Vai trò của ngành công nghiệp trong phát triển kinh tế thủ đô và các nguồn vốn phát triển công nghiệp hà nội

Ngành công nghiệp đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế thủ đô, thúc đẩy nguồn vốn và cải thiện hạ tầng công nghiệp Hà Nội.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kinh Tế
• Đề tài: Vai Trò Của Ngành Công Nghiệp Trong Phát Triển Kinh Tế Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận Văn Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2004
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: VAI TRÒ CỦA NGÀNH CÔNG NGHIỆP TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ THỦ ĐÔ VÀ CÁC NGUỒN VỐN PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP HÀ NỘI
• 1.1. VỊ TRÍ VAI TRÒ CỦA NGÀNH CÔNG NGHIỆP HÀ NỘI TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ THỦ ĐÔ
• 1.1.1. Tình hình chung về công nghiệp Hà Nội
• 1.1.2. Vai trò công nghiệp đối với phát triển nền kinh tế Hà Nội
• 1.1.2.1. Công nghiệp Hà Nội trong quá trình hình thành và phát triển cơ cấu kinh tế Hà Nội
• 1.1.2.2. Vị trí, vai trò công nghiệp trong việc gia tăng quy mô của nền kinh tế
• 1.1.2.3. Vị trí, vai trò công nghiệp trong phân công lao động xã hội
• 1.1.2.4. Vị trí, vai trò của công nghiệp đối với nguồn thu ngân sách cho thành phố
• 1.1.2.5. Vị trí, vai trò của công nghiệp đối với xuất khẩu
• 1.2. NGUỒN VỐN PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP HÀ NỘI
• 1.2.1. Nguồn vốn
• 1.2.2. Vốn trong nước và vốn ngoài nước
• 1.2.2.1. Vốn trong nước
• 1.2.2.2. Nguồn vốn ngoài nước
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THU HÚT FDI - ĐỂ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP HÀ NỘI
• 2.1. VÀI NÉT VỀ HÀ NỘI
• 2.1.1. Vị trí địa lý - chính trị của Thủ đô Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về vai trò của ngành công nghiệp trong phát triển kinh tế Hà Nội

Ngành công nghiệp đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế của Hà Nội. Sau 15 năm đổi mới, nền kinh tế Hà Nội đã có những bước tiến vượt bậc. Từ một nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, Hà Nội đã chuyển mình sang nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần. Tỷ trọng GDP của Hà Nội trong cả nước đã tăng từ 5,1% lên 7,12%. Điều này cho thấy sự phát triển mạnh mẽ của ngành công nghiệp Hà Nội trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

1.1. Tình hình phát triển ngành công nghiệp Hà Nội

Ngành công nghiệp Hà Nội đã có sự phát triển mạnh mẽ trong những năm qua. Tốc độ tăng trưởng bình quân hàng năm đạt 14,4%, trong khi nông nghiệp chỉ đạt 3,9%. Điều này cho thấy tác động của ngành công nghiệp đến sự phát triển kinh tế là rất lớn.

1.2. Đóng góp của ngành công nghiệp vào GDP

Ngành công nghiệp chiếm khoảng 10% GDP công nghiệp cả nước và 35% GDP của Bắc Bộ. Sự gia tăng này không chỉ thể hiện sự phát triển của công nghiệp và tăng trưởng kinh tế mà còn cho thấy vai trò đầu tàu của Hà Nội trong nền kinh tế quốc gia.

II. Những thách thức đối với ngành công nghiệp Hà Nội hiện nay

Mặc dù ngành công nghiệp Hà Nội đã có những bước tiến đáng kể, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Tỷ trọng công nghiệp trong GDP của Hà Nội vẫn còn thấp so với các địa phương khác như TP. Hồ Chí Minh. Điều này đặt ra yêu cầu cần có những giải pháp hiệu quả để nâng cao phát triển kinh tế.

2.1. Tỷ trọng công nghiệp trong GDP còn thấp

Tỷ trọng công nghiệp trong GDP của Hà Nội chỉ đạt 26,7%, thấp hơn nhiều so với TP. Hồ Chí Minh (46,6%). Điều này cho thấy cần có những chính sách khuyến khích đầu tư vào ngành công nghiệp chủ lực.

