phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục luâ ̣n văn đƣợc trình bày trong 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổ ng quan về cơ sở lý luâ ̣n của đề tài Chƣơng 2: Lƣ̣a cho ̣n, xây dƣ̣ng và đ ánh giá hệ thống bài tập trắc nghiệm khách quan phần Hoá cơ sở chƣơng trình Hoá học chuyên Trung học phổ thông Chƣơng 3: Ứng dụng kĩ thuâ ̣t mô phỏng Adobe Flash trong viê ̣c xây dƣ̣ng phầ n mề m kiể m tra hê ̣ thố ng bài tâ ̣p trắ c nghiê ṃ khách quan phầ n Hoá cơ sở Chƣơng 4: Thƣ̣c nghiê ̣m sƣ pha ̣m. 10 z Chƣơng 1: TỔNG QUAN VỀ CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 1. Cơ sở lý luâ ̣n về kiể m tra – đánh giá [26] 1. Khái niệm, chức năng của kiểm tra – đánh giá 1.
Khái niệm kiểm tra – đánh giá Trong QTDH, KT- ĐG là giai đoạn kết thúc một QTDH, đảm nhận một chức năng lý luận dạy học cơ bản, chủ yếu không thể thiếu đƣợc của quá trình này. Kiểm tra là theo dõi, sự tác động của ngƣời kiểm tra đối với ngƣời học nhằm thu đƣợc những thông tin cần thiết cho việc đánh giá. Kiểm tra có 3 chức năng bộ phận liên kết, thống nhất, thâm nhập vào nhau và bổ sung cho nhau đó là: đánh giá, phát hiện lệch lạc và điều chỉnh. Về mặt lý luận dạy học, kiểm tra có vai trò liên hệ nghịch trong QTDH.
Kiểm tra cho biết những thông tin, kết quả về quá trình dạy của thầy và quá trình học của trò để từ đó có những quyết định cho sự điều khiển tối ƣu của cả thầy lẫn trò. HS sẽ học tốt hơn nếu thƣờng xuyên đƣợc kiểm tra và đƣợc đánh giá một cách nghiêm túc, công bằng với kỹ thuật cao và đạt kết quả tốt. Đánh giá kết quả học tập là quá trình đo lƣờng mức độ đạt đƣợc của HS về các mục tiêu và nhiệm vụ của QTDH. Mô tả một cách định tính và định lƣợng: tính đầy đủ, tính đúng đắn, tính chính xác, tính vững chắc của kiến thức, mối liên hệ của kiến thức với đời sống, các khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, mức độ thông hiểu, khả năng diễn đạt bằng lời nói, bằng văn viết, bằng chính ngôn ngữ chuyên môn của HS.
và cả thái độ của HS trên cơ sở phân tích các thông tin phản hồi từ việc quan sát, kiểm tra, đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ đƣợc giao, đối chiếu với những chỉ tiêu, yêu cầu dự kiến, mong muốn đạt đƣợc của môn học. Đánh giá kết quả học tập của HS là một quá trình phức tạp và công phu. Vì vậy để việc đánh giá kết quả học tập đạt kết quả tốt thì quy trình đánh giá gồm những công đoạn sau: Phân tích mục tiêu học tập thành các kiến thức, kỹ năng. Đặt ra các yêu cầu về mức độ đạt đƣợc các kiến thức, kỹ năng dựa trên những dấu hiệu có thể đo lƣờng hoặc quan sát đƣợc.
11 z Tiến hành đo lƣờng các dấu hiệu đó để đánh giá mức độ đạt đƣợc về các yêu cầu đặt ra, biểu thị bằng điểm số. Phân tích, so sánh các thông tin nhận đƣợc với các yêu cầu đề ra rồi đánh giá, xem xét kết quả học tập của HS, mức độ thành công của PP giảng dạy của thầy để từ đó có thể cải tiến, khắc phục nhƣợc điểm. Trong đánh giá phải quán triệt nguyên tắc vừa sức, bám sát yêu cầu của chƣơng trình. Chức năng của kiểm tra – đánh giá Kiểm tra gồm 3 chức năng bộ phận liên kết thống nhất với nhau đó là: đánh giá, phát hiện lệch lạc và điều chỉnh.1: Cấu trúc chức năng của kiểm tra Đánh giá Phát hiện lệch lạc Điều chỉnh Hình 1.2: Vị trí của KT-ĐG trong QTDH Mục tiêu Trình độ xuất Nghiên cứu tài KT-ĐG kết quả đào tạo phát của HS liệu mới học tập Từ đó ta thấy: Nhờ đánh giá sẽ phát hiện ra cả những mặt tốt lẫn mặt chƣa tốt trong trình độ đạt tới của HS, trên cơ sở đó tìm hiểu kỹ nguyên nhân của những lệch lạc, về phía dạy cũng nhƣ phía học, hoặc có thể từ khách quan.
Phát hiện ra lệch lạc, tìm ra nguyên nhân của lệch lạc là rất quan trọng. Vì sự thành đạt trong kết quả 12 z là điều đã dự kiến trong mục tiêu, còn những lệch lạc thƣờng bị bỏ qua, mà nếu sửa chữa loại trừ chúng thì chất lƣợng sẽ đƣợc tốt lên. Từ đánh giá và phát hiện lệch lạc ngƣời thầy điều chỉnh, uốn nắn, loại trừ những lệch lạc đó, tháo gỡ những khó khăn trở ngại, thúc đẩy chất lƣợng dạy học lên rất nhiều. Ý nghĩa của việc kiểm tra – đánh giá Với HS: Việc KT- ĐG có hệ thống sẽ thƣờng xuyên cung cấp kịp thời những thông tin "liên hệ ngƣợc trong" giúp ngƣời học tự điều chỉnh hoạt động học.
Nó giúp cho HS kịp thời nhận thấy mức độ đạt đƣợc những kiến thức của mình, còn lỗ hổng kiến thức nào cần đƣợc bổ sung trƣớc khi bƣớc vào phần mới của chƣơng trình học tập, có cơ hội để nắm chắc những yêu cầu cụ thể đối với từng phần của chƣơng trình. Ngoài ra thông qua KT- ĐG HS có điều kiện tiến hành các hoạt động trí tