Luận văn về vai trò của người dân trong xây dựng nông thôn mới tại huyện Đại Từ, Thái Nguyên

Chương trình xây dựng nông thôn mới Đại Từ không chỉ là một dự án phát triển kinh tế, mà còn là một cuộc cách mạng về… 120 trang · Đại Học Thái Nguyên · 2021.

• Tác giả: Nguyễn Anh Tuấn
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Đình Thảo
• Trường học: Đại Học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Vai Trò Của Người Dân Trong Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Huyện Đại Từ
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• LỜI MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Những đóng góp của luận văn
• Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VAI TRÒ CỦA NGƯỜI DÂN TRONG XÂY DỰNG MÔ HÌNH NÔNG THÔN MỚI
• 1.1. Cơ sở lý luận về vai trò của người dân trong xây dựng nông thôn mới
• 1.1.1. Cơ sở lý luận về vai trò của người dân
• 1.1.2. Vai trò của người dân và các tổ chức xã hội trong xây dựng NTM
• 1.1.3. Nội dung vai trò của người dân trong xây dựng mô hình nông thôn mới
• 1.2. Cơ sở thực tiễn về phát huy vai trò của người dân trong xây dựng nông thôn mới
• 1.2.1. Kinh nghiệm phát huy vai trò của người dân trong xây dựng nông thôn mới tại một số địa phương
• 1.2.2. Những bài học kinh nghiệm rút ra từ phát huy vai trò của người dân trong xây dựng nông thôn mới cho huyện Đại Từ tỉnh Thái Nguyên
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Câu hỏi nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.2.2. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.3. Hệ thống các chỉ tiêu phân tích
• 2.3.1. Các chỉ tiêu phản ánh vai trò của người dân trong xây dựng NTM
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA NGƯỜI DÂN TRONG XÂY DỰNG MÔ HÌNH NÔNG THÔN MỚI TẠI HUYỆN ĐẠI TỪ
• 3.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Về tài nguyên - khoáng sản
• 3.1.3. Kết cấu hạ tầng
• 3.2. Kết quả đạt được của xây dựng mô hình NTM tại huyện Đại Từ
• 3.2.1. Về quy hoạch xây dựng nông thôn mới
• 3.2.2. Về phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội
• 3.2.3. Về phát triển sản xuất gắn với tái cơ cấu ngành nông nghiệp, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, nâng cao thu nhập cho người dân
• 3.2.4. Kết quả giảm nghèo và an sinh xã hội
• 3.2.5. Kết quả phát triển giáo dục ở nông thôn
• 3.2.6. Phát triển y tế cơ sở, nâng cao chất lượng đời sống văn hóa và chất lượng chăm sóc sức khỏe người dân nông thôn
• 3.2.7. Vệ sinh môi trường nông thôn, khắc phục, xử lý ô nhiễm và cải thiện môi trường tại các làng nghề và giữ vững quốc phòng, an ninh và trật tự xã hội nông thôn
• 3.2.8. Nâng cao chất lượng, phát huy vai trò của tổ chức Đảng, chính quyền, đoàn thể chính trị - xã hội trong xây dựng nông thôn mới; cải thiện và nâng cao chất lượng các dịch vụ hành chính công; bảo đảm và tăng cường khả năng tiếp cận pháp luật cho người dân
• 3.3. Thực trạng vai trò của người dân trong xây dựng nông thôn mới tại huyện Đại Từ
• 3.3.1. Vai trò của người dân trong thảo luận chiến lược phát triển, lập kế hoạch và công tác quy hoạch xây dựng mô hình nông thôn mới
• 3.3.2. Vai trò của người dân trong công tác giám sát xây dựng hạ tầng kinh tế, xã hội nông thôn mới
• 3.3.3. Vai trò của người dân vào các mô hình tổ chức sản xuất và đổi mới các hình thức sản xuất
• 3.3.4. Vai trò của người dân trong phát triển văn hóa – xã hội, bảo vệ môi trường
• 3.3.5. Vai trò của người dân trong xây dựng hệ thống chính trị và giữ vững trật tự, an ninh xã hội
• 3.4. Đánh giá về vai trò của người dân trong mô hình xây dựng nông thôn mới tại Huyện Đại Từ, Thái Nguyên
• 3.4.1. Hạn chế và nguyên nhân hạn chế
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG SỰ THAM GIA CỦA NGƯỜI DÂN TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TẠI HUYỆN ĐẠI TỪ TỈNH THÁI NGUYÊN
• 4.1. Mục tiêu và phương hướng xây dựng NTM tại huyện Đại Từ
• 4.1.1. Mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của UBND huyện Đại Từ, Thái Nguyên đến năm 2025
• 4.1.2. Mục tiêu, phương hướng về xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Đại Từ giai đoạn 2020-2025
• 4.2. Giải pháp tăng cường vai trò của người dân trong xây dựng NTM tại huyện Đại Từ
• 4.2.1. Định hướng nâng cao vai trò cho người dân
• 4.2.2. Giải pháp về nâng cao năng lực, trách nhiệm của đội ngũ cán bộ lãnh đạo địa phương và cán bộ phát triển nông thôn trong xây dựng nông thôn mới
• 4.2.3. Tăng cường công tác thông tin tuyên truyền, tập huấn đào tạo, nâng cao nhận thức cho người dân
• 4.2.4. Giải pháp cụ thể cho từng địa phương
• 4.2.4.1. Đối với các cấp chính quyền
• 4.2.4.2. Đối với người dân nông thôn
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Vai Trò Người Dân Trong Nông Thôn Mới Đại Từ

