Chương 1: Cơ sở lý luận về vai trò của báo điện tử trong chiến dịch truyền thông phòng, chống bệnh dịch. Chương 2: Thực trạng hoạt động của báo điện tử trong thông tin, truyền thông phòng, chống bệnh dịch. Chương 3: Một số khuyến nghị và giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả trong truyền thông phòng, chống bệnh dịch. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA BÁO ĐIỆN TỬ TRONG CHIẾN DỊCH TRUYỀN THÔNG PHÒNG, CHỐNG BỆNH DỊCH 1.
Các khái niệm * Khái niệm bệnh dịch Bệnh dịch là bệnh có thể gây thành dịch, chỉ trong một thời gian ngắn bệnh dịch có thể trở nên thành dịch và lây truyền nhanh ra cộng đồng. Bệnh dịch truyền nhiễm là bệnh lây truyền trực tiếp hoặc gián tiếp từ người hoặc từ động vật sang người do tác nhân (vi rút, vi khuẩn và nấm) có khả năng gây bệnh truyền nhiễm. Những bệnh hiện nay có thể gây thành dịch bao gồm nhiều loại như: dịch cúm, dịch tả, dịch thương hàn, sốt xuất huyết, do vi rút zika, ebola… Những bệnh này nếu không xử lý kịp thời sẽ gây thành dịch và ảnh hưởng đến sức khỏe và lây lan nhanh chóng ra cộng đồng, gây thiệt hài về kinh tế, tác động mạnh mẽ đến đời sống xã hội. Đại dịch là khi dịch xảy ra hàng loạt trong phạm vi rộng lớn vượt ra ngoài lãnh thổ của một số nước, có khi tới toàn cầu với số nguời mắc hàng loạt.
* Phòng chống dịch Theo cuốn Từ điển tiếng việt, phòng dịch là đề phòng, ngăn ngừa dịch bệnh không để dịch bệnh xảy ra [28, tr. Chống dịch là khống chế, hạn chế, ngăn cản không để dịch bệnh lây lan rộng ra cộng đồng [27, tr. Như vậy, phòng, chống dịch là phòng, khống chế, ngăn ngừa dịch bệnh xảy ra và lan rộng trong cộng đồng. Theo Điều 4 của Luật phòng, chống bệnh truyền nhiễm đã được Quốc hội khóa XII kỳ họp thứ 2 thông qua ngày 21 tháng 11 năm 2007, được quy định Nguyên tắc phòng, chống bệnh truyền nhiễm là lấy phòng bệnh là 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chính trong đó thông tin, giáo dục, TT, giám sát bệnh truyền nhiễm là biện pháp chủ yếu.
Kết hợp các biện pháp chuyên môn kỹ thuật y tế với các biện pháp xã hội, hành chính trong phòng, chống bệnh truyền nhiễm. Thực hiện việc phối hợp liên ngành và huy động xã hội trong phòng, chống bệnh truyền nhiễm; lồng ghép các hoạt động phòng, chống bệnh truyền nhiễm vào các chương trình phát triển kinh tế - xã hội. * Khái niệm về chiến dịch Là tập trung toàn bộ lực lượng, khẩn trương tiến hành trong một thời gian nhất định, nhằm thực hiện mục đích nhất định. Trong chiến dịch PCBD SXH dengue và BD do vi rút Zika, Đảng, Nhà nước và các cấp, các ngành, chính quyền địa phương đã tập trung huy động toàn bộ lực lượng nhằm khống chế và xử lý kịp thời dịch bệnh, không để dịch bệnh lây lan ra cộng đồng.
