Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH ƯU ĐÃI NGƯỜI CÓ CÔNG VỚI CÁCH MẠNG 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Chính sách ưu đãi Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam: “Chính sách” là những chuẩn tắc cụ thể để thực hiện đường lối, nhiệm vụ. Chính sách được thực hiện trong một thời gian nhất định trên những lĩnh vực cụ thể nào đó.
Bản chất, nội dung và phương hướng của chính sách tuỳ thuộc vào tính chất của đường lối, nhiệm vụ chính trị , kinh tế, văn hoá,…” [25, tr. Theo Giáo trình Hoạch định và phân tích Chính sách công của Học viện hành chính do Nhà xuất bản Khoa học và Kỹ thuật xuất bản năm 2008 khái niệm về chính sách là những hành động ứng xử của chủ thể với các hiện tượng tồn tại trong quá trình vận động phát triển nhằm đạt mục tiêu nhất định [10, tr. Qua sự khái quát phân tích các khía cạnh cơ bản về khái niệm chính sách, ta có thể hiểu khái niệm chính sách như sau: Chính sách là tập hợp các chủ trương và hành động về phương diện nào đó của Chính phủ, nó bao gồm các mục tiêu mà Chính phủ muốn đạt được và cách làm để thực hiện các mục tiêu đó. Những mục tiêu này bao gồm sự phát triển toàn diện trên các lĩnh vực kinh tế - văn hóa - xã hội - môi trường.
Ưu đãi là dành cho những điều kiện, quyền lợi đặc biệt hơn, so với những đối tượng khác. 7 Chính sách ưu đãi là những quy định chung của Nhà nước bao gồm mục tiêu, phương hướng, giải pháp về việc ghi nhận công lao, sự đóng góp, sự hy sinh cao cả của người có công, tạo mọi điều kiện khả năng góp phần ổn định và nâng cao đời sống vật chất, văn hoá, tinh thần đối với người có công. Người có công với cách mạng Người có công là những người đã chịu nhiều thiệt thòi trong cuộc sống, chiến tranh đã đi qua nhưng hậu quả để lại của chiến tranh là rất lớn, mặc dù nhiều người vẫn còn sức lao động nhưng vẫn còn nhiều người mãi mãi không thể đi lại và lao động, cuộc sống của họ gặp rất nhiều khó khăn. Người có công là người dân bình thường, làm những việc có ích cho xã hội, cộng đồng, có công lao đóng góp cho đất nước.
Mặc dù Pháp lệnh số 36- PL/CTN ngày 29/8/1994 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc ưu đãi người hoạt động cách mạng, liệt sỹ và gia đình liệt sỹ, thương binh, bệnh binh, người hoạt động kháng chiến, người có công giúp đỡ cách mạng, được thực hiện từ ngày 01/01/1995, nhưng cho đến nay chưa có văn bản pháp luật nào nêu cụ thể khái niệm người có công với cách mạng (NCCVCM). Có thể khái quát NCCVCM theo các ý nghĩa như sau: Theo nghĩa rộng, người có công với cách mạng là người đã tự nguyện cống hiến cuộc đời mình cho sự nghiệp cách mạng, chiến đấu giành độc lập tự do cho dân tộc, cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đây là những người đã có những đóng góp, cống hiến cho lợi ích của đất nước, của dân tộc, được Nhà nước công nhận theo quy định của pháp luật và đảm bảo cho họ các chế độ ưu đãi về kinh tế, chính trị, xã hội. Theo nghĩa hẹp, người có công với cách mạng là những cá nhân có những đóng góp, cống hiến xuất sắc trong thời kỳ Cách mạng tháng Tám năm 1945, trong các cuộc kháng chiến của dân tộc và bảo vệ Tổ quốc, được 8 các cơ quan nhà nước, tổ chức có thẩm quyền công nhận theo quy định của pháp luật.
Như vậy, khái niệm người có công với cách mạng có thể được hiểu là những người không phân biệt tôn giáo, tín ngưỡng, dân tộc, nam nữ, tuổi tác có những đóng góp, cống hiến xuất sắc trong thời kỳ trước Cách mạng tháng Tám năm 1945, trong các cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc, được các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền công nhận theo quy định của pháp luật. Chính sách ưu đãi người có công với cách mạng Ưu đãi người có công là sự đền ơn đáp nghĩa của cộng đồng, là sự phản ánh trách nhiệm của nhà nước, là sự đãi ngộ, ưu tiên đặc biệt về đời sống vật chất, văn hoá, tinh thần đối với những công dân có nhiều hy sinh, cống hiến với đất nước nhằm tạo mọi điều kiện, khả năng góp phần ổn định và nâng cao đời sống. Chính sách ưu đãi đối với NCCVCM là một bộ phận của hệ thống chính sách xã hội mà cụ thể là chính sách bảo đảm xã hội. Như vậy, Chính sách ưu đãi người có công với cách mạng là đường lối, chủ trương của Đảng và chính sách pháp luật của Nhà nước trong việc thực hiện chế độ đãi ngộ đối với những người có công với đất nước nhằm mục đích ghi nhận công lao, sự đóng góp, sự hy sinh cao cả của họ, đồng thời đền đáp, bù đắp phần nào về đời sống vật chất, tinh thần đối với người có công với thân nhân, gia đình của người có công.
