Luận văn vai trò của thảo quả trong sinh kế và kinh tế nông hộ đồng bào dân tộc thiểu số huyện xín mần tỉnh hà giang

Luận văn phân tích vai trò của thảo quả trong sinh kế và kinh tế nông hộ đồng bào dân tộc thiểu số tại huyện Xín Mần, tỉnh Hà Giang.

• Tác giả: Hạng Thanh Tùng
• Người hướng dẫn: PGS. TS Dương Văn Sơn
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Vai trò của thảo quả trong sinh kế và kinh tế nông hộ đồng bào dân tộc thiểu số huyện Xín Mần, tỉnh Hà Giang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• 1.1.1. Cây thảo quả và ý nghĩa của phát triển cây thảo quả
• 1.1.1.1. Đặc điểm sinh vật học của cây thảo quả
• 1.1.1.2. Đặc điểm sinh thái học của cây thảo quả
• 1.1.1.3. Phân bố địa lý
• 1.1.1.4. Giá trị sử dụng
• 1.1.2. Ý nghĩa của việc sản xuất cây thảo quả
• 1.1.2.1. Vị trí cây thảo quả trong phát triển kinh tế - xã hội
• 1.1.2.2. Đặc điểm kỹ thuật sản xuất thảo quả
• 1.1.3. Một số khái niệm về sinh kế, hộ nông dân và kinh tế nông hộ
• 1.1.3.1. Khái niệm sinh kế
• 1.1.3.2. Khái niệm hộ
• 1.1.3.3. Khái niệm hộ nông dân
• 1.1.3.4. Khái niệm kinh tế nông hộ
• 2. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 2.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Xín Mần tỉnh Hà Giang
• 2.1.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên
• 2.1.2. Đặc điểm kinh tế xã hội
• 2.2. Thực trạng sản xuất thảo quả của hộ đồng bào dân tộc thiểu số tại địa bàn huyện Xín Mần
• 2.2.1. Tình hình sản xuất thảo quả tại huyện Xín Mần
• 2.2.2. Thông tin cơ bản của hộ trồng thảo quả
• 2.2.3. Vai trò của thảo quả trong sinh kế nông hộ
• 2.2.4. Những khó khăn và thách thức trong phát triển thảo quả tại địa bàn huyện Xín Mần
• 2.2.4.1. Thách thức
• 2.2.4.2. Phân tích SWOT
• 2.3. Định hướng và một số giải pháp phát triển thảo quả, góp phần phát triển kinh tế nông hộ trên địa bàn huyện Xín Mần
• 2.3.1. Định hướng phát triển thảo quả, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế nông hộ trên địa bàn huyện Xín Mần
• 2.3.2. Một số giải pháp phát triển thảo quả, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế nông hộ trên địa bàn huyện Xín Mần
• 2.3.3. Giải pháp cụ thể đối với từng nhóm hộ trồng thảo quả
• 3. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 3.1. Đối với nhà nước
• 3.2. Đối với địa phương
• 3.3. Đối với hộ nông dân
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Vai trò của thảo quả trong sinh kế và kinh tế nông hộ

Thảo quả đóng vai trò quan trọng trong sinh kế và kinh tế nông hộ tại huyện Xín Mần, Hà Giang. Cây thảo quả không chỉ là nguồn thu nhập chính của nhiều hộ dân mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của địa phương. Nghiên cứu chỉ ra rằng, thảo quả là cây trồng mũi nhọn, giúp xóa đói giảm nghèo và tạo việc làm ổn định cho người dân vùng cao.

1.1. Đặc điểm và giá trị của thảo quả

Thảo quả là cây thân thảo, ưa ẩm và mát, thích hợp trồng dưới tán rừng. Cây có giá trị kinh tế cao nhờ hạt chứa tinh dầu, được sử dụng làm gia vị và dược liệu. Nghiên cứu cho thấy, thảo quả đóng góp đáng kể vào thu nhập của các hộ nông dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số. Sản phẩm từ thảo quả cũng được xuất khẩu, mang lại nguồn lợi lớn cho địa phương.