2.2. Cơ sở hạ tầng và công nghệ còn hạn chế

Cơ sở hạ tầng và công nghệ trong ngành công nghiệp Hà Nội chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển. Việc đầu tư vào công nghệ mới và hiện đại hóa cơ sở hạ tầng là rất cần thiết để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp Hà Nội.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả ngành công nghiệp Hà Nội

Để nâng cao hiệu quả của ngành công nghiệp, Hà Nội cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Việc đổi mới công nghệ, cải cách cơ cấu ngành và thu hút đầu tư là những yếu tố quan trọng. Chính sách phát triển công nghiệp xanh cũng cần được chú trọng.

3.1. Đổi mới công nghệ và cải cách cơ cấu ngành

Đổi mới công nghệ là yếu tố then chốt để nâng cao năng suất lao động. Cải cách cơ cấu ngành công nghiệp cũng cần được thực hiện để phù hợp với xu hướng phát triển của thị trường.

3.2. Thu hút đầu tư và phát triển công nghiệp xanh

Hà Nội cần có chính sách thu hút đầu tư mạnh mẽ hơn, đặc biệt là từ các nhà đầu tư nước ngoài. Phát triển công nghiệp xanh sẽ giúp bảo vệ môi trường và tạo ra giá trị bền vững cho nền kinh tế.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về ngành công nghiệp Hà Nội

Nghiên cứu cho thấy ngành công nghiệp Hà Nội đã có những đóng góp quan trọng vào ngân sách và xuất khẩu. Kim ngạch xuất khẩu của ngành công nghiệp tăng trưởng ổn định, cho thấy tiềm năng lớn trong việc phát triển ngành công nghiệp dịch vụ.

4.1. Đóng góp của ngành công nghiệp vào ngân sách

Ngành công nghiệp đóng góp khoảng 25% vào ngân sách thành phố. Điều này cho thấy vai trò quan trọng của ngành công nghiệp chủ lực trong việc phát triển kinh tế địa phương.

4.2. Xuất khẩu và tiềm năng phát triển

Kim ngạch xuất khẩu của ngành công nghiệp Hà Nội tăng trung bình 11,86% mỗi năm. Điều này cho thấy tác động của ngành công nghiệp đến xuất khẩu và sự phát triển kinh tế của thành phố.

V. Kết luận và tương lai của ngành công nghiệp Hà Nội

Ngành công nghiệp Hà Nội có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế thủ đô. Để phát triển bền vững, cần có những chính sách phù hợp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút đầu tư. Tương lai của ngành công nghiệp Hà Nội sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng với xu hướng toàn cầu.

5.1. Chính sách phát triển bền vững

Cần có chính sách phát triển bền vững để đảm bảo sự phát triển lâu dài của ngành công nghiệp. Điều này bao gồm việc bảo vệ môi trường và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

5.2. Tương lai của ngành công nghiệp Hà Nội

Ngành công nghiệp Hà Nội cần phải đổi mới và phát triển theo hướng hiện đại hóa. Việc áp dụng công nghệ mới và phát triển công nghiệp xanh sẽ là chìa khóa cho sự phát triển bền vững trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình đổi mới kinh tế từ năm 1986 đến đầu thập niên 2000, kinh tế Thủ đô Hà Nội ghi nhận tốc độ tăng trưởng bình quân đạt 11,6%/năm trong giai đoạn 1990 - 2000, cao hơn mức bình quân 7,7%/năm của cả nước và nâng tỷ trọng đóng góp từ 5,1% năm 1990 lên 7,12% GDP toàn quốc năm 1999. Tuy nhiên, tỷ trọng ngành công nghiệp trong cơ cấu tổng sản phẩm nội địa (GDP) của thành phố năm 2002 chỉ đạt 26,71%, thấp hơn đáng kể so với mức bình quân cả nước là 32,66% và thành phố Hồ Chí Minh là 46,6%.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn tập trung phân tích thực trạng phát triển ngành công nghiệp và vai trò huy động các nguồn vốn đầu tư, đặc biệt là nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) nhằm thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế Thủ đô. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm: đánh giá toàn diện vị trí của ngành công nghiệp trong nền kinh tế Hà Nội, phân tích thực trạng thu hút 612 dự án FDI với tổng vốn đăng ký 9,1 tỷ USD trong 14 năm (1989 - 2003), và đề xuất hệ thống giải pháp chiến lược nhằm đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Phạm vi nghiên cứu bao quát địa bàn thành phố Hà Nội trong giai đoạn từ năm 1989 đến quý I/2004, bám sát các định hướng phát triển tại Nghị quyết số 15-NQ/TW của Bộ Chính trị ban hành ngày 15/12/2002. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn sâu sắc trong việc cung cấp cơ sở khoa học để nâng cao hiệu quả hấp thụ vốn đầu tư, tái cơ cấu 234 dự án công nghiệp FDI, tối ưu hóa 14 cụm công nghiệp vừa và nhỏ, qua đó gia tăng tỷ trọng đóng góp ngân sách công nghiệp từ mức 24,76% lên các mức cao hơn trong những năm tiếp theo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng có hệ thống ba lý thuyết kinh tế nền tảng nhằm giải thích cơ chế tương tác giữa nguồn vốn đầu tư và sự chuyển dịch công nghiệp đô thị:

Thứ nhất, Lý thuyết chuyển dịch cơ cấu kinh tế của Colin Clark và Simon Kuznets, luận giải quy luật chuyển đổi lao động và giá trị gia tăng từ khu vực nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ trong quá trình tăng trưởng.

Thứ hai, Lý thuyết chiết trung OLI của John Dunning, phân tích động lực thu hút dòng vốn FDI dựa trên ba lợi thế căn bản: lợi thế sở hữu đặc quyền (Ownership), lợi thế địa điểm chiến lược (Location) của trung tâm kinh tế Bắc Bộ, và lợi thế nội bộ hóa giao dịch (Internalization).

Thứ ba, Mô hình tăng trưởng hai khu vực của Arthur Lewis, làm rõ khả năng chuyển dịch nguồn lao động dồi dào từ khu vực nông thôn ngoại thành sang các cụm sản xuất công nghiệp tập trung.

Song song đó, công trình chuẩn hóa các khái niệm cốt lõi: công nghiệp hóa - hiện đại hóa, cơ cấu kinh tế ngành, vốn đầu tư xã hội và hiệu ứng lan tỏa công nghệ từ khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu khai thác nguồn dữ liệu thứ cấp chuẩn xác và chính thống từ Niên giám thống kê của Cục Thống kê Hà Nội, Tổng cục Thống kê, Báo cáo tổng kết của Sở Kế hoạch và Đầu tư Hà Nội và Ban Quản lý các Khu công nghiệp và Khu chế xuất Hà Nội.

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu, đề tài thực hiện phương pháp chọn mẫu toàn bộ đối với 612 dự án FDI đăng ký trên địa bàn Hà Nội trong 14 năm (1989 - 2003), đi sâu khảo sát toàn diện 234 dự án thuộc lĩnh vực sản xuất công nghiệp và 14 khu, cụm công nghiệp vừa và nhỏ với tổng diện tích 358 ha.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả, phân tổ thống kê theo cơ cấu ngành và so sánh định lượng chuỗi thời gian là nhằm phản ánh khách quan biến động của các dòng vốn đầu tư, bóc tách chính xác tỷ trọng đóng góp của công nghiệp vào ngân sách và kim ngạch xuất khẩu trong mốc thời gian từ năm 1989 đến quý I/2004.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu vốn FDI vào công nghiệp có bước chuyển biến vượt bậc về hình thức sở hữu và quy mô dòng vốn. Nếu giai đoạn 1989 - 1996 hình thức liên doanh chiếm ưu thế với 60% tổng dự án, thì đến năm 2003 hình thức 100% vốn nước ngoài đã chiếm áp đảo với 80% (45 trên tổng số 55 dự án được cấp phép). Năm 2002, vốn đăng ký vào công nghiệp đạt 325,8 triệu USD, chiếm kỷ lục 90% tổng vốn FDI toàn thành phố.

Thứ hai, khối doanh nghiệp công nghiệp FDI tạo động lực tăng trưởng then chốt cho nguồn thu ngân sách và thị trường việc làm. Trong 14 năm (1989 - 2003), tổng số nộp ngân sách của khu vực FDI đạt 984 triệu USD, trong đó ngành công nghiệp chiếm tới 62% với 610 triệu USD và giải quyết việc làm chất lượng cao cho 17.000 lao động kỹ thuật trên tổng số 25.000 lao động toàn khu vực FDI.

