ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Tính cấp thiết của đề tài Thực hiện đƣờng lối, chính sách của Đảng và nhà nƣớc, trong thời gian qua, phong trào xây dựng nông thôn mới đã diễn ra sôi nổi ở khắp các địa phƣơng trên cả nƣớc, thu hút sự tham gia của cả cộng đồng, phát huy đƣợc sức mạnh của cả xã hội. Quá trình xây dựng nông thôn mới đã và đang đạt đƣợc những thành tựu khá toàn diện. Kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội cơ bản đảm bảo, tạo sự thuận lợi trong giao lƣu buôn bán và phát triển sản xuất; Kinh tế nông thôn chuyển dịch theo hƣớng tăng công nghiệp, dịch vụ, ngành nghề, đã xuất hiện nhiều mô hình kinh tế có hiệu quả gắn với xây dựng nông thôn mới, nâng cao thu nhập và đời sống vật chất tinh thần cho ngƣời dân; Hệ thống chính trị ở nông thôn đƣợc củng cố và tăng cƣờng; Dân chủ cơ sở đƣợc phát huy; An ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội đƣợc giữ vững; Vị thế của giai cấp nông dân ngày càng đƣợc nâng cao.
Những thành tựu đó đã góp phần thay đổi toàn diện bộ mặt nông thôn, tạo cơ sở vững chắc nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân. Trong giai đoạn mới hiện nay, công tác khuyến nông đang đặt ra nhiều nhiệm vụ quan trọng, nhất là phải gắn với công cuộc xây dựng Nông thôn mới. Với vai trò là chiếc cầu nối giữa khoa học và thực tiễn - giữa nghiên cứu và sản xuất, công tác khuyến nông giữ vị trí quan trọng trong sự nghiệp phát triển nông nghiệp nông thôn, là con đƣờng huyết mạch đƣa những tiến bộ khoa học kỹ thuật đến với bà con nông dân. Thông qua khuyến nông, trình độ sản xuất của nông dân đƣợc tăng lên, giúp cho họ có khả năng tiếp cận với những cái n 2 mới và góp phần thay đổi nhận thức và tăng thu nhập cho nông dân, góp phần tạo việc làm, xóa đói giảm nghèo, tạo lập sinh kế cho ngƣời dân.
Xuất phát từ tình hình thực tế đó đƣợc sự chỉ đạo của tỉnh, huyện, sự đồng thuận hƣởng ứng của cán bộ và nhân dân các dân tộc, Đảng uỷ, HĐND - UBND xã đã xây dựng Đề án xây dựng Nông thôn mới giai đoạn 2011 - 2020 với những nội dung, lộ trình cụ thể cho từng năm và cho cả giai đoạn. Đế n cuối năm 2014 xã Sín Chéng đã đạt 13/19 tiêu chí. Theo đó đến năm 2020, xã Sín Chéng sẽ đạt 19/19 tiêu chí của bộ tiêu chí Quốc gia về Nông thôn mới, xã đƣợc công nhận là xã Nông thôn mới. Tuy nhiên, trong quá trình xây dựng NTM xã vẫn còn gặp nhiều khó khăn liên quan đế n các ngành các liñ h vƣ̣c nhƣ : Quy mô kế t cấ u ha ̣ tầ ng kỹ thuâ ̣t, cơ sở ha ̣ tầ ng đã đƣơ ̣c xây dƣ̣ng nhƣng vẫn còn thi ếu đồng bộ, cơ cấ u kinh tế phát triể n nhƣng vẫn còn mấ t cân đố i giƣ̃a phát triể n nông nghiê ̣p với công n ghiê ̣p - tiể u thủ công nghiê ̣p và thƣơng ma ̣i - dịch vụ, vấ n đề môi trƣờng đang có nguy cơ bi ̣ô nhiễm phá vỡ tra ̣ng thái cân bằng cảnh quan.
Để thúc đẩy phát triển kinh tế nông nghiệp, nâng cao thu nhập cho ngƣời dân thì khuyế n nông đã và đang làm gì. Câu hỏi đƣợc đặt ra là công tác khuyến nông của xã đã có vai trò gì trong quá trình xây dựng Nông thôn mới. Xuất phát từ những lý do trên tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá vai trò của khuyến nông trong quá trình xây dựng Nông thôn mới tại xã Sín Chéng, huyê ̣n Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai giai đoạn 2012 - 2014” 1. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài Tìm hiểu và đánh giá vai trò của khuyến nông trong quá trình xây dựng Nông thôn mới tại xã Sín Chéng, huyê ̣n Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai.
