Cải cách pháp luật không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý mà còn bảo vệ quyền lợi của công dân.

3.2. Tăng Cường Sự Tham Gia Của Công Dân Trong Quá Trình Lập Pháp

Sự tham gia của công dân trong quá trình lập pháp là rất quan trọng để đảm bảo rằng pháp luật phản ánh đúng nhu cầu và nguyện vọng của xã hội. Nhà nước cần tạo ra các cơ chế để công dân có thể tham gia vào quá trình này, từ đó nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm của nhà nước.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nhà Nước Và Pháp Luật Hiện Đại

Việc áp dụng các lý thuyết và phương pháp mới vào thực tiễn sẽ giúp nhà nước và pháp luật hoạt động hiệu quả hơn. Các nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý nhà nước đã mang lại nhiều lợi ích, từ việc cải thiện quy trình làm việc đến việc nâng cao sự hài lòng của công dân. Điều này cho thấy rằng nhà nước cần phải tiếp tục đổi mới và cải cách để đáp ứng được yêu cầu của thời đại.

4.1. Công Nghệ Thông Tin Trong Quản Lý Nhà Nước

Công nghệ thông tin đã trở thành một công cụ quan trọng trong quản lý nhà nước. Việc áp dụng công nghệ không chỉ giúp nâng cao hiệu quả công việc mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho công dân trong việc tiếp cận thông tin và dịch vụ công. Điều này giúp tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm của nhà nước.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Nhà Nước Và Pháp Luật

Nghiên cứu về mối quan hệ giữa nhà nước và pháp luật đã chỉ ra rằng sự thay đổi trong vai trò của nhà nước đã ảnh hưởng đến cách thức mà pháp luật được áp dụng. Các kết quả này cho thấy rằng cần có những điều chỉnh trong hệ thống pháp lý để đảm bảo rằng pháp luật vẫn có thể điều chỉnh các hành vi của công dân một cách hiệu quả.

V. Kết Luận Về Nhà Nước Và Pháp Luật Trong Tương Lai

Tương lai của nhà nước và pháp luật sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng với những thay đổi trong xã hội. Việc xây dựng một hệ thống pháp lý linh hoạt và hiệu quả sẽ giúp nhà nước đáp ứng được nhu cầu của công dân. Đồng thời, cần phải tiếp tục nghiên cứu và phát triển các lý thuyết mới về nhà nước và pháp luật để phù hợp với bối cảnh toàn cầu hóa.

5.1. Xu Hướng Phát Triển Của Nhà Nước Và Pháp Luật

Xu hướng phát triển của nhà nước và pháp luật trong tương lai sẽ tập trung vào việc nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm. Nhà nước cần phải tạo ra các cơ chế để công dân có thể tham gia vào quá trình lập pháp và giám sát việc thực thi pháp luật.

5.2. Tương Lai Của Pháp Luật Trong Bối Cảnh Toàn Cầu Hóa

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, pháp luật sẽ cần phải điều chỉnh để phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế. Nhà nước cần phải hợp tác với các quốc gia khác để xây dựng một hệ thống pháp lý toàn cầu, từ đó bảo vệ quyền lợi của công dân trong một thế giới ngày càng kết nối.

Trích đoạn nội dung tài liệu

KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC CẤP BỘ: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN HIỆN ĐẠI VỀ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT Tiểu ban 1. Triết lý, lý thuyết và các tiếp cận hiện đại về nhà nước và pháp luật Tiểu ban 2. Những vấn đề lý luận về quản trị nhà nước hiện đại Tiểu ban 3. Những vấn đề lý luận, các tiếp cận hiện đại của pháp luật trong lĩnh vực luật công Tiểu ban 4.