1.2. Thảo quả trong sinh kế nông hộ

Sinh kế của các hộ nông dân tại huyện Xín Mần phụ thuộc nhiều vào việc trồng và chăm sóc thảo quả. Cây thảo quả không chỉ cung cấp nguồn thu nhập ổn định mà còn giúp bảo vệ môi trường và duy trì rừng. Nghiên cứu chỉ ra rằng, thảo quả là một trong những cây trồng chính giúp các hộ dân thoát nghèo và cải thiện chất lượng cuộc sống.

II. Thực trạng sản xuất thảo quả tại huyện Xín Mần

Huyện Xín Mần là một trong những địa phương có điều kiện tự nhiên phù hợp để phát triển thảo quả. Nghiên cứu cho thấy, diện tích trồng thảo quả tại đây đã tăng đáng kể trong những năm gần đây, góp phần vào sự phát triển kinh tế của địa phương. Tuy nhiên, việc sản xuất thảo quả cũng đối mặt với nhiều thách thức như thiếu kỹ thuật canh tác và biến động thị trường.

2.1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội

Huyện Xín Mần có khí hậu mát mẻ, độ ẩm cao, phù hợp cho việc trồng thảo quả. Địa hình đồi núi và hệ thống rừng tự nhiên tạo điều kiện thuận lợi cho cây thảo quả phát triển. Tuy nhiên, địa phương cũng gặp khó khăn về cơ sở hạ tầng và trình độ canh tác của người dân, ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất.

2.2. Những khó khăn và thách thức

Mặc dù thảo quả mang lại nhiều lợi ích kinh tế, nhưng việc sản xuất tại huyện Xín Mần vẫn gặp nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu vốn đầu tư, kỹ thuật canh tác lạc hậu và biến động giá cả thị trường đã ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất. Nghiên cứu đề xuất cần có các giải pháp hỗ trợ để phát triển bền vững cây thảo quả.

III. Giải pháp phát triển bền vững thảo quả

Để phát triển bền vững thảo quả tại huyện Xín Mần, cần có sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương và các tổ chức liên quan. Nghiên cứu đề xuất các giải pháp như nâng cao kỹ thuật canh tác, mở rộng thị trường tiêu thụ và tăng cường đầu tư cơ sở hạ tầng. Những giải pháp này không chỉ giúp tăng thu nhập cho người dân mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế bền vững của địa phương.

3.1. Hỗ trợ kỹ thuật và đào tạo

Việc nâng cao kỹ thuật canh tác và đào tạo cho người dân là yếu tố quan trọng để phát triển thảo quả. Các chương trình tập huấn và hỗ trợ kỹ thuật sẽ giúp người dân nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, từ đó tăng thu nhập và cải thiện đời sống.

3.2. Mở rộng thị trường tiêu thụ

Mở rộng thị trường tiêu thụ thảo quả là giải pháp quan trọng để đảm bảo đầu ra ổn định cho sản phẩm. Nghiên cứu đề xuất cần xây dựng thương hiệu và liên kết với các doanh nghiệp để đưa sản phẩm thảo quả ra thị trường trong và ngoài nước, góp phần tăng thu nhập cho người dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Xín Mần, tỉnh Hà Giang, nằm trong vùng cao biên giới phía Bắc Việt Nam, có điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng đặc thù phù hợp cho phát triển cây thảo quả – một loại cây dược liệu và gia vị có giá trị kinh tế cao. Từ năm 2014 đến 2016, diện tích trồng thảo quả tại huyện tăng trung bình 4,23% mỗi năm, năng suất tăng bình quân 7,42%, với sản lượng thảo quả tươi đạt gần 4.223 tấn năm 2016, tăng 13,73% so với năm trước. Cây thảo quả đã trở thành cây trồng mũi nhọn, góp phần quan trọng vào sinh kế và kinh tế nông hộ của đồng bào dân tộc thiểu số tại địa phương.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung đánh giá vai trò của cây thảo quả trong sinh kế và kinh tế nông hộ, phân tích thực trạng sản xuất, những thuận lợi, khó khăn và đề xuất giải pháp phát triển bền vững cây thảo quả tại huyện Xín Mần. Nghiên cứu được thực hiện trên 150 hộ đồng bào dân tộc thiểu số tại ba xã trọng điểm: Quảng Nguyên, Chế Là và Nấm Dẩn, trong giai đoạn 2014-2016. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc nâng cao thu nhập, xóa đói giảm nghèo và phát triển kinh tế nông hộ bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số vùng cao.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về sinh kế bền vững, kinh tế nông hộ và phát triển nông thôn. Sinh kế bền vững được hiểu là khả năng duy trì và phát triển các nguồn lực vật chất, tài chính, xã hội, con người và tự nhiên nhằm đảm bảo cuộc sống ổn định và phát triển lâu dài. Kinh tế nông hộ được xem là đơn vị sản xuất nông nghiệp tự chủ, sử dụng chủ yếu lao động và tài nguyên của gia đình để tạo ra sản phẩm phục vụ tiêu dùng và thương mại.