Từ đó, đề n 3 xuất một số giải pháp nhằm đẩy mạnh nâng cao hiệu quả công tác khuyến nông trong quá trình thực hiện. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu - Giúp sinh viên củng cố lại kiến thức lý thuyết đã đƣợc học trên lớp - Giúp sinh viên có phƣơng pháp làm việc và nghiên cứu khoa học, tiếp thu thực tế để thấy rõ đƣợc những việc mà một cán bộ khuyến nông phải làm - Bổ sung thêm kiến thức về các hoạt động khuyến nông cho sinh viên - Bổ sung thêm tài liệu cho khoa, trƣờng, cán bộ khuyến nông và các cơ quan trong ngành 1. Ý nghĩa thực tế Kết quả nghiên cứu của đề tài làm cơ sở cho cán bộ khuyến nông, cơ quan trong ngành có thêm căn cứ để lựa chọn phƣơng hoạt động khuyến nông phù hợp nhất làm nâng cao hiệu quả các chƣơng trình góp phần nâng cao năng suất cây trồng, vật nuôi nhằm phát triển nông nghiệp, nông thôn.
n 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀ I LIỆU NGHIÊN CƢ́U 2. Khái niệm về khuyến nông 2. Nguồ n gố c của thuật ngữ Khuyế n Nông Thuật ngữ “Extension” có nguồn gốc ở Anh. Năm 1866 ở một số trƣờng Đại học nhƣ Cambridge và Oxford đã sử dụng thuật ngữ “Extension” nhằm mục tiêu mở rộng giáo dục đến với ngƣời dân, do vậy “Extension” đƣợc hiểu với nghĩa là triển khai, mở rộng, phổ biến, phổ cập, làm lan truyền…nếu khi ghép với từ “Agriculture” thành “Agriculture Extension” thì dịch là “khuyến nông” và hiện nay đôi khi chỉ nói “Extension” ngƣời ta cũng hiểu là khuyến nông.
Khái niệm khuyến nông Khuyến nông đƣợc tổ chức bằng nhiều cách khác nhau và phục vụ nhiều mục đích có qui mô khác nhau.Vì khuyến nông là một thuật ngữ khó định nghĩa đƣợc một cách chính xác, nó thay đổi tùy theo lợi ích nó mang lại do đó có nhiều quan niệm và đinh ̣ nghiã về khuyế n nông. Tùy vào từng nhà khoa học và từng thời điểm nó có khái niệm khác nhau: Theo đinh ̣ nghiã Hán - Văn: “Khuyế n” có nghĩa là khuyến khích - khuyên bảo - triển khai, còn “nông” là nông - lâm - ngƣ nghiê ̣p, nông dân, nông thôn. Vâ ̣y khuyế n nông có nghiã là khuyế n khić h mở mang pha t ́ triể n trong nông nghiê ̣p. Theo Thomas thì “ khuyế n nông” là mô ̣t tƣ̀ tổ ng quát để chỉ tấ t cả các công viêc̣ có liê n quan đế n sƣ̣ nghiê ̣p phát triể n nông thôn , đó là hê ̣ thố ng giáo du ̣c ngoài nhà trƣờng, trong đó có ngƣời già và ngƣời trehọc ̉ bằng cách thực hành.