Cụ thể, thực hiện ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường các biện pháp phòng chống dịch bệnh do vi rút Zika, ngày 5/3/2016 BYT phối hợp Ủy Ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức phát động Chiến dịch “Người dân tự diệt muỗi, loăng quăng để phòng bệnh do vi rút Zika và SXH” nhằm kêu gọi mỗi người dân, gia đình và cộng đồng cũng như các ban, ngành đoàn thể, tổ chức hãy nêu cao vai trò trách nhiệm trong việc chủ động thực hiện các biện pháp phòng chống dịch bệnh bảo vệ SK bản thân, gia đình và cộng đồng. BYT có công văn số 1396/BYT-DP ngày 16/3/2016 gửi Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương về ciệc tổ chức chiến dịch phòng, chống Zika và SXH. Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh/thành phố quan tâm chỉ đạo các cấp, các ngành, các tổ chức chính trị xã hội tại địa phương triển khai tích cực một số hoạt động sau: SYT tăng cường TT vận động người dân tự diệt muỗi, loăng quăng để phòng chống dịch bệnh do vi rút Zika, bệnh SXH; làm đầu mối tham mưu Ủy 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ban nhân dân tỉnh/thành phố tổ chức phát động chiến dịch “người dân tự diệt muỗi, loăng quăng phòng, chống dịch bệnh do vi rút Zika và SXH”. Ủy ban nhân dân các quận, huyện, thị xã, thành phố chịu trách nhiệm tổ chức triển khai chiến dịch “người dân tự diệt muỗi, loăng quăng phòng, chống dịch bệnh do vi rút Zika và SXH”… Thông qua chiến dịch truyền thông bằng nhiều hình thức như xe loa cổ động, băng rôn, truyền thông nhóm, truyền thông trực tiếp, góc truyền, trên các phương tiện truyền thông đại chúng, đặc biệt là báo chí nhằm nâng cao ý thức cộng đồng và tăng cường sự phối hợp của các cấp chính quyền, các ban ngành đoàn thể trong hoạt động PCBD SXH dengue và BD vi rút Zika.
* Đối với dịch sốt xuất huyết Dengue Theo GS.TSKH Lê Đăng Hà, Nguyên Viện trưởng Viện y học Lâm sàng các bệnh Nhiệt đới (nay là Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương): Dịch SXH dengue là bệnh truyền nhiễm cấp tính, gây dịch do vi rút Dengue gây nên, bệnh lan truyền chủ yếu do Muỗi Aedes aegypti. Còn theo WHO: SXH dengue là bệnh do vec-tơ truyền qua vết đốt của muỗi mang mầm bệnh. Vi rút gây bệnh dengue có 4 tuýp huyết thanh là DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4. SXH dengue nặng là biến chứng dễ dẫn đến tử vong, thường tiến triển từ sốt dengue.
SXH dengue chủ yếu được truyền bởi một loại muỗi (Aedes aegypti) và bệnh SXH dengue phân bố ở tất các các nước nhiệt đới. aegypti và các loài muỗi khác như Ae. albopictus có khả năng thích nghi rất cao, và sự phân bố kết hợp của chúng có thể làm lan truyền bệnh sốt dengue lên phía Bắc, qua châu Âu hay Bắc Mỹ, vào mùa hè. Dịch SXH dengue có thể xảy ra bất kỳ lúc nào, nếu muỗi Aedes aegypti vẫn hoạt động.
Song nhìn chung độ ẩm và nhiệt độ cao là những điều kiện thuận tiện cho muỗi phát triển, làm tăng khả năng truyền bệnh. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com * Bệnh dịch do vi rút zika Theo tài liệu do WHO cung cấp về bệnh do vi rút Zika như sau: Bệnh do vi rút Zika là bệnh mới nổi, lây truyền qua muỗi lần đầu được phát hiện ở Uganda năm 1947 ở Khỉ Rhesus thông qua mạng lưới giám sát bệnh sốt vàng Sylvatic. Sau đó bệnh được xác định trên người năm 1952 tại Uganda và nước Cộng Hòa Tanzania. Ổ dịch bệnh do vi rút Zika được ghi nhận ở Châu Phi, Châu Mỹ, Châu Á và Thái Bình Dương.
Vi rút Zika truyền sang người thông qua vết đốt từ muỗi nhiễm bệnh họ Aedes, chủ yếu là Aedes Aegypti ở vùng nhiệt đới. Đây cũng là loại muỗi trung gian truyền bệnh sốt xuất huyết dengue, Chikungunya và sốt vàng. Ổ dịch bệnh do vi rút Zika được báo cáo lần đầu tiên ở Thái Bình Dương vào năm 2007 ở Yap và Polynesia Pháp 2013, và vào năm 2015 từ các nước châu Mỹ (Brazil và Colombia) và châu Phi (Cape Verde). Ngoài ra, hơn 13 quốc gia ở châu Mỹ đã báo cáo các trường hợp lẻ tẻ nhiễm vi rút Zika, điều đó cho thấy sự mở rộng địa lý nhanh chóng của vi rút Zika.
