Luận văn thạc sĩ: Vai trò của Tổng thống Bill Clinton trong chính sách đối ngoại với Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh vai trò của tổng thống bill clinton trong việc hoạch định chính sách đối ngoại với việt nam, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Phạm Thị Thu Hiền
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thiện Thanh
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Lịch Sử
• Đề tài: Vai trò của Tổng thống Bill Clinton trong việc hoạch định chính sách đối ngoại đối với Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Mục đích và ý nghĩa của đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: Chính sách đối ngoại của Mỹ đối với Việt Nam trong nhiệm kì của Tổng thống Bill Clinton
• 1.1. Những nhân tố ảnh hưởng đến sự điều chỉnh chính sách đối ngoại của Mỹ đối với Việt Nam
• 1.2. Bối cảnh quốc tế và khu vực
• 1.3. Tình hình nước Mỹ
• 1.4. Lợi ích của Mỹ trong quan hệ với Việt Nam
• 1.5. Chính sách đối ngoại và vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế
• 1.6. Chính sách đối ngoại của Mỹ đối với Việt Nam trong nhiệm kì của Tổng thống Bill Clinton
• 1.7. Tiểu kết
• 2. CHƯƠNG 2: Vai trò của Tổng thống Bill Clinton trong việc hoạch định chính sách đối ngoại đối với Việt Nam
• 2.1. Vai trò của Tổng thống Mỹ trong lĩnh vực đối ngoại
• 2.1.1. Theo Hiến pháp
• 2.1.2. Các đạo luật khác
• 2.2. Một số nhân tố ảnh hưởng tới vai trò của Tổng thống trong lĩnh vực đối ngoại
• 2.2.1. Cá nhân Tổng thống Mỹ
• 2.2.2. Sự kiềm chế của Quốc hội
• 2.2.3. Vấn đề lợi ích quốc gia
• 2.3. Vai trò của Tổng thống Bill Clinton trong việc hoạch định chính sách đối ngoại đối với Việt Nam
• 2.3.1. Trên lĩnh vực kinh tế
• 2.3.2. Trên lĩnh vực ngoại giao
• 2.4. Tiểu kết
• 3. CHƯƠNG 3: Nhận xét về vai trò của Tổng thống Bill Clinton trong việc hoạch định chính sách đối ngoại đối với Việt Nam
• 3.1. Mức độ thực thi quyền lực trên lĩnh vực đối ngoại của Tổng thống Bill Clinton
• 3.1.1. Tác động của những quyết sách đối với Việt Nam của Tổng thống Bill Clinton
• 3.1.1.1. Đối với Mỹ
• 3.1.1.2. Đối với Việt Nam
• 3.1.1.3. Đối với quan hệ Việt - Mỹ
• 3.2. Tiểu kết
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về vai trò của Tổng thống Bill Clinton trong chính sách đối ngoại với Việt Nam

Tổng thống Bill Clinton, người lãnh đạo Hoa Kỳ từ năm 1993 đến 2001, đã có những đóng góp quan trọng trong việc định hình chính sách đối ngoại của Mỹ đối với Việt Nam. Trong bối cảnh sau Chiến tranh Lạnh, mối quan hệ giữa hai nước đã trải qua nhiều biến động. Clinton đã thực hiện nhiều bước đi quan trọng nhằm bình thường hóa quan hệ, từ việc bãi bỏ cấm vận đến ký kết các hiệp định thương mại. Những quyết định này không chỉ mang lại lợi ích cho Mỹ mà còn tạo ra cơ hội cho Việt Nam trong việc hội nhập vào nền kinh tế toàn cầu.

1.1. Bối cảnh lịch sử và chính trị của quan hệ Việt Mỹ

Sau Chiến tranh Việt Nam, quan hệ giữa Việt Nam và Mỹ đã trải qua nhiều thăng trầm. Từ năm 1975, Mỹ áp dụng chính sách cấm vận đối với Việt Nam, điều này đã ảnh hưởng lớn đến sự phát triển kinh tế và chính trị của Việt Nam. Tuy nhiên, với sự thay đổi trong bối cảnh quốc tế và sự chuyển mình của Việt Nam, chính quyền Clinton đã nhận thấy tầm quan trọng của việc cải thiện quan hệ với Việt Nam.

1.2. Những quyết định quan trọng của Tổng thống Clinton

Tổng thống Clinton đã thực hiện nhiều quyết định quan trọng trong chính sách đối ngoại với Việt Nam, bao gồm việc bãi bỏ cấm vận vào năm 1994 và bình thường hóa quan hệ ngoại giao vào năm 1995. Những quyết định này đã mở ra cơ hội cho việc hợp tác kinh tế và chính trị giữa hai nước, đồng thời tạo điều kiện cho Việt Nam tham gia vào các tổ chức quốc tế.

