mở đầu, là một giai đoạn tố tụng độc lập, chƣa khởi tố vụ án thì chƣa đƣợc tiến hành các hoạt động điều tra. Giai đoạn khởi tố nếu xác định không đúng tội danh, hành vi phạm tội, điều khoản BLHS quy định sẽ ảnh hƣởng rất nhiều đến quá trình tố tụng tiếp theo cũng nhƣ việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn đối với bị can, bị cáo. Khởi tố vụ án hình sự góp phần đảm bảo quyền tự do dân chủ của công dân đƣợc pháp luật bảo hộ. Nếu không thực hiện đầy đủ các hoạt động tiếp nhận, kiểm tra xác minh các nguồn thông tin về tội phạm một cách đầy đủ đúng quy định của pháp luật mà tiến hành ngay các hoạt động điều tra, áp dụng các biện pháp cƣỡng chế tố tụng sẽ dẫn đến tình trạng quyền tự do dân chủ của công dân bị xâm phạm.
19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. NHẬN THỨC CHUNG VỀ VAI TRÒ CỦA VIỆN KIỂM SÁT TRONG KHỞI TỐ VỤ ÁN HÌNH SỰ 1. Vai trò của Viện kiểm sát trong công tác phòng, chống tội phạm nói chung Tội phạm là một hiện tƣợng tiêu cực trong xã hội, mang thuộc tính xã hội pháp lý, xuất hiện cùng với sự ra đời của Nhà nƣớc và pháp luật, tội phạm luôn chứa đựng trong nó đặc tính chống đối lại Nhà nƣớc, chống đối lại xã hội, đi ngƣợc lại với lợi ích chung của cộng đồng, xâm phạm đến trật tự xã hội, quyền tự do và các lợi ích hợp pháp của công dân. Vì vậy phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm là những hoạt động không thể thiếu nhằm duy trì một xã hội trật tự, ổn định.Nội dung của hoạt động phòng ngừa tội phạm rất đa dạng và phong phú với sự tham gia của rất nhiều các chủ thể khác nhau bao gồm: + Các cơ quan tƣ pháp hình sự thông qua các hoạt động điều tra, truy tố xét xử và áp dụng các chế tài hình sự đối với tội phạm và ngƣời phạm tội, qua đó có tác dụng răn đe ngƣời phạm tội và cảnh tình những ngƣời không vững vàng khác trong xã hội nhằm ngăn ngừa tội phạm.
Các cơ quan tƣ pháp hình sự trong quá trình thực hiện chức nãng nhiệm vụ của mình phát hiện những bất cập, thiếu sót, những nguyên nhân phát sinh tội phạm, qua đó có những kiến nghị nhằm ngăn ngừa tội phạm và hoàn thiện hệ thống pháp luật, đặc biệt là pháp luật hình sự và tố tụng hình sự. + Các cơ quan lập pháp đƣa ra những quy phạm pháp luật chặt chẽ, là hàng rào vững chắc để ngăn chặn cho ngƣời dân không có cơ hội phạm tội và ngƣời phạm tội không có cơ hội tái phạm. + Các cơ quan quản lý nhà nƣớc, các tổ chức, công dân thì phòng ngừa tội phạm không chỉ là quyền mà còn là trách nhiệm. Một xã hội trật tự an toàn là một môi trƣờng sống lành mạnh, tạo ra cho mỗi ngƣời dân một cuộc sống bình 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com yên và hạnh phúc, vì vậy, mỗi ngƣời dân phải có ý thực tự bảo vệ mình thông qua các hoạt động phòng ngừa tội phạm.
Nhƣ vậy, phòng ngừa tội phạm là hoạt động của các cơ quan, tổ chức và công dân, thực hiện tổng thể các biện pháp tác động trực tiếp vào các nhóm nguyên nhân của tội phạm để kiểm soát, hạn chế tác dụng và loại trừ dần những nhóm nguyên nhân này nhằm không cho tội phạm xảy ra hoặc xảy ra ít đi.Phòng ngừa tội phạm là hoạt động có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong hoạt động kiểm soát xã hội của Nhà nƣớc. Đó là phƣơng tiện để Nhà nƣớc kiểm soát tội phạm, ngăn chặn tội phạm góp phần giữ vững an ninh trật tự, an toàn xã hội. Đấu tranh chống tội phạm là hoạt động trấn áp tội phạm cụ thể đã xảy ra nhƣng có tác động nhất định đến nguyên nhân của tội phạm7, vì vậy, hoạt động đấu tranh chống tội phạm cũng có giá trị phòng ngừa tội phạm.Chủ thể của hoạt động đấu tranh chống tội phạm là các cơ quan tƣ pháp hình sự. Thông qua các hoạt động điều tra, truy tố và xét xử đối với tội phạm đã xảy ra trong thực tế truy cứu trách nhiệm hình sự đối với ngƣời phạm tội, suy cho cùng là việc áp dụng chế tài hình sự, áp dụng biện pháp cƣỡng chế nhà nƣớc có tính nghiêm khắc nhất đối với ngƣời phạm tội đó là hình phạt.
Mục đích cuối cùng và cao nhất của cả hai hoạt động này là nhằm ngăn ngừa không cho tội phạm xảy ra. Để đạt đƣợc mục đích này, trong hoạt động phòng ngừa tội phạm cần phải có những định hƣớng cụ thể nhƣ: Giáo dục con ngƣời và xây dựng một xã hội có tính giáo dục; Phát triển kinh tế xã hội và việc hạn chế, khắc phục mặt trái của quá trình phát triển đó; Chống tội phạm, xử lý vi phạm, tăng cƣờng quản lý để ngăn hành vi phạm tội không xảy ra; Phòng ngừa tội phạm từ phía nạn nhân và công dân nói chung. Trong hoạt động đấu tranh chống tội phạm để đạt đƣợc mục đích trừng trị ngƣời phạm tội, qua đó giáo dục họ và răn đe những ngƣời khác trong xã hội 7 Nguyễn Ngọc Hòa (2008), Tội phạm và cấu thành tội phạm, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội. tr 256 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhằm ngăn ngừa tội phạm xảy ra thì việc xử lý các tội phạm và ngƣời phạm tội của các cơ quan tiến hành tố tụng cần phải chính xác kịp thời, đúng ngƣời đúng tội, không bỏ lọt tội phạm, không làm oan sai ngƣời vô tội.
Thể hiện đƣợc tính nghiêm minh của pháp luật và tính nghiêm khắc của chế tài hình sự. Trong các cơ quan tiến hành tố tụng, VKS có vai trò rất quan trọng trong việc bảo vệ công lý và trật tự chung trong xã hội, đƣợc Đảng và Nhà nƣớc giao cho chức năng thực hành quyền công tố và kiểm soát hoạt động tƣ pháp. Với vị trí, vai trò độc lập đó, VKS là cơ quan có nhiệm vụ bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, bảo vệ pháp chế XHCN. Chức năng hiến định của VKS đƣợc quy định tại Điều 137, Hiến pháp 1992 và đƣợc thể chế tại Điều 1, Luật tổ chức VKS nhân dân năm 2002.
