Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp kỹ sư ngành Hệ thống Thông tin với đề tài "Nâng cao công tác điều hành doanh nghiệp thông qua phân tích dữ liệu và báo cáo quản trị trên thiết bị di động" (Mobile Advanced Application for Business Operation Management Through Data Analysis and Management Reporting) được thực hiện bởi sinh viên Nguyễn Xuân Minh Thư và Trần Thị Ngọc An, dưới sự hướng dẫn của TS. Cao Thị Nhạn và ThS. Huỳnh Đức Huy tại Trường Đại học Công nghệ Thông tin – Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh (2023).

Lý do chọn đề tài và bối cảnh thực tiễn

Trong hoạt động doanh nghiệp, việc duy trì mối quan hệ khách hàng (CRM) đóng vai trò then chốt khi chi phí để có một khách hàng mới cao gấp 5 lần so với việc duy trì khách hàng hiện tại. Đồng thời, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ di động đã thay đổi phương thức làm việc:

  • Theo báo cáo của We Are Social (tháng 04/2022), toàn cầu có 5,32 tỷ người sử dụng điện thoại di động (chiếm 67% dân số), trong đó điện thoại thông minh chiếm 4/5 tổng số thiết bị cầm tay.
  • Theo báo cáo của GlobalWebIndex (GWI), hơn 92% người dùng Internet trong độ tuổi lao động truy cập mạng thông qua thiết bị di động.
  • Tại Việt Nam, giáo dục là lĩnh vực được ưu tiên đầu tư với mức chi ngân sách giai đoạn 2011–2020 đạt trên 18% tổng chi ngân sách nhà nước, tương đương 4,9% GDP. Tính đến thời điểm khảo sát, TP. Hồ Chí Minh có hơn 1.000 cơ sở và Hà Nội có gần 950 trung tâm ngoại ngữ - tin học được cấp phép.

Mặc dù các trung tâm đào tạo ngoại ngữ đã ứng dụng CRM để quản lý thông tin, đa số hệ thống vẫn vận hành cố định trên máy tính cá nhân (PC) hoặc sử dụng các bảng tính Excel rời rạc. Cấp quản lý và người đứng đầu doanh nghiệp (BOD) gặp khó khăn trong việc theo dõi liên tục các chỉ số tài chính, học vụ và tiếp thị theo thời gian thực do thiếu các công cụ hỗ trợ ra quyết định trên thiết bị di động (Mobile Business Intelligence - mBI).

Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu xác định 5 mục tiêu cụ thể:

  1. Tổng hợp kiến thức nền tảng về khái niệm Quản trị mối quan hệ khách hàng (CRM) và Hệ hỗ trợ quyết định trên thiết bị di động (mBI).
  2. Đề xuất mô hình triển khai ứng dụng mBI tích hợp với các hệ thống CRM nhằm phục vụ công tác điều hành qua phân tích dữ liệu và hệ thống báo cáo, báo biểu.
  3. Xây dựng ứng dụng di động tích hợp với hệ thống DotB CRM của Công ty TNHH Phần mềm DOTB để tối ưu hóa quản lý và quy trình bán hàng.
  4. Đề xuất và triển khai bộ báo cáo chuẩn cung cấp chi tiết các chỉ số phản ánh tình hình hoạt động của doanh nghiệp trong lĩnh vực đào tạo.
  5. Sử dụng kênh thông tin đồng bộ để đưa ra cảnh báo và thông báo tình hình kinh doanh theo thời gian thực.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

  • Đối tượng nghiên cứu: Các doanh nghiệp hoạt động trong ngành dịch vụ, trọng tâm là lĩnh vực giáo dục - đào tạo (trung tâm ngoại ngữ, trung tâm đào tạo), bên cạnh các ngành tiềm năng khác như bán lẻ, tài chính - ngân hàng, du lịch - khách sạn và dịch vụ chăm sóc sức khỏe.
  • Phạm vi nghiên cứu: Tích hợp giải pháp mBI với hệ thống DotB CRM trong lĩnh vực giáo dục tại thị trường Việt Nam; khảo sát hệ thống báo cáo, báo biểu và chỉ số quản trị điều hành; nghiên cứu quy trình nghiệp vụ đặc thù của các trung tâm đào tạo ngoại ngữ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và khái niệm

  • Quản trị quan hệ khách hàng (CRM): Khóa luận dựa trên các lý thuyết nền tảng của Peter Drucker về việc tạo và giữ chân khách hàng; nghiên cứu của Reichhold Frederick và Earl Sasser (Harvard Business School) về giá trị doanh thu dài hạn của khách hàng; định nghĩa chiến lược kinh doanh CRM của Greenberg (2002) và Trot (2001). CRM được phân định thành hai nhóm chức năng: quản lý tương tác (dịch vụ, hỗ trợ, bán hàng, tiếp thị tự động) và phân tích hành vi (khai thác dữ liệu, báo cáo chuyên sâu).
  • Mobile Business Intelligence (mBI) và mCRM: Khái niệm kết hợp tính linh hoạt của thiết bị di động với khả năng phân tích dữ liệu kinh doanh thông minh, cho phép truy cập dữ liệu thời gian thực và nhận cảnh báo điều hành từ xa.
  • Nghiên cứu tiền đề: Kế thừa mô hình từ công trình nghiên cứu "Enhancing collaborative CRM with mobile technologies" của Olaf Reinhold và Rainer Alt (Đại học Leipzig, Đức).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng quy trình phát triển phần mềm theo Mô hình Thác nước (Waterfall Model) gồm 6 giai đoạn tuần tự: Thu thập yêu cầu, Phân tích thiết kế, Lập trình, Kiểm thử, Triển khai, Vận hành và bảo trì.

Quy trình thu thập yêu cầu thực tế được tiến hành qua 5 bước:

  1. Lựa chọn lĩnh vực khảo sát: Tập trung vào các trung tâm đào tạo Anh ngữ tại Việt Nam.
  2. Lập bảng khảo sát: Thiết lập danh mục tiêu chí đánh giá CRM/mBI dựa trên lý thuyết và khảo sát các ứng dụng quốc tế.
  3. Tham khảo ý kiến chuyên gia: Lấy ý kiến đóng góp từ các nhà quản lý trung tâm Anh ngữ quy mô lớn và chuyên gia triển khai CRM (kinh nghiệm từ năm 2010).
  4. Thực hiện khảo sát: Phỏng vấn trực tiếp tại các đơn vị thực tế gồm CB CENTRES (Ngoại ngữ Cambridge), Jaxtina, VMG (Việt Mỹ) kết hợp dùng thử các ứng dụng CRM di động quốc tế.
  5. Đánh giá và phân tích kết quả: Tổng hợp nhu cầu quản trị thành bộ báo cáo và chỉ số định lượng.

Thiết kế và triển khai

Khóa luận thuộc dạng đề tài xây dựng hệ thống phần mềm ứng dụng, bao gồm các nội dung thiết kế kỹ thuật và triển khai cụ thể:

Kiến trúc công nghệ nền tảng Flutter

Ứng dụng di động được xây dựng bằng Framework Flutter trên nền tảng ngôn ngữ Dart:

  • Ngôn ngữ Dart: Hỗ trợ lập trình hướng đối tượng, xử lý bất đồng bộ (asynchrony), biên dịch mã nguồn thành mã máy tương ứng cho từng nền tảng mà không cần môi trường trung gian.
  • Cấu trúc Flutter Framework: Gồm 2 tầng chính:
    • Tầng Framework (Application layer): Viết bằng Dart, cung cấp hệ thống Widgets, Material Design và Cupertino UI để lập trình viên tùy biến giao diện ở thời điểm biên dịch (compile-time).
    • Tầng Engine/Shell: Viết bằng C++, chứa máy ảo Dart VM thực hiện thông dịch JIT (Just-In-Time) phục vụ debugging/hot reload và biên dịch AOT (Ahead-Of-Time) tạo mã native thực thi trực tiếp trên phần cứng.
  • Ưu điểm so sánh: Khác với mô hình Hybrid (phải dùng WebView và module Bridge xử lý JavaScript gây tăng dung lượng) hay mô hình Web Native, Flutter kiểm soát trực tiếp từng pixel trên Canvas màn hình, không bị phụ thuộc hay giới hạn bởi OEM Widgets của hệ điều hành.