Những vấn đề lý luận, các tiếp cận hiện đại của pháp luật trong lĩnh vực luật tư CÔNG TY LUẬT FDVN Website: www.vn KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC CẤP BỘ NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN HIỆN ĐẠI VỀ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT TIỂU BAN 1 Triết lý, các lý thuyết và các tiếp cận hiện đại về nhà nước và pháp luật HÀ NỘI, NGÀY 15 THÁNG 12 NĂM 2020 MỤC LỤC TT Tên bài Tên tác giả Trang 1. Mối liên hệ nhà nƣớc và pháp luật trong GS. Đào Trí Öc 1 thời đại ngày nay và sự nhìn nhận mới về hệ thống pháp luật 2. Mối quan hệ giữa nhà nƣớc và cá nhân GS.

Lê Minh Tâm 15 trong xã hội hiện đại 3. Nhà nƣớc pháp quyền Việt Nam XHCN GS. Hoàng Thế Liên 26 và vấn đề xây dựng, hoàn thiện pháp luật 4. Hệ thống pháp lý hiện hành của Việt GS.

Lê Hồng Hạnh 37 Nam - Những phân tích lý luận và thực tiễn 5. Bản chất của nhà nƣớc, pháp luật và nhà PGS. Trƣơng Hồ Hải 61 nƣớc, pháp luật xã hội chủ nghĩa: một số nội dung cần chuẩn hóa 6. Một số tiếp cận mới về lý luận nhà nƣớc GS.

Nguyễn Minh Đoan 71 và pháp luật ở Việt Nam hiện nay 7. Đổi mới tƣ duy nghiên cứu và đào tạo GS. Võ Khánh Vinh 85 luật học ở Việt Nam hiện nay 8. Tính ổn định của pháp luật và mối quan GS.

Hoàng Thị Kim Quế 102 hệ với các thuộc tính khác của pháp luật TS. Lê Thị Phƣơng Nga trong bối cảnh hiện nay 9. Án lệ và giải thích pháp luật của tòa án PGS. Nguyễn Hoàng Anh 113 10.

Lý luận về pháp luật, công lý, lẽ công bằng PGS. Nguyễn Hoàng Anh 120 11. Nhà nƣớc và công dân trong Chính trị Vũ Thành Cự 131 luận của Aristotle: Phân tích một số luận điểm và giá trị hiện đại của chúng 12. Pháp luật về Mặt trận Tổ quốc Việt Nam PGS.

Bùi Xuân Đức 140 - Những vấn đề đang đặt ra 13. Thể chế dung hợp – Những gợi ý để ThS. Đào Thu Hà 160 kiện toàn nhà nƣớc và pháp luật Việt Nam trong giai đoạn hiện nay 14. Một số khái niệm về nhà nƣớc nhìn từ ThS.

Đậu Công Hiệp 172 góc độ kinh tế học thể chế và bài học cho Việt Nam 15. “Công lý” và “Pháp luật”: Phân tích so ThS. Phạm Quang Huy 191 sánh từ giác độ lý luận về pháp luật hiện đại 16. Tƣ cách chủ thể của Robot từ góc độ TS.

Trần Kiên 209 luật so sánh 17. Ảnh hƣởng của dƣ luận xã hội đến hoạt TS. Phan Thị Luyện 219 động thực hiện pháp luật 18. Học thuyết pháp luật tự nhiên với tiến PGS.

Đỗ Đức Minh 229 trình xây dựng nhà nƣớc pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa 19. Sự kết nối giữa luật quốc gia với luật TS. Hà Thị Lan Phƣơng 251 quốc tế trong thời đại cách mạng công nghiệp 4.0 - Những vấn đề lý luận và thực tiễn đặt ra từ góc nhìn lịch sử 20. Nhận thức lại về nguồn của pháp luật TS.

Bùi Xuân Phái 277 21. Một số vấn đề lý luận về nhà nƣớc pháp TS. Nguyễn Văn Phƣơng 291 quyền và thực tiễn ở Việt Nam 22. Tính ổn định của pháp luật hiện đại dƣới TS.

Nguyễn Văn Quân 300 góc độ quyền con ngƣời 23. Chúng ta cần xây dựng “Nhà nƣớc pháp TS. Nguyễn Minh Tâm 308 quyền” hay “Xã hội pháp quyền”? Phân PGS. Vũ Công Giao tích từ lý thuyết về “The Rule of Law” 24.