Thứ ba, sự hình thành các mô hình không gian sản xuất đồng bộ bao gồm 5 khu công nghiệp tập trung quy mô lớn như Thăng Long (vốn 63,3 triệu USD), Nội Bài (vốn 30 triệu USD) và 14 cụm công nghiệp vừa và nhỏ với tổng vốn đầu tư hạ tầng 1.119 tỷ đồng. Đáng chú ý, nguồn vốn xã hội hóa tự huy động trong các cụm công nghiệp này chiếm tới 78,5%, gấp 2,57 lần nguồn vốn ngân sách nhà nước cấp.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng dù công nghiệp Hà Nội đóng góp 67% - 68% kim ngạch xuất khẩu thành phố và duy trì tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất bình quân 14,4%/năm, nhưng tỷ trọng công nghiệp trong GDP năm 2002 mới đạt 26,71%, thấp hơn nhiều so với thành phố Hồ Chí Minh (46,6%) và cả nước (32,66%). Hệ số đàn hồi giữa tốc độ tăng GDP công nghiệp và GDP toàn nền kinh tế Hà Nội giai đoạn 1996 - 2002 chỉ đạt 1,31 lần, trong khi mức bình quân chung cả nước là 1,49 lần.

Nguyên nhân căn bản do dòng vốn FDI thực hiện còn chậm (đạt 3,7 tỷ USD trên 9,1 tỷ USD đăng ký), các cơ sở sản xuất trong nước phân tán và công tác giải phóng mặt bằng kéo dài, điển hình như dự án AUS - Bình Minh quy mô 52 triệu USD bị thu hồi giấy phép vào tháng 2/2003. Đặc biệt trong quý I/2004, hiện tượng 6 dự án chuyển hướng đầu tư sang các tỉnh lân cận như Hưng Yên, Hải Phòng, Hải Dương với tổng vốn hàng chục triệu USD phản ánh áp lực cạnh tranh thể chế gay gắt.

Trong luận văn, các dữ liệu phức tạp được trực quan hóa sinh động qua hệ thống biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu hình thức đầu tư 100% vốn nước ngoài và liên doanh, kết hợp các bảng tổng hợp chuỗi thời gian so sánh giá trị sản xuất và tỷ trọng nộp ngân sách giai đoạn 1989 - 2003, giúp người đọc dễ dàng đối chiếu động thái phát triển kinh tế.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tối ưu hóa nguồn lực và bứt phá thu hút FDI công nghiệp, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Đẩy nhanh hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật và giải phóng mặt bằng: Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội cùng Ban Quản lý các Khu công nghiệp cần quyết liệt xử lý vướng mắc đền bù giải tỏa, rút ngắn thời gian chuẩn bị mặt bằng từ mức 2 - 3 năm xuống dưới 6 tháng. Mục tiêu phấn đấu nâng tỷ lệ lấp đầy tại 5 khu công nghiệp tập trung và 14 cụm công nghiệp đạt trên 85% trong giai đoạn 2005 - 2010.

2. Đổi mới chiến lược xúc tiến đầu tư có trọng điểm: Sở Kế hoạch và Đầu tư Hà Nội cần chủ động chuyển hướng tiếp cận các tập đoàn đa quốc gia từ Hoa Kỳ, Liên minh Châu Âu và Nhật Bản thuộc các ngành công nghệ cao, viễn thông, cơ khí chế tạo và vật liệu mới. Target cụ thể là đưa tỷ trọng công nghiệp chế biến - chế tạo công nghệ cao đạt trên 65% tổng vốn FDI công nghiệp.

3. Tinh giản thủ tục hành chính và cơ chế liên thông: Các cơ quan chủ quản cần đẩy mạnh cải cách hành chính, rút ngắn thời gian thẩm định dự án và hỗ trợ doanh nghiệp sau cấp phép, giảm 50% chi phí thời gian cho nhà đầu tư. Nâng cao tỷ lệ vốn FDI thực hiện trên vốn đăng ký từ mức 40,6% lên trên 60% trước năm 2010.

4. Mở rộng kênh huy động vốn và liên kết chuỗi giá trị: Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Hà Nội phối hợp với các tổ chức tín dụng đa dạng hóa hình thức cho vay trung và dài hạn, tạo điều kiện cho doanh nghiệp FDI huy động vốn qua thị trường chứng khoán, đồng thời thúc đẩy chuyển giao công nghệ cho mạng lưới doanh nghiệp công nghiệp phụ trợ nội địa.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là nguồn tư liệu chuyên khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

Thứ nhất, Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm về phân bổ nguồn vốn và bài học vận hành 14 cụm công nghiệp để xây dựng quy hoạch không gian đô thị và chính sách thu hút FDI giai đoạn mới.

Thứ hai, Doanh nghiệp FDI và nhà đầu tư trong nước: Hỗ trợ đánh giá tiềm năng thị trường công nghiệp Thủ đô, phân tích cơ cấu chi phí và lựa chọn lĩnh vực mũi nhọn như điện tử, cơ khí ô tô - xe máy với quy mô đầu tư từ 3 triệu đến 15,3 triệu USD/dự án.