* Khái niệm truyền thông Truyền thông là một quá trình tương tác liên tục trao đổi thông tin, tư tưởng, tình cảm., tạo diễn đàn chia sẻ kinh nghiệm, kỹ năng giữa hai hoặc nhiều người nhằm tăng cường hiểu biết lẫn nhau, tiến tới thay đổi nhận thức, điều chỉnh hành vi và thái độ phù hợp với nhu cầu phát triển của các nhân, nhóm, cộng đồng, xã hội. Truyền thông là một quá trình - có nghĩa nó không phải là một việc làm nhất thời hay xảy ra trong một khuôn khổ thời gian hẹp, mà là một việc diễn ra trong khoảng thời gian lớn. Quá trình này mang tính liên tục, vì nó không không thể kết thúc ngay sau khi ta chuyển tải nội dung cần thiết, mà còn tiếp diễn sau đó. Truyền thông phải đem lại sự thay đổi trong nhận thức và hành vi nến không mỗi việc làm sẽ trở nên vô nghĩa [20, tr.
16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Truyền thông là một quá trình chuyển tải thông tin từ một người hoặc một nhóm người này đến một người hoặc một nhóm người khác nhằm để thay đổi nhận thức và cải biến hành vi. Quá trình truyền thông là quá trình trao đổi hai chiều. Vì vậy, xác định được đối tượng truyền thông để tạo hiệu quả cao nhất trong quá trình truyền thông. Theo mô hình truyền thông của Harold Lasswell, nhà chính trị học nổi tiếng người Mỹ: S M C R E Hình 1.1: Mô hình truyền thông của Harold Lasswell Mô hình này bao hàm những phần tử chủ yếu của quá trình truyền thông, trong đó: S- Source, sender: Nguồn, người cung cấp, khởi xướng M- Message: Thông điệp, nội dung thông báo C- Channel: Bằng kênh nòa, mạnh truyền nào R- Reciever: Người tiếp nhận, nơi nhận E- Effect: Hiệu quả, kết quả của quá trình truyền thông.
Tuy nhiên, trong quá trình truyền thông, truyền thông còn được bổ sung thêm các yếu tố như hiện tượng nhiễu (noise) và phản hồi (feedback). Do đó, mô hình của Harold Lasswell có thể bổ sung như sau: Nhiễu (Noise) S M C R E Phản hồi (Feedback) Hình 1.2: Bổ sung mô hình truyền thông của Harold Lasswell 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Phản hồi (Feedback) được hiểu là sự tác động ngược trở lại của thông tin từ phía người tiếp nhận với người truyền tin. Nếu không có phản hồi thì thông tin chỉ là một chiều và mang tính áp đặt. Nhiễu (Noise) luôn tồn tại trong quá trình truyền thông.
Đó là hiện thượng thông tin truyền đi bị ảnh hưởng bởi các điều kiện của tự nhiên và xã hội. gây ra sự lệch hay kém chất lượng về nội dung và tốc độ truyền tin. Đối với truyền thông trong phòng chống dịch bệnh, được hiểu theo mô hình sau: BYT (T5G) TP (T4G) Cơ Công quan chúng báo chí Q/H (P) X/P/T (T) T/T (T) Hình 1.3: Mô hình truyền thông của ngành y tế Trong đó: - Bộ Y tế (BYT): Cơ quan phụ trách công tác truyền thông là Trung tâm Truyền thông giáo dục sức khỏe trung ương (T5G). 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Thành phố (TP): Cơ quan phụ trách công tác truyền thông là Trung tâm Truyền thông giáo dục sức khỏe tỉnh/thành phố (T4G) nay là Trung tâm Y tế dự phòng tỉnh/thành phố.
- Quận/Huyện (Q/H): Ngành dọc có Trung tâm Y tế quận/huyện. Phụ trách công tác truyền thông quận huyện có phòng Truyền thông giáo dục sức khỏe.