Với tƣ cách là một cơ quan tiến hành tố tụng, VKS trực tiếp tham gia đấu tranh chống tội phạm. Thông qua hoạt động của mình VKS có trách nhiệm đảm bảo mọi hành vi phạm tội đều đƣợc phát hiện, xử lý kịp thời, việc truy tố đúng ngƣời, đúng tội, đúng pháp luật không để lọt tội phạm, không làm oan sai ngƣời vô tội, đảm bảo mọi hoạt động tố tụng đều phải tuân thủ đúng quy định của pháp luật.Viện kiểm sát là cơ quan duy nhất đƣợc tham gia toàn bộ quá trình tố tụng (từ giai đoạn khởi tố, điều tra, truy tố đến xét xử và thi hành án), vì vậy VKS có vai trò đặc biệt quan trọng trong công tác phòng, chống tội phạm. Hoạt động trực tiếp đấu tranh chống tội phạm của VKS xuyên suốt quá trình từ phát hiện, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án đối với các tội phạm, thông qua việc thực hiện chức năng thực hành quyền công tố kiểm sát điều tra và kiểm sát xét xử các hành vi phạm tội và ngƣời phạm tội; CQĐT của VKStrực tiếp khởi tố và điều tra các tội xâm phạm hoạt động tƣ pháp mà chủ thể của tội phạm là cán bộ công chức của các cơ quan tƣ pháp. Hoạt động phòng ngừa tội phạm củaVKS đƣợc thể hiện thông qua các hoạt động kiểm sát cụ thể nhƣ: Kiểm sát việc tạm giữ, tạm giam, quảnlý giáo 22 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dục ngƣời chấp hành án phạt tù.
VKS ngoài việc kiểm sát việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn đối với ngƣời phạm tội đảm bảo chính xác, đúng quy định của pháp luật còn kiểm sát việc tuân theo pháp luật của các nhà tạm giữ, trại tạm giam, trại giam, các cán bộ công chức trong các cơ quan này. Hoạt động phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm không chỉ đƣợc thể hiện thông qua việc thực hiện các chức năng nhiệm vụ của ngành kiểm sát mà còn đƣợc thông qua các hoạt động khác nhƣ: VKS thực hiên các chƣơng trình quốc gia về phòng, chống tội phạm, tuyên truyền phổ biến, giáo dục pháp luật, nghiên cứu khoa học, tổng kết kinh nghiệm thực tiễn, tổ chức các hội nghị chuyên đề về phòng, chống các tội phạm cụ thể, nâng cao hiệu quả hoạt động nghiệp vụ, thống kê dự báo tình hình tội phạm, xây dựng, hoàn thiện pháp luật. Nhƣ vậy, VKS là cơ quan có vị trí rất quan trọng trong công tác phòng, chống tội phạm. Không chỉ đóng vai trò là cơ quan trực tiếp tham gia đấu tranh chống tội phạm, chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật của các cơ quan tƣ pháp và những ngƣời tham gia tố tụng là đảm bảo để hoạt động phòng ngừa tội phạm và đấu tranh chống tội phạm đạt hiệu quả cao, đúng pháp luật.
Trách nhiệm của Viện kiểm sát trong khởi tố vụ án hình sự Viện kiểm sát tham gia vào tất cả các giai đoạn tố tụng hình sự. Trong giai đoạn khởi tố, VKS thực hành quyền công tố, kiểm sát việc tuân theo pháp luật, bảo đảm mọi tội phạm đƣợc phát hiện phải đƣợc khởi tố, việc khởi tố vụ án có căn cứ và hợp pháp.Để làm rõ nội dung vấn đề thực hành quyền công tố trong khởi tố vụ án hình sự, trƣớc hết chúng ta cần làm rõ vấn đề: Quyền công tố và thực hành quyền công tố. “Công tố” theo từ điển Tiếng Việt có nghĩa là “Điều tra, truy tố và buộc tội kẻ phạm tội trƣớc Tòa án”8.Hiện nay xung quanh vấn đề “Quyền công tố” có nhiều quan điểm khác nhau.Có tác giả đƣa ra khái niệm quyền công tố nhƣ 8 Từ điển Tiếng Việt (1999), Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội. 23 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com sau:Quyền công tố là quyền nhân danh Nhà nước thực hiện các chức năng do luật TTHS quy định để kiểm sát tính hợp pháp của việc điều tra tội phạm, truy tố và buộc tội người đã thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội bị Luật hình sự cấm trước Tòa án nhằm góp phần ra được các bản án có căn cứ, công minh và đúng pháp luật, đồng thời bảo vệ các quyền tự do của công dân, cũng như các lợi ích hợp pháp của xã hội và Nhà nước trong hoạt động tư pháp hình sự9.