Vai trò của vốn xã hội trong xây dựng nông thôn mới tại xã Thượng Mỗ, huyện Đan Phượng, thành ...

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh vai trò của vốn xã hội trong xây dựng nông thôn mới nghiên cứu trường hợp xã thượng mỗ huyện, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Đỗ Thị Ngân
• Người hướng dẫn: PGS. TSKH Bùi Quang Dũng
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Xã hội học
• Đề tài: Vai Trò Của Vốn Xã Hội Trong Xây Dựng Nông Thôn Mới (Nghiên cứu trường hợp xã Thượng Mỗ, huyện Đan Phượng, thành phố Hà Nội)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1 - MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do lựa chọn đề tài
• 1.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Giả thuyết nghiên cứu
• 1.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7. Khung phân tích
• 2. PHẦN 2 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Bối cảnh thực hiện Chương trình MTQG về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2011 – 2020 ở Việt Nam
• 1.2. Các khái niệm cơ bản
• 1.2.1. Vốn xã hội
• 3. PHẦN 3: KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về vai trò của vốn xã hội trong xây dựng nông thôn mới

Vốn xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng nông thôn mới, đặc biệt tại xã Thượng Mỗ, huyện Đan Phượng, Hà Nội. Vốn xã hội không chỉ là các mối quan hệ giữa các cá nhân mà còn là sự hợp tác, hỗ trợ lẫn nhau trong cộng đồng. Việc phát huy vốn xã hội giúp tăng cường sự tham gia của người dân vào các hoạt động phát triển địa phương, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống và phát triển bền vững.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của vốn xã hội

Vốn xã hội được hiểu là các mối quan hệ xã hội, sự tin tưởng và hợp tác giữa các thành viên trong cộng đồng. Đặc điểm của vốn xã hội bao gồm tính bền vững, khả năng kết nối và hỗ trợ lẫn nhau trong các hoạt động phát triển.

1.2. Tầm quan trọng của vốn xã hội trong phát triển nông thôn

Vốn xã hội giúp tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển kinh tế, xã hội tại nông thôn. Nó không chỉ hỗ trợ trong việc huy động nguồn lực mà còn tạo ra sự đồng thuận trong cộng đồng, từ đó thúc đẩy các dự án phát triển nông thôn mới.

II. Những thách thức trong việc phát huy vốn xã hội tại xã Thượng Mỗ

Mặc dù vốn xã hội có vai trò quan trọng, nhưng việc phát huy nó tại xã Thượng Mỗ cũng gặp nhiều thách thức. Các vấn đề như sự phân hóa giàu nghèo, thiếu sự gắn kết giữa các nhóm dân cư, và sự thiếu hụt thông tin có thể cản trở sự phát triển của vốn xã hội.

2.1. Sự phân hóa trong cộng đồng

Sự phân hóa giàu nghèo trong xã hội có thể dẫn đến sự thiếu hụt lòng tin và hợp tác giữa các nhóm dân cư. Điều này làm giảm khả năng huy động vốn xã hội cho các dự án phát triển.

2.2. Thiếu thông tin và sự tham gia của cộng đồng

Nhiều người dân chưa nhận thức rõ về vai trò của vốn xã hội trong phát triển nông thôn. Việc thiếu thông tin và sự tham gia của cộng đồng vào các quyết định phát triển cũng là một thách thức lớn.

III. Phương pháp phát huy vốn xã hội trong xây dựng nông thôn mới

Để phát huy vốn xã hội, cần áp dụng các phương pháp như tăng cường sự tham gia của cộng đồng, xây dựng các tổ chức xã hội tự nguyện, và tạo ra các chương trình đào tạo nhằm nâng cao nhận thức về vai trò của vốn xã hội.

3.1. Tăng cường sự tham gia của cộng đồng

Khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động phát triển thông qua các cuộc họp, hội thảo và các chương trình cộng đồng. Điều này giúp tạo ra sự đồng thuận và tăng cường mối quan hệ giữa các thành viên trong xã hội.

3.2. Xây dựng tổ chức xã hội tự nguyện

Tạo ra các tổ chức xã hội tự nguyện giúp kết nối các thành viên trong cộng đồng, từ đó phát huy sức mạnh của vốn xã hội. Các tổ chức này có thể hỗ trợ trong việc huy động nguồn lực và thực hiện các dự án phát triển.

