Tổng quan luận án

Sau sự sụp đổ của mô hình chủ nghĩa xã hội hiện thực tại Liên Xô và Đông Âu, chủ nghĩa đế quốc do Mỹ đứng đầu đã chuyển trọng tâm chiến lược "diễn biến hòa bình" sang các quốc gia xã hội chủ nghĩa còn lại, trong đó xác định Việt Nam là mục tiêu trọng điểm chống phá. Hội nghị đại biểu toàn quốc giữa nhiệm kỳ khóa VII (năm 1994) cùng các kỳ Đại hội tiếp theo của Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định "diễn biến hòa bình" là nguy cơ lớn, đe dọa sự tồn vong của chế độ xã hội chủ nghĩa. Để vô hiệu hóa lực lượng vũ trang nhân dân, các thế lực thù địch đẩy mạnh âm mưu "phi chính trị hóa" quân đội, tách Quân đội nhân dân Việt Nam khỏi sự lãnh đạo của Đảng. Đội ngũ giảng viên lý luận chính trị tại các học viện, nhà trường quân đội là lực lượng trực tiếp truyền bá nền tảng tư tưởng, giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng và lý tưởng cộng sản cho học viên, gánh vác trách nhiệm kết hợp chặt chẽ giữa "xây" và "chống" trên mặt trận tư tưởng, lý luận. Tuy nhiên, một bộ phận giảng viên nhận thức chưa đầy đủ về vị trí, trách nhiệm; hiệu quả phòng ngừa và đấu tranh chưa tương xứng với tiềm năng; công tác tổ chức lực lượng còn bộc lộ bất cập. Tình hình đó tạo ra một khoảng trống khoa học cần được giải quyết một cách cơ bản, hệ thống dưới góc độ triết học.

Mục đích nghiên cứu của luận án là luận giải các vấn đề lý luận và thực tiễn về vai trò của đội ngũ giảng viên lý luận chính trị ở các nhà trường Quân đội nhân dân Việt Nam trong phòng, chống chiến lược "diễn biến hòa bình"; trên cơ sở đó đề xuất hệ thống quan điểm và giải pháp nhằm phát huy vai trò của đội ngũ này trong giai đoạn hiện nay.

Để đạt được mục đích trên, luận án xác định ba nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

  1. Làm rõ quan niệm về phòng, chống chiến lược "diễn biến hòa bình" ở Việt Nam; quan niệm về giảng viên lý luận chính trị ở các nhà trường quân đội; xác định đặc điểm và nội dung vai trò của đội ngũ này trên mặt trận tư tưởng, lý luận.
  2. Khảo sát, đánh giá đúng thực trạng thực hiện vai trò của giảng viên lý luận chính trị ở các nhà trường quân đội trong phòng, chống "diễn biến hòa bình"; chỉ ra nguyên nhân của ưu điểm, hạn chế và xác định những vấn đề cơ bản đặt ra đối với việc thực hiện vai trò của họ.
  3. Dự báo các yếu tố tác động; xác lập hệ thống quan điểm chỉ đạo và đề xuất các nhóm giải pháp đồng bộ nhằm phát huy vai trò của giảng viên lý luận chính trị ở các nhà trường quân đội trong phòng, chống "diễn biến hòa bình" hiện nay.

Đối tượng nghiên cứu của luận án là vai trò của giảng viên lý luận chính trị ở các nhà trường Quân đội nhân dân Việt Nam trong phòng, chống "diễn biến hòa bình".

Phạm vi nghiên cứu được xác định rõ trên ba phương diện:

  • Về nội dung: Luận án tập trung làm rõ vai trò của giảng viên giảng dạy các bộ môn: Triết học, Kinh tế chính trị, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Tư tưởng Hồ Chí Minh, Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam và Công tác đảng, công tác chính trị; trọng tâm là vai trò phòng, chống "diễn biến hòa bình" trên lĩnh vực tư tưởng, lý luận phù hợp với chức năng sư phạm quân sự.
  • Về không gian: Khảo sát và kế thừa tư liệu từ các cơ sở đào tạo cán bộ cấp phân đội trình độ đại học tiêu biểu trong hệ thống nhà trường quân đội, bao gồm: Trường Sĩ quan Lục quân 1 và Học viện Lục quân (nhóm đào tạo sĩ quan chỉ huy, tham mưu); Trường Sĩ quan Chính trị và Học viện Chính trị (nhóm đào tạo sĩ quan chính trị); Học viện Hậu cần (nhóm đào tạo sĩ quan hậu cần); Học viện Kỹ thuật quân sự (nhóm đào tạo sĩ quan kỹ thuật); cùng một số trường sĩ quan khu vực phía Nam.
  • Về thời gian: Luận án thu thập, xử lý và sử dụng các nguồn tư liệu thực tiễn và công trình khoa học được công bố chủ yếu từ năm 2005 đến năm 2015.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án phân tích, hệ thống hóa nguồn tư liệu nghiên cứu theo hai nhóm vấn đề trọng tâm:

Thứ nhất, nhóm các công trình nghiên cứu về chiến lược "diễn biến hòa bình" và phòng, chống "diễn biến hòa bình":

  • Các công trình của tác giả nước ngoài: Cuốn sách "Chiến lược diễn biến hòa bình của Mỹ" (Lương Văn Đồng, Tân Trọng Cần, Vương Triều Văn, Vương Hạnh Phương, bản dịch năm 1993) cung cấp cái nhìn tổng quát về lịch sử hình thành "diễn biến hòa bình" gắn với các chiến lược gia Hoa Kỳ như George Kennan, Dean Acheson, George Marshall, Allen Dulles và chiến lược "vượt trên ngăn chặn". Cuốn "Cuộc chiến tranh thế giới không có khói súng" (Lưu Đình Á chủ biên, 1991/1994) phân tích nguyên nhân chủ nghĩa đế quốc chuyển trọng điểm chiến lược sang thủ đoạn phi vũ trang và đề xuất bảy giải pháp đấu tranh, nhấn mạnh giáo dục thế hệ trẻ. Tác phẩm "Cuộc đọ sức giữa hai chế độ xã hội" của Cốc Văn Khang (1991/1994) vạch trần thủ đoạn lợi dụng "đa nguyên chính trị", "đa đảng đối lập", "dân chủ" và "nhân quyền" tư sản để xóa bỏ chủ nghĩa xã hội. Các tài liệu của Lý Lâm và Ngô Ngọc Trương (1997) khẳng định bản chất giai cấp của dân chủ và vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản. Luận án tiến sĩ triết học của Phon chay Khăm Bun My (2011) nghiên cứu bốn biểu hiện vai trò nòng cốt của Quân đội nhân dân Lào trong chống "diễn biến hòa bình".
  • Các công trình của tác giả trong nước: Công trình của Nguyễn Anh Lân (1993) phân tích bản chất và bài học từ sự sụp đổ ở Đông Âu, Liên Xô. Sách của Phạm Ngọc Hiền (2010) nhận diện "cách mạng màu" là một biến thể và là "công nghệ lật đổ" của "diễn biến hòa bình". Các tác phẩm của Nguyễn Bá Dương (2010, 2013, 2015) luận giải sâu sắc yêu cầu bảo vệ nền tảng tư tưởng, nhận diện các thủ đoạn "bình mới, rượu cũ" và phát triển tư duy mới bảo vệ Tổ quốc trên cả phương diện tự nhiên - lịch sử và chính trị - xã hội. Sách của Trần Ngọc Tuệ (2012) chỉ ra bốn hạn chế trong đấu tranh chính trị - tư tưởng trong quân đội. Tác phẩm do Vũ Văn Phúc chủ biên (2013) gồm 48 bài tham luận nhận diện mối liên hệ nguy hiểm giữa "diễn biến hòa bình" từ bên ngoài và "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" từ bên trong. Luận án của Trần Doãn Tiến (2010) nghiên cứu phương thức phê phán quan điểm sai trái trên Internet. Bài viết của Nguyễn Đức Bách (2009) chỉ rõ những biểu hiện lệch lạc tư tưởng cần khắc phục. Tài liệu của Trung tướng Nguyễn Ngọc Thanh và Ban Chỉ đạo 94 Quân ủy Trung ương (2014) cung cấp 28 luận cứ khoa học bác bỏ các luận điệu đòi tách rời nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc khỏi bảo vệ chế độ và Đảng. Bên cạnh đó là các công trình của Nguyễn Vĩnh Thắng (2006), Phạm Quang Định (2006), Lê Minh Vụ và Nguyễn Bá Dương (2012), Viện Khoa học Xã hội và Nhân văn quân sự (2011, 2014)...