II. Những thách thức trong chính sách đối ngoại của Tổng thống Bill Clinton với Việt Nam

Mặc dù có nhiều thành công, nhưng chính sách đối ngoại của Tổng thống Bill Clinton với Việt Nam cũng gặp phải không ít thách thức. Các vấn đề như nhân quyền, di sản chiến tranh và sự phản đối từ một số nhóm lợi ích trong Quốc hội Mỹ đã tạo ra những rào cản trong quá trình bình thường hóa quan hệ.

2.1. Vấn đề nhân quyền và sự phản đối từ Quốc hội

Một trong những thách thức lớn nhất trong chính sách đối ngoại của Clinton là vấn đề nhân quyền tại Việt Nam. Nhiều nghị sĩ Mỹ đã chỉ trích chính quyền Clinton vì đã không đủ mạnh mẽ trong việc yêu cầu cải cách nhân quyền tại Việt Nam. Điều này đã tạo ra áp lực lớn đối với Tổng thống trong việc thực hiện các quyết định đối ngoại.

2.2. Di sản chiến tranh và tác động đến quan hệ

Di sản chiến tranh, đặc biệt là vấn đề POW/MIA (tù binh và người mất tích trong chiến tranh), đã trở thành một vấn đề nhạy cảm trong quan hệ Việt-Mỹ. Tổng thống Clinton đã phải đối mặt với áp lực từ các gia đình của những người mất tích, điều này đã ảnh hưởng đến các quyết định chính trị của ông trong việc bình thường hóa quan hệ.

III. Phương pháp và chiến lược của Tổng thống Bill Clinton trong chính sách đối ngoại với Việt Nam

Tổng thống Clinton đã áp dụng nhiều phương pháp và chiến lược khác nhau để thực hiện chính sách đối ngoại với Việt Nam. Ông đã sử dụng các kênh ngoại giao, hợp tác kinh tế và các cuộc đàm phán để đạt được mục tiêu bình thường hóa quan hệ.

3.1. Sử dụng ngoại giao để cải thiện quan hệ

Clinton đã sử dụng ngoại giao như một công cụ quan trọng để cải thiện quan hệ với Việt Nam. Ông đã cử nhiều phái đoàn cấp cao đến Việt Nam và mời các lãnh đạo Việt Nam đến Mỹ để thảo luận về các vấn đề quan trọng. Điều này đã giúp xây dựng lòng tin giữa hai nước.

3.2. Hợp tác kinh tế và thương mại

Một trong những chiến lược quan trọng của Clinton là thúc đẩy hợp tác kinh tế với Việt Nam. Ông đã ký kết Hiệp định thương mại song phương vào năm 2000, mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp Mỹ đầu tư vào Việt Nam. Điều này không chỉ mang lại lợi ích cho Mỹ mà còn giúp Việt Nam phát triển kinh tế.

IV. Kết quả và tác động của chính sách đối ngoại của Tổng thống Bill Clinton với Việt Nam

Chính sách đối ngoại của Tổng thống Bill Clinton đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho cả hai nước. Việc bình thường hóa quan hệ đã tạo ra cơ hội cho Việt Nam tham gia vào nền kinh tế toàn cầu và cải thiện vị thế của nước này trên trường quốc tế.

4.1. Tác động tích cực đến quan hệ Việt Mỹ

Việc bình thường hóa quan hệ đã giúp Việt Nam thu hút đầu tư nước ngoài và cải thiện quan hệ với các nước khác. Điều này đã tạo ra một môi trường thuận lợi cho sự phát triển kinh tế và chính trị của Việt Nam trong những năm tiếp theo.

4.2. Tác động đến chính sách đối ngoại của các Tổng thống kế nhiệm

Chính sách đối ngoại của Clinton đã tạo nền tảng cho các Tổng thống kế nhiệm như George W. Bush và Barack Obama tiếp tục cải thiện quan hệ với Việt Nam. Những quyết định của Clinton đã mở ra một kỷ nguyên mới trong quan hệ Việt-Mỹ, với nhiều cơ hội hợp tác hơn.

V. Kết luận về vai trò của Tổng thống Bill Clinton trong chính sách đối ngoại với Việt Nam

Tổng thống Bill Clinton đã có vai trò quan trọng trong việc định hình chính sách đối ngoại của Mỹ đối với Việt Nam. Những quyết định của ông không chỉ mang lại lợi ích cho Mỹ mà còn tạo ra cơ hội cho Việt Nam trong việc hội nhập vào nền kinh tế toàn cầu. Sự thay đổi trong chính sách đối ngoại của Clinton đã mở ra một chương mới trong quan hệ Việt-Mỹ, với nhiều triển vọng hợp tác trong tương lai.