Ba khái niệm chính được sử dụng gồm:

• Sinh kế bền vững: bao gồm các nguồn lực và hoạt động nhằm duy trì và nâng cao đời sống, có khả năng chống chịu và phục hồi trước biến động.
• Hộ nông dân: đơn vị kinh tế cơ sở, chủ yếu sản xuất nông nghiệp, có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế nông thôn.
• Kinh tế nông hộ: hình thức kinh tế tự chủ trong nông nghiệp, sử dụng tài nguyên và lao động gia đình để sản xuất, đáp ứng nhu cầu vật chất và xã hội.

Ngoài ra, mô hình phân tích SWOT được áp dụng để đánh giá các yếu tố thuận lợi, khó khăn, cơ hội và thách thức trong phát triển cây thảo quả tại địa phương.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp thu thập số liệu sơ cấp và thứ cấp. Số liệu sơ cấp được thu thập qua khảo sát 150 hộ đồng bào dân tộc thiểu số trồng thảo quả tại ba xã Quảng Nguyên, Chế Là và Nấm Dẩn trong khoảng thời gian từ tháng 1 đến tháng 6 năm 2017. Phiếu điều tra bao gồm các thông tin về đặc điểm chủ hộ, diện tích trồng, kỹ thuật canh tác, chi phí, thu nhập và nhận thức về cây thảo quả.

Số liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo của UBND huyện Xín Mần, các tài liệu nghiên cứu liên quan và số liệu thống kê của ngành nông nghiệp tỉnh Hà Giang. Phân tích dữ liệu sử dụng phần mềm Excel với công cụ PivotTable, kết hợp thống kê mô tả và so sánh để đánh giá các chỉ tiêu về diện tích, năng suất, sản lượng, chi phí và thu nhập.

Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu bao gồm:

• Thông tin chủ hộ: tuổi, số nhân khẩu, lao động, trình độ học vấn.
• Chỉ tiêu phát triển sản xuất: diện tích trồng thảo quả, số hộ trồng, cơ cấu cây trồng.
• Chỉ tiêu hiệu quả sản xuất: giá trị sản xuất, chi phí trung gian, giá trị gia tăng và thu nhập hỗn hợp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội thuận lợi cho phát triển thảo quả
   Huyện Xín Mần có khí hậu cận nhiệt đới, độ ẩm cao, lượng mưa trung bình trên 1800mm/năm, đất feralit mùn phù hợp cho cây thảo quả phát triển. Dân số khoảng 80.915 người, chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số với trình độ học vấn trung bình thấp, lao động chủ yếu trong nông nghiệp (trên 92%). Cơ sở hạ tầng giao thông còn hạn chế, điện và thủy lợi đang được cải thiện.

2. Diện tích và sản lượng thảo quả tăng trưởng ổn định
   Từ năm 2014 đến 2016, diện tích trồng thảo quả tăng từ 2.815 ha lên gần 3.000 ha, năng suất quả tươi tăng từ 13 tạ/ha lên 15 tạ/ha, sản lượng quả tươi tăng bình quân 11,96%/năm. Sự tăng trưởng này phản ánh sự quan tâm và đầu tư ngày càng nhiều của người dân vào cây trồng này.