Thứ hai, nhóm các công trình nghiên cứu về vai trò của giảng viên lý luận chính trị trong phòng, chống "diễn biến hòa bình":

  • Khu vực ngoài quân đội: Luận án của Phạm Văn Thanh (2001) về đội ngũ trí thức khoa học Mác - Lênin; luận án của Ngô Thị Phượng (2006) về vai trò của trí thức khoa học xã hội và nhân văn; đề tài khoa học cấp Bộ của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (2006) về vai trò của cán bộ khoa học trong giảng dạy và nghiên cứu lý luận; luận án của Vũ Thanh Bình (2012) về chất lượng giảng viên lý luận chính trị các trường đại học, cao đẳng.
  • Khu vực nhà trường quân đội: Sách của Mai Văn Hóa và Trần Xuân Phú (2009) khẳng định yêu cầu bảo đảm tính Đảng trong giảng dạy để xây dựng nhân cách người sĩ quan chính trị. Luận án của Phạm Văn Thuần (2003) phân tích năng lực đấu tranh tư tưởng - lý luận của giảng viên khoa học xã hội quân đội. Đề tài cấp Bộ Quốc phòng của Viện Khoa học Xã hội và Nhân văn quân sự (2011) và đề tài cấp Bộ Quốc phòng do Nguyễn Mạnh Hưởng chủ nhiệm (2010) xác định giảng viên lý luận chính trị là lực lượng nòng cốt, tiên phong trên bục giảng và diễn đàn khoa học. Đề tài cấp Tổng cục Chính trị của Lê Văn Thanh (2012), bài viết của Đỗ Thị Quỳnh Anh (2013), Hồ Khang (2013), Nguyễn Đình Trãi (2001) đã phân tích các khía cạnh về phương pháp giảng dạy, bản lĩnh chính trị khi khai thác thông tin mạng.

Khoảng trống nghiên cứu được lựa chọn giải quyết: Tổng quan tài liệu cho thấy, hầu hết các công trình đã công bố chỉ dừng lại ở việc xem xét lý luận chung về "diễn biến hòa bình", nghiên cứu đội ngũ trí thức khoa học xã hội nói chung hoặc mới dừng lại ở việc liệt kê giảng viên quân đội như một bộ phận cấu thành lực lượng đấu tranh. Cho đến thời điểm tác giả thực hiện nghiên cứu, chưa có công trình nào nghiên cứu một cách cơ bản, hệ thống và chuyên sâu về vai trò của đội ngũ giảng viên lý luận chính trị ở các nhà trường Quân đội nhân dân Việt Nam trong phòng, chống "diễn biến hòa bình" dưới góc độ chuyên ngành Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử. Luận án xác lập vị trí khoa học độc lập thông qua việc giải quyết trực tiếp khoảng trống này.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án được triển khai trên nền tảng lý luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, cùng hệ thống quan điểm kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về giai cấp, đấu tranh giai cấp, đấu tranh dân tộc trên lĩnh vực chính trị, tư tưởng trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.

Hệ thống khái niệm và khung phân tích trung tâm của luận án bao gồm:

  • Chiến lược "diễn biến hòa bình": Thuật ngữ xuất hiện lần đầu vào ngày 20 tháng 7 năm 1949 trong bức thư của Ngoại trưởng Mỹ Dean Acheson gửi Tổng thống Harry S. Truman. Luận án xác định đây là chiến lược tổng hợp của chủ nghĩa đế quốc và các thế lực thù địch sử dụng các biện pháp phi quân sự là chủ yếu, kết hợp răn đe quân sự, nhằm lật đổ chế độ chính trị - xã hội của các nước xã hội chủ nghĩa từ bên trong. Chiến lược này mang tính toàn cầu, diễn ra dai dẳng, lấy phương châm "mềm, ngầm, sâu" làm chỉ đạo; trong đó phá hoại chính trị - tư tưởng là mũi nhọn đột phá, phá hoại kinh tế là mục tiêu cơ bản, thúc đẩy "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" từ bên trong kết hợp hỗ trợ bên ngoài.
  • Thủ đoạn "phi chính trị hóa" Quân đội nhân dân Việt Nam: Luận án chỉ ra năm thủ đoạn cơ bản của các thế lực thù địch:
    1. Phá hoại trận địa tư tưởng, phủ nhận nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, xóa bỏ nguyên tắc Đảng lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt đối với quân đội.
    2. Xuyên tạc bản chất, truyền thống cách mạng, làm lu mờ hình ảnh "Bộ đội Cụ Hồ", kích động sự thờ ơ chính trị ở cán bộ, sĩ quan trẻ.
    3. Móc nối, lôi kéo cán bộ có chức vụ, văn nghệ sĩ, trí thức suy thoái phẩm chất hoặc dao động lập trường.
    4. Triệt để lợi dụng hoạt động đối ngoại quân sự, tiếp xúc khoa học để truyền bá học thuyết quân sự tư sản, làm biến dạng mô hình quân đội cách mạng.
    5. Lợi dụng những sơ hở trong thực hiện chính sách hậu phương quân đội và chính sách người có công để kích động khiếu kiện, gây rối an ninh trật tự.
  • Phòng, chống chiến lược "diễn biến hòa bình" ở Việt Nam: Là tổng thể các hoạt động có mục đích, có tổ chức của toàn bộ hệ thống chính trị và nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng, kết hợp chặt chẽ giữa "phòng" và "chống", lấy "phòng" làm chính, gắn liền với "xây", nhằm bảo vệ vững chắc nền độc lập dân tộc và chế độ xã hội chủ nghĩa.
  • Giảng viên lý luận chính trị ở các nhà trường quân đội: Lực lượng sư phạm quân sự được trang bị kiến thức hệ thống, chuyên sâu về lý luận Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước, có nhiệm vụ giảng dạy và nghiên cứu khoa học, trực tiếp định hình thế giới quan khoa học, nhân sinh quan cách mạng và bản lĩnh chính trị cho người học.

Về phương pháp tiếp cận, luận án sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp chặt chẽ các phương pháp nghiên cứu cụ thể:

  • Phương pháp phân tích và tổng hợp: Xử lý các tài liệu lý luận, văn kiện Đảng và báo cáo thực tiễn giáo dục đào tạo trong quân đội.
  • Phương pháp hệ thống - cấu trúc: Đặt đội ngũ giảng viên lý luận chính trị trong mối quan hệ tổng thể với hệ thống nhà trường quân đội và mặt trận đấu tranh tư tưởng của toàn Đảng.
  • Phương pháp lịch sử - lôgíc: Tái hiện quá trình hình thành, biến đổi của chiến lược "diễn biến hòa bình" qua các giai đoạn từ sau năm 1945 đến nay, đối chiếu với yêu cầu bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
  • Phương pháp tổng kết thực tiễn, phương pháp chuyên gia và điều tra xã hội học: Thu thập số liệu, ý kiến đánh giá từ các cán bộ quản lý, giảng viên và học viên tại các trường sĩ quan, học viện quân đội phục vụ đánh giá thực trạng.

Nguồn tư liệu được khai thác từ các văn kiện Đại hội Đảng (đặc biệt là Đại hội VII, XI), các nghị quyết của Quân ủy Trung ương, báo cáo của Tổng cục Chính trị, cùng hệ thống công trình nghiên cứu và số liệu điều tra thực tế tại các nhóm trường sĩ quan, học viện quân đội giai đoạn 2005 - 2015.

Nội dung chính theo từng chương

Cấu trúc nội dung toàn văn của luận án gồm phần Mở đầu, 4 Chương (chia thành 10 tiết), Kết luận, Danh mục công trình khoa học của tác giả, Tài liệu tham khảo và Phụ lục.

Chương Tên chương trong văn bản Nội dung và cơ cấu tiết
Chương 1 Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Gồm 3 tiết (1.1, 1.2, 1.3), trang 6–32
Chương 2 Một số vấn đề lý luận về vai trò của giảng viên lý luận chính trị ở các nhà trường Quân đội nhân dân Việt Nam trong phòng, chống chiến lược "diễn biến hòa bình" Gồm 2 tiết (2.1, 2.2), trang 33–70
Chương 3 Thực trạng và những vấn đề đặt ra đối với việc thực hiện vai trò phòng, chống chiến lược "diễn biến hòa bình" của giảng viên lý luận chính trị ở các nhà trường Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay Gồm 3 tiết (3.1, 3.2, 3.3), trang 71–108
Chương 4 Quan điểm và giải pháp phát huy vai trò của giảng viên lý luận chính trị ở các nhà trường Quân đội nhân dân Việt Nam trong phòng, chống chiến lược "diễn biến hòa bình" hiện nay Gồm 2 tiết (4.1, 4.2), trang 109–147

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Chương 1 tiến hành phân loại và đánh giá sâu sắc các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về "diễn biến hòa bình" và vai trò của lực lượng giảng viên. Luận án chỉ rõ các nghiên cứu quốc tế (tiêu biểu từ Trung Quốc và Lào) đã phân tích rõ nguyên nhân chủ nghĩa đế quốc chuyển trọng điểm sang biện pháp phi quân sự sau Chiến tranh thế giới thứ hai, đồng thời vạch trần các chiêu bài "đa nguyên", "dân chủ", "nhân quyền". Ở trong nước, các nhà khoa học đã nhận diện bản chất nguy hiểm của các biến thể như "cách mạng màu", làm rõ mối nguy hại của "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" trong nội bộ và chỉ ra tính cấp bách của nhiệm vụ chống âm mưu "phi chính trị hóa" quân đội. Về phía lực lượng giảng viên, các công trình trước đây khẳng định họ là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng, song chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện, độc lập về vai trò của giảng viên lý luận chính trị tại các nhà trường quân đội trong phòng, chống "diễn biến hòa bình". Trên cơ sở đó, chương 1 xác định rõ các nhiệm vụ khoa học mà luận án cần tập trung giải quyết.

Chương 2: Một số vấn đề lý luận về vai trò của giảng viên lý luận chính trị ở các nhà trường Quân đội nhân dân Việt Nam trong phòng, chống chiến lược "diễn biến hòa bình"

Chương 2 tập trung xây dựng khung lý luận nền tảng cho đề tài:

  • Luận giải quá trình phát triển của chiến lược "diễn biến hòa bình" qua ba giai đoạn lịch sử (từ năm 1945 đến giữa thập niên 80 thế kỷ XX; từ cuối thập niên 80 đến đầu thập niên 90 thế kỷ XX; từ đầu thập niên 90 thế kỷ XX đến nay). Phân tích mục tiêu xóa bỏ chủ nghĩa xã hội và thủ đoạn chống phá toàn diện trên các lĩnh vực: chính trị - tư tưởng (xuyên tạc chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, phủ nhận vai trò của Đảng); kinh tế (lợi dụng hội nhập để làm chệch hướng xã hội chủ nghĩa); văn hóa - xã hội (du nhập lối sống tư sản, chia rẽ dân tộc, tôn giáo); đối ngoại (ngoại giao nhân quyền, cài cắm nội gián).
  • Đi sâu vạch trần âm mưu "phi chính trị hóa" Quân đội nhân dân Việt Nam thông qua năm thủ đoạn phá hoại cụ thể.
  • Làm rõ bản chất khoa học của khái niệm phòng, chống "diễn biến hòa bình", nhấn mạnh mối quan hệ biện chứng giữa "phòng" và "chống", trong đó "phòng" là chủ động giữ vững bên trong, ngăn chặn từ sớm, từ xa và giữ vai trò quyết định, còn "chống" là kiên quyết đập tan các hoạt động phá hoại trực diện.
  • Xác định vị trí, đặc điểm nghề nghiệp của giảng viên lý luận chính trị trong nhà trường quân đội; chỉ rõ nội dung vai trò của họ bao gồm: trực tiếp truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh; trang bị thế giới quan khoa học và phương pháp luận duy vật biện chứng cho học viên; trực tiếp đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên bục giảng, trong nghiên cứu khoa học và trên các phương tiện truyền thông; góp phần xây dựng quân đội vững mạnh về chính trị.