5.1. Đánh giá tổng quan về chính sách đối ngoại của Clinton

Chính sách đối ngoại của Tổng thống Clinton đã thể hiện sự nhạy bén và tầm nhìn chiến lược trong việc cải thiện quan hệ với Việt Nam. Ông đã vượt qua nhiều thách thức để đạt được mục tiêu bình thường hóa quan hệ, điều này cho thấy vai trò quan trọng của Tổng thống trong việc hoạch định chính sách đối ngoại.

5.2. Triển vọng tương lai của quan hệ Việt Mỹ

Với nền tảng vững chắc mà Clinton đã xây dựng, quan hệ Việt-Mỹ có nhiều triển vọng phát triển trong tương lai. Các lĩnh vực hợp tác như kinh tế, giáo dục và an ninh sẽ tiếp tục được mở rộng, tạo ra cơ hội cho cả hai nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn 1993 - 2001 đánh dấu bước ngoặt lịch sử trong quan hệ quốc tế khi Tổng thống Bill Clinton lãnh đạo nước Mỹ bước vào kỷ nguyên hậu Chiến tranh Lạnh với quy mô kinh tế chiếm khoảng 31% GDP toàn cầu và ngân sách quốc phòng đạt mức 273,8 tỷ USD vào năm 2000. Cuộc chiến tranh Việt Nam kéo dài 21 năm từng khiến chính quyền Washington tiêu tốn 676 tỷ USD cùng hơn 58.000 quân nhân thiệt mạng, để lại di chứng tâm lý sâu sắc mang tên Hội chứng Việt Nam. Vấn đề cốt lõi đặt ra cho Nhà Trắng lúc bấy giờ là làm thế nào để hóa giải các rào cản quá khứ, giải quyết thỏa đáng vấn đề 2.205 quân nhân mất tích và mở đường cho các lợi ích địa chiến lược mới.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Lịch sử thế giới của tác giả Phạm Thị Thu Hiền, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Trần Thiện Thanh tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội, tập trung làm rõ vai trò cá nhân và thẩm quyền hành pháp của Tổng thống Bill Clinton trong việc hoạch định và triển khai chính sách đối ngoại đối với Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu bao quát trọn vẹn hai nhiệm kỳ tổng thống từ năm 1993 đến năm 2001, đặt trong không gian địa chính trị khu vực Châu Á - Thái Bình Dương đầy biến động.

Ý nghĩa khoa học của đề tài thể hiện ở việc phân tích sắc bén cơ chế vận hành quyền lực hành pháp của nguyên thủ Mỹ trước sự giám sát của Quốc hội. Về mặt thực tiễn, công trình cung cấp góc nhìn đa chiều về tiến trình bình thường hóa quan hệ song phương, tạo tiền đề nâng kim ngạch thương mại hai chiều từ mức dưới 500 triệu USD trong thập niên 1990 lên hàng chục tỷ USD trong các giai đoạn tiếp theo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết Chủ nghĩa hiện thực trong quan hệ quốc tế nhằm lý giải động lực cân bằng quyền lực của Mỹ tại khu vực Đông Nam Á. Trong bối cảnh Trung Quốc duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân 9,8% mỗi năm và mở rộng tầm ảnh hưởng về phía Nam, việc thiết lập quan hệ với Việt Nam trở thành mắt xích then chốt bảo đảm an ninh hàng hải tại Biển Đông. Đồng thời, lý thuyết Thể chế chính trị và Phân chia quyền lực theo Hiến pháp Mỹ được sử dụng để phân tích sự tương tác, kiềm chế và đối trọng giữa Nhánh Hành pháp và Nhánh Lập pháp.

Các khái niệm chính được làm sáng tỏ bao gồm: Chiến lược Can dự và Mở rộng, Quy chế Tối huệ quốc, Tu chính án Jackson-Vanik năm 1974 và Cơ chế giải quyết hồ sơ tù binh, người mất tích trong chiến tranh. Sự kết hợp các khái niệm này làm nổi bật cách tiếp cận đa tầng trong ngoại giao của chính quyền Clinton.

Phương pháp nghiên cứu

Tác giả khai thác nguồn tư liệu gốc gồm hơn 80 văn bản pháp lý của Nhà Trắng, các đạo luật lưu trữ tại Quốc hội Mỹ như Đạo luật PL103-236, cùng các nghị quyết quan trọng từ Đại hội VI đến Đại hội VIII của Đảng Cộng sản Việt Nam và hồi ký chính trị của Bill Clinton.