Thứ ba, Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học chuyên ngành Kinh tế: Cung cấp khung lý thuyết vững chắc, phương pháp phân tích chuỗi dữ liệu 14 năm (1989 - 2003) và mô hình đánh giá hiệu quả kinh tế vĩ mô chuẩn mực.

Thứ tư, Các tổ chức xúc tiến thương mại và tư vấn đầu tư: Khai thác bức tranh toàn cảnh về lực lượng lao động 220.400 người và hệ thống logistics phục vụ lập báo cáo tiền khả thi cho các đối tác quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

Thu hút FDI vào ngành công nghiệp Hà Nội giai đoạn 1989 - 2003 đạt kết quả nổi bật nào?

Trong 14 năm, Hà Nội thu hút 612 dự án FDI với tổng vốn đăng ký 9,1 tỷ USD và vốn thực hiện 3,7 tỷ USD. Riêng ngành công nghiệp tiếp nhận 234 dự án, đóng góp 610 triệu USD tiền thuế (chiếm 62% tổng nộp ngân sách khối FDI) và giải quyết việc làm cho 17.000 lao động kỹ thuật.

Vì sao tỷ trọng công nghiệp Hà Nội giai đoạn này vẫn thấp hơn thành phố Hồ Chí Minh?

Năm 2002, tỷ trọng công nghiệp trong GDP Hà Nội đạt 26,71%, thấp hơn nhiều so với mức 46,6% của thành phố Hồ Chí Minh. Nguyên nhân chủ yếu do tốc độ giải ngân vốn chậm, quy mô sản xuất còn phân tán và diện tích mặt bằng khu công nghiệp chưa được khai thác tối đa.

Xu hướng lựa chọn hình thức đầu tư FDI tại Hà Nội thay đổi như thế nào?

Trước năm 1996, hình thức liên doanh chiếm ưu thế với 60% tổng số dự án. Từ năm 1997 đến 2003, loại hình 100% vốn nước ngoài tăng trưởng vượt bậc và chiếm tới 80% (45 trên 55 dự án năm 2003) nhờ tính chủ động cao trong quản trị và chuyển giao công nghệ.

Mô hình 14 cụm công nghiệp vừa và nhỏ có điểm gì đặc biệt về nguồn vốn?

Hệ thống 14 cụm công nghiệp quy mô 358 ha đã huy động được 1.119 tỷ đồng, trong đó vốn xã hội hóa từ các thành phần kinh tế ngoài nhà nước chiếm tới 78,5%, gấp 2,57 lần vốn ngân sách hỗ trợ (21,8%), giúp giải quyết nhanh nhu cầu mặt bằng và giảm ô nhiễm nội đô.

Những nguyên nhân chính khiến một số dự án FDI chuyển sang các tỉnh lân cận đầu năm 2004 là gì?

Sự chậm trễ trong công tác giải phóng mặt bằng và thủ tục sau cấp phép chưa linh hoạt là lý do khiến 6 dự án công nghiệp với số vốn hàng chục triệu USD chuyển hướng đầu tư sang các tỉnh Hưng Yên, Hải Phòng, Hải Dương trong quý I/2004.

Kết luận

Công trình nghiên cứu luận văn thạc sĩ mang lại những giá trị cốt lõi sau:

• Tổng kết toàn diện bức tranh phát triển công nghiệp Thủ đô và hành trình 14 năm thu hút 9,1 tỷ USD vốn FDI giai đoạn 1989 - 2003.
• Khẳng định vai trò trụ cột của khu vực công nghiệp khi đóng góp 62% tổng thu ngân sách FDI và 67,8% kim ngạch xuất khẩu toàn thành phố.
• Nhận diện thẳng thắn các điểm nghẽn về tiến độ giải phóng mặt bằng, cơ cấu vốn thực hiện và áp lực cạnh tranh thể chế với các địa phương lân cận.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ về phát triển hạ tầng khu công nghiệp, cải cách hành chính và chọn lọc đối tác công nghệ cao đến năm 2010.
• Cung cấp nguồn tư liệu học thuật và thực tiễn phong phú phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu và hoạch định chiến lược kinh tế đô thị.

