Luận văn thạc sĩ về vai trò của Nhà nước trong phát triển bền vững ở Việt Nam

Khám phá vai trò của nhà nước trong phát triển bền vững tại Việt Nam qua luận văn thạc sĩ, phân tích chính sách và thực tiễn hiện nay.

Trường đại học

Đại học Quốc gia Hà Nội

Chuyên ngành

Chính trị học

Người đăng

Ẩn danh

Thể loại

Luận văn thạc sĩ

2011

Phí lưu trữ

35 Point

Mục lục chi tiết

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC VỚI PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG Ở VIỆT NAM

1.1. Khái niệm phát triển bền vững

1.2. Vai trò của Nhà nước với phát triển bền vững

1.3. Kinh nghiệm giải quyết vấn đề phát triển bền vững ở một số nước

2. CHƯƠNG 2: VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC VỚI PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG Ở VIỆT NAM: THÀNH TỰU VÀ HẠN CHẾ

2.1. Vai trò của Nhà nước với phát triển bền vững về kinh tế

2.2. Vai trò của Nhà nước với phát triển bền vững về xã hội

2.3. Vai trò của Nhà nước với phát triển bền vững về tài nguyên môi trường

2.4. Những vấn đề đặt ra về vai trò của Nhà nước với phát triển bền vững ở Việt Nam

3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ NÂNG CAO VAI TRÒ NHÀ NƯỚC VỚI PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG Ở VIỆT NAM

3.1. Xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững

3.2. Xây dựng và hoàn thiện cơ sở pháp lý về phát triển bền vững

3.3. Phát triển đồng bộ hệ thống chính sách kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường

3.4. Xây dựng bộ máy nhà nước trong sạch, vững mạnh và hiệu quả

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về vai trò của Nhà nước trong phát triển bền vững Việt Nam

Phát triển bền vững là một trong những mục tiêu hàng đầu của Nhà nước Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa và biến đổi khí hậu. Vai trò của Nhà nước không chỉ là quản lý kinh tế mà còn là bảo vệ môi trường và đảm bảo công bằng xã hội. Chính sách phát triển bền vững cần được xây dựng trên cơ sở kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường.

1.1. Khái niệm phát triển bền vững và vai trò của Nhà nước

Phát triển bền vững được hiểu là sự phát triển đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai. Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng các chính sách và khung pháp lý để thúc đẩy phát triển bền vững.

1.2. Chính sách phát triển bền vững ở Việt Nam

Chính phủ Việt Nam đã ban hành nhiều chính sách nhằm thúc đẩy phát triển bền vững, bao gồm các chương trình bảo vệ môi trường, phát triển kinh tế xanh và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người dân.

II. Những thách thức đối với vai trò của Nhà nước trong phát triển bền vững

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực, nhưng Nhà nước Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong việc thực hiện phát triển bền vững. Các vấn đề như ô nhiễm môi trường, phân hóa giàu nghèo và tham nhũng đang cản trở tiến trình này.

2.1. Ô nhiễm môi trường và quản lý tài nguyên thiên nhiên

Ô nhiễm môi trường đang gia tăng do sự phát triển công nghiệp và đô thị hóa. Nhà nước cần có các biện pháp quản lý tài nguyên thiên nhiên hiệu quả hơn để bảo vệ môi trường.

2.2. Phân hóa giàu nghèo và công bằng xã hội

Sự phân hóa giàu nghèo giữa các vùng miền đang gia tăng, đe dọa đến sự ổn định xã hội. Nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ cho các nhóm dân cư yếu thế để đảm bảo công bằng xã hội.

III. Phương pháp nâng cao vai trò của Nhà nước trong phát triển bền vững

Để nâng cao vai trò của Nhà nước trong phát triển bền vững, cần có các phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc xây dựng khung pháp lý đồng bộ và các chính sách hỗ trợ là rất cần thiết.

3.1. Xây dựng khung pháp lý đồng bộ

Khung pháp lý cần được hoàn thiện để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong việc thực hiện các chính sách phát triển bền vững.

3.2. Tăng cường hợp tác quốc tế

Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực phát triển bền vững sẽ giúp Việt Nam học hỏi kinh nghiệm và thu hút nguồn lực từ các tổ chức quốc tế.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về phát triển bền vững

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các chính sách phát triển bền vững đã mang lại những kết quả tích cực cho nền kinh tế và xã hội Việt Nam. Tuy nhiên, cần tiếp tục theo dõi và đánh giá để điều chỉnh kịp thời.