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu, nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích đối với 11 vòng đàm phán hiệp định thương mại song phương, 4 quyết sách ngoại giao mang tính bước ngoặt và 2 phiên bỏ phiếu tiêu biểu tại Thượng viện Mỹ năm 1999 với tỷ lệ 297/130 và năm 2000 với tỷ lệ 332/91 phiếu thuận. Phương pháp này bảo đảm chọn lọc chính xác các sự kiện có hiệu lực pháp lý cao nhất trong trục thời gian 8 năm từ 1993 đến 2001.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích lịch sử kết hợp luật học so sánh nhằm bóc tách ranh giới giữa quyền hạn hiến định của Tổng thống theo Điều 2 Hiến pháp Mỹ với các đạo luật kiềm chế của Quốc hội. Cách tiếp cận liên ngành bảo đảm tính khách quan, đa chiều khi đánh giá năng lực thực thi quyền lực của người đứng đầu Nhà Trắng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu khẳng định Tổng thống Bill Clinton đã vận dụng linh hoạt thẩm quyền hành pháp để dỡ bỏ lệnh cấm vận kinh tế vào ngày 3/2/1994 và chuẩn y đạo luật PL103-236 ngày 30/4/1994, đưa Việt Nam từ nhóm bạn hàng hạn chế nghiêm ngặt lên nhóm đối tác thương mại tiềm năng.

Thứ hai, Bill Clinton thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ khi ban hành quyết định tạm miễn áp dụng Tu chính án Jackson-Vanik vào ngày 10/3/1998. Quyết định này được Thượng viện phê chuẩn với tỷ lệ ủng hộ áp đảo hơn 78% qua các năm 1999 và 2000, chính thức mở đường cho các định chế tài chính gồm Ngân hàng Xuất nhập khẩu Eximbank, Cơ quan Đầu tư Tư nhân Hải ngoại và Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ thâm nhập thị trường Việt Nam.

Thứ ba, người đứng đầu Nhà Trắng đã trực tiếp thúc đẩy hoàn tất 11 vòng đàm phán trong 4 năm để tiến tới ký kết Hiệp định Thương mại Song phương Việt - Mỹ vào ngày 13/7/2000, tạo hành lang pháp lý mở cửa thị trường toàn diện từ nông nghiệp, công nghiệp đến viễn thông.

Thứ tư, Tổng thống đã xử lý khéo léo quyền phủ quyết hiến định vào ngày 19/12/1995 đối với dự luật HR 2076 của Thượng viện nhằm bảo vệ lộ trình bình thường hóa ngoại giao. Ông đã kiên trì bảo vệ quyết định bổ nhiệm cựu binh Douglas Brian Peterson làm Đại sứ đầu tiên tại Hà Nội vào ngày 10/4/1997 sau những phiên điều trần căng thẳng về 2.205 trường hợp mất tích.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản dẫn đến sự thành công của chính sách bắt nguồn từ sự hội tụ lợi ích chiến lược: Washington cần một đối trọng an ninh năng động tại Đông Nam Á trong khi Việt Nam cần thoát khỏi thế cô lập kinh tế sau khi gia nhập ASEAN năm 1995. So với tiến trình cấp Quy chế Tối huệ quốc cho Trung Quốc vốn bị ràng buộc bởi nhiều điều kiện chính trị phức tạp sau năm 1989, chính sách đối với Việt Nam được tinh gọn tập trung vào tiến độ hợp tác tìm kiếm hài cốt quân nhân và chương trình di cư có trật tự với hơn 500.000 người tham gia.