3. Vai trò kinh tế quan trọng của thảo quả trong sinh kế nông hộ
   Giá trị sản xuất từ cây thảo quả cao hơn nhiều so với các cây trồng khác như lúa, ngô, đậu tương. Hộ khá thu nhập bình quân từ thảo quả đạt trên 31 triệu đồng/năm, trong khi hộ nghèo chỉ đạt khoảng 4,8 triệu đồng. Thảo quả đóng góp trung bình trên 50% tổng thu nhập của các hộ trồng, giúp nhiều hộ thoát nghèo và cải thiện đời sống.

4. Khó khăn và thách thức trong phát triển thảo quả
   Người dân còn hạn chế về kỹ thuật canh tác, thiếu vườn ươm giống chất lượng, đầu tư phân bón thấp, trình độ sản xuất còn manh mún. Cơ sở hạ tầng giao thông kém, thị trường tiêu thụ chưa ổn định, giá cả bị tư thương ép. Ngoài ra, biến đổi khí hậu và thiên tai như rét hại, sương muối cũng ảnh hưởng đến năng suất và diện tích trồng.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy cây thảo quả là nguồn thu nhập chủ lực, góp phần nâng cao sinh kế và phát triển kinh tế nông hộ đồng bào dân tộc thiểu số tại huyện Xín Mần. Sự tăng trưởng diện tích và năng suất phản ánh hiệu quả của việc áp dụng tiến bộ kỹ thuật và chính sách hỗ trợ của địa phương. Tuy nhiên, sự chênh lệch thu nhập giữa các nhóm hộ cho thấy cần có chính sách hỗ trợ đặc thù cho hộ nghèo và cận nghèo nhằm nâng cao năng lực sản xuất.

So với các nghiên cứu trong khu vực Tây Bắc, vai trò của thảo quả tại Xín Mần tương đồng về mặt kinh tế nhưng còn hạn chế về kỹ thuật và thị trường. Việc xây dựng chuỗi giá trị và liên kết sản xuất sẽ giúp tăng giá trị sản phẩm và ổn định thu nhập cho người dân. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng diện tích, năng suất và thu nhập theo nhóm hộ để minh họa rõ nét sự phát triển và phân hóa kinh tế.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo kỹ thuật và chuyển giao công nghệ
   Tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật trồng, chăm sóc, thu hoạch và bảo quản thảo quả cho nông dân, đặc biệt là nhóm hộ nghèo và cận nghèo. Mục tiêu nâng cao năng suất trung bình lên 20% trong vòng 3 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp tỉnh phối hợp với UBND huyện và các tổ chức khuyến nông.

2. Phát triển hệ thống vườn ươm và cung cấp giống chất lượng
   Xây dựng các vườn ươm giống thảo quả đầu dòng tại huyện để cung cấp giống sạch bệnh, đồng đều, đáp ứng nhu cầu mở rộng diện tích. Mục tiêu đạt cung cấp đủ giống cho 200 ha/năm trong 5 năm tới. Chủ thể thực hiện: UBND huyện phối hợp với các trung tâm nghiên cứu và doanh nghiệp.

3. Xây dựng chuỗi giá trị và liên kết sản xuất tiêu thụ
   Thúc đẩy liên kết giữa các hộ trồng, doanh nghiệp chế biến và thị trường tiêu thụ để ổn định giá cả, nâng cao giá trị sản phẩm. Mục tiêu hình thành ít nhất 2 hợp tác xã hoặc tổ hợp tác trong 2 năm tới. Chủ thể thực hiện: UBND huyện, các tổ chức kinh tế hợp tác và doanh nghiệp.

4. Hỗ trợ vốn và chính sách ưu đãi cho nông dân
   Cung cấp các gói tín dụng ưu đãi, hỗ trợ phân bón, vật tư nông nghiệp và bảo hiểm cây trồng để giảm rủi ro sản xuất. Mục tiêu tăng tỷ lệ hộ được vay vốn lên 70% trong 3 năm. Chủ thể thực hiện: Ngân hàng chính sách xã hội, UBND huyện và các tổ chức tín dụng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Chính quyền địa phương và các cơ quan quản lý nông nghiệp
   Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách phát triển cây thảo quả, hỗ trợ nông dân và quy hoạch vùng trồng phù hợp.

2. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành kinh tế nông nghiệp, phát triển nông thôn
   Tham khảo phương pháp nghiên cứu, số liệu thực tiễn và phân tích sinh kế bền vững trong vùng dân tộc thiểu số.

3. Hợp tác xã, tổ chức kinh tế hợp tác và doanh nghiệp chế biến nông sản
   Áp dụng các giải pháp liên kết chuỗi giá trị, nâng cao hiệu quả sản xuất và tiêu thụ sản phẩm thảo quả.

4. Nông dân và cộng đồng dân tộc thiểu số trồng thảo quả
   Nắm bắt kiến thức kỹ thuật, quản lý sản xuất và thị trường để nâng cao thu nhập và phát triển kinh tế bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Cây thảo quả có đặc điểm sinh thái như thế nào phù hợp với vùng Xín Mần?
   Thảo quả ưa ẩm, mát, phát triển tốt dưới tán rừng với độ che phủ 40-70%, ở độ cao 1300-2200m, nhiệt độ trung bình 15°C, lượng mưa trên 1800mm/năm, đất feralit mùn giàu mùn và tơi xốp.

2. Vai trò kinh tế của cây thảo quả trong sinh kế nông hộ ra sao?
   Thảo quả là cây trồng có giá trị kinh tế cao, đóng góp trên 50% thu nhập của nhiều hộ, giúp tạo việc làm, ổn định đời sống và xóa đói giảm nghèo cho đồng bào dân tộc thiểu số.

3. Những khó khăn chính trong phát triển cây thảo quả tại huyện Xín Mần là gì?
   Thiếu giống chất lượng, kỹ thuật canh tác hạn chế, vốn đầu tư thấp, cơ sở hạ tầng kém, thị trường tiêu thụ chưa ổn định và ảnh hưởng của biến đổi khí hậu.

4. Phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong luận văn là gì?
   Kết hợp thu thập số liệu sơ cấp qua khảo sát 150 hộ, số liệu thứ cấp từ các báo cáo địa phương, phân tích thống kê mô tả, so sánh và phân tích SWOT để đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp.

5. Giải pháp nào được đề xuất để phát triển bền vững cây thảo quả?
   Tăng cường đào tạo kỹ thuật, phát triển vườn ươm giống, xây dựng chuỗi giá trị liên kết sản xuất tiêu thụ, hỗ trợ vốn và chính sách ưu đãi cho nông dân.

Kết luận

• Cây thảo quả đóng vai trò quan trọng trong sinh kế và kinh tế nông hộ đồng bào dân tộc thiểu số huyện Xín Mần, góp phần nâng cao thu nhập và xóa đói giảm nghèo.
• Diện tích và năng suất thảo quả tăng trưởng ổn định trong giai đoạn 2014-2016, phản ánh sự quan tâm và đầu tư ngày càng tăng của người dân.
• Các khó khăn về kỹ thuật, vốn, thị trường và biến đổi khí hậu cần được giải quyết để phát triển bền vững cây thảo quả.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể về đào tạo kỹ thuật, phát triển giống, liên kết chuỗi giá trị và hỗ trợ vốn nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho chính quyền địa phương, nhà nghiên cứu và cộng đồng nông dân trong phát triển kinh tế nông hộ bền vững.

Tiếp theo, cần triển khai các chương trình đào tạo kỹ thuật, xây dựng vườn ươm giống và thiết lập các mô hình liên kết sản xuất tiêu thụ để hiện thực hóa các giải pháp đề xuất. Đề nghị các cơ quan chức năng và tổ chức liên quan phối hợp thực hiện nhằm phát huy tối đa tiềm năng cây thảo quả tại huyện Xín Mần.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở lý luận của đề tài 1. Cây thảo quả và ý nghĩa của phát triển cây thảo quả 1. Đặc điểm sinh vật học của cây thảo quả Thảo quả còn có tên là Đò Ho, thảo đậu khấu, thường được người dân tộc dùng làm thuốc chữa đau bụng, giải độc,… Thảo quả tên khoa học là Amomum aromaticum Roxb, thuộc họ Thảo quả (Zingiberaceae).

Thảo quả là cây thân thảo sống lâu năm, mọc thành bụi cao 2 – 3 mét, thân ngầm, mọc ngang, có nhiều đốt, đường kính cây to từ 2,5 – 4 cm. Lá màu xanh nhạt mọc so le, có cuống hoặc không, không có lá kèm, bẹ lá dài có khía dọc ôm lấy thân, phiến lá dài 30- 70 cm. Cụm hoa dạng bông mọc từ gốc, dài 12 – 20 cm, đường kính có thể tới 10cm, cuống cụm hoa dài 2- 4cm, đường kính 1,5- 2cm, đỏ, được phủ bởi nhiều bẹ hình bầu dục, nâu, xếp thành 2 dãy. Hoa màu vàng, dài 4- 6cm, rộng 3- 4cm.

Quả tròn hơi dài hình trứng, màu đỏ sẫm, đường kính quả 2 – 3 cm, chia thành 3 ngăn, mỗi ngăn có khoảng 15 hạt. Hạt có áo hạt và có mùi thơm, hình tháp đẹp. Đặc điểm sinh thái học của cây thảo quả Thảo quả là cây ưa ẩm, mát chỉ có thể sinh trưởng và phát triển tốt dưới tán rừng có độ tán che 0,4 - 0,7; ở độ cao từ 1300 - 2200m so với mực nước biển, nơi thường xuyên có mây mù, ẩm ướt, mát với nhiệt độ trung bình khoảng 150C, nhiệt độ trung bình tháng lạnh nhất khoảng 90C và nhiệt độ trung bình tháng cao nhất là 200C. Lượng mưa trung bình năm trên 1800mm, độ ẩm không khí trong rừng trên 90%.

Đất ferralit mùn trên núi cao, tầng đất mặt có mầu xám đen, hàm lượng mùn trên 7%, thành phần cơ giới trung bình, tơi xốp, độ ẩm cao, chủ yếu (pH từ 4,2 - 5,3). Thảo quả đặc biệt thích hợp khi sống dưới tán rừng trồng, rừng tự nhiên, có c 4 nhiều cây lá rộng, thường xanh che bóng, chiều cao vút ngọn trên 12m, chiều cao dưới cành trung bình trên 8m. Phân bố địa lý Thảo quả có nguồn gốc ở vùng cận Himalaya, phân bố ở Đông bắc Ấn Độ, Nepal, Tây nam Trung Quốc và Bắc Việt Nam là các tỉnh Lào Cai, Hà Giang, Lai Châu… Ngoài ra thảo quả mọc tự nhiên phân bố chủ yếu ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới như vùng Đông Nam Á, Malaysia, Australia… Ở Việt Nam, Thảo quả phân bố ở các huyện vùng cao thuộc các tỉnh phía Bắc như huyện Bát Xát, Sa Pa, Văn Bàn, Bảo Thắng – Lào Cai; huyện Mù Cang Chải – Yên Bái; huyện Hoàng Su Phì, Quản Bạ, Xín Mần - Hà Giang; huyện Tuần Giáo – Điện Biên; huyện Phong Thổ, Tam Đường, Than Uyên – Lai Châu,…[12] 1. Giá trị sử dụng Hạt thảo quả có hàm lượng tinh dầu 1 – 1,5% có mùi thơm, vị nóng cay, dùng làm gia vị ăn liền với thịt cá.

Ngoài ra nó còn được dùng trong sản xuất bánh kẹo. Thảo quả là một loại dược liệu để chữa bệnh đau bụng, đầy chướng, đau ngực, tiêu chảy, nách to và bệnh sốt rét. Nó cũng dùng để chữa ho, hôi miệng, đau răng, viêm lợi,… Thảo quả được sử dụng nhiều trong nước và xuất khẩu. Ở nước ta hàng năm sản xuất được trên 300 tấn thảo quả khô, riêng tỉnh Lào Cai đã sản xuất được trên 200 tấn thảo quả khô/năm.

