Chương 1 VAI TRÒ CUA BAO CHÍ TRONG CUỘC DAU TRANH PHÒNG CHÓNG THAM NHŨNG - MOT SO VAN DE LÝ LUẬN 1. Một số vẫn đề về báo chí 1. Khái niệm báo chí Điều 1 Luật Báo chí (sửa đổi, bổ sung năm 1999) nêu rõ: “Báo chí ở nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là phương tiện thông tin đại chúng thiết yêu đối với đời sống xã hội; là cơ quan ngôn luận của các tổ chức Dang, cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội (dưới đây gọi chung là tổ chức); là diễn đàn của nhân dân”. Điều 3 Luật Báo chí xác định: Báo chí hay các loại hình báo chí Việt Nam gồm: báo ¡n (báo, tạp chí, bản tin thời sự, bản tin thông tấn), báo nói (chương trình phát thanh), báo hình (chương trình truyền hình, chương trình nghe-nhìn thời sự được thực hiện bằng phương tiện kỹ thuật khác nhau).
Báo chí không những tuyên truyền, cô động, góp phần tổ chức thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, mà còn trở thành một nguồn thông tin dồi dào, mang hơi thở cuộc sống, góp phần giúp cho các cơ quan Đảng và Nhà nước hoạch định các chủ trương, chính sách kinh tế- xã hội, kiểm nghiệm hiệu quả và phát hiện những vướng mắc trong quá trình thực hiện các chủ trương, chính sách ở các cấp, các ngành, các địa phương. Sự phát triển và mở rộng ảnh hưởng của báo chí đã góp phần nâng cao dân trí, thu hút sự quan tâm của đông đảo quần chúng nhân dân tới các vấn đề chung của đất nước và quốc tế. Sự mở rộng các quan hệ kinh tế, chính trị, ngoại giao kéo theo sự mở rộng khai thác thông tin cả trong và ngoài nước. Điều đó dẫn đến sự đa dạng hóa các thông tin được truyền tải trên hệ thống báo chí.
Theo khảo sát thực tế, báo chí Việt Nam thời kỳ đổi mới, đặc biệt trong mấy năm gần đây đã cung cấp khoảng 70% lượng thông tin cho công chúng cả nước. Trong đó, một sô lĩnh vực như: thời sự chính trị - xã hội, 11 dự báo thời tiết, biến đồi khí hậu, thiên tai. báo chí giữ ưu thé tuyệt đối trong cung cấp thông tin. Báo chí đã tích cực tuyên truyền chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng: chính sách, pháp luật của Nhà nước đến cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân; đồng thời phản ánh kịp thời tâm tư, nguyện vọng chính đáng của nhân dân; phát hiện, biéu dương nhân tố mới, điểm hình tiên tiễn; tham gia tích cực trong cuộc dau tranh chống tham nhũng, lãng phí và những hành vi tiêu cực trong xã hội; góp phan giữ vững ồn định chính tri, phát trién kinh tế, văn hóa- xã hội, nâng cao lòng tin của nhân dân đối Đảng và Nhà nước.
Báo chí cũng đã góp phần tích cực làm cho cộng động người Việt Nam ở nước ngoài và nhân dân thế giới ngày càng hiểu rõ hơn quan điểm, chính sách đúng đắn của Dang, Nhà nước ta. Đội ngũ những người làm báo đã nỗ lực phan đấu dé thông tin nhanh, đa dạng, phong phú nhiều chiều; tích cực đi sâu nghiên cứu thực tiễn dé hiểu và phản ánh chân thực, sinh động mọi mặt đời sông xã hội. Đảng, Nhà nước và nhân dân ta đánh giá cao những công lao, đóng góp của báo chí trong các thời kỳ cách mạng trước đây và trong những năm đồi mới vừa qua. Đặc điểm báo chí Việt Nam thời kỳ đối mới Trong tiến trình phát trién, do những điều kiện khách quan và chủ quan, báo chí Việt Nam cũng có sự phát triển ở các mức độ khác nhau.