IV. Ứng dụng thực tiễn của vốn xã hội trong xây dựng nông thôn mới

Việc ứng dụng vốn xã hội trong xây dựng nông thôn mới tại xã Thượng Mỗ đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các dự án phát triển hạ tầng, hỗ trợ sản xuất nông nghiệp và các hoạt động văn hóa đã được thực hiện thành công nhờ vào sự tham gia của cộng đồng.

4.1. Kết quả từ các dự án phát triển hạ tầng

Các dự án phát triển hạ tầng như đường giao thông, hệ thống điện nước đã được thực hiện nhờ vào sự đóng góp của cộng đồng. Điều này không chỉ cải thiện đời sống người dân mà còn tạo ra sự gắn kết trong xã hội.

4.2. Hỗ trợ sản xuất nông nghiệp và phát triển kinh tế

Vốn xã hội đã giúp hình thành các nhóm sản xuất, hợp tác xã, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp. Sự hỗ trợ lẫn nhau trong sản xuất đã tạo ra giá trị kinh tế cao hơn cho người dân.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của vốn xã hội trong xây dựng nông thôn mới

Vốn xã hội có vai trò quan trọng trong việc xây dựng nông thôn mới tại xã Thượng Mỗ. Để phát huy hiệu quả, cần có các chính sách hỗ trợ và khuyến khích sự tham gia của cộng đồng. Tương lai của vốn xã hội trong phát triển nông thôn mới sẽ phụ thuộc vào sự gắn kết và hợp tác giữa các thành viên trong xã hội.

5.1. Đề xuất chính sách hỗ trợ

Cần có các chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương nhằm khuyến khích sự tham gia của cộng đồng trong các hoạt động phát triển. Điều này sẽ giúp tăng cường vốn xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống.