Trồng thảo quả dưới tán rừng sau 4- 5 năm cho năng suất ước đạt 200- 350kg quả khô/ha. Năm 2015 giá 1 kg Thảo quả khô giao động từ 100. Thảo quả là cây trồng lâu năm, nếu chăm sóc, bón phân đúng quy trình kỹ thuật thời gian thu hoạch có thể đạt 35- 40 năm. Thị trường thảo quả rất lớn, sản phẩm dễ bán, giá tương đối ổn định.

Do đó cây thảo quả được coi là cây xóa đói giảm nghèo, bảo vệ môi trường sinh thái, là cây trồng thay thế cây thuốc phiện có hiệu quả nhất của đồng bào dân tộc miền núi vì ngoài giá trị kinh tế ra, muốn trồng được thảo quả thì người dân phải giữ lấy rừng. Ý nghĩa của việc sản xuất cây thảo quả Vị trí cây thảo quả trong phát triển kinh tế - xã hội - Thảo quả là một loại sản phẩm lâm sản ngoài gỗ làm gia vị được ưa chuộng và sử dụng phổ biến ở Việt Nam và nhiều nước trên thế giới. Sản xuất kinh doanh thảo quả có vị trí quang trọng góp phần cải thiện sinh kế vùng cao. Sản xuất thảo quả có thể coi là một nghề truyền thống của một số đồng bào dân tộc vùng miền núi phía Bắc, đặc biệt là vùng Tây Bắc.

- Thảo quả là cây trồng quan trọng ở vùng cao. Theo thống kê chưa đầy đủ, đến năm 2015, tổng diện tích rừng có trồng thảo quả tại Việt Nam là trên 22. Trong đó trồng nhiều nhất là tỉnh Lào Cai với diện tích trên 8.000 ha, diện tích còn lại là các tỉnh khác. Thảo quả là cây có giá trị kinh tế cao, phù hợp với kinh tế vùng cao, vùng sâu vùng xa.

Phát triển cây Thảo quả hợp lý, bền vững sẽ tạo điều kiện cho đồng bào dân tộc nâng cao đời sống, góp phần xóa đói giảm nghèo. Nhu cầu thị trường của cây thảo quả là rất lớn, hàng năm sản lượng thảo quả xuất khẩu khoảng 3.000 tấn sang Trung Quốc, Hàn Quốc, Đài Loan,.với giá trị xuất khẩu khoảng trên 30 triệu đô la.[16] Đặc điểm kỹ thuật sản xuất thảo quả Thảo quả là loài cây ưa bóng, ưa ẩm,kém chịu nóng, chịu được khí hậu lạnh. Điểm đặc biệt của cây thảo quả là chỉ phát triển bình thường và cho ra quả nếu được trồng dưới những tán cây lớn trong rừng nguyên sinh ở một số huyện vùng cao như tỉnh Lào Cai, Lai Châu, Hà Giang, Yên Bái, Sơn La.0000 m, nhiệt độ bình quân 170C - 210C, lượng mưa trên 2. Mùa hoa bắt đầu từ tháng 2 – 4, quả chín vào tháng 10 – 11.

Mỗi chùm quả có từ 10 – 20 quả. Thảo quả sau khi trồng đến năm thứ 3, thứ 4 bắt đầu ra hoa kết quả Hiện nay cây thảo quả được gây trồng nhiều các tỉnh vùng Tây Bắc. Đây là một nguồn thu nhập đáng kể của bà con dân tộc bản địa miền núi, thảo quả là loài cây dễ trồng và chăm sóc nên phù hợp với trình độ canh tác của bà con dân tộc. Một số khái niệm về sinh kế, hộ nông dân và kinh tế nông hộ Khái niệm sinh kế Thuật ngữ “sinh kế bền vững” được sử dụng đầu tiên như là một khái niệm phát triển vào những năm đầu 1990.

Tác giả Chambers và Conway (1992)[23] định c 6 nghĩa về sinh kế bền vững như sau: Sinh kế bền vững bao gồm con người, năng lực và kế sinh nhai, gồm có lương thực, thu nhập và tài sản của họ. Ba khía cạnh tài sản là tài nguyên, dự trữ, và tài sản vô hình như dư nợ và cơ hội. Sinh kế bền vững khi nó bao gồm hoặc mở rộng tài sản địa phương và toàn cầu mà chúng phụ thuộc vào và lợi ích ròng tác động đến sinh kế khác. Sinh kế bền vững về mặt xã hội khi nó có thể chống chịu hoặc hồi sinh từ những thay đổi lớn và có thể cung cấp cho thế hệ tương lai [9].