Chương trình xây dựng nông thôn mới Đại Từ không chỉ là một dự án phát triển kinh tế, mà còn là một cuộc cách mạng về tư duy và hành động của cộng đồng. Vai trò của người dân trong quá trình này là yếu tố then chốt, quyết định sự thành công và bền vững của chương trình. Sự tham gia chủ động, sáng tạo và trách nhiệm của người dân không chỉ giúp huy động nguồn lực hiệu quả, mà còn đảm bảo rằng các chính sách và dự án phát triển thực sự phù hợp với nhu cầu và nguyện vọng của cộng đồng. Sự đóng góp của người dân là vô giá.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Cộng Đồng Trong Xây Dựng Nông Thôn

Sự thành công của chương trình xây dựng nông thôn mới phụ thuộc rất lớn vào sự đồng thuận và tham gia tích cực của cộng đồng. Khi người dân nhận thức được lợi ích của chương trình và cảm thấy mình là một phần không thể thiếu trong quá trình xây dựng, họ sẽ sẵn sàng đóng góp công sức, tiền của và trí tuệ để đạt được mục tiêu chung. Điều này tạo ra một sức mạnh tổng hợp, giúp vượt qua mọi khó khăn và thách thức. Theo luận văn, "Vai trò của người dân trong quá trình này là yếu tố then chốt, quyết định sự thành công và bền vững của chương trình."

1.2. Quan Điểm Về Nông Thôn Mới Góc Nhìn Từ Người Dân Đại Từ

Để xây dựng nông thôn mới thành công, cần phải hiểu rõ quan điểm và mong muốn của người dân về một nông thôn hiện đại và nông thôn bền vững. Điều này đòi hỏi sự lắng nghe, đối thoại và thấu hiểu giữa chính quyền và người dân. Những khảo sát, hội thảo và các hình thức tham vấn cộng đồng khác có thể giúp thu thập thông tin và đảm bảo rằng các chính sách và dự án phát triển phản ánh đúng nhu cầu thực tế của người dân Đại Từ.

II. Thách Thức Khó Khăn Trong Thu Hút Người Dân Đại Từ

Mặc dù vai trò của người dân là vô cùng quan trọng, việc thu hút và duy trì sự tham gia của họ trong chương trình xây dựng nông thôn mới Đại Từ vẫn còn gặp nhiều thách thức. Những khó khăn về kinh tế, trình độ dân trí, nhận thức và cơ chế tham gia có thể cản trở sự đóng góp của người dân. Bên cạnh đó, sự thiếu minh bạch và công khai thông tin cũng có thể làm giảm lòng tin và sự nhiệt tình của người dân đối với chương trình. Cần có giải pháp để nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn.

2.1. Rào Cản Về Kinh Tế Đối Với Sự Tham Gia Của Người Dân

Kinh tế nông thôn Đại Từ vẫn còn nhiều khó khăn, đời sống của một bộ phận người dân còn thiếu thốn. Điều này khiến họ phải ưu tiên giải quyết các vấn đề trước mắt như cơm áo gạo tiền, hơn là tham gia vào các hoạt động xây dựng nông thôn mới. Cần có các chính sách hỗ trợ kinh tế nông thôn để người dân có thêm nguồn lực và động lực tham gia vào chương trình.