Quý độc giả, các chuyên gia kinh tế và nhà quản lý quan tâm có thể tham khảo toàn văn công trình nghiên cứu để khai thác trọn vẹn hệ thống dữ liệu định lượng và giải pháp phát triển kinh tế công nghiệp Thủ đô bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I VAI TRÒ CỦA NGÀNH CÔNG NGHIỆP TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ THỦ ĐÔ VÀ CÁC NGUỒN VỐN PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP HÀ NỘI. VỊ TRÍ VAI TRÒ CỦA NGÀNH CÔNG NGHIỆP HÀ NỘI TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ THỦ ĐÔ 1. Tình hình chung về công nghiệp Hà Nội. - Sau 15 năm đổi mới đặc biệt là những năm gần đây, nền kinh tế Hà Nội đã thực sự khởi sắc và đạt được những thành tựu to lớn.

Tuy còn nhiều khó khăn và thách thức, song Hà Nội đã cùng với cả nước vượt qua cuộc khủng hoảng kinh tế, tạo cho Hà Nội thế và lực mới, để phát triển toàn diện, vững chắc trong những năm đầu thế kỷ XXI. Trong giai đoạn 1986-1990 tốc độ tăng trưởng của Hà Nội là 7,1% đến giai đoạn 1991-1995 đã đạt tới 12,5% và giai đoạn 1996-2000 tăng 10,6% là một trong những địa phương có tốc độ tăng trưởng cao. Tỷ trọng GDP của Hà Nội trong cả nước đã tăng từ 5,1% (năm 1990) lên 7,12% (năm 1999) và hiện chiếm 40% GDP đồng bằng sông Hồng. Giá trị sản lượng công nghiệp tăng bình quân hàng năm là 14,4% nông nghiệp tăng 3,9%.

Nhìn chung tốc độ tăng trưởng kinh tế Hà Nội luôn cao hơn tốc độ tăng của cả nước từ 3% - 4% mỗi năm (giai đoạn 1990 - 2000 tốc độ tăng trưởng bình quân của Hà Nội đạt 11,6% trong khi cả nước đạt 7,7%/năm). Điều này cho thấy vai trò đầu tầu của Hà Nội trong quá trình phát triển kinh tế đất nước. Từ một nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung, quan liêu bao cấp Hà Nội đang từng bước xây dựng và phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần vận động theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Kinh tế Nhà nước đang từng bước đổi mới theo hướng chất lượng hiệu quả khẳng định vai trò chủ đạo trong nền kinh tế.

Cùng với sự phát triển của lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất mới từng bước được xây dựng và củng cố. Hệ thống doanh nghiệp Nhà nước đang sắp xếp lại, và đã hoàn thành cơ -1- LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.0801 LuËn v¨n tèt nghiÖp bản việc chuyển đổi các hợp tác xã theo luật nhằm phát huy hiệu quả kinh tế. Khu vực kinh tế ngoài Nhà nước đã được quan tâm phát triển và có bước tăng trưởng khá chiếm tỷ trọng 19,7% GDP của thành phố năm 1999. - Cơ cấu kinh tế đã có bước chuyển quan trọng theo hướng công nghiệp - dịch vụ – nông nghiệp.

Năm 1985 tỷ trọng các ngành kinh tế trong GDP thành phố là: Công nghiệp 37,2%, nông nghiệp 7,3%, dịch vụ 55,5% và năm 2000, tỷ trọng công nghiệp chiếm 38%, dịch vụ 58,2%, nông nghiệp 3,8%. Hiện nay sau thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội là địa phương tập trung công nghiệp đứng thứ 2 cả nước, về số các dự án thực hiện và số vốn đầu tư. Năm 2002, công nghiệp Hà Nội chiếm 10% GDP công nghiệp cả nước, 35% công nghiệp bắc bộ và 32% GDP thành phố. Những năm tiếp theo là năm 2003 đầu năm 2004 (quý 1/2004) thì tỷ trọng giá trị sản xuất công nghiệp vẫn tiếp tục giữ vững trong cơ cấu GDP (sản phẩm nội địa thành phố).