Thực hiện chính sách ưu đãi người có công với cách mạng Thực hiện chính sách là tất yếu khách quan để duy trì sự tồn tại của công cụ chính sách theo yêu cầu quản lý của Nhà nước và cũng là để đạt mục 9 tiêu đề ra chính sách. Thực hiện chính sách là trung tâm kết nối các bước trong chu trình chính sách thành một hệ thống. Thực hiện chính sách tức là đưa chính sách vào đời sống. Đây là giai đoạn tổ chức thực hiện các giải pháp đã lựa chọn và kiểm tra việc thực hiện, từng bước thực hiện các mục tiêu chính sách, qua đó khẳng định tính đúng đắn của chính sách và giúp chính sách ngày càng hoàn chỉnh, phù hợp với điều kiện thực tế tại địa phương.
Thực hiện chính sách ưu đãi người có công với cách mạng là quá trình đưa những chính sách đối với người có công, các ưu đãi xã hội của Nhà nước vào thực tiễn thông qua các văn bản pháp luật, chủ trương nhằm hỗ trợ cho người có công phần nào về vật chất cũng như tinh thần giúp họ vượt qua những khó khăn trong cuộc sống. Thực hiện chính sách ưu đãi người có công với cách mạng mang một ý nghĩa nhân văn sâu sắc, thể hiện truyền thống, đạo lý làm người “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc ta, góp phần ổn định chính trị - xã hội. Thực hiện việc đền ơn đáp nghĩa, tôn vinh đối với những người đã có cống hiến, hy sinh cho đất nước là trách nhiệm của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội, đảm bảo người có công được hưởng những chế độ ưu đãi về vật chất, tinh thần, phù hợp với những cống hiến, đóng góp của họ theo thực tiễn đất nước. Thực hiện tốt chính sách đối với người có công góp phần vào việc giáo dục sâu sắc ý thức, đạo đức của các thế hệ con cháu về lòng kính trọng, biết ơn đối với thế hệ đi trước, giáo dục truyền thống anh hùng của lớp cha anh đi trước cho thế hệ trẻ, cổ vũ cho thế hệ trẻ tiếp bước cha anh bảo vệ Tổ quốc, giữ gìn thành quả cách mạng mà thế hệ cha anh phải đổ máu hy sinh mới giành lại được.
Đối tượng, chủ thể, nội dung và quy trình thực hiện chính sách ưu đãi người có công với cách mạng 1. Đối tượng, chủ thể, nội dung thực hiện chính sách ưu đãi người có công với cách mạng 1. Về đối tượng hưởng chế độ ưu đãi người có công với cách mạng Pháp lệnh 02/2020/UBTVQH14 được Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành ngày 09/12/2020 (gọi tắt là Pháp lệnh 02) về ưu đãi người có công với cách mạng, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2021 với nhiều điểm mới hướng tới nâng cao chế độ ưu đãi và mở rộng đối tượng hưởng ưu đãi cho người có công với cách mạng [31]. Theo đó, đối tượng hưởng chế độ ưu đãi người có công với cách mạng bao gồm người có công với cách mạng và thân nhân của người có công với cách mạng: Người có công với cách mạng bao gồm: (1) Người hoạt động cách mạng trước ngày 01/01/1945.
(2) Người hoạt động cách mạng từ ngày 01 tháng 01 năm 1945 đến ngày khởi nghĩa tháng Tám năm 1945. (4) Bà mẹ Việt Nam anh hùng. (5) Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. (6) Anh hùng Lao động trong thời kỳ kháng chiến.
(7) Thương binh, bao gồm cả thương binh loại B được công nhận trước ngày 31/12/1993; người hưởng chính sách như thương binh. 11 (9) Người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hoá học. (10) Người hoạt động cách mạng, kháng chiến, bảo vệ Tổ quốc, làm nghĩa vụ quốc tế bị địch bắt tù, đày. (11) Người hoạt động kháng chiến giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc, làm nghĩa vụ quốc tế.
(12) Người có công giúp đỡ cách mạng. Thân nhân của người có công với cách mạng bao gồm: cha đẻ, mẹ đẻ, vợ hoặc chồng, con (con đẻ, con nuôi), người có công nuôi liệt sỹ. Về chủ thể thực hiện chính sách Công tác giải quyết chính sách ưu đãi NCCVCM tại địa phương là nhiệm vụ của Ủy ban nhân dân (UBND) các cấp và nhiều ngành. Trong đó được phân công cơ bản như sau: Ủy ban Nhân dân các cấp: UBND các cấp ở địa phương bao gồm; UBND cấp tỉnh, UBND cấp huyện, UBND cấp xã.
UBND các cấp có trách nhiệm chỉ đạo và kiểm tra các cơ quan hành chính nhà nước thuộc cấp mình tổ chức thực hiện chính sách ưu đãi, chăm sóc, giúp đỡ thương binh, bệnh binh, gia đình liệt sỹ, những người và gia đình có công với cách mạng theo quy định của pháp luật. Cơ quan Lao động - Thương binh và Xã hội (LĐ - TB & XH) các cấp: Là cơ quan tham mưu giúp UBND các cấp ở địa phương thực hiện chức năng quản lý nhà nước và trực tiếp hướng dẫn công dân có đủ điều kiện, tiêu chuẩn lập hồ sơ công nhận là người có công với cách mạng theo quy định của từng diện cụ thể. Đồng thời, chủ trì trong việc thực hiện các chính sách, chế độ trợ cấp ưu đãi đối với người có công và thân nhân người có công theo quy định của Nhà nước đã ban hành. Cơ quan LĐ - TB & XH 12 các cấp có trách nhiệm phối hợp với các cơ quan liên quan cùng cấp thực hiện việc xác nhận đối tượng người có công, thân nhân người có công để thực hiện các chính sách ưu đãi khác theo quy định về pháp luật ưu đãi về người có công.