Các diễn biến bỏ phiếu và chuỗi sự kiện lập pháp trong giai đoạn này có thể được mô hình hóa trực quan qua bảng đối chiếu tiến độ chính sách và biểu đồ so sánh tỷ lệ phiếu thuận tại Lưỡng viện Quốc hội Mỹ. Qua đó, người đọc thấy rõ mức độ quyết liệt của cơ quan hành pháp trong việc vô hiệu hóa các áp lực chính trị nội bộ. Chuyến thăm chính thức Việt Nam của Bill Clinton từ ngày 17/11/2000 đã tạo dấu mốc hàn gắn lịch sử sau 25 năm chiến tranh.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bài học kinh nghiệm từ quá trình hoạch định chính sách giai đoạn 1993 - 2001, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Hoàn thiện khung pháp lý kinh tế song phương: Bộ Ngoại giao và Bộ Công Thương cần rà soát toàn diện các rào cản thương mại, chủ động đề xuất cắt giảm 15% đến 20% các thủ tục phi thuế quan trong giai đoạn 2026 - 2030 nhằm tối ưu hóa các cam kết thương mại quốc tế.
2. Thiết lập cơ chế đối thoại an ninh biển thường niên: Bộ Quốc phòng phối hợp chặt chẽ với các đối tác khu vực duy trì tối thiểu 2 phiên tham vấn an ninh cấp cao mỗi năm trong khuôn khổ Diễn đàn Khu vực ASEAN để bảo vệ quyền tự do hàng hải.
3. Mở rộng quy mô hợp tác nhân đạo và tẩy độc môi trường: Ban Chỉ đạo Quốc gia và các tổ chức quốc tế cần tăng cường giải ngân nguồn tài trợ khoảng 25 triệu USD mỗi năm để xử lý dứt điểm các điểm nóng dioxin và hỗ trợ giám định ADN cho khoảng 300.000 liệt sĩ Việt Nam còn chưa xác định danh tính.
4. Đẩy mạnh đào tạo chuyên gia nghiên cứu chính sách công: Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng các học viện ngoại giao triển khai chương trình bồi dưỡng chuyên sâu cho 500 cán bộ đối ngoại trong thời hạn 3 đến 5 năm tới, tập trung vào năng lực phân tích quy trình lập pháp của Quốc hội Mỹ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn và học thuật sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ hoạch định chính sách đối ngoại và ngoại giao kinh tế: Vận dụng các phát hiện về nghệ thuật đàm phán song phương và cơ chế đối trọng quyền lực Mỹ để nâng cao hiệu quả đàm phán các hiệp định kinh tế quốc tế.
• Giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Lịch sử thế giới, Quan hệ quốc tế và Luật học: Khai thác kho tư liệu gốc phong phú với hơn 80 văn bản quy chuẩn làm tài liệu tham khảo cho các đề tài nghiên cứu chính trị học.
• Chuyên gia tư vấn thương mại và doanh nghiệp xuất nhập khẩu: Nắm rõ bản chất các đạo luật thương mại của Mỹ như Tu chính án Jackson-Vanik để chủ động phòng ngừa rủi ro chính sách trong giao thương quốc tế.
• Các nhà nghiên cứu lịch sử ngoại giao đương đại: Sử dụng luận văn như một công trình tổng hợp tiêu chuẩn về các bước đi hóa giải xung đột giữa hai cựu thù trong quan hệ quốc tế hiện đại.

Câu hỏi thường gặp

Yếu tố then chốt nào quyết định việc Mỹ dỡ bỏ cấm vận Việt Nam năm 1994? Vấn đề giải quyết hậu quả chiến tranh, đặc biệt là sự hợp tác minh bạch của Việt Nam trong việc cung cấp thông tin về 2.205 quân nhân mất tích, là điều kiện tiên quyết giúp Tổng thống Bill Clinton thuyết phục Quốc hội thông qua quyết định dỡ bỏ cấm vận.

Tổng thống Bill Clinton đã sử dụng công cụ pháp lý nào để vượt qua sự ngăn cản của Quốc hội? Tổng thống đã sử dụng quyền phủ quyết hiến định vào ngày 19/12/1995 đối với dự luật HR 2076 của Thượng viện, đồng thời vận dụng Điều 2 Hiến pháp Mỹ để duy trì quyền bổ nhiệm đại sứ và thiết lập cơ quan đại diện ngoại giao tại Hà Nội.

Hiệp định Thương mại Song phương năm 2000 có tác động gì đến tiến trình hội nhập của Việt Nam? Hiệp định ký kết ngày 13/7/2000 sau 11 vòng đàm phán căng thẳng đã tạo tiền đề pháp lý then chốt giúp Việt Nam tái cấu trúc hệ thống thương mại, gia tăng kim ngạch xuất khẩu và mở đường cho việc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới năm 2007.

Vai trò của cá nhân Đại sứ Douglas Brian Peterson trong giai đoạn này là gì? Là một cựu tù binh từng bị giam 6 năm tại nhà tù Hỏa Lò, việc ông Douglas Peterson được phê chuẩn làm Đại sứ ngày 10/4/1997 là biểu tượng mạnh mẽ của sự hòa giải, củng cố lòng tin chính trị giữa chính phủ và nhân dân hai nước.