-2- LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.0801 LuËn v¨n tèt nghiÖp Biểu 1. Giá trị sản xuất các ngành kinh tế quý I/2004 so với quý I/2003 Đơn vị: tỷ đồng, %. Thực hiện Quý Quý I/2004 TT Phân ngành kinh tế quý I/2003 I/2004 Quý I/2003 Tổng số 6049,0 6615,4 109,4 1 Nông – lâm – Thuỷ sản 197,4 197,0 99,8 2 Công nghiệp 1606,7 1872,2 116,5 3 Xây dựng 830,6 963,5 116,0 4 Thương nghiệp 786,6 818,4 104,0 5 Khách sạn – Nhà hàng 261,1 280,9 107,6 6 Vận tải bưu điện 814,8 851,8 104,5 7 Tài chính tín dụng 199,3 204,5 102,6 8 Khoa học – công nghệ 94,7 101,8 107,5 9 KD tài sản và dịch vụ 226,6 230,7 101,8 10 Quản lý nhà nước 91,1 95,3 104,6 11 Giáo dục đào tạo 346,4 371,0 107,1 12 Y tế cứu trợ XH 112,1 153,2 107,8 13 Văn hoá - thể thao 24,6 125,9 101,1 14 Các ngành còn lại 326,9 349,5 106,9 Nguồn: Tổng cục Thống kê Hà Nội quý I/2004 Qua bảng ta thấy trong tổng sản phẩm nội địa GDP thành phố Hà Nội thì công nghiệp chiếm 1.606,7 tỷ đồng trong quý I/2003, chiếm tỷ trọng 26% lớn nhất trong các ngành, điều này chứng tỏ công nghiệp Hà Nội có vai trò rất to lớn trong phát triển kinh tế thủ đô. -3- LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.0801 LuËn v¨n tèt nghiÖp Để thấy được vai trò của công nghiệp trong phát triển kinh tế ta nghiên cứu một số chỉ tiêu sau: 1.

Vai trò công nghiệp đối với phát triển nền kinh tế Hà Nội. * Công nghiệp Hà Nội trong quá trình hình thành và phát triển cơ cấu kinh tế Hà Nội. Từ năm 1995 đến năm 2002, tỷ trọng công nghiệp trong nền kinh tế chỉ nằm trong khoảng 24 – 27%. Thực tế, trong vòng 6 năm, chỉ số tăng của tỷ trọng công nghiệp trong tổng GDP của thành phố bằng khoảng 2,61% nghĩa là bình quân mỗi năm tăng thêm 0,37%.

Đó là mức thay đổi khiêm tốn trong bối cảnh cần có sự phát triển của công nghiệp.2 Công nghiệp trong tổng GDP của Hà Nội qua các năm (Giá hiện hành) Đơn vị: Tỷ đồng, % Năm 1995 1997 1999 2000 2001 2002 GDP 14.332 Trong đó - Công nghiệp 3.773 - % so tổng GDP 24,1 24,3 26,7 27,19 25,06 26,71 Nguồn: Xử lý theo số liệu Cục thống kê Hà Nội 2002. Trong khi đó tỷ trọng công nghiệp trong cơ cấu GDP của cả nước năm 2002 là 32,66%, của thành phố Hồ Chí Minh 46,6%, thì của Hà Nội đạt 26,7%. Như vậy so với cả nước tỷ trọng công nghiệp trong cơ cấu GDP của Hà Nội là chưa cao (công nghiệp Hà nội chiếm 26,7%, thành phố Hồ Chí Minh là 46,6%, cả nước là 32,66%). * Vị trí, vai trò công nghiệp trong việc gia tăng quy mô của nền kinh tế Trong thời kỳ 1995 – 2002 GDP (theo giá hiện hành) tăng thêm khoảng 25.833 tỷ đồng, trong đó công nghiệp đóng góp khoảng 7.

Trong khi khối dịch vụ đóng góp khoảng 41- 42% phần GDP tăng thêm. -4- LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.0801 LuËn v¨n tèt nghiÖp Biểu 1. Phần đóng góp của công nghiệp vào phần GDP tăng thêm. Đơn vị: Tỷ đồng GDP cả thời kỳ Năm 1995 2000 2002 1995-2002 GDP 14.833 Trong đó: - Công nghiệp 3.284 - % so với GDP 24,1 27,19 26,71 28,20 Nguồn: Xử lý theo số liệu niêm giám thống kê Hà Nội, 2002 Phần đóng góp của ngành công nghiệp vào gia tăng GDP của Hà Nội như ở biểu trên cho biết là rất khiêm tốn.

* Vị trí, vai trò công nghiệp trong phân công lao động xã hội: Như chúng ta đều biết, công nghiệp có vai trò quyết định đến phát triển phân công lao động xã hội. Song đối với thành phố Hà Nội, lao động công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp chiếm tỷ lệ tương đối khiêm tốn, chiếm khoảng 15- 16% toàn bộ lao động đang làm việc trong các ngành kinh tế quốc dân. Thời kỳ 1996 – 2002 lao động trong công nghiệp hàng năm tăng trung bình 3,58%, tương ứng với 48,1 nghìn người. Tuy số thu hút thêm này còn khiêm tốn nhưng có ý nghĩa quan trọng (vì chủ yếu họ đang làm việc trong các doanh nghiệp có trang bị kỹ thuật và công nghệ tương đối hiện đại).