2.2. Thiếu Thông Tin Ảnh Hưởng Đến Quyết Định Của Người Dân

Việc thiếu thông tin hoặc thông tin không đầy đủ, không chính xác có thể khiến người dân không hiểu rõ về mục tiêu, nội dung và lợi ích của chương trình xây dựng nông thôn mới. Điều này có thể dẫn đến sự thờ ơ, nghi ngờ và thậm chí là phản đối. Cần tăng cường công tác tuyên truyền, vận động để người dân hiểu rõ và ủng hộ chương trình. Cần đảm bảo tính minh bạch trong quản lý nông thôn mới.

2.3. Hạn Chế Về Trình Độ Thách Thức Cho Sự Tham Gia Hiệu Quả

Trình độ dân trí còn hạn chế ở một số vùng nông thôn Đại Từ cũng là một thách thức đối với sự tham gia hiệu quả của người dân. Khi người dân không có đủ kiến thức và kỹ năng, họ sẽ gặp khó khăn trong việc tiếp thu thông tin, tham gia vào quá trình thảo luận và ra quyết định, cũng như thực hiện các hoạt động cụ thể trong chương trình.

III. Bí Quyết Khuyến Khích Người Dân Đại Từ Tham Gia NTMT

Để tăng cường vai trò của người dân trong xây dựng nông thôn mới Đại Từ, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức, tăng cường năng lực, tạo điều kiện thuận lợi và đảm bảo quyền lợi cho người dân. Đồng thời, cần xây dựng một cơ chế tham gia minh bạch, công khai và dân chủ, để người dân thực sự là chủ thể của chương trình. Việc huy động nguồn lực xây dựng nông thôn mới phải đi đôi với việc bảo đảm quyền lợi của người dân.

3.1. Tăng Cường Tuyên Truyền Về Lợi Ích Của Nông Thôn Mới

Cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động để người dân hiểu rõ về mục tiêu, nội dung, lợi ích và ý nghĩa của chương trình xây dựng nông thôn mới. Thông tin cần được truyền tải một cách dễ hiểu, sinh động và phù hợp với từng đối tượng. Các hình thức tuyên truyền cần đa dạng, phong phú như hội thảo, tờ rơi, băng rôn, khẩu hiệu, truyền thông trên các phương tiện thông tin đại chúng.

3.2. Nâng Cao Năng Lực Cho Người Dân Đại Từ

Cần tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng kiến thức và kỹ năng cho người dân về các lĩnh vực liên quan đến xây dựng nông thôn mới như quy hoạch, quản lý, kinh tế, môi trường, văn hóa... Các chương trình đào tạo cần thiết thực, phù hợp với nhu cầu và trình độ của người dân. Việc giải pháp xây dựng nông thôn mới hiệu quả cần đi đôi với việc nâng cao trình độ dân trí.

3.3. Tạo Cơ Chế Tham Gia Dân Chủ Minh Bạch

Cần xây dựng một cơ chế tham gia dân chủ, minh bạch và công khai, để người dân có thể tham gia vào quá trình ra quyết định, giám sát và đánh giá các hoạt động xây dựng nông thôn mới. Cần đảm bảo rằng ý kiến của người dân được lắng nghe và tôn trọng. Quyền lợi của người dân phải được bảo đảm trong quá trình tham gia.

IV. Nghiên Cứu Thực Tiễn Vai Trò Người Dân tại Đại Từ

Nghiên cứu về thực trạng vai trò của người dân trong xây dựng nông thôn mới tại huyện Đại Từ cho thấy, mặc dù đã có nhiều nỗ lực, song sự tham gia của người dân vẫn còn hạn chế. Một số nguyên nhân chính là do thiếu thông tin, năng lực còn yếu, cơ chế tham gia chưa thực sự hiệu quả và quyền lợi chưa được đảm bảo. Cần có những giải pháp cụ thể để khắc phục những hạn chế này và phát huy tối đa tiềm năng của người dân.