Vị trí địa chính trị của Việt Nam ảnh hưởng thế nào đến chiến lược an ninh của Mỹ? Nằm trên tuyến hàng hải huyết mạch giữa Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương, Việt Nam cùng khối ASEAN được Mỹ xác định là đối tác trọng yếu để duy trì ổn định khu vực và cân bằng tầm ảnh hưởng với các cường quốc đang lên.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện vai trò lịch sử và tầm nhìn chiến lược của Tổng thống Bill Clinton trong tiến trình bình thường hóa quan hệ Việt - Mỹ từ năm 1993 đến năm 2001.
• Tác phẩm làm rõ lộ trình 4 bước đột phá: xóa bỏ cấm vận năm 1994, thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1995, miễn trừ Tu chính án Jackson-Vanik năm 1998 và ký kết Hiệp định Thương mại Song phương năm 2000.
• Công trình giải mã thành công cơ chế vượt qua Hội chứng Việt Nam, khép lại cuộc chiến 21 năm tiêu tốn 676 tỷ USD để kiến tạo nền hòa bình bền vững tại Châu Á - Thái Bình Dương.
• Đóng góp khoa học nổi bật của luận văn là hệ thống hóa khung lý thuyết về phân quyền hiến định và phương pháp tiếp cận tư liệu quốc tế chuẩn xác.
• Độc giả hãy tiếp tục nghiên cứu toàn văn công trình để rút ra những bài học quý báu về nghệ thuật hoạch định chính sách và kỹ năng đàm phán ngoại giao đỉnh cao.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA MỸ ĐỐI VỚI VIỆT NAM TRONG NHIỆM KÌ CỦA TỔNG THỐNG BILL CLINTON 1. Những nhân tố ảnh hưởng đến sự điều chỉnh chính sách đối ngoại của Mỹ đối với Việt Nam 1. Bối cảnh quốc tế và khu vực 1. Bối cảnh quốc tế Thứ nhất, sau Chiến tranh Lạnh, sự sụp đổ của “một trong hai siêu cường” đã làm cho tính chất của các mối quan hệ quốc tế thay đổi.

Hình thái vừa hợp tác vừa đấu tranh giữa các nước có chế độ chính trị xã hội khác nhau trở thành đặc trưng trong quan hệ quốc tế nhằm thiết lập trật tự quốc tế mới. Mỹ chủ trương một thế giới đơn cực trong khi các nước khác như Nga, Trung Quốc, EU, Nhật Bản đấu tranh cho một trật tự thế giới đa cực mà ở đó quyền lãnh đạo thế giới bị chia sẻ. Đồng thời, các tổ chức khu vực, liên minh kinh tế đã xuất hiện như: EU (tháng 12/1992); AFTA (1992); NAFTA (1994), ARF (1994)… Các tổ chức và diễn đàn khu vực này là sự liên kết của các quốc gia có chế độ chính trị khác nhau; phản ánh chiều hướng của các nước muốn liên kết với nhau để tận dụng khả năng tiềm tàng khu vực của mình nhằm ứng phó với quá trình toàn cầu hóa đang phát triển nhanh chóng. Để khẳng định ảnh hưởng của mình trong quan hệ quốc tế và khu vực, Mỹ đã thay đổi chính sách toàn cầu và khu vực, đặc biệt hướng chính sách đó tới khu vực Châu Á - Thái Bình Dương.

Trong vấn đề xây dựng trật tự thế giới mới ở khu vực này, Mỹ đã nhận thấy ASEAN, trong đó có Việt Nam sẽ là nhân tố quan trọng trong quan hệ với các nước lớn. Do đó, Mỹ đã từng bước điều chỉnh chính sách với Việt Nam. Thứ hai, trước sự biến động của tình hình quốc tế, các mâu thuẫn tiềm ẩn như: xung đột vũ trang, chiến tranh cục bộ, xung đột sắc tộc, tranh chấp biên giới lãnh thổ, vấn đề môi trường, dịch bệnh dịch, HIV/AIDS, buôn bán người qua biên giới, buôn bán ma tuý, hiểm hoạ thiên tai, đói nghèo, an ninh lương thực, hoạt động khủng bố đã trở thành mối đe dọa với : 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] an ninh quốc gia và an ninh quốc tế. Những mâu thuẫn này mang tính chất liên quốc gia, đòi hỏi phải có sự hợp tác và chia sẻ của cộng đồng các quốc gia.

Liên quan đến vấn đề này, Tổng thống Bill Clinton trong chiến lược “Can dự và mở rộng” cho rằng “về bản chất không phải tất cả các nguy cơ an ninh đều cấp bách hoặc dính dáng đến quân sự. Những vấn đề xuyên quốc gia như chủ nghĩa khủng bố, buôn lậu, ô nhiễm môi trường… cũng gây ra những tác động về anh ninh cả trước mắt và lâu dài. Ngoài ra, hàng loạt vấn đề môi trường xuyên quốc gia nổi lên cũng gây ảnh hưởng ngày càng lớn đến ổn định quốc tế và do đó sẽ trở thành thách thức mới đối với các nước” [29, tr. Do đó, trong khi tạo dựng mối quan hệ với Việt Nam, chính quyền Mỹ luôn khẳng định sự quan tâm của mình đến các vấn đề này thông qua bài phát biểu của mình và chuyến thăm cấp cao của tổng thống Bill Clinton tới Việt Nam năm 2000.