-5- LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.0801 LuËn v¨n tèt nghiÖp Biểu 1. Lao động công nghiệp trong các ngành kinh tế quốc dân Đơn vị :%, nghìn người Tăng TB Chỉ tiêu 1995 1996 2000 2001 2002 1996- 2002,% Lao động công nghiệp 172,3 175,7 195,7 199,9 220,4 3,58 (người) % số lao động đang làm việc trong các ngành 16,7 16,8 - - - - KTQD Nguồn: Xử lý theo số liệu niên giám của Cục thống kê Hà Nội, 2002. * Vị trí, vai trò của công nghiệp đối với nguồn thu ngân sách cho thành phố: Ở thời kỳ 1996 – 2002, tỷ trọng công nghiệp đóng góp vào ngân sách tương đối khá. Trong khi tỷ trọng công nghiệp chiếm trong tổng GDP khoảng 24-26% thì đóng góp vào nguồn thu ngân sách khoảng 25%.

Nhưng tỷ trọng đóng góp của công nghiệp vào nguồn thu ngân sách không ổn định qua các năm: Biểu 1. Tỷ trọng công nghiệp trong thu ngân sách trên địa bàn (Giá hiện hành) Đơn vị : tỷ đồng,%. Chỉ tiêu 1996 2000 2001 2002 Tổng thu ngân sách trên địa bàn 8.860 Riêng công nghiệp 1.422 % so tổng số 23,1 22,35 21,57 24,76 Nguồn: Xử lý theo số liệu của Cục thống kê Hà Nội và báo cáo tổng kế của Sở kế hoạch và Đầu tư Hà Nội. Với mức đóng góp như hiện nay, công nghiệp tuy đã thể hiện được vai trò của mình nhưng so tiềm năng còn có thể tăng hơn.

Vậy làm thế nào để ngành -6- LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.0801 LuËn v¨n tèt nghiÖp công nghiệp đóng góp nhiều cho nguồn thu ngân sách trên địa bàn của thành phố. Trước hết cần đổi mới cơ cấu nội bộ ngành công nghiệp; đổi mới thiết bị – công nghệ, tăng năng suất lao động. * Vị trí, vai trò của công nghiệp đối với xuất khẩu: Cũng như đối với cả nước, vừa qua cũng như một số năm tới sản xuất công nghiệp có vai trò quyết định đối với xuất khẩu. Thời kỳ 1995 – 2002 kim ngạch xuất khẩu trên địa bàn Hà Nội tăng trung bình 11,86%, riêng sản phẩm công nghiệp tăng khoảng 10%/năm.

Đối với xuất khẩu ngành công nghiệp có vai trò quyết định. Kim ngạch xuất khẩu trên địa bàn Hà Nội. Đơn vị : tỷ đồng,% Tăng trưởng Chỉ tiêu 1995 1996 2000 2001 2002 XK 1996- 2002,% Tổng xuất khẩu 755 1.655 11,86 trên địa bàn Riêng sản phẩm 581 794 955,6 1.122,3 9,86 công nghiệp % so tổng số 76,9 76,5 68,16 68,16 67,81 Nguồn: Xử lý theo số liệu của Tổng cục thống kê và Cục thống kê Hà Nội, 2002. Cơ cấu sản xuất công nghiệp ảnh hưởng lớn đến xuất khẩu sản phẩm công nghiệp.

Trong nhiều năm qua sản xuất công nghiệp xuất khẩu chủ lực thuộc các phân ngành dệt, may, da giầy, hàng điện tử, thiết bị truyền thông. Tuy nhiên, những nhóm ngành này chỉ chiếm hơn 1/5 giá trị sản xuất của công nghiệp thành phố. Như trên đã phân tích, đối với xuất khẩu nền kinh tế của thành phố đòi hỏi nhiều hơn đối với ngành công nghiệp. Việc đổi mới cơ cấu sản xuất công nghiệp trở thành yêu cầu cấp bách để tăng sản xuất cho xuất khẩu.

-7- LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.0801 LuËn v¨n tèt nghiÖp 1. NGUỒN VỐN PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP HÀ NỘI 1.