4.1. Đánh Giá Thực Trạng Tham Gia Của Người Dân Đại Từ

Việc đánh giá cần dựa trên các tiêu chí cụ thể, khách quan và toàn diện, bao gồm cả số lượng, chất lượng và hiệu quả của sự tham gia. Cần thu thập thông tin từ nhiều nguồn khác nhau như khảo sát, phỏng vấn, hội thảo, báo cáo... để có cái nhìn đầy đủ và chính xác về thực trạng. Cần xem xét sự tham gia xây dựng nông thôn mới từ nhiều góc độ.

4.2. Phân Tích Nguyên Nhân Hạn Chế Sự Tham Gia

Việc phân tích cần dựa trên các dữ liệu và thông tin thu thập được, đồng thời kết hợp với kinh nghiệm thực tiễn và các nghiên cứu khoa học. Cần xác định rõ những nguyên nhân chủ quan và khách quan, những yếu tố bên trong và bên ngoài, để có những giải pháp phù hợp. Cần xác định đâu là trách nhiệm của người dân và của chính quyền.

4.3. Nghiên Cứu Vai Trò của Thanh Niên và Phụ Nữ

Nghiên cứu sâu hơn về sự tham gia và ảnh hưởng của các nhóm đối tượng cụ thể, chẳng hạn như vai trò của thanh niên trong xây dựng nông thôn mới và vai trò của phụ nữ trong xây dựng nông thôn mới. Xác định các yếu tố thúc đẩy và cản trở sự tham gia của họ, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp để tăng cường sự đóng góp của thanh niên và phụ nữ vào quá trình phát triển nông thôn.

V. Giải Pháp Chính Sách Thúc Đẩy Nông Thôn Mới Tại Đại Từ

Để xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu, cần có những chính sách đột phá và sáng tạo, tạo động lực mạnh mẽ cho người dân tham gia. Các chính sách này cần tập trung vào việc hỗ trợ phát triển kinh tế, nâng cao trình độ dân trí, cải thiện môi trường sống, bảo tồn văn hóa truyền thống và đảm bảo an ninh trật tự. Đồng thời, cần tăng cường sự phối hợp giữa các cấp, các ngành và các tổ chức trong quá trình thực hiện. Cần có chính sách nông thôn mới phù hợp với điều kiện địa phương.

5.1. Ưu Tiên Phát Triển Kinh Tế Nông Thôn Bền Vững

Cần có các chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hóa, ứng dụng công nghệ cao, tạo ra các sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Cần khuyến khích phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp, tạo việc làm và tăng thu nhập cho người dân. Hỗ trợ nông nghiệp Đại Từ phát triển theo hướng bền vững.

5.2. Đầu Tư Nâng Cao Trình Độ Dân Trí

Cần tăng cường đầu tư cho giáo dục, y tế, văn hóa... ở nông thôn. Cần nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, y bác sĩ, cán bộ văn hóa... Cần tạo điều kiện cho người dân tiếp cận với các dịch vụ công chất lượng cao. Cần đầu tư vào văn hóa nông thôn Đại Từ.

5.3. Bảo Vệ Môi Trường Và Phát Triển Du Lịch Sinh Thái

Cần có các chính sách khuyến khích sử dụng các nguồn năng lượng tái tạo, giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Cần bảo tồn đa dạng sinh học, phát triển du lịch sinh thái. Cần bảo vệ môi trường nông thôn Đại Từ.

VI. Tương Lai Nông Thôn Mới Kiểu Mẫu và Vai Trò Người Dân

Với sự tham gia tích cực và chủ động của người dân, nông thôn mới Đại Từ có thể trở thành một hình mẫu về phát triển bền vững, hài hòa giữa kinh tế, xã hội và môi trường. Một nông thôn mới kiểu mẫu không chỉ là nơi có cơ sở hạ tầng hiện đại, kinh tế phát triển, mà còn là nơi có môi trường sống trong lành, văn hóa truyền thống được bảo tồn và người dân có cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Để xây dựng một nông thôn mới bền vững cần có sự chung tay của cả cộng đồng.

6.1. Xây Dựng Cộng Đồng Nông Thôn Đoàn Kết Vững Mạnh

Cần xây dựng một cộng đồng nông thôn đoàn kết, gắn bó, chia sẻ và giúp đỡ lẫn nhau. Cần phát huy vai trò của các tổ chức cộng đồng, các đoàn thể xã hội trong việc xây dựng nông thôn mới. Cần củng cố vai trò cộng đồng trong mọi hoạt động.