Thứ ba, cuộc Cách mạng khoa học kĩ thuật mới bắt đầu từ năm 1970, đặc biệt là cách mạng trong lĩnh vực thông tin phát triển mạnh đã tác động đến mọi mặt của đời sống kinh tế, chính trị, xã hội; thúc đẩy xu hướng liên kết và hợp tác kinh tế. Đây vừa là thời cơ vừa là thách thức đối với các nước trong việc xây dựng đường lối chính sách, định hướng mục tiêu phát triển. Nhân tố này có tác động mạnh đến quan hệ Việt - Mỹ. Những thành tựu mới của khoa học kĩ thuật, ưu thế về vốn và trình độ quản lý kinh doanh làm cho lực lượng sản xuất của Mỹ phát triển nhanh, dẫn đến nhu cầu mở rộng thị trường.

Trong khi đó, với nguồn lao động rẻ và phong phú về tài nguyên đã tạo nên một thị trường tiềm năng, hấp dẫn các nhà đầu tư, các doanh nghiệp Mỹ ở Việt Nam. Đồng thời, cơ hội cải thiện quan hệ với Mỹ sẽ giúp Việt Nam đi tắt đón đầu các thành tựu khoa học công nghệ mới phục vụ phát triển đất nước. Xuất phát từ nhu cầu đó, chính quyền Mỹ dần thay đổi chính sách đối với Việt Nam. Bối cảnh khu vực Đông Nam Á Sau Chiến tranh Lạnh, tình hình các nước Đông Nam Á có những chuyển biến lớn: Một là, sau Chiến tranh Lạnh, mâu thuẫn giữa Mỹ với các nước Indonesia, Malaisia và Singapore về vấn đề nhân quyền và thương mại ngày càng trở nên gay gắt.

Đồng thời, tranh chấp lịch sử giữa Trung Quốc, Việt Nam và một số nước Đông Nam Á khác về quần đảo Trường Sa đã đe dọa hòa bình và an ninh khu vực. Hai là, nằm trong khu vực có nền kinh tế năng động nhất thế giới, khu vực châu Á – Thái Bình Dương, các nước Đông Nam Á đã tăng cường đổi mới công nghệ, tranh thủ nguồn vốn và kĩ thuật từ bên ngoài để đẩy mạnh phát triển kinh tế. Sự tồn tại của các cường quốc : 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trong khu vực đã trở thành những thực thực thể có trọng lượng về kinh tế - chính trị đe dọa vị trí của Mỹ. Với vị trí chiến lược của Việt Nam, Mỹ đã lựa chọn Việt Nam là nhân tố trong tính toàn cân bằng quyền lực của Mỹ.

Mỹ coi Việt Nam và ASEAN là một lực lượng quan trọng trong chính sách đối trọng với Trung Quốc. Đồng thời, việc Việt Nam gia nhập ASEAN vào năm 1995 đã làm cho mối quan hệ giữa Việt Nam và các nước trong khu vực được cải thiện, từ đó thúc đẩy quan hệ trao đổi hàng hoá và thu hút vốn đầu tư. Gia nhập ASEAN vừa là sự đổi mới tư duy quan trọng của Việt Nam đối với ASEAN vừa thể hiện sự thay đổi cách nhìn của ASEAN và thế giới đối với Việt Nam, chuyển từ đối đầu, nghi kỵ sang hòa bình và hợp tác. Sự kiện 1995 đã đánh dấu một bước phát triển quan trọng của ASEAN, tạo điều kiện để các nước Campuchia, Lào và Myanmar gia nhập Hiệp hội, hoàn tất mục tiêu của Tuyên bố Bangkok về một ASEAN bao gồm tất cả các nước Đông Nam Á và làm cho khu vực mạnh hơn.

Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cầm khẳng định “Việt Nam trở thành thành viên chính thức của ASEAN… là một sự kiện chưa từng có trước đây và sẽ là một sự kiện quan trọng đối với hòa bình, ổn định và phát triển trong khu vực”[46, tr. Do đó, việc thay đổi chính sách đối ngoại với Việt Nam thực sự rất cần thiết bởi nó sẽ bảo đảm mục tiêu khu vực Đông Nam Á của Mỹ. Như vậy, trước những thay đổi nhanh chóng của tình hình thế giới và khu vực, là một mắt xích trong quan hệ quốc tế, Mỹ cần thiết hội nhập xu thế chung của thời đại. Để tăng cường hội nhập và mở rộng các mối quan hệ, Mỹ đã thay đổi chính sách đối ngoại với các “địch thủ cũ”, trong đó có Việt Nam.