Bản chất nhà nƣớc và pháp luật hiện đại TS. Mai Văn Thắng 321 – Quan niệm truyền thống và một số vấn đề đặt ra 25. Lý thuyết án lệ, áp dụng án lệ trên thế PGS. Nguyễn Minh Tuấn 331 giới và bài học kinh nghiệm đối với Việt Lê Minh Thuý Nam hiện nay 26.

“Biên giới mềm” và vấn đề chủ quyền TS. Lƣơng Văn Tuấn 351 quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay MỐI LIÊN HỆ GIỮA NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT TRONG THỜI ĐẠI NGÀY NAY VÀ SỰ NHÌN NHẬN MỚI VỀ HỆ THỐNG PHÁP LUẬT GS. Đào Trí Úc Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội Chủ tịch Hội đồng giáo sư ngành Luật học Tóm tắt: Cùng với sự thay đổi vai trò và chức năng của Nhà nước theo hướng nhà nước kiến tạo phát triển, phù hợp với xu hướng hội nhập quốc tế và liên kết khu vực, mối liên hệ Nhà nước – Pháp luật cần được xây dựng theo hướng Nhà nước không chỉ “làm ra” luật mà còn thừa nhận và tôn trọng, bảo vệ các quy tắc ứng xử tiến bộ của xã hội, thúc đẩy tối đa sự tự do lựa chọn hành vi của cá nhân phù hợp với nhu cầu của kinh tế thị trường, mở cửa và hội nhập. Dưới tác động của toàn cầu hóa, hệ thống pháp luật không còn chỉ là những quy chuẩn hành vi do Nhà nước đặt ra, cùng với các quy chuẩn đó là những giá trị pháp lý phổ quát mà Nhà nước cam kết tôn trọng và bảo vệ, các nguyên tắc và quy phạm pháp luật quốc tế mà ở những mức độ nhất định được tiếp nhận như là những quy phạm có khả năng điều chỉnh trực tiếp hành vi của công dân; pháp luật của những liên minh, liên kết mà quốc gia là thành viên cũng mặc nhiên có hiệu lực điều chỉnh trực tiếp tương tự.

Cuối cùng, đó là sự hiện diện và khả năng to lớn của các quy phạm luật tư trong quá trình điều chỉnh các giao dịch dân sự, thương mại. Với sự hiện diện của các cấu trúc mới đó của quá trình điều chỉnh pháp luật có thể xác định một cách nhìn nhận mới về pháp luật và về hệ thống pháp luật phù hợp với tính chất của thời đại. Dẫn nhập Cho đến giờ phút này nếu mở bất kỳ một cuốn giáo trình lý luận nhà nƣớc và pháp luật nào cũng sẽ dễ dàng tìm thấy một định nghĩa truyền thống về pháp luật. Theo đó, pháp luật “là quy tắc xử sự có tính bắt buộc chung do Nhà nước ban hành hoặc thừa nhận, được Nhà nước bảo đảm thực hiện bằng những cách thức nhất định nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội …”.1 Không bàn về khía cạnh đánh giá học thuật của các định nghĩa việc trích dẫn định nghĩa, phổ biến và mới nhất này chỉ nhằm để nói lên rằng, trong quan niệm truyền thống của luật học ngày nay hai phạm trù Nhà nƣớc và Pháp luật song hành với nhau theo công thức “2 trong 1”.

Từ đó, khi nói đến các đặc trƣng của pháp luật, các yếu tố: “thể hiện ý chí của Nhà nước”, “do Nhà nước ban hành hoặc thừa nhận”, “có hiệu lực bắt buộc chung”, “được Nhà nước bảo đảm thực hiện” và cuối cùng là khi pháp 1 GS. Đào Trí Öc, GS. Hoàng Thị Kim Quế (Đồng chủ biên), Đại cương Nhà nước và pháp luật, Nxb. Đại học Quốc gia Hà Nội, 2017, tr.