4.1. Kết quả từ các chính sách phát triển bền vững

Các chính sách phát triển bền vững đã giúp cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân và bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, cần có sự đánh giá thường xuyên để đảm bảo tính hiệu quả.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ các nước khác

Việt Nam có thể học hỏi từ kinh nghiệm của các quốc gia khác trong việc thực hiện phát triển bền vững, từ đó áp dụng vào thực tiễn của mình.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của phát triển bền vững ở Việt Nam

Phát triển bền vững là một mục tiêu quan trọng và cần thiết cho sự phát triển lâu dài của Việt Nam. Nhà nước cần tiếp tục đóng vai trò chủ đạo trong việc xây dựng và thực hiện các chính sách phát triển bền vững.

5.1. Tương lai của phát triển bền vững ở Việt Nam

Tương lai của phát triển bền vững ở Việt Nam phụ thuộc vào khả năng của Nhà nước trong việc điều chỉnh các chính sách và giải pháp phù hợp với thực tiễn.

5.2. Vai trò của cộng đồng trong phát triển bền vững

Cộng đồng cũng cần tham gia tích cực vào quá trình phát triển bền vững, từ đó tạo ra sự đồng thuận và hỗ trợ cho các chính sách của Nhà nước.

19/08/2025

Bạn đang xem trước tài liệu:

Luận văn thạc sĩ vai trò của nhà nước với phát triển bền vững ở việt nam

Tải đầy đủ

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Phát triển bền vững (PTBV) là một trong những vấn đề cấp thiết toàn cầu và đặc biệt quan trọng đối với Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và công cuộc đổi mới đất nước. Từ năm 1986 đến nay, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu trong phát triển kinh tế với tốc độ tăng trưởng bình quân khoảng 7,6% giai đoạn 2006-2008, GDP tăng từ 53 tỷ USD năm 2005 lên 101,6 tỷ USD năm 2010, đồng thời cải thiện đáng kể đời sống nhân dân. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đặt ra nhiều thách thức về môi trường, xã hội và sự phân hóa giàu nghèo. Luận văn tập trung nghiên cứu vai trò của Nhà nước trong việc thúc đẩy PTBV ở Việt Nam, phân tích các chính sách kinh tế, xã hội và môi trường từ năm 1986 đến nay, nhằm đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển bền vững đất nước.

Mục tiêu nghiên cứu là làm rõ vai trò của Nhà nước trong việc xây dựng và thực thi các chính sách phát triển kinh tế - xã hội - môi trường hài hòa, đồng thời đánh giá thành tựu và hạn chế trong quá trình thực hiện PTBV tại Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các chính sách và chiến lược của Nhà nước từ năm 1986 đến năm 2011, với trọng tâm là các lĩnh vực kinh tế, xã hội và môi trường. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện chính sách phát triển bền vững, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và thúc đẩy sự phát triển toàn diện, bền vững của Việt Nam trong thế kỷ XXI.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình phát triển bền vững, bao gồm:

Lý thuyết phát triển bền vững: PTBV được hiểu là sự phát triển đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai, bao gồm ba trụ cột kinh tế, xã hội và môi trường. Khái niệm này được phát triển từ Báo cáo Brundtland (1987) và các hội nghị quốc tế như Rio 1992, Johannesburg 2002.
Lý thuyết vai trò nhà nước trong phát triển: Nhà nước được xem là chủ thể quan trọng trong điều tiết kinh tế, đảm bảo công bằng xã hội và bảo vệ môi trường, đồng thời xây dựng môi trường pháp lý và chính sách phù hợp để thúc đẩy PTBV.
Khái niệm chính: Phát triển bền vững, vai trò nhà nước, chính sách kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, công bằng xã hội, bảo vệ môi trường, chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu tổng hợp, vận dụng các nguyên tắc của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp các phương pháp:

Phân tích, tổng hợp: Thu thập và phân tích các văn bản pháp luật, chính sách, báo cáo kinh tế - xã hội, tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến PTBV và vai trò nhà nước.
So sánh: Đối chiếu kinh nghiệm phát triển bền vững của Việt Nam với một số quốc gia như Nhật Bản, Trung Quốc, Philippines để rút ra bài học phù hợp.
Nghiên cứu định tính và định lượng: Sử dụng số liệu thống kê về tăng trưởng GDP, tỷ lệ hộ nghèo, ngân sách chi cho các lĩnh vực xã hội, tỷ trọng các ngành kinh tế để đánh giá hiệu quả chính sách.
Cỡ mẫu và nguồn dữ liệu: Dữ liệu thu thập từ các báo cáo chính thức của Chính phủ, các văn bản pháp luật, số liệu thống kê quốc gia và các nghiên cứu khoa học có uy tín trong khoảng thời gian 1986-2011.
Timeline nghiên cứu: Tập trung phân tích các chính sách và kết quả thực hiện trong giai đoạn đổi mới từ 1986 đến 2011, đặc biệt chú trọng các giai đoạn Đại hội Đảng VIII, IX, X và XI.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Hoàn thiện môi trường pháp lý cho phát triển kinh tế: Từ năm 1986 đến 2011, Nhà nước đã ban hành hàng loạt luật quan trọng như Luật Đầu tư nước ngoài (1987), Luật Doanh nghiệp (1990), Luật Đất đai (2003), Luật Cạnh tranh (2004), cùng hơn 3000 văn bản quy phạm pháp luật và gần 500 điều ước quốc tế, tạo môi trường pháp lý ngày càng thông thoáng cho phát triển kinh tế. Riêng năm 2008, Quốc hội ban hành 19 luật mới, gấp đôi so với năm trước đó.
Tăng trưởng kinh tế ổn định và chuyển dịch cơ cấu kinh tế: Tốc độ tăng trưởng GDP bình quân đạt 7,6% giai đoạn 2006-2008, GDP tăng từ 53 tỷ USD năm 2005 lên 101,6 tỷ USD năm 2010. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa với tỷ trọng công nghiệp tăng từ 36,7% năm 2000 lên 41,1% năm 2010, tỷ trọng nông nghiệp giảm từ 24,5% xuống 20,6%. Lao động trong nông nghiệp giảm, chuyển sang công nghiệp và dịch vụ.
Chính sách xã hội đồng bộ, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực: Ngân sách chi cho giáo dục, y tế chiếm khoảng 24% ngân sách Nhà nước hàng năm. Tỷ lệ học sinh trung học chuyên nghiệp tăng 15,1%/năm, dạy nghề tăng 12%/năm, sinh viên đại học tăng 8,4%/năm. Tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 20% năm 2002 xuống còn 9,5% năm 2010, hoàn thành mục tiêu trước kế hoạch một năm.
Hạn chế trong thực thi chính sách và quản lý: Hệ thống pháp luật còn thiếu đồng bộ, thi hành pháp luật chưa nghiêm, chất lượng chính sách kinh tế vĩ mô chưa đảm bảo điều tiết hiệu quả, cơ cấu kinh tế chuyển dịch chậm, năng suất lao động thấp, khoảng cách giàu nghèo và phân tầng xã hội gia tăng. Việc phân phối thu nhập chưa công bằng, thị trường tài chính và khoa học công nghệ phát triển chậm.

Thảo luận kết quả

Những thành tựu trên cho thấy vai trò quan trọng của Nhà nước trong việc xây dựng môi trường pháp lý, chính sách phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường, góp phần thúc đẩy PTBV ở Việt Nam. Sự tăng trưởng kinh tế ổn định và chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa là minh chứng cho hiệu quả chính sách của Nhà nước. Đồng thời, các chính sách xã hội đã góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và giảm nghèo đáng kể.

Tuy nhiên, hạn chế trong việc thi hành pháp luật, chất lượng chính sách và quản lý còn nhiều điểm yếu đã ảnh hưởng đến hiệu quả phát triển bền vững. So với kinh nghiệm của các nước như Nhật Bản, Trung Quốc và Philippines, Việt Nam cần tăng cường hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao năng lực quản lý nhà nước và đảm bảo sự phối hợp đồng bộ giữa các chính sách kinh tế, xã hội và môi trường.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng GDP, tỷ lệ hộ nghèo theo năm, cơ cấu lao động theo ngành, cũng như bảng tổng hợp các chính sách pháp luật được ban hành qua các năm để minh họa rõ nét hơn về tiến trình phát triển và vai trò của Nhà nước.