Còn theo định nghĩa của Trung tâm Khuyến nông Khuyến lâm Quốc gia thì: Khuyến nông là một quá trình, một dịch vụ thông tin nhằm truyền bá những n 5 chủ trƣơng, chính sách về nông nghiệp, những kiến thức về kỹ thuật, kinh nghiệm tổ chức và quản lý sản xuất, những thông tin về thị trƣờng giá cả, rèn luyện tay nghề cho nông dân, để họ có đủ khả năng tự giải quyết vấn đề của sản xuất, đời sống, của bản thân họ và cộng đồng, nhằm phát triển sản xuất, nâng cao dân trí, cải thiện đời sống và phát triển nông nghiệp nông thôn [1]. Tóm lại, chúng ta có thể hiểu Khuyến nông theo hai nghĩa: Theo nghĩa rộng: Khuyến nông là khái niệm chung để chỉ tất cả những hoạt động hỗ trợ sự nghiệp xây dựng và phát triển nông thôn. Theo nghĩa hẹp: Khuyến nông là một tiến trình giáo dục không chính thức mà đối tƣợng của nó là ngƣời nông dân. Tiến trình này đem đến cho ngƣời nông dân những thông tin và những lời khuyên nhằm giúp họ giải quyết những vấn đề hoặc những khó khăn trong cuộc sống.
Khuyến nông hỗ trợ phát triển các hoạt động sản xuất, nâng cao hiệu quả canh tác để không ngừng cải thiện chất lƣợng cuộc sống của nông dân và gia đình họ [1]. Nhƣ vậy khuyến nông là tiế n triǹ h giáo d ục không chính thức ngoài học đƣờng cho nông dân. Quá trình này đã vận động, truyền bá những chủ trƣơng, chính sách về nông nghiệp, những kiến thức về kỹ thuật, kinh nghiệm tổ chức và quản lý sản xuất, những thông tin về thị trƣờng giá cả, rèn luyện tay nghề cho nông dân, để họ có đủ khả năng tự giải quyết vấn đề của sản xuất, đời sống, của bản thân họ và cộng đồng cho nông dân. Nội dung, vai trò, chức năng, và phương pháp của công tác khuyến nông 2.
Nội dung hoạt động của công tác khuyến nông Nghị định 56/2005/NĐ-CP của Chính phủ ra ngày 26/4/2005 về công tác khuyến nông, khuyến ngƣ nêu rõ 5 nội dung. Đế n tháng 8/2010 Chính phủ ra n 6 Nghị định 02/2010/NĐ-CP về công tác khuyến nông thay cho Nghị định 56 cũng nêu rõ 5 nội dung hoạt động khuyến nông, khuyến ngƣ bao gồm: (1) Bồi dƣỡng, tập huấn và đào tạo (2) Thông tin, tuyên truyền (3) Trình diễn và nhân rộng mô hình (4) Tƣ vấn và dịch vụ khuyến nông (5) Hợp tác quốc tế về khuyến nông 2. Vai trò của công tác khuyến nông * Vai trò trong sự nghiệp phát triển nông thôn Để góp phần giúp cho các xã phấn đấu đạt đƣợc 19 tiêu chí này, công tác khuyến nông có một vai trò hết sức quan trọng đó là: - Chuyển dịch cơ cấu, phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập. - Giảm tỷ lệ hộ nghèo.
- Đổi mới và phát triển các hình thức tổ chức sản xuất có hiệu quả ở nông thôn. Khuyến nông góp phần giúp nông dân “xóa đói, giảm nghèo tiến lên khá và giàu”. Phần lớn hộ nông dân nghèo là do thiếu kiến thức kỹ thuật để áp dụng vào sản xuất mà khuyến nông có nhiệm vụ truyền bá, kiến thức, kỹ thuật, kinh nghiệm vào sản xuất, nâng cao dân trí từ đó thúc đẩy phát triển sản xuất. * Vai trò trong chuyển giao công nghệ Các tiến bộ kỹ thuật thƣờng đƣợc phát minh bởi các nhà khoa học thuộc các trung tâm, các viện nghiên cứu, các trƣờng.
Ngƣời nông dân rất muốn nắm bắt kịp thời những tiến bộ đó. Nhờ có có cán bộ khuyến nông mà tiến bộ đó đƣợc chuyển dần đến nông dân qua nhiều cách khác nhau và nhờ có khuyến nông nhà khoa học hiểu đƣợc nhu cầu của nông dân. Do đó khuyến nông là yếu tố trung gian để khâu nối các mối quan hệ đó. n 7 *Vai trò đối với nhà nước - Khuyến nông là một trong những tổ chức giúp nhà nƣớc thực hiện các chính sách, chiến lƣợc về phát triển nông lâm nghiệp, nông thôn và nông dân - Vận động nông dân tiếp thu và thực hiện các chính sách về nông lâm nghiệp.