Chương 3: Thực trạng và những vấn đề đặt ra đối với việc thực hiện vai trò phòng, chống chiến lược "diễn biến hòa bình" của giảng viên lý luận chính trị ở các nhà trường Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay

Chương 3 đánh giá thực tiễn hoạt động của đội ngũ giảng viên lý luận chính trị giai đoạn từ năm 2005 đến năm 2015 dựa trên các kết quả khảo sát tại các nhóm học viện, trường sĩ quan:

  • Thành tựu: Tuyệt đại đa số giảng viên giữ vững bản lĩnh chính trị, kiên định nền tảng tư tưởng của Đảng; tích cực lồng ghép nội dung đấu tranh phê phán các quan điểm phản động vào bài giảng; công bố nhiều công trình nghiên cứu, bài báo khoa học trực diện vạch trần âm mưu "phi chính trị hóa" quân đội; hoàn thành tốt nhiệm vụ giáo dục - đào tạo, góp phần xây dựng thế hệ sĩ quan tương lai có lập trường tư tưởng vững vàng.
  • Hạn chế: Một bộ phận giảng viên chưa nhận thức sâu sắc tính cấp bách của nhiệm vụ; tính chiến đấu, tính thuyết phục trong một số bài giảng và bài viết chuyên sâu còn hạn chế, chưa theo kịp sự biến đổi tinh vi của các thủ đoạn chống phá mới trên không gian mạng; phương pháp giảng dạy đôi khi còn nặng về lý thuyết một chiều, thiếu tính liên hệ thực tiễn sinh động.
  • Nguyên nhân: Bắt nguồn từ công tác lãnh đạo, chỉ đạo ở một số cơ sở giáo dục chưa thực sự sâu sát; cơ chế thông tin định hướng và cung cấp tài liệu đấu tranh có thời điểm chưa kịp thời; công tác đào tạo, bồi dưỡng, quy hoạch lực lượng kế cận còn bất cập; một số cá nhân giảng viên chưa tích cực tự học, tự nghiên cứu.
  • Vấn đề đặt ra: Mâu thuẫn giữa yêu cầu đấu tranh tư tưởng ngày càng phức tạp, gay gắt với năng lực thực tiễn và phương tiện, phương pháp tác chiến lý luận của một bộ phận giảng viên; mâu thuẫn giữa yêu cầu nâng cao tính chủ động, sắc bén với cơ chế quản lý, bảo đảm thông tin chuyên môn.

Chương 4: Quan điểm và giải pháp phát huy vai trò của giảng viên lý luận chính trị ở các nhà trường Quân đội nhân dân Việt Nam trong phòng, chống chiến lược "diễn biến hòa bình" hiện nay

Chương 4 dự báo các nhân tố tác động trong nước và quốc tế, xác lập các quan điểm chỉ đạo và đề xuất hệ thống giải pháp phát huy vai trò giảng viên:

  • Quan điểm chỉ đạo: Bảo đảm sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng; kiên định chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh; gắn kết chặt chẽ giữa "xây" và "chống", lấy xây dựng bản lĩnh chính trị và trận địa tư tưởng nội bộ làm nền tảng quyết định; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của bản thân đội ngũ giảng viên.
  • Hệ thống giải pháp cơ bản:
    1. Nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các cấp ủy đảng, chỉ huy các học viện, nhà trường quân đội và bản thân đội ngũ giảng viên về vai trò phòng, chống "diễn biến hòa bình".
    2. Đổi mới căn bản nội dung, chương trình, hình thức và phương pháp giảng dạy lý luận chính trị theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, gắn lý luận với thực tiễn đấu tranh tư tưởng.
    3. Đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu khoa học, tổng kết thực tiễn, nâng cao chất lượng biên soạn giáo trình, tài liệu chuyên khảo đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái.
    4. Quy hoạch, kiện toàn và bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, phẩm chất chính trị, năng lực tác chiến lý luận cho đội ngũ giảng viên lý luận chính trị kế cận.
    5. Xây dựng và hoàn thiện cơ chế, chính sách đãi ngộ, bảo đảm cơ sở vật chất, cung cấp thông tin kịp thời, tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động nghiên cứu và giảng dạy.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án mang lại những kết quả nghiên cứu và đóng góp khoa học cụ thể:

Về mặt lý luận:

  • Hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm các quan niệm lý luận về chiến lược "diễn biến hòa bình", phòng, chống "diễn biến hòa bình" ở Việt Nam; quan niệm về giảng viên lý luận chính trị ở các nhà trường quân đội.
  • Luận giải làm rõ nội dung, đặc điểm và cấu trúc vai trò của giảng viên lý luận chính trị trong phòng, chống "diễn biến hòa bình" trên lĩnh vực tư tưởng, lý luận; góp phần củng cố nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối của Đảng về xây dựng quân đội kiểu mới, đấu tranh giai cấp và phản bác các luận điệu đòi "phi chính trị hóa" lực lượng vũ trang.