Tuy nhiên, từ năm 1986 đến nay, báo chí nước ta đã có bước phát trién mạnh mẽ, nhanh chóng và toàn diện. Cụ thê: - Quy mô, số lượng, chất lượng các loại hình báo chí phát triển nhanh. Đến nay, cả nước đã hình thành một hệ thông báo chí hoàn chỉnh với 4 loại hình: báo in, báo nói, báo hình và báo điện tử, đảm nhiệm chức năng vừa là cơ quan ngôn luận của tổ chức Dang, các cơ quan Nha nước và các tô chức xã hội, vừa là diễn đàn của nhân dân. Tính đến tháng 5 năm 2009, nền báo chí nước nhà đã có 706 cơ quan báo in (trong đó có 76 báo trung ương, 102 báo địa phương, 528 tạp chí), 21 báo điện tử, 160 trang tin điện tử mang tính báo chí và hàng nghìn trang tin điện tử có nội dung thông tin thông tin của các cơ quan Đảng, Nhà nước; các đoàn 12 thé, tổ chức, hiệp hội, doanh nghiệp; 76 đài phát thanh, truyền hình với hon 17.000 người được cấp thẻ nhà báo.
Đài Tiếng nói Việt Nam đã phủ sóng 97,5% diện tích lãnh thé quốc gia và qua vệ tinh đến nhiều nước trên thé giới. Đài Truyền hình Việt Nam phủ sóng đến gần 90% hộ gia đình trong nước và qua vệ tinh đến nhiều khu vực ngoài nước. Thể loại báo chí có nhiều tiến bộ theo xu hướng ngày càng hiện dai, chuyên nghiệp. Bên cạnh một số loại hình báo chí truyền thống là báo in, báo nói và báo hình, từ năm 1997 xuất hiện thêm báo điện điện tử.
Truyền hình cáp phát triển với tốc độ cực nhanh, mức tăng trưởng từ 60-70%/năm. Hơn 10 năm qua, báo điện tử đã phát triển mạnh mẽ, trở thành công cụ hiệu quả trong việc thông tin, tuyên truyền mọi hoạt động của đất nước tới nhân dân trong và ngoài nước. Việc sử dụng internet cũng tăng rất nhanh. Dự kiến đến tháng 11/2011, số người sử dụng internet đạt 26,8 triệu người như Thứ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông Đỗ Quý Doãn đã nói, “tức là hơn 30% dân số, gấp đôi so với năm 2006 và gap 10 lần so với năm 2003”.
Sự ra đời và phát triển vượt trội của báo điện tử cùng với khả năng tích hợp nhiều loại hình báo chí trên một thiết bị truyền thông hiện đại đã tạo ra khả năng to lớn cho việc truyền tải, thu nhận thông tin của các cơ quan báo chí và công chúng cả nước. Nội dung thông tin trên báo chí có nhiều đổi mới, hap dan, sinh động, phong phú nhanh chóng và kịp thời. Bức tranh hiện thực khách quan của đất nước và thế giới được phản ánh khá đầy đủ, toàn điện và nhanh chóng trên báo chí. Nhờ vậy mà công chúng Việt Nam có thê hiểu hơn về tình hình thé giới trong tiến trình giao lưu, hội nhập; đồng thời bạn bè quốc tế cũng hiểu biết nhiều hơn và đúng hơn về đất nước và con người Việt Nam, góp phần thúc day hợp tác, đầu tư đôi bên cùng có lợi.