6.2. Phát Huy Bản Sắc Văn Hóa Truyền Thống

Cần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của địa phương. Cần khuyến khích các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao... tạo không khí vui tươi, lành mạnh trong cộng đồng. Cần gìn giữ văn hóa nông thôn như một tài sản vô giá.

6.3. Đảm Bảo An Ninh Trật Tự Xã Hội

Cần tăng cường công tác phòng chống tội phạm, tệ nạn xã hội. Cần xây dựng một môi trường sống an toàn, trật tự cho người dân. Cần đảm bảo đời sống người dân nông thôn luôn được bình yên.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chương trình Mục tiêu Quốc gia về xây dựng Nông thôn mới là một chủ trương mang tính chiến lược của Đảng và Nhà nước nhằm chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, hiện đại hóa kết cấu hạ tầng và nâng cao toàn diện chất lượng sống cho cư dân nông thôn. Tại tỉnh Thái Nguyên, huyện Đại Từ là địa bàn cửa ngõ phía Tây Bắc với 30 đơn vị hành chính cấp xã (gồm 28 xã và 2 thị trấn), tổng diện tích tự nhiên đạt 57.302 ha (chiếm 16,58% diện tích toàn tỉnh) và quy mô dân số trên 166.000 người (chiếm 16,12% dân số toàn tỉnh). Dù sở hữu nhiều tiềm năng tự nhiên với 12.000 ha đất canh tác lúa, vùng chè tập trung lớn nhất tỉnh cùng mật độ dân số 274,65 người/km², Đại Từ từng đối mặt với nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng: hạ tầng cơ sở lạc hậu, ô nhiễm môi trường cục bộ và khoảng cách phát triển giữa vùng sâu, vùng xa với khu vực đô thị còn cách biệt.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là phân tích, đánh giá thực trạng phát huy vai trò chủ thể của người dân – nhân tố mang tính quyết định bảo đảm tính hiệu quả, tự giác và bền vững trong toàn bộ tiến trình triển khai mô hình nông thôn mới. Mục tiêu cụ thể là hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát mức độ tham gia thực tế của cộng đồng dân cư trong các khâu quy hoạch, đầu tư hạ tầng, tổ chức sản xuất và giám sát quản lý giai đoạn 2017 – 2019, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp khả thi cho giai đoạn 2020 – 2025. Về mặt ý nghĩa thực tiễn, công trình cung cấp luận cứ khoa học giúp chính quyền địa phương hoàn thành mục tiêu 100% số xã đạt chuẩn nông thôn mới, nâng cao hiệu quả giải ngân nguồn lực đầu tư công và huy động tối đa sức dân một cách dân chủ, minh bạch.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết phát triển cộng đồng dựa vào nội lực (Asset-Based Community Development - ABCD) và lý thuyết bậc thang tham gia của công chúng (Public Participation Ladder). Theo đó, sự tham gia của người dân không dừng lại ở việc thụ động tiếp nhận thông tin hay thừa hành mệnh lệnh, mà được nâng cấp qua các nấc thang: từ việc được cung cấp thông tin, đóng góp ý kiến, tham gia bàn bạc, trực tiếp thực hiện, cho đến tự chủ ra quyết định và giám sát quản lý.

Khung phân tích vận dụng nguyên tắc chỉ đạo xuyên suốt của Đảng và Nhà nước: "Dân biết, dân bàn, dân đóng góp, dân làm, dân kiểm tra, dân quản lý và dân hưởng lợi". Ba khái niệm nền tảng được định hình xuyên suốt công trình gồm:

1. Nông thôn mới: Kiểu tổ chức không gian kinh tế - xã hội nông thôn đồng bộ theo Bộ tiêu chí Quốc gia (ban hành theo Quyết định số 491/QĐ-TTg và được hoàn thiện tại Quyết định số 1980/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ), bảo đảm tính tiên tiến, hiện đại nhưng gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống.
2. Vai trò chủ thể của người dân: Quyền hạn, trách nhiệm và tính tự giác của cộng đồng nông thôn trong việc tham gia hoạch định chính sách cục bộ, đóng góp nguồn lực đất đai, tài chính, ngày công lao động và duy tu các công trình phúc lợi công cộng.
3. Phát triển nông thôn bền vững: Quá trình tăng trưởng kinh tế nông thôn gắn liền với tiến bộ, công bằng xã hội, nâng cao thu nhập bình quân đầu người, thu hẹp tỷ lệ hộ nghèo và giữ gìn môi trường sinh thái.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp định tính và định lượng, khai thác nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp được thu thập bài bản:

• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ các báo cáo định kỳ giai đoạn 2017 – 2019 của Ủy ban nhân dân huyện Đại Từ, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chi cục Thống kê và các nghị quyết chuyên đề (tiêu biểu là Chương trình số 16-CTr/HU của Huyện ủy Đại Từ về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2016 – 2020).
• Dữ liệu sơ cấp: Thu thập thông qua khảo sát thực địa điều tra xã hội học thực hiện trong năm 2020. Cỡ mẫu khảo sát được xác định gồm 250 mẫu, phân bổ theo phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên tại 5 xã đại diện cho các tiểu vùng sinh thái - kinh tế của huyện Đại Từ (gồm các xã vùng cao, vùng trung tâm và vùng ven khu du lịch Hồ Núi Cốc). Đối tượng khảo sát bao gồm 220 hộ dân trực tiếp tham gia mô hình và 30 cán bộ chuyên trách công tác nông thôn mới cấp huyện, xã và thôn xóm.
• Phương pháp phân tích: Áp dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh tỷ lệ phần trăm (%), tính điểm số trung bình (Mean) và phân tích tổng hợp nhằm phản ánh trung thực mức độ tham gia của người dân. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm lượng hóa chính xác thái độ, hành vi và mức độ hài lòng của người dân ở từng khâu cụ thể, bảo đảm tính khách quan và khoa học cho các kết luận nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu thực tế giai đoạn 2017 – 2019 và dữ liệu điều tra năm 2020 tại huyện Đại Từ ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực trong việc phát huy nguồn lực cộng đồng:

Thứ nhất, công tác quy hoạch và quản lý quy hoạch có sự tương tác rộng rãi với cộng đồng. 100% số xã (28/28 xã) đã hoàn tất việc cắm mốc chỉ giới quy hoạch nông thôn mới ngoài thực địa và có 14/28 xã ban hành quy chế quản lý quy hoạch được phê duyệt. Tỷ lệ người dân tham gia đóng góp ý kiến vào đồ án quy hoạch nông thôn mới tại các buổi sinh hoạt thôn xóm đạt khoảng 72,4%, góp phần giúp đồ án sát hợp với thực tế canh tác và giao thông địa phương.

Thứ hai, hạ tầng kinh tế - xã hội được kiên cố hóa mạnh mẽ nhờ sự chung tay đóng góp trực tiếp của người dân. Trong giai đoạn 2017 – 2019, huyện Đại Từ đã triển khai nâng cấp hàng trăm km đường giao thông nông thôn:

• Hệ thống đường trục thôn, liên xóm thực hiện đạt 43,359 km (năm 2017), 30,25 km (năm 2018) và 28,88 km (năm 2019).
• Hệ thống đường ngõ xóm bê tông hóa đạt 43,435 km (năm 2017), 45,70 km (năm 2018) và 30,61 km (năm 2019).
• Đường xã và liên xã kết nối trung tâm hoàn thành mở rộng với 4,519 km (năm 2017), 9,56 km (năm 2018) và 13,70 km (năm 2019).

Thứ ba, thiết chế văn hóa - xã hội cơ sở và thủy lợi nội đồng được củng cố vượt bậc. Hệ thống kênh mương nội đồng được kiên cố hóa thêm 33,5 km qua 3 năm (riêng năm 2017 đạt 21,4 km). Về cơ sở vật chất văn hóa, người dân và chính quyền đã phối hợp xây dựng mới 58 nhà văn hóa xóm (26 nhà năm 2017, 12 nhà năm 2018, 20 nhà năm 2019) và nâng cấp sửa chữa 11 nhà văn hóa xóm trong năm 2019; xây mới 7 nhà văn hóa cấp xã và sửa chữa 14 nhà văn hóa xã.

Thứ tư, tinh thần tự nguyện hiến đất và đối ứng kinh phí của cư dân nông thôn đạt kết quả nổi bật. Người dân huyện Đại Từ đã tự nguyện hiến hàng chục nghìn mét vuông đất thổ cư, đất trồng chè và cây lâm nghiệp để mở rộng mặt đường giao thông từ 3m lên 5m – 6m, đồng thời đóng góp hàng vạn ngày công lao động theo cơ chế Nhà nước hỗ trợ xi măng, nhân dân tự tổ chức thi công.