Về mặt thực tiễn:

  • Đánh giá toàn diện, khách quan thực trạng thực hiện vai trò phòng, chống "diễn biến hòa bình" của đội ngũ giảng viên lý luận chính trị tại các học viện, trường sĩ quan quân đội giai đoạn 2005 - 2015; chỉ ra rõ nét những ưu điểm, hạn chế, nguyên nhân và các vấn đề cấp bách đang đặt ra.
  • Xác lập hệ thống quan điểm có tính định hướng và đề xuất 5 nhóm giải pháp đồng bộ, khả thi nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ và phát huy tối đa hiệu quả vai trò của giảng viên lý luận chính trị trong giai đoạn mới. Kết quả nghiên cứu có giá trị ứng dụng thực tiễn trong công tác giáo dục đào tạo, quy hoạch cán bộ của hệ thống nhà trường quân đội và cung cấp tài liệu tham khảo cho các cơ sở đào tạo lý luận ngoài quân đội.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu:

  • Luận án tập trung khảo sát phạm vi nội dung chủ yếu ở lĩnh vực chính trị - tư tưởng trong phạm vi 6 bộ môn lý luận nòng cốt; chưa mở rộng khảo sát chuyên sâu sang các bộ môn khoa học xã hội khác hoặc các hình thức đấu tranh kỹ thuật phi vũ trang phức tạp.
  • Địa bàn khảo sát thực tiễn giới hạn ở các nhóm trường sĩ quan, học viện tiêu biểu đào tạo cán bộ cấp phân đội trình độ đại học, chưa bao quát toàn bộ các cơ sở đào tạo trung cấp, cao đẳng kỹ thuật hoặc các trung tâm bồi dưỡng nghiệp vụ chuyên ngành khác trong quân đội.
  • Nguồn số liệu và tư liệu khảo sát giới hạn trong khung thời gian từ năm 2005 đến năm 2015.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

  • Tiếp tục nghiên cứu mở rộng việc phát huy vai trò của giảng viên lý luận chính trị trong môi trường tác chiến không gian mạng và truyền thông kỹ thuật số hiện đại.
  • Nghiên cứu so sánh phương thức đấu tranh tư tưởng của giảng viên lý luận chính trị nhà trường quân đội với đội ngũ giảng viên lý luận chính trị tại hệ thống các trường chính trị tỉnh, thành phố và các trường đại học dân sự trên phạm vi toàn quốc.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu chuyên khảo có giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn đối với nhiều đối tượng:

  • Học viên, nghiên cứu sinh chuyên ngành Triết học, Xây dựng Đảng, Khoa học Chính trị: Có thể tham khảo phương pháp luận tiếp cận, hệ thống hóa tư liệu tổng quan và khung phân tích lý luận về đấu tranh tư tưởng, lý luận trong thời kỳ đổi mới.
  • Giảng viên lý luận chính trị tại các học viện, nhà trường trong và ngoài quân đội: Khai thác các luận cứ khoa học, phương pháp tích hợp nội dung phòng, chống "diễn biến hòa bình" vào bài giảng các môn Triết học Mác - Lênin, Kinh tế chính trị, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Tư tưởng Hồ Chí Minh, Lịch sử Đảng.
  • Đội ngũ chính ủy, chính trị viên, cán bộ quản lý giáo dục, cơ quan tuyên huấn: Sử dụng làm tài liệu tham khảo trong công tác quản lý, định hướng tư tưởng, xây dựng lực lượng nòng cốt đấu tranh tư tưởng và hoạch định chính sách đào tạo, bồi dưỡng giảng viên.

Câu hỏi thường gặp

1. Khái niệm chiến lược "diễn biến hòa bình" xuất hiện lần đầu tiên vào thời điểm nào và mang bản chất gì? Khái niệm "diễn biến hòa bình" xuất hiện lần đầu tiên vào ngày 20 tháng 7 năm 1949 trong bức thư của Ngoại trưởng Mỹ Dean Acheson gửi Tổng thống Truman. Bản chất của "diễn biến hòa bình" là chiến lược tổng hợp của chủ nghĩa đế quốc và các thế lực thù địch sử dụng các biện pháp phi quân sự là chủ yếu, kết hợp với răn đe quân sự, nhằm lật đổ chế độ chính trị - xã hội của các nước xã hội chủ nghĩa từ bên trong mà không cần tiến hành chiến tranh xâm lược trực tiếp.