Tình hình nước Mỹ Về kinh tế, trong Thông điệp Liên bang ngày 25/1/1994, Tổng thống Bill Clinton thừa nhận “trong 12 năm của nền kinh tế chảy nhỏ giọt, chúng ta xây dựng một phồn vinh giả trên một cơ sở khủng khiếp. Chúng ta trải qua sự tăng trưởng chậm nhất trong nửa thế kỉ qua. Đối với rất nhiều gia đình, thì giấc mơ Mỹ đã tan biến”[69]. Sự suy yếu của nền kinh tế Mỹ đã trở thành thách thức nghiêm trọng đối với tham vọng bá chủ của Mỹ.

Tuy nhiên, với chủ trương “tôi sẽ tập trung vào kinh tế như một tia laze” những chính sách của Tổng thống Bill Clinton đã làm cho nền kinh tế Mỹ có bước tăng trưởng đáng kể. Tỷ trọng GDP so với thế giới năm 2000 của Mỹ đạt 31%, gấp đôi so với nền kinh tế thứ hai thế giới là Nhật Bản [12, tr. Mỹ là nước đầu tư ra nước ngoài với giá trị lớn: 152,44 tỷ USD (2000) [42, tr. Đồng thời, với các khoản đóng góp kinh phí cho Liên Hợp Quốc, WB, IMF… (Mỹ góp 18,25% ngân : 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] sách của IMF trong khi các nước G7 chỉ đóng từ 3-7%; Mỹ chiếm 38% cổ phần của WB), Mỹ đã có tiếng nói và chi phối tới các tổ chức quốc tế lớn [30, tr.

Về khoa học công nghệ, Tổng thống Bill Clinton cho rằng “đầu tư công nghệ là đầu tư vào tương lai của nước Mỹ” [42, tr. 37], an ninh quốc phòng và anh ninh kinh tế gắn bó chặt chẽ với nhau. Mỹ đã điều chỉnh chính sách khoa học và công nghệ phù hợp với nhu cầu phục hưng kinh tế Mỹ và tăng cường quân sự Mỹ. Tính riêng trong năm 1996, Mỹ có 4,63 triệu nhà khoa học.

Đầu tư cho khoa học công nghệ mỗi năm lên tới 150 tỷ USD [9, tr. Về tiềm lực quốc phòng: Ngân sách đầu tư cho lĩnh vực này liên tục tăng, chiếm 41% ngân sách quốc phòng của thế giới. Năm 1990, Mỹ chi 324,6 tỷ USD; 1999 là 263,1 tỷ USD và năm 2000 là 273,8 tỷ USD [42, tr. Mỹ là quốc gia có tiềm lực về vũ khí hạt nhân, không quân, hải quân và vũ khí kĩ thuật cao.

Trong Chiến tranh Vùng Vịnh năm 1991, loại bom thông minh được sử dụng 10% thì đến cuộc không kích Kosovo (Nam Tư) năm 1999 là 70%, trong cuộc chiến tranh ở Afganistan là 90%. Mỹ tiếp tục phát triển hệ thống phòng thủ tên lửa quốc gia để tăng cường tiềm lực hạt nhân, vô hiệu hóa hoàn toàn các hệ thống tên lửa tấn công của đối phương. Mặt khác, trong vấn đề chính trị và đối ngoại của Mỹ xuất hiện nhiều xung đột. Nhân dân Mỹ không hài lòng với thực trạng kinh tế và gây sức ép đối với chính phủ Mỹ.

Mâu thuẫn về chủng tộc (đặc biệt vụ Los Angeles), sự cắt giảm chi tiêu trong giáo dục khiến “nhiều trường đại học, trung học và tiểu học bị cắt giảm kinh phí 6%; đến nay có khoảng 3/4 trường đại học thu không đủ chi. Đại học Quốc lập Caliphoocnia giảm hơn 1000 người, buộc phải đóng cửa 5000 lớp”[3, tr. Bên cạnh đó, cuộc chiến tranh Việt Nam đã tiêu tốn của Mỹ không ít tiền của; đặc biệt, giữa Tổng thống và Quốc hội, các thành viên của Đảng Dân chủ và Đảng Cộng hòa, giữa các nhóm lợi ích, giữa người Mỹ với nhau bị bao phủ bởi “Hội chứng Việt Nam” trong lòng nước Mỹ.