Thảo luận kết quả

Các dữ liệu nghiên cứu về phát triển hạ tầng và huy động nguồn lực có thể được mô hình hóa trực quan thông qua các biểu đồ hình cột so sánh khối lượng bê tông hóa đường giao thông theo từng năm và bảng tổng hợp cơ cấu nguồn vốn đối ứng (ngân sách nhà nước, vốn doanh nghiệp và nhân dân đóng góp). Sự phân tầng rõ rệt giữa các năm minh chứng cho việc khi cơ chế công khai tài chính được thực hiện tốt, cường độ tham gia của người dân tăng trưởng tương ứng.

Nguyên nhân cốt lõi tạo nên thành công tại Đại Từ là sự đổi mới trong phương thức lãnh đạo của cấp ủy, chính quyền địa phương qua việc kịp thời thay thế Chương trình số 06-CTr/HU bằng Chương trình số 16-CTr/HU nhằm tháo gỡ vướng mắc trong phân bổ nguồn lực xi măng và vật liệu. Sự phối hợp giữa Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội giúp công tác tuyên truyền đi vào chiều sâu, chuyển biến nhận thức của người dân từ tâm lý "trông chờ, ỷ lại vào ngân sách" sang tâm thế "làm chủ công trình".

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra những mặt hạn chế: sự tham gia của người dân ở một số xã vùng sâu còn dừng lại ở mức độ "tham gia ít" hoặc "thực hiện theo sự phân công của cán bộ". Tỷ lệ tham gia vào công tác giám sát đầu tư cộng đồng và kiểm tra nghiệm thu kỹ thuật công trình vẫn còn khiêm tốn, ước tính dưới 45% ở các địa bàn khó khăn do thiếu năng lực chuyên môn và thiếu thông tin chi tiết về dự toán.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao thực chất vai trò chủ thể của người dân trong giai đoạn 2020 – 2025 tại huyện Đại Từ, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Đổi mới và đa dạng hóa phương thức thông tin tuyên truyền: Ủy ban nhân dân huyện và các tổ chức đoàn thể cần ứng dụng công nghệ số, nhóm mạng xã hội thôn xóm và hệ thống truyền thanh cơ sở để công khai 100% các đề án quy hoạch, dự toán công trình; đặt mục tiêu nâng tỷ lệ hộ dân tiếp cận đầy đủ thông tin dự án lên trên 95% ngay từ quý II/2021.
2. Nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ cơ sở và Ban thanh tra nhân dân: Phòng Nội vụ phối hợp với Văn phòng Điều phối nông thôn mới huyện tổ chức 15 - 20 lớp tập huấn hàng năm về kỹ năng phát triển cộng đồng, nghiệp vụ giám sát đầu tư và quản lý tài chính công cho 100% trưởng thôn, trưởng ban công tác mặt trận và thành viên ban giám sát cộng đồng giai đoạn 2021 – 2023.
3. Hoàn thiện cơ chế dân chủ và chính sách hỗ trợ sản xuất theo chuỗi giá trị: Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tham mưu triển khai chính sách kích cầu vốn đối ứng linh hoạt; hỗ trợ thành lập các hợp tác xã chè chất lượng cao, phấn đấu nâng thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn lên trên 55 triệu đồng/người/năm và giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống dưới 2,5% vào năm 2025.
4. Phân quyền và trao quyền tự quản công trình sau đầu tư cho cộng đồng: Ủy ban nhân dân các xã chuyển giao toàn bộ quyền quản lý, vận hành và duy tu thường xuyên các tuyến đường ngõ xóm, kênh mương nội đồng, nhà văn hóa cho các tổ tự quản cộng đồng dân cư từ năm 2021, gắn với quy ước, hương ước bảo vệ môi trường nông thôn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình luận văn mang giá trị ứng dụng cao và là tài liệu tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