Đề xuất và khuyến nghị

Hoàn thiện hệ thống pháp luật và chính sách phát triển bền vững: Đẩy nhanh việc xây dựng, sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp luật liên quan đến kinh tế, xã hội và môi trường nhằm tạo môi trường pháp lý đồng bộ, minh bạch và hiệu quả. Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Chính phủ; Thời gian: 2-3 năm tới.
Tăng cường năng lực quản lý nhà nước và thực thi pháp luật: Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý, tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các vi phạm pháp luật trong hoạt động kinh tế và bảo vệ môi trường. Chủ thể thực hiện: Bộ Nội vụ, Thanh tra Chính phủ; Thời gian: liên tục.
Phát triển đồng bộ các chính sách kinh tế, xã hội và môi trường: Đảm bảo sự phối hợp chặt chẽ giữa các chính sách nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, giảm nghèo và bảo vệ môi trường. Chủ thể thực hiện: Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bộ Tài nguyên và Môi trường; Thời gian: 5 năm.
Khuyến khích đổi mới công nghệ và phát triển kinh tế tri thức: Đầu tư mạnh mẽ vào nghiên cứu khoa học, công nghệ và giáo dục đào tạo để nâng cao năng suất lao động và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Chủ thể thực hiện: Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Giáo dục và Đào tạo; Thời gian: dài hạn.
Tăng cường hợp tác quốc tế và học hỏi kinh nghiệm: Chủ động hội nhập kinh tế quốc tế, tiếp thu các mô hình PTBV thành công từ các quốc gia phát triển và khu vực để áp dụng phù hợp với điều kiện Việt Nam. Chủ thể thực hiện: Bộ Ngoại giao, các Bộ ngành liên quan; Thời gian: liên tục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Giúp hiểu rõ vai trò và trách nhiệm của Nhà nước trong phát triển bền vững, từ đó xây dựng và hoàn thiện các chính sách phù hợp.
Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực chính trị học, kinh tế và phát triển bền vững: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để phát triển các nghiên cứu chuyên sâu về PTBV và vai trò nhà nước.
Sinh viên, học viên cao học ngành Chính trị học, Quản lý nhà nước, Kinh tế và Môi trường: Là tài liệu tham khảo quan trọng giúp nâng cao kiến thức và kỹ năng nghiên cứu về PTBV.
Các tổ chức phi chính phủ, tổ chức quốc tế và doanh nghiệp quan tâm đến phát triển bền vững: Hỗ trợ xây dựng chiến lược phát triển bền vững phù hợp với bối cảnh Việt Nam, đồng thời thúc đẩy hợp tác phát triển.

Câu hỏi thường gặp

Phát triển bền vững là gì và tại sao nó quan trọng đối với Việt Nam?
Phát triển bền vững là sự phát triển kinh tế - xã hội hài hòa với bảo vệ môi trường, đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm ảnh hưởng đến thế hệ tương lai. Việt Nam cần PTBV để đảm bảo tăng trưởng kinh tế ổn định, nâng cao chất lượng cuộc sống và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên trong bối cảnh hội nhập quốc tế.
Vai trò chính của Nhà nước trong phát triển bền vững là gì?
Nhà nước xây dựng môi trường pháp lý, chính sách kinh tế - xã hội - môi trường, điều tiết thị trường, đảm bảo công bằng xã hội và bảo vệ môi trường, đồng thời thúc đẩy phát triển khoa học công nghệ và giáo dục để nâng cao năng lực phát triển bền vững.
Những thành tựu nổi bật của Việt Nam trong phát triển bền vững là gì?
Việt Nam đã đạt tốc độ tăng trưởng GDP bình quân khoảng 7,6% giai đoạn 2006-2008, giảm tỷ lệ hộ nghèo từ 20% năm 2002 xuống còn 9,5% năm 2010, đồng thời xây dựng hệ thống pháp luật và chính sách phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
Những thách thức lớn nhất trong phát triển bền vững ở Việt Nam hiện nay?
Bao gồm chất lượng chính sách và quản lý chưa đồng bộ, năng suất lao động thấp, phân hóa giàu nghèo gia tăng, ô nhiễm môi trường, và sự phối hợp chưa hiệu quả giữa các chính sách kinh tế, xã hội và môi trường.
Làm thế nào để nâng cao vai trò của Nhà nước trong phát triển bền vững?
Cần hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao năng lực quản lý, tăng cường phối hợp chính sách, thúc đẩy đổi mới công nghệ và giáo dục, đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế để học hỏi kinh nghiệm và huy động nguồn lực phát triển.