Có thể nói, trong thời kỳ đồi mới, báo chí nước ta đã có bước tiền mạnh mẽ, sôi động, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cau thông tin, giải trí và nhiều hiéu biết khác của người dân trong nước và cộng dong quôc tê.uk 13 - Đội ngũ người làm báo chí ngày càng đông đảo và lớn mạnh. Đội ngũ phóng viên làm báo phát triển mạnh về số lượng và trình độ chuyên môn với trên 17.000 nhà báo được cấp thẻ hành nghề. Tuy chưa có con sô thống kê chính thức nhưng ước chừng có hàng trăm nghìn người dang hoạt động trong lĩnh vực báo chí với các công việc như: phóng viên, biên tập viên, phát thanh viên, kỹ thuật viên, nhà in, phát hành, đội ngũ nhà lãnh đạo cơ quan báo chí, đội ngũ cộng tác viên. Đội ngũ này ngày càng được trẻ hoá, được đào tạo bài bản, hệ thông, có chất lượng và trình độ chuyên môn.
Đến nay, gần 80% nhà báo có trình độ đại học trở lên, số nhà báo có 1-2 bằng đại học, sử dụng từ 1 ngoại ngữ trở lên ngày càng tăng. Đội ngũ người làm báo giữ vai trò quyết định về nội dung, hình thức và chất lượng của các sản pham báo chí, vì vậy càng được quan tâm thường xuyên. - Báo chí Việt Nam tham gia tích cực, chủ động vào các hoạt động của báo chí khu vực và thể giới. Báo chí Vệt Nam là một bộ phận của báo chí khu vực và thế giới.
Trên cơ sở đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa dạng hoá, đa phương hoá của Đảng và Nhà nước, báo chí đã tích cực, chủ động tham gia vào các hoạt động của khu vực và thé giới, góp phan quan trọng vào tiến trình phát triển chung của báo chí hiện đại. Hội nhà báo Việt Nam là thành viên của Tổ chức quốc tế các nhà báo (OIJ), Liên đoàn báo chí ASEAN (CAJ). Hội và các cơ quan báo chí Việt Nam đây mạnh giao lưu, hợp tác với các tô chức, cơ quan báo chí của Trung Quốc, Nhật Bản, Thái Lan, Lào, Thụy Điển, Hàn Quốc. Đài truyền hình Việt Nam, Đài tiếng nói Việt Nam mở rộng phạm vi phủ sóng ra nhiều nước trên thê giới như: Châu Á, Bắc Mỹ, Châu Âu, Châu Phi.
Sự hợp tác này đã mang lại hiệu quả và tác động tích cực trong việc đưa thông tin trong nước ra thé giới va thu nhận thông tin quốc tế cho công chúng trong nước, tạo sự hiểu biết, hữu nghị và thúc đây hợp tác giữa Việt Nam và các nước trên thê giới. 14 - Công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ báo chí được đẩy mạnh. Đào tạo, bồi dưỡng và sử dụng nguồn lực báo chí là việc rất quan trọng. Mặc dù ngành báo chí sử dụng nhân lực từ nhiều nguồn khác nhau: văn học, ngôn ngữ học, lịch sử, triết học, xã hội học.
nhưng dé làm báo chuyên nghiệp thì đội ngũ này phải được đào tạo, bồi dưỡng bài bản và hệ thống. Hiện nay, ở nước ta có các cơ sở đào tạo cán bộ báo chí trình độ cử nhân, thạc sĩ và tiến sĩ là: Học viện Báo chí và Tuyên truyền thuộc Học viện Chính trị- Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh; Khoa Báo chí và truyền thông của hai trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh; Khoa Ngữ Van- Báo chí của Dai học Huế, các trường cao dang phát thanh- truyền hình Trung ương 1 (Phủ Lý- Hà Nam); Cao đăng phát thanh- truyền hình Trung ương 2 (Thành phố Hồ Chí Minh); Cao đăng truyền hình trung ương (Thường Tín- Hà Nội) đào tạo cán bộ phóng viên, biên tập viên trình độ cao đăng. Đội ngũ nhân sự được đào tạo ra sẽ được bồ sung thường xuyên cho các cơ quan báo chí, góp phần không nhỏ vào sự nghiệp phát triển thông tin báo chi và nâng cao tính chuyên nghiệp của đội ngũ nhà báo Việt Nam. - Cơ sở vật chất và tài chính của các cơ quan báo chí được nâng lên rõ rệt.