1. Cán bộ quản lý nhà nước và cơ quan hoạch định chính sách nông nghiệp: Cung cấp bức tranh thực chứng về cơ chế quản lý dự án công, giúp các nhà quản lý tại Ủy ban nhân dân cấp huyện, xã xây dựng kịch bản huy động vốn và thiết lập quy chế dân chủ ở cơ sở hiệu quả.
2. Học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý kinh tế và Kinh tế phát triển: Cung cấp khung lý thuyết chuẩn xác về vai trò chủ thể của người dân, phương pháp thiết kế bộ công cụ điều tra bảng hỏi và kỹ thuật xử lý dữ liệu thống kê địa phương.
3. Các tổ chức phi chính phủ và các đơn vị tư vấn phát triển nông thôn: Ứng dụng mô hình đánh giá có sự tham gia của người dân (PRA) để thiết kế các dự án sinh kế, nâng cao năng lực cộng đồng và bảo vệ tài nguyên môi trường.
4. Lãnh đạo cấp ủy, thôn trưởng, ban phát triển thôn xóm: Sử dụng làm cẩm nang thực hành để triển khai các bước họp dân, công khai tài chính, tổ chức giải phóng mặt bằng và vận động hiến đất làm đường giao thông nội đồng.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn đóng góp điểm mới nào về mặt học thuật trong nghiên cứu quản lý kinh tế? Luận văn đã hệ thống hóa và cụ thể hóa chuỗi giá trị 7 bước tham gia của người dân: Dân biết, dân bàn, dân đóng góp, dân làm, dân kiểm tra, dân quản lý và dân hưởng lợi trong điều kiện cụ thể của huyện miền núi trung du, làm sâu sắc thêm lý thuyết phát triển cộng đồng dựa vào nội lực tại Việt Nam.

Bộ tiêu chí quốc gia nào được sử dụng làm căn cứ pháp lý đánh giá trong công trình? Nghiên cứu sử dụng Quyết định số 1980/QĐ-TTg ngày 17/10/2016 của Thủ tướng Chính phủ về Bộ tiêu chí Quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn 2016 – 2020 gồm 19 tiêu chí thuộc 5 nhóm lĩnh vực, kết hợp với các văn bản hướng dẫn chuyên ngành của tỉnh Thái Nguyên.

Dữ liệu thực tế chứng minh vai trò đóng góp hạ tầng của người dân Đại Từ ra sao? Trong giai đoạn 2017 – 2019, người dân đã phối hợp thực hiện trên 102 km đường trục xóm, liên xóm; hơn 119 km đường ngõ xóm; kiên cố hóa 33,5 km kênh mương và hoàn thành xây mới 58 nhà văn hóa xóm thông qua việc hiến đất, góp tiền và đối ứng ngày công lao động.

Yếu tố nào quyết định sự bền vững của các công trình nông thôn mới sau khi hoàn thành? Đó là cơ chế trao quyền quản lý và tự quản sau đầu tư cho chính cộng đồng hưởng lợi. Khi người dân trực tiếp tham gia lập quỹ bảo trì, thành lập tổ tự quản và xây dựng quy ước sử dụng công trình, tuổi thọ và công năng của hạ tầng được bảo toàn tối đa.

Các địa phương khác có thể học hỏi kinh nghiệm gì từ mô hình huyện Đại Từ? Bài học cốt lõi là chính quyền phải chủ động ban hành các nghị quyết sát thực tế (như chuyển đổi Chương trình số 06-CTr/HU sang Chương trình số 16-CTr/HU), công khai tuyệt đối các nguồn lực hỗ trợ xi măng và tôn trọng quyền giám sát thực chất của ban thanh tra nhân dân.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện và khẳng định vai trò chủ thể quyết định của người dân đối với sự thành công của chương trình xây dựng nông thôn mới tại huyện Đại Từ.
• Số liệu giai đoạn 2017 – 2019 minh chứng sự chuyển biến mạnh mẽ về kết cấu hạ tầng với hàng trăm km đường giao thông và hàng chục công trình văn hóa được kiên cố hóa từ sức dân.
• Nghiên cứu chỉ rõ các hạn chế về chất lượng giám sát cộng đồng và mức độ đồng đều giữa các xã vùng sâu, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao là căn cứ quan trọng để địa phương hoàn thành lộ trình xây dựng huyện nông thôn mới giai đoạn 2020 – 2025.
• Công trình là tài liệu khoa học giá trị, cung cấp phương pháp luận và dữ liệu thực chứng cho các nhà quản lý, nhà nghiên cứu kinh tế nông nghiệp.

Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và cán bộ quản lý quan tâm đến mô hình quản lý phát triển nông thôn bền vững hãy khai thác toàn văn công trình nghiên cứu để ứng dụng hiệu quả vào thực tiễn địa phương.