5.2. Tương lai của vốn xã hội trong phát triển nông thôn

Vốn xã hội sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng nông thôn mới. Sự phát triển bền vững của nông thôn sẽ phụ thuộc vào khả năng huy động và phát huy vốn xã hội trong cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --------------*-------------- ĐỖ THỊ NGÂN VAI TRÕ CỦA VỐN XÃ HỘI TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI (Nghiên cứu trường hợp xã Thượng Mỗ, huyện Đan Phượng, thành phố Hà Nội) LUẬN VĂN THẠC SỸ NGÀNH XÃ HỘI HỌC H Nội - 2014 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --------------*-------------- ĐỖ THỊ NGÂN VAI TRÕ CỦA VỐN XÃ HỘI TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI (Nghiên cứu trường hợp xã Thượng Mỗ, huyện Đan Phượng, thành phố Hà Nội) CHUY£N NGµNH: X· HéI HäC M· sè: 60 31 03 01 LUẬN VĂN THẠC SỸ NGÀNH XÃ HỘI HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. TSKH Bùi Quang Dũng Chủ tịch Hội đồng chấm luận văn: PGS. TS Mai Quỳnh Nam H Nội - 2014 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Lời cảm ơn Tác giả luận văn xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến toàn thể các Thầy giáo, Cô giáo trong khoa Xã hội học trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - những người đã tận tình giúp đỡ tác giả trong suốt thời gian làm luận văn! Đặc biệt, tác giả luận văn xin được gửi lời biết ơn sâu sắc nhất đến Giáo viên hướng dẫn – PGS. Bùi Quang Dũng, người đã tận tình chỉ bảo và hướng dẫn cho tác giả để hoàn thành tốt luận văn này! Tác giả luận văn xin được gửi tới các Thầy giáo, Cô giáo lời chúc sức khỏe và hạnh phúc! Xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, tháng năm 20 Học viên Đỗ Thị Ngân LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC PHẦN 1 - MỞ ĐẦU . Lý do lựa chọn đề tài . Câu hỏi nghiên cứu . Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu . Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu . Giả thuyết nghiên cứu . Phương pháp nghiên cứu . Khung phân tích . 10 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU . 10 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN . Bối cảnh thực hiện Chương trình MTQG về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2011 – 2020 ở Việt Nam . Các khái niệm cơ bản . Nông thôn mới . Tổng quan vấn đề nghiên cứu . Vấn đề vốn xã hội trong một số nghiên cứu quốc tế . Nghiên cứu VXH ở Việt Nam . Đặc điểm của địa bàn nghiên cứu . Đặc điểm về kinh tế, xã hội . Tình hình xây dựng Nông thôn mới . 37 VỐN XÃ HỘI VÀ VAI TRÕ CỦA VỐN XÃ HỘI TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TẠI XÃ THƢỢNG MỖ . 37 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nhận diện các kiểu, loại của VXH ở địa bàn nghiên cứu . Vai trò của VXH trong xây dựng cơ sở hạ tầng . Nguồn vốn để thực hiện chương trình . Vai trò của VXH trong xây dựng cơ sở hạ tầng . Vai trò của VXH trong phát triển kinh tế của địa phương . Vai trò của VXH trong phát triển sản xuất . VXH trong hỗ trợ sản xuất nông nghiệp . VXH trong hỗ trợ các hoạt động phi nông nghiệp . Vai trò của VXH trong cung cấp tín dụng . 68 PHẦN 3: KẾT LUẬN. 79 TÀI LIỆU THAM KHẢO . Bộ công cụ . Bộ tiêu chí Quốc gia về xây dựng Nông thôn mới . 90 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC VIẾT TẮT MTQG : Mục tiêu quốc gia NTM : Nông thôn mới PVS : Phỏng vấn sâu VXH : Vốn xã hội UBND : Ủy ban nhân dân 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 1: Nghề nghiệp của người trả lời . 8 Bảng 2: Danh sách các loại hình tổ chức xã hội tự nguyện ở Thượng Mỗ . 46 Bảng 3: Tổng hợp các nguồn vốn xây dựng nông thôn mới xã Thượng Mỗ . 50 DANH MỤC SƠ ĐỒ Sơ đồ 1: Mạng lưới của các thành viên tham gia chơi “hụi”, “họ” . 76 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 1: Sự thay đổi về giá trị cơ cấu kinh tế của xã Thượng Mỗ giai đoạn 2010-2012 . 30 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] PHẦN 1 - MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề t i Nông thôn là nơi sinh sống của một bộ phận dân cư chủ yếu làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp. Nước ta hiện nay vẫn là một nước nông nghiệp với hơn 70% dân cư đang sống ở nông thôn. Phát triển nông nghiệp nông thôn đã, đang và sẽ còn có vai trò quan trọng đối với việc ổn định kinh tế xã hội đất nước. Nghị quyết Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng xác định mục tiêu xây dựng nông thôn mới1 là: “Xây dựng nông thôn mới ngày càng giàu đẹp, dân chủ, công bằng, văn minh, có cơ cấu kinh tế hợp lý, quan hệ sản xuất phù hợp, kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội phát triển ngày càng hiện đại”. Chính vì vậy chiến lược phát triển nông thôn luôn luôn là một trong những ưu tiên trong các chính sách phát triển kinh tế xã hội của Đảng và Nhà nước. Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, bắt đầu được triển khai từ năm 2009 với 11 xã 2 thí điểm là sự tiếp nối những nỗ lực của Đảng và Nhà nước về phát triển nông thôn. Xây dựng nông thôn mới là chương trình phát triển nông thôn toàn diện với nhiều nội dung và bao trùm nhiều lĩnh vực đời sống kinh tế xã hội nông thôn. Xây dựng nông thôn mới cần nguồn lực đầu tư lớn và chủ yếu được huy động nguồn lực từ cộng đồng dân cư. Được hỗ trợ một phần từ nguồn vốn ngân sách khi thực hiện, nhưng so với các xã điểm, những thay đổi về cơ chế hỗ trợ từ nguồn vốn ngân sách khiến các xã triển khai sau này sẽ nhận được ít hơn hỗ trợ từ ngân sách, do đó việc thực hiện sẽ chủ yếu dựa trên nguồn lực 1 Chương trình xây dựng NTM bao gồm 19 tiêu chí (quy hoạch và thực hiện quy hoạch; giao thông; thủy lợi; điện; trường học; cơ sở vật chất văn hóa; chợ nông thôn; bưu điện; nhà ở dân cư; thu nhập; hộ nghèo; cơ cấu lao động; hình thức tổ chức sản xuất; giáo dục; y tế; văn hóa; môi trường; hệ thống tổ chức chính trị xã hội vững mạnh; an ninh, trật tự xã hội - Trích Quyết định số 800/QD-TTg ngày 04 tháng 6 năm 2010 của Thủ tướng Chính phủ), bao quát trên nhiều mặt của đời sống xã hội. Vùng nông thôn có thêm nguồn lực về cơ sở hạ tầng, vốn, cơ hội đào tạo nghề, tiếp cận khoa học kỹ thuật … phục vụ cho việc nâng cao đời sống của người dân. 2 Chương trình NTM triển khai thí điểm tại 11 xã , với những điều kiện về kinh tế - văn hóa – xã hội khác nhau, qua 2 năm thực hiện Đến nay có 01 xã (Tân Thông Hội – TP. HCM) hoàn thành 19 tiêu chí; 3 xã (Tam Phước - Quảng Nam; Tân Hội - Lâm Đồng; Mỹ Long Nam - Trà Vinh) đạt 18 tiêu chí; 3 xã (Tân Thịnh - Bắc Giang; Thụy Hương - TP. Hà Nội; Định Hòa - Kiên Giang) đạt 17 tiêu chí: 1 xã (Tân Lập - Bình Phước) đạt 16 tiêu chí; 2 xã ( Hải Đường - Nam Định và Gia Phố - Hà Tĩnh) đạt 14 tiêu chí và xã Thanh Chăn - Điện Biên đạt 10 tiêu chí 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] huy động từ cộng đồng. Những khó khăn hiện tại của khu vực nông thôn khiến việc triển khai cần phải có những lựa chọn mục tiêu, bước đi phù hợp khi việc thực hiện chương trình, hướng tới hoàn thành là xã nông thôn mới theo các tiêu chí về nông thôn mới. Trong bối cảnh chính sách và thực tiễn nói trên, việc lựa chọn đề tài “Vai trò của vốn xã hội trong xây dựng Nông thôn mới” có ý nghĩa cấp thiết về mặt thực tiễn và lý luận. Về mặt thực tiễn, nghiên cứu vai trò vốn xã hội trong xây dựng Nông thôn mới sẽ giúp chúng ta sẽ hiểu sâu hơn về các mối quan hệ và các thể chế của địa phương, vai trò của chúng đối với phát triển nông thôn, đặc biệt là xây dựng nông thôn mới. Về mặt lý luận, quá trình xây dựng Nông thôn mới cũng là một “phòng thí nghiệm” cho phép nhận diện lại những nguyên tắc lý luận và nội dung của vấn đề vốn xã hội. Câu hỏi nghiên cứu - Những kiểu VXH nào thực sự nổi bật tại địa bàn nghiên cứu? - Vai trò của VXH đối với xây dựng Nông thôn mới ở địa bàn nghiên cứu như thế nào? 3. Mục đích v nhiệm vụ nghiên cứu 3. Mục đích nghiên cứu Luận văn nhằm tìm hiểu vai trò của vốn xã hội trong Chương trình xây dựng nông thôn mới tại xã Thượng Mỗ, huyện Đan Phượng, thành phố Hà Nội ở các nội dung về xây dựng cơ sở hạ tầng và phát triển kinh tế nông thôn. Từ đó, đề xuất các giải pháp phù hợp để phát huy vai trò của vốn xã hội trong việc triển khai chương trình xây dựng nông thôn mới tại địa bàn nghiên cứu. Nhiệm vụ nghiên cứu - Phân tích và làm rõ vai trò của VXH trong xây dựng Nông thôn mới; - Đề xuất một số giải pháp để phát huy hơn nữa vai trò của VXH trong xây dựng Nông thôn mới. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đối tƣợng, khách thể, phạm vi nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu: Vai trò của VXH trong việc xây dựng Nông thôn mới - Khách thể nghiên cứu: đại diện hộ gia đình, cán bộ quản lý thôn - xã, đại diện các ban – ngành – đoàn thể, trưởng dòng họ, các tổ chức xã hội tự nguyện … - Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu trường hợp xã Thượng Mỗ, huyện Đan Phượng, thành phố Hà Nội từ khi triển khai thực hiện NTM đến thời điểm nghiên cứu và giới hạn nội dung nghiên cứu vai trò của VXH trong việc hoàn thiện các tiêu chí về cơ sở hạ tầng, trong phát triển kinh tế (tín dụng nông thôn, phát triển sản xuất) của địa bàn nghiên cứu. + Thời gian nghiên cứu: 2010 - 2013 5. Giả thuyết nghiên cứu - Vốn xã hội không chỉ tồn tại dưới hình thức các liên kết truyền thống (họ hàng, gia đình …) mà còn cả những hình thức liên kết mới: các tổ chức và đoàn thể tự nguyện … - VXH có thể giữ vai trò năng động và tích cực trong xây dựng Nông thôn mới 6. Phƣơng pháp nghiên cứu Nghiên cứu chủ yếu sử dụng các phương pháp định tính: - Phân tích tài liệu thứ cấp (báo cáo tổng kết của xã, BCTK của Chương trình NTM cấp xã, BCTK của các hội, đoàn thể …).