Kết luận

Luận văn đã làm rõ vai trò quyết định của Nhà nước trong việc xây dựng và thực thi các chính sách phát triển bền vững kinh tế, xã hội và môi trường tại Việt Nam từ năm 1986 đến 2011.
Đã phân tích thành tựu nổi bật như tăng trưởng kinh tế ổn định, giảm nghèo, hoàn thiện môi trường pháp lý và chính sách xã hội đồng bộ.
Đồng thời chỉ ra những hạn chế trong quản lý, thi hành pháp luật và phối hợp chính sách cần được khắc phục.
Đề xuất các giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao hiệu quả vai trò Nhà nước trong PTBV, bao gồm hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực quản lý, phát triển kinh tế tri thức và tăng cường hợp tác quốc tế.
Khuyến nghị các bước tiếp theo tập trung vào việc thực hiện đồng bộ các giải pháp trong vòng 2-5 năm tới để đảm bảo sự phát triển bền vững của Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Call-to-action: Các nhà hoạch định chính sách, nhà nghiên cứu và các tổ chức liên quan cần phối hợp chặt chẽ để triển khai các khuyến nghị nhằm thúc đẩy phát triển bền vững, góp phần xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia phát triển nhanh và bền vững trong thế kỷ XXI.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC VỚI PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG Ở VIỆT NAM 1. Khái niệm phát triển bền vững. Khái lược lịch sử nghiên cứu. Phát triển (Development): được hiểu là sự vận động, tiến triển theo chiều hướng đi lên.

Tuy vậy, không phải bao giờ các hiện tượng, các quá trình lịch sử cũng vận động theo xu hướng đi lên mà còn có cả sự thụt lùi, thoái bộ. Sự phát triển của lịch sử nhân loại 300 năm qua cho thấy chính sự phát triển kinh tế phiến diện, với mục tiêu là lợi nhuận tối đa cho các chủ đầu tư, tuy đạt được tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh chóng nhưng lại dẫn đến các cuộc khủng hoảng kinh tế, làm nảy sinh các vấn đề xã hội gay gắt và tàn phá môi trường nghiêm trọng. Thêm vào đó, sự gia tăng dân số nhanh chóng nhất là ở các nước đang phát triển đã tiêu thụ một lượng năng lượng lớn chưa kịp tái tạo. Có lẽ chưa bao giờ sự phát triển do chính bàn tay và khối óc của con người kiến tạo nên lại đem lại những hệ quả uy hiếp chính cuộc sống của con người như hiện nay.

Các cuộc suy thoái kinh tế, lạm phát cao, bất ổn xã hội, thiên tai… đều là sự cảnh báo rằng phương thức phát triển hiện tại của con người vẫn chưa bền vững, chứa đựng nhiều rủi ro. Do đó, nếu không muốn một sự diệt vong đã từng xảy ra với xã hội Maya lặp lại thì con người buộc phải đi tìm một phương thức PTBV hơn. Vậy PTBV là gì? Để đưa ra một khái niệm như hiện nay, nhân loại đã phải trải qua một quá trình nhận thức lâu dài. Có thể chia làm hai giai đoạn: Giai đoạn thứ nhất (từ thế kỷ XVIII đến năm 1987): là quá trình tìm tòi và xác định nội hàm khái niệm.

Từ cuộc cách mạng công nghiệp thế kỷ XVIII đến sau Chiến tranh thế giới thứ hai, ý tưởng PTBV đã hình thành, ban đầu chủ yếu là vấn đề bảo vệ môi trường. Do quá trình khai thác mạnh mẽ tài nguyên thiên nhiên phục vụ cho công nghiệp dẫn đến sự tàn phá môi trường, đã dự báo hậu quả nhỡn tiền mà con người sẽ phải gánh chịu là rõ rệt. Bởi vậy, nhiều phong trào bảo vệ môi trường, đã sớm xuất hiện từ đầu thế kỷ XX ở Mỹ và Tây Âu. 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Cuộc khủng hoảng năng lượng năm 1970 đã gây ra sự thiếu hụt năng lượng trầm trọng và tác động mạnh mẽ đến nền kinh tế thế giới, nhất là ở các nước công nghiệp phát triển.