Kiến trúc hạ tầng tích hợp hệ thống

Hệ thống mBI di động liên kết với DotB CRM theo mô hình phân tầng:

  • Tầng Client (Thiết bị di động): Ứng dụng Metrikal chạy trên điện thoại hoặc máy tính bảng kết nối Internet.
  • Tầng Trung gian (Firebase & RESTful API): Sử dụng các API để trích xuất dữ liệu từ máy chủ CRM; tích hợp dịch vụ Firebase để điều phối dữ liệu và đẩy thông báo (push notifications) theo thời gian thực tới thiết bị người dùng.
  • Tầng Server & Database (DotB CRM): Máy chủ backend viết bằng PHP, cơ sở dữ liệu MySQL lưu trữ và xử lý các hoạt động nghiệp vụ của doanh nghiệp.

Thiết kế Use Case và phân hệ chức năng

Hệ thống phân quyền cho 2 tác nhân (Actors): Giám đốc trung tâm (BOD - Board of Directors) và Quản lý trung tâm (Manager). Hệ thống gồm 4 phân hệ chính (PH):

Mã phân hệ Tên phân hệ Các Use Case trực thuộc
PH01 Quản lý tài khoản UC101: Đăng nhập hệ thống theo phân quyền.
UC102: Quản lý thông tin cá nhân (xem/sửa).
UC103: Đăng nhập bằng sinh trắc học (vân tay, khuôn mặt).
UC104: Đổi mật khẩu tài khoản.
UC105: Cập nhật giao diện (đổi màu biểu đồ báo cáo) và ngôn ngữ.
PH02 Quản lý báo cáo UC201: Xem chi tiết nội dung báo cáo, biểu đồ.
UC202: Tìm kiếm báo cáo theo từ khóa.
UC203: Lọc báo cáo theo phòng ban (Marketing, Tuyển sinh, Học vụ, Kế toán).
PH03 Quản lý trang chủ UC301: Xem danh sách tổng quan báo cáo trên Dashboard.
UC302: Chỉnh sửa, thêm/xóa danh sách báo cáo hiển thị.
UC303: Xem danh sách chỉ số và xu hướng tăng/giảm.
UC304: Thiết lập mục tiêu (Target) cho từng chỉ số.
PH04 Quản lý chỉ số Theo dõi và đo lường các chỉ số vận hành chi tiết.

Quá trình thực nghiệm phát triển

Quá trình xây dựng ứng dụng được phân kỳ cụ thể và quản lý mã nguồn bằng Git qua GitLab và Sourcetree:

  • Giai đoạn 1 (Thời gian: 7 ngày): Thiết kế mockup giao diện, xác định bố cục các thành phần thiết yếu trên màn hình và xây dựng phiên bản tương tác thử nghiệm trải nghiệm người dùng.
  • Giai đoạn 2 (Thời gian: 28 ngày): Lập trình ứng dụng với nhóm tính năng cơ bản và hệ thống API: đăng nhập, đăng xuất, cài đặt cá nhân, đăng nhập theo URL trung tâm, đăng nhập tài khoản khách, xem danh sách báo cáo đề xuất.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan đề tài

Chương 1 làm rõ bức tranh tổng thể về nhu cầu ứng dụng di động trong công tác điều hành doanh nghiệp dịch vụ tại Việt Nam, đặc biệt là các trung tâm đào tạo ngoại ngữ. Tác giả phân tích các hạn chế của phương pháp quản trị truyền thống qua Excel và PC, khảo sát tình hình nghiên cứu CRM/mBI trong và ngoài nước (Greenberg, Trot, Reinhold & Alt). Xác định mục tiêu chế tạo ứng dụng Metrikal kết nối DotB CRM, đối tượng, phạm vi nghiên cứu cùng ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và công nghệ sử dụng

Chương 2 trình bày có hệ thống các khái niệm cốt lõi: CRM trong môi trường kinh doanh và giáo dục, công nghệ mBI. Trọng tâm kỹ thuật của chương là phân tích sâu về nền tảng Flutter và ngôn ngữ Dart, bao gồm:

  • Cơ chế hoạt động của máy ảo Dart VM với hai chế độ biên dịch JIT và AOT.
  • Kiến trúc phân tầng giữa Framework (Dart) và Engine (C++).
  • Phân tích so sánh kiến trúc giữa các nền tảng: Native, Hybrid, Web Native và Flutter về hiệu năng, kích thước ứng dụng và khả năng tương tác phần cứng.

Chương 3: Nghiên cứu và thực nghiệm

Chương 3 trình bày toàn bộ quá trình nghiên cứu thực nghiệm và xây dựng ứng dụng:

  • Kết quả khảo sát thực tế tại các đơn vị (CB CENTRES, Jaxtina, VMG) chỉ ra rằng chưa có hệ thống mCRM/mBI di động chuyên biệt phục vụ đa phòng ban cho người quản lý.
  • Chuẩn hóa danh mục 19 báo cáo và 14 chỉ số điều hành.
  • Phân tích thiết kế hệ thống chi tiết: sơ đồ Use Case tổng quát, mô tả các phân hệ (PH01 - PH04), đặc tả luồng sự kiện cho từng Use Case kèm sơ đồ hoạt động (Activity Diagrams) tương ứng.
  • Thiết lập mô hình kiến trúc hạ tầng tích hợp giữa thiết bị di động, Firebase, RESTful API và máy chủ cơ sở dữ liệu DotB CRM.
  • Mô tả các giai đoạn phát triển phần mềm, thiết kế màn hình mockup và quản lý mã nguồn trên GitLab/Sourcetree.

Chương 4: Kết luận và hướng phát triển

Chương 4 đúc kết các kết quả đạt được về mặt giải pháp công nghệ và chuẩn hóa nghiệp vụ; chỉ ra hướng phát triển mở rộng hệ thống. Đi kèm khóa luận là hệ thống phụ lục chi tiết:

  • Phụ lục A: Kết quả chi tiết danh sách báo cáo.
  • Phụ lục B & C: Công nghệ và công cụ sử dụng.
  • Phụ lục D & E: Mô tả cơ sở dữ liệu và danh sách API hệ thống.
  • Phụ lục F: Hướng dẫn cài đặt ứng dụng.

Kết quả và đóng góp

Kết quả chuẩn hóa dữ liệu báo cáo và chỉ số

Nghiên cứu đã xây dựng thành công bộ danh mục báo cáo quản trị gồm 19 báo cáo biểu đồ và 14 chỉ số sức khỏe doanh nghiệp, phân bổ cho 4 khối nghiệp vụ:

Khối bộ phận Số lượng báo cáo Danh mục báo cáo chi tiết Số lượng chỉ số Danh mục chỉ số chi tiết
Kế toán 6 - Báo cáo tổng số tiền đã thu theo trung tâm
- Báo cáo tổng số tiền đã thu theo nhân viên
- Báo cáo tổng chi phí đã chi theo trung tâm
- Báo cáo tổng chi phí đã chi theo tỷ lệ chi
- Doanh thu phân bổ theo trung tâm
- Doanh thu phân bổ theo chương trình học
5 - Số Payment
- Doanh số
- Doanh thu
- Doanh thu tái đăng ký
- Doanh thu học viên mới
Marketing & Tuyển sinh 5 - Báo cáo tổng số lượng học viên mới theo trung tâm
- Báo cáo tổng số lượng học viên mới theo nhân viên
- Báo cáo tổng số lượng học viên có khoản đăng ký mới
- Báo cáo tổng số tỷ lệ gọi theo trung tâm / nhân viên
- Báo cáo tổng số lượng khách hàng tiềm năng theo trung tâm / nhân viên
5 - Số Leads mới
- Số Leads nộp form mới (nguồn digital)
- Số Calls
Học vụ 4 - Báo cáo tổng số lượng lớp mở theo trung tâm
- Báo cáo tổng số lượng lớp phân bổ theo trung tâm
- Báo cáo tổng số lượng lớp phân bổ theo trung tâm và trạng thái
- Báo cáo tổng số lượng học viên mới / phân bổ theo trung tâm và trạng thái
4 - Số học viên mới
- Số Demo
- Số PT
- Số học viên tái đăng ký
Tổng cộng 19 (Đã chuẩn hóa biểu đồ) 14 (Đo lường thời gian thực)

Sản phẩm phần mềm và giải pháp kỹ thuật

  • Hoàn thiện ứng dụng di động đa nền tảng Metrikal trên nền Flutter tích hợp dữ liệu với hệ sinh thái DotB CRM.
  • Cho phép người quản lý tùy biến Dashboard trang chủ (thêm, bớt báo cáo, gán chỉ số), đặt chỉ tiêu (Target) cho từng chỉ số kinh doanh, tùy biến màu sắc biểu đồ và ngôn ngữ giao diện.
  • Hỗ trợ đăng nhập sinh trắc học (vân tay, nhận diện khuôn mặt) và đồng bộ thông báo điều hành theo thời gian thực qua Firebase Cloud Messaging.

Đóng góp của khóa luận

  • Về lý luận và học thuật: Tổng hợp hệ thống hóa tri thức về mBI kết hợp CRM trong môi trường giáo dục đào tạo; cung cấp mô hình kiến trúc tích hợp giữa nền tảng di động đa nền tảng (Flutter) với hệ thống quản trị dữ liệu CRM sẵn có.
  • Về thực tiễn: Giải quyết bài toán phân mảnh thông tin tại các trung tâm ngoại ngữ; cung cấp công cụ trực quan giúp người đứng đầu doanh nghiệp tiết kiệm thời gian giám sát, đưa ra quyết định kinh doanh linh hoạt mọi lúc mọi nơi.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Phạm vi ứng dụng thực nghiệm mới tập trung chuyên biệt vào việc tích hợp với hệ thống DotB CRM và khảo sát nghiệp vụ tại phân khúc các trung tâm đào tạo ngoại ngữ tại thị trường Việt Nam; quá trình triển khai kiểm thử mới dừng ở các giai đoạn hoàn thiện tính năng cơ bản và API danh sách báo cáo.
  • Hướng phát triển:
    • Tiếp tục hoàn thiện các giai đoạn phát triển tiếp theo của ứng dụng Metrikal.
    • Mở rộng khả năng tích hợp của ứng dụng mBI với nhiều nền tảng CRM khác trên thị trường ngoài DotB CRM.
    • Mở rộng khảo sát và cấu hình bộ báo cáo chuẩn cho các phân khúc dịch vụ khác như bán lẻ, y tế, du lịch và tài chính.

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho các nhóm đối tượng:

  • Sinh viên và học viên ngành Hệ thống Thông tin, Công nghệ Phần mềm: Tham khảo quy trình phân tích thiết kế hệ thống hoàn chỉnh theo mô hình Thác nước; phương pháp thu thập yêu cầu và đặc tả Use Case chi tiết; kiến trúc phát triển ứng dụng di động đa nền tảng bằng Flutter/Dart kết nối RESTful API và Firebase.
  • Nhóm nghiên cứu về Business Intelligence (BI) và CRM: Tham khảo phương pháp xây dựng bộ chỉ số điều hành (KPIs) và mô hình hóa dữ liệu báo cáo mBI cho khối doanh nghiệp dịch vụ.
  • Doanh nghiệp giáo dục và các nhà phát triển phần mềm quản lý: Sử dụng trực tiếp danh mục 19 báo cáo và 14 chỉ số đã được chuẩn hóa để ứng dụng vào hệ thống điều hành thực tế tại các chuỗi trung tâm đào tạo.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận đã thực hiện khảo sát thực tế tại những đơn vị đào tạo nào tại Việt Nam?

Nhóm tác giả đã tiến hành khảo sát và phỏng vấn trực tiếp tại các chuỗi trung tâm Anh ngữ lớn gồm: hệ thống trung tâm ngoại ngữ Cambridge (CB CENTRES), Jaxtina và chuỗi trung tâm Anh ngữ Việt Mỹ (VMG).

2. Các tác nhân (Actors) chính trong hệ thống ứng dụng di động gồm những ai?

Hệ thống phân quyền cho 2 nhóm tác nhân chính:

  • BOD (Board of Directors): Giám đốc trung tâm, có toàn quyền xem các báo cáo cấp cao, tình hình tài chính và quản trị tổng thể.
  • Manager: Quản lý trung tâm, theo dõi và vận hành các báo cáo, chỉ số thuộc phạm vi phụ trách của từng bộ phận.

3. Bộ báo cáo chuẩn của hệ thống bao gồm bao nhiêu báo cáo và chỉ số quản trị?

Hệ thống chuẩn hóa tổng cộng 19 báo cáo và 14 chỉ số, phân bổ thành 3 nhóm nghiệp vụ chính: Kế toán (6 báo cáo, 5 chỉ số), Marketing & Tuyển sinh (5 báo cáo, 5 chỉ số), Học vụ (4 báo cáo, 4 chỉ số).

4. Vì sao nhóm tác giả lựa chọn Flutter thay vì các công nghệ di động Hybrid truyền thống?

Flutter sử dụng ngôn ngữ Dart với máy ảo Dart VM hỗ trợ biên dịch AOT/JIT trực tiếp ra mã native, tự vẽ trực tiếp lên Canvas mà không phụ thuộc vào OEM Widgets, đồng thời không cần tầng cầu nối trung gian (Bridge) xử lý JavaScript như mô hình Hybrid, giúp tối ưu hiệu năng và kích thước ứng dụng.

5. Cơ chế đẩy dữ liệu cảnh báo theo thời gian thực của hệ thống hoạt động như thế nào?

Hệ thống sử dụng hạ tầng kết nối giữa máy chủ DotB CRM (lập trình bằng PHP, cơ sở dữ liệu MySQL) và thiết bị di động thông qua hệ thống RESTful API, kết hợp với dịch vụ Firebase đóng vai trò trung gian nhận dữ liệu từ CRM để đẩy thông báo (push notification) tự động tới ứng dụng trên thiết bị di động.


Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Nguyễn Xuân Minh Thư và Trần Thị Ngọc An đã giải quyết thành công bài toán ứng dụng mBI vào công tác điều hành doanh nghiệp giáo dục thông qua việc xây dựng ứng dụng di động Metrikal tích hợp hệ thống DotB CRM. Đề tài đã chuẩn hóa được bộ 19 báo cáo và 14 chỉ số sức khỏe doanh nghiệp, đồng thời xây dựng hoàn chỉnh kiến trúc phân tầng trên nền tảng Flutter và Dart. Kết quả nghiên cứu mang lại giải pháp công nghệ có tính ứng dụng thực tiễn cao, hỗ trợ các nhà quản lý trung tâm đào tạo ngoại ngữ theo dõi số liệu và ra quyết định kinh doanh kịp thời theo thời gian thực.