2. Năm thủ đoạn chủ yếu của các thế lực thù địch nhằm "phi chính trị hóa" Quân đội nhân dân Việt Nam được luận án chỉ ra là gì? Năm thủ đoạn gồm: 1) Phá hoại trận địa tư tưởng, phủ định chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, xóa bỏ sự lãnh đạo tuyệt đối của Đảng đối với quân đội; 2) Phá hoại bản chất, truyền thống cách mạng, làm lu mờ hình ảnh "Bộ đội Cụ Hồ", tạo sự thờ ơ chính trị ở quân nhân trẻ; 3) Tìm cách móc nối, lôi kéo cán bộ có chức vụ cao, trí thức, văn nghệ sĩ dao động tư tưởng; 4) Lợi dụng mở rộng quan hệ đối ngoại quân sự, tiếp xúc học thuật để truyền bá quan điểm quân sự tư sản; 5) Lợi dụng sơ hở trong chính sách hậu phương quân đội để kích động khiếu kiện tập thể, phá hoại khối đoàn kết.

3. Mối quan hệ giữa hai yếu tố "phòng" và "chống" trong phòng, chống "diễn biến hòa bình" được luận giải như thế nào? "Phòng" và "chống" là hai mặt thống nhất biện chứng. "Phòng" là tổng thể các biện pháp ngăn ngừa từ sớm, từ xa, củng cố nội bộ vững mạnh, không để sơ hở cho địch lợi dụng, gắn liền với "xây" và giữ vai trò quyết định; "chống" là hoạt động đấu tranh trực diện nhằm đập tan các âm mưu, thủ đoạn phá hoại hiện hữu của địch và biểu hiện "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" bên trong. Hai mặt này luôn gắn bó hữu cơ, trong "phòng" có "chống", trong "chống" có "phòng".

4. Khảo sát thực tiễn của luận án được tiến hành tại những nhóm trường quân đội nào? Khảo sát được thực hiện trên đối tượng giảng viên lý luận chính trị và học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội trình độ đại học tại: Trường Sĩ quan Lục quân 1, Học viện Lục quân (nhóm chỉ huy, tham mưu); Trường Sĩ quan Chính trị, Học viện Chính trị (nhóm sĩ quan chính trị); Học viện Hậu cần (nhóm sĩ quan hậu cần); Học viện Kỹ thuật quân sự (nhóm kỹ thuật); cùng một số trường sĩ quan khu vực phía Nam giai đoạn 2005 - 2015.

5. Luận án đề xuất những nhóm giải pháp cơ bản nào để phát huy vai trò của giảng viên lý luận chính trị? Hệ thống giải pháp bao gồm năm nhóm: nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các cấp ủy đảng và đội ngũ giảng viên; đổi mới nội dung, chương trình, phương pháp giảng dạy lý luận chính trị; đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, biên soạn giáo trình và tài liệu chuyên khảo đấu tranh phản bác; quy hoạch, bồi dưỡng, nâng cao năng lực toàn diện cho đội ngũ giảng viên kế cận; hoàn thiện cơ chế chính sách, bảo đảm thông tin và cơ sở vật chất phục vụ hoạt động sư phạm quân sự.

Kết luận

Luận án tiến sĩ triết học của tác giả Lê Thành Long là công trình nghiên cứu chuyên sâu, hệ thống về vai trò của đội ngũ giảng viên lý luận chính trị tại các học viện, nhà trường Quân đội nhân dân Việt Nam trên mặt trận phòng, chống chiến lược "diễn biến hòa bình". Dựa trên phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, tác giả đã làm rõ cơ sở lý luận, nhận diện đầy đủ âm mưu "phi chính trị hóa" lực lượng vũ trang và đánh giá toàn diện thực trạng thực hiện vai trò của giảng viên giai đoạn 2005 - 2015. Hệ thống quan điểm chỉ đạo và năm nhóm giải pháp đồng bộ được đề xuất có giá trị thực tiễn cao, đóng góp thiết thực vào nhiệm vụ củng cố trận địa tư tưởng của Đảng trong quân đội và nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo sĩ quan trong tình hình mới.