1 luật bị vi phạm “các biện pháp cưỡng chế của Nhà nước” đƣợc áp dụng. Phải nói thêm rằng, có một vài trong số các đặc trƣng này cũng vẫn còn là đối tƣợng tranh luận trong giới học thuật, chẳng hạn nhƣ yếu tố cƣỡng chế của Nhà nƣớc, có thể thay bằng yếu tố “được Nhà nước bảo vệ” hoặc cho rằng, yếu tố cƣỡng chế đã hiện hữu trong yếu tố “bảo đảm thực hiện”.1 Không chỉ trong thời đại ngày nay mà từ những năm cuối thế kỷ XIX, ý này đã đƣợc đặt ra trong tác phẩm nổi tiếng của nhà luật học Đức Rudolf von Jhering “Cuộc chiến vì pháp luật” (“Der Kampf ums Recht”, 1872). Sự gắn kết không thể tách rời giữa Nhà nƣớc và pháp luật đã đƣợc coi là có tính mặc định! Toàn cầu hóa đƣợc quan niệm một cách khái quát nhất là những hiện tƣợng và quá trình có tính liên kết bao trùm vƣợt lên trên cấp độ một quốc gia, làm hình thành và đi đến vận hành những hệ thống, những mối tƣơng tác có tính toàn cầu 2. Mối liên hệ Nhà nƣớc – pháp luật vốn đƣợc đặt ra trong khuôn khổ một quốc gia riêng rẽ.

Thế nhƣng, cả hai yếu tố Nhà nƣớc và Pháp luật – đều là những hiện tƣợng không thể không thay đổi, nhất là pháp luật vốn là những quy tắc hƣớng dẫn hành vi con ngƣời không thể không thích ứng với trật tự và những giá trị mới. Do vậy, câu hỏi đƣợc đặt ra ở đây là: trƣớc tấc động toàn diện và mạnh mẽ của các quá trình toàn cầu hóa, sự gắn kết ấy giữa Nhà nƣớc và pháp luật đang đứng trƣớc những thách thức nhƣ thế nào và cần làm gì để chủ động thích ứng? 1. Giới hạn nhà nước của pháp luật 1. Chủ quyền lãnh thổ của quốc gia và “quốc tịch” của pháp luật Khái niệm “chủ quyền của quốc gia” đƣợc Jean Bodin – nhà luật học và triết học Pháp (1530-1596) đề xƣớng và đƣa lên thành học thuyết đƣợc kế thừa và phát triển bởi Thomas Hobbes (1588 – 1679) và J.

Theo đó, chủ quyền của quốc gia đƣợc hiểu nhƣ quyền tuyệt đối và chỉ thuộc về Nhà nƣớc, không chia sẻ không có giới hạn, cho dù đó là của Thƣợng đế hoặc của đáng Tạo hóa (J. Bodin), nằm trong tay nhà quân chủ hoặc khi nó là sản phẩm của một khế ƣớc xã hội (T. Hobbes) hoặc là quyền lực của nhân dân (J. Chủ quyền đƣợc coi là yếu tố chủ đạo của quyền lực nhà nƣớc hay nói khác đi, quyền lực nhà nƣớc mang trong mình nó chủ quyền quốc gia.

Đến lƣợt nó, chủ quyền quốc gia, theo J. Bodin, đó là thẩm quyền tự thân, độc lập và tối thƣợng ở trong nƣớc cũng nhƣ trong quan hệ bang giao. Nội hàm của chủ quyền quốc gia bao gồm: ban hành hay bãi bỏ pháp luật; tuyên chiến hoặc đình chiến; bổ nhiệm các chức sắc cao cấp của Nhà nƣớc; thực hiện quyền xét xử cao nhất; ban hành lệnh ân xá; phát hành tiền tệ; đặt ra các tiêu chuẩn đo lƣờng; thu thuế. 1 Zweigert and Siehr (1971), Jhering‟s Influence on the Development of Comparative Legal Method, 19 Amentional Journal of Comparative Law, p.

Beck, What is Globalization?, Cambridge, Polity Press, 2000, p. 2 Tƣ tƣởng về chủ quyền tuyệt đối của Nhà nƣớc trong phạm vi một quốc gia lần đầu tiên đƣợc xác nhận trong Hiệp ước Westphalia năm 1648.