Hiện nay có rất nhiều định nghĩa khác nhau về sinh kế. Theo một số tác giả, sinh kế bao gồm năng lực tiềm tàng, tài sản (gồm các nguồn lực vật chất và xã hội như: cửa hàng, nguồn tài nguyên, đất đai, nước mặt, đường xá,…) cùng các hoạt động cần thiết làm phương tiện để kiếm sống của con người. Sinh kế của nông hộ là hoạt động kiếm sống của con người, được thể hiện qua hai lĩnh vực chính là nông nghiệp và phi nông nghiệp. Hoạt động nông nghiệp bao gồm: (1) Trồng trọt: Lúa, ngô, khoai, sắn, lạc, cây ăn quả, rau màu,…, (2) Chăn nuôi: Lợn, gà, trâu, bò, cá,…, và (3) Lâm nghiệp: Trồng cây keo, bạch đàn, mỡ, rừng,… Hoạt động phi nông nghiệp ở nông thôn chủ yếu bao gồm các dịch vụ, buôn bán, làm thuê và các ngành nghề khác.

Như vậy, trong phạm vi luận văn này, sinh kế của người dân nông thôn được hiểu là các hoạt động sản xuất nông nghiệp, phi nông nghiệp để nuôi sống cho chính gia đình họ. Một sinh kế được xem là bền vững khi nó phải phát huy được tiềm năng con người để từ đó sản xuất và duy trì phương tiện kiếm sống của họ. Nó phải có khả năng đương đầu và vượt qua áp lực cũng như các thay đổi bất ngờ. Sinh kế bền vững không được khai thác hoặc gây bất lợi cho môi trường hoặc cho các sinh kế khác ở hiện tại và tương lai.

Trên thực tế thì nó nên thúc đẩy sự hòa hợp giữa chúng và mang lại những điều tố đẹp cho tương lai. Sinh kế bền vững, nếu theo nghĩa này, phải hội đủ những nguyên tắc sau: Lấy con người làm trung tâm, dễ tiếp cận, có sự tham gia của người dân, xây dựng dựa trên sức mạnh con người và đối phó với các khả năng dễ bị tổn thương, tổng thể, thực hiện ở nhiều cấp, trong mối quan hệ với đối tác, bền vững và năng động.[9] c 7 Về cơ bản, các loại vốn sinh kế có 5 loại cơ bản là: vốn vật chất, vốn tài chính, vốn xã hội, vốn con người và vốn tự nhiên. Sinh kế bền vững của đồng bào dân tộc thiểu số là sinh kế có thể đương đầu với khủng hoảng và phục hồi sau khủng hoảng, duy trì hoặc nâng cao năng lực, tài sản và cung cấp những cơ hội sinh kế bền vững cho những thế hệ tương lai của họ và đóng góp lợi ích lâu dài cho những nghề nghiệp khác ở các cấp địa phương, quốc gia trong một thời gian ngắn và dài hạn. Như vậy, phương pháp tiếp cận sinh kế là một trong các phương pháp tiếp cận mới trong phát triển nông thôn nhằm không chỉ nâng cao mọi mặt đời sống của hộ gia đình mà còn phát triển nông nghiệp, nông thôn bền vững và hiệu quả.

Ta thấy sinh kế bao gồm toàn bộ những hoạt động của con người để đạt được mục tiêu dựa trên những nguồn lực sẵn có của con người như các nguồn tài nguyên thiên nhiên, vốn, lao động, trình độ phát triển của khoa học công nghệ.[10] Khái niệm hộ - Trong từ điển ngôn ngữ Mỹ (Oxford Press-1987) “Hộ là tất cả những người sống chung một mái nhà. Nhóm người đó bao gồm những người cùng chung huyết tộc và những người làm ăn chung” [23].