Vấn đề giới hạn của tăng trưởng được đặt ra nếu con người không quan tâm đến vấn đề sử dụng tài nguyên và ô nhiễm môi trường. Vì vậy, năm 1972, Liên hợp quốc đã tổ chức Hội nghị quốc tế về Môi trường và con người ở Xtốckhôm (Thụy Điển) với sự tham gia của 113 đại diện của chính phủ các nước trên thế giới. Hội nghị này được coi là hội nghị đầu tiên của nhân loại bàn về vấn đề phát triển dưới quan điểm gắn với việc bảo vệ và cải thiện môi trường sống của con người. Chính những nỗ lực về nhận thức và hành động trên của nhân loại tiến bộ là tiền đề cho sự ra đời của thuật ngữ PTBV năm 1980 trong công trình “Chiến lược bảo tồn thế giới” được đưa ra bởi Hiệp hội bảo tồn thiên nhiên và tài nguyên thiên nhiên quốc tế - IUCN.

Sau các thảm họa ở Bhopal (Ấn Độ) năm 1984 và Chernobyl năm 1986 thì những nhận thức sâu sắc về nguy cơ môi trường do con người gây ra cũng như mối quan hệ giữa môi trường và phát triển càng được quan tâm mạnh mẽ. Do đó, năm 1987, báo cáo “Tương lai chung của chúng ta” (Báo cáo Bruntland), do Uỷ ban thế giới về Môi trường và phát triển (WCED) đưa ra, đã xác định nội hàm của khái niệm PTBV, làm tiền đề cho nhận thức của con người. Báo cáo quan niệm PTBV là: “Sự phát triển đáp ứng được những yêu cầu của hiện tại nhưng không gây trở ngại cho việc đáp ứng nhu cầu của các thế hệ mai sau” [15, tr.251] báo cáo cũng cho rằng con người có thể đạt được cả hai mục tiêu phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường nếu sử dụng công nghệ và tổ chức xã hội thích hợp. - Có thể thấy quan niệm về PTBV trong Báo cáo Bruntland đã tháo gỡ được bế tắc trong nhận thức về vấn đề này của nhân loại, mở ra một hướng đi mới giúp các nước giải quyết mối quan hệ giữa môi trường và phát triển.

- Đóng góp nữa của Báo cáo là đã bổ sung vấn đề sự công bằng giữa các thế hệ trong việc thỏa mãn nhu cầu của mình. Điều này được coi là “đột phá về mối quan hệ giữa các thế hệ trong sự phát triển” [15, tr. Điều đó đòi hỏi thế hệ hiện tại phải có trách nhiệm sử dụng tiết kiệm, hợp lý các nguồn lực để đem lại cơ hội phát triển cho các thế hệ tương lai. 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - Cuối cùng, khái niệm đã bao quát được tính thời gian, tính liên tục của phát triển.

PTBV cần phải được xem xét trong tầm nhìn dài hạn, “hay các lợi ích của nó phải được duy trì không hạn định” [37, tr. Nói cụ thể hơn, lợi ích do các đề án, các chương trình, chiến lược do nhà nước mang lại cho người dân là không thể có sự hạn chế về yếu tố thời gian. Ví dụ: chính sách xóa đói nghèo chỉ hỗ trợ tiền giúp người nghèo có cái ăn, mặc, ở trong khoảng thời gian 5 năm, sau đó họ lại tái nghèo thì chính sách đó là chưa bền vững. Có thể nói những ý tưởng mới về PTBV mà Báo cáo Bruntland mang lại như: con người vừa có thể phát triển mà không làm tổn hại tới môi trường, công nghệ và tổ chức xã hội là giải pháp căn bản, sự công bằng và tính trách nhiệm giữa các thế hệ, tính thời gian và tính liên tục trong phát triển đã thực sự thu hút được sự quan tâm của nhiều quốc gia trên thế giới.

Từ sau Báo cáo này, thuật ngữ PTBV đã được phổ biến rộng rãi. Như vậy, điểm nổi bật trong nghiên cứu về PTBV giai đoạn này là: - Xác định được nội hàm khái niệm PTBV. - Hướng đến hình thành hệ tiêu chí đánh giá, đo lường PTBV. - Xác định khung các vấn đề chủ đạo của quá trình PTBV đó là xác lập quan hệ cân bằng, hợp lý giữa 3 tiểu nhân tố: Sinh thái - Kinh tế - Xã hội.

Giai đoạn thứ hai, đây là giai đoạn hoàn thiện và đưa ý tưởng PTBV vào thực tiễn, với hai mốc quan trọng: + Năm 1992, Hội nghị Thượng đỉnh trái đất về Môi trường và Phát triển do Liên hợp quốc tổ chức tại Rio de Jannero (Braxin) với sự tham dự của 172 quốc gia trên thế giới. Hội nghị đã thông qua một số văn kiện quan trọng, tiêu biểu là Tuyên ngôn Rio - 92 và Chương trình nghị sự 21(Agenda 21). Tuyên ngôn Rio gồm 27 nguyên tắc cơ bản về vấn đề môi trường và phát triển. Còn Chương trình nghị sự 21 là một văn kiện đồ sộ gồm 40 chương, được xem là khuôn khổ hành động cấp quốc gia và quốc tế đầu tiên vì sự PTBV.

Điểm đặc biệt trong văn kiện này là sự nhấn mạnh yếu tố con người, bên cạnh yếu tố môi trường trong nội hàm khái niệm PTBV bởi con người là mục tiêu và động lực của sự phát triển. Đây là sự phát triển mới đi đến hoàn thiện cơ bản về nội hàm khái niệm. 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com + Năm 2002, Hội nghị thượng đỉnh thế giới về PTBV được tổ chức tại Johannesburg (Nam Phi) với 166 nước tham dự. Hội nghị đã thông qua Bản Tuyên bố Johannesburg và Bản Kế hoạch thực hiện PTBV, khẳng định lại các nguyên tắc đã đề ra trước đây và tiếp tục cam kết thực hiện Agenda 21.

Điểm đáng lưu ý là Hội nghị này đã cụ thể hóa thêm và phát triển hoàn thiện nội hàm khái niệm với ba trụ cột chính: bền vững về kinh tế; bền vững về xã hội; bền vững về môi trường. Vậy, trong 10 năm (từ năm 1992 đến năm 2002) đã có hai Hội nghị quốc tế về PTBV được tổ chức, điều đó thể hiện: - Vấn đề PTBV không phải là vấn đề của một quốc gia nào mà là mối quan tâm chung, mang tính chất toàn cầu, nhất là trong xu thế toàn cầu hóa, các nước đều có sự ràng buộc chặt chẽ với nhau. Và thành quả PTBV chỉ đạt được khi có sự nỗ lực chung của các quốc gia trên thế giới. - Qua các hội nghị, các bản tuyên bố, nội hàm khái niệm không ngừng được bổ sung với phương pháp tư duy và cách tiếp cận mới, hệ thống, toàn diện, sâu rộng hơn, nó bao quát các vấn đề kinh tế, xã hội, sinh thái, sự bình đẳng giữa các thế hệ.

- Thể hiện quyết tâm cao của các nước, mong muốn biến ý tưởng PTBV trở thành hiện thực, thông qua các chương trình, các kế hoạch cụ thể, từ đó định hướng cho các nước xây dựng chương trình hành động phù hợp với thực tiễn. Như vậy, có rất nhiều khái niệm khác nhau về PTBV, trong đó, tiêu biểu là khái niệm trong Chiến lược phát triển bền vững tại Hội nghị thượng đỉnh của Liên hợp quốc năm 1992. Theo đó, “Phát triển bền vững là phát triển kinh tế - xã hội lành mạnh, dựa trên việc sử dụng hợp lý tài nguyên và bền vững môi trường nhằm đáp ứng nhu cầu của con người hiện nay và không ảnh hưởng bất lợi đối với các thế hệ tương lai trong việc thỏa mãn nhu cầu của họ” [38, tr. Khái niệm trên đã bao quát được hai vấn đề cơ bản của PTBV: Thứ nhất, PTBV phải là sự phát triển kinh tế, xã hội lành mạnh trên cơ sở sử dụng hợp lý tài nguyên môi trường.

- Phát triển kinh tế bền vững đó là sự phát triển kinh tế hướng đến thỏa mãn những tiêu chí như: tốc độ tăng trưởng cao và ổn định, nâng cao hàm lượng khoa học - công nghệ trong sản xuất, chú trọng phát triển “công nghệ sạch” và sử dụng tiết kiệm, có hiệu quả tài nguyên thiên nhiên. 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - Phát triển xã hội bền vững nhấn mạnh việc phát triển con người và vấn đề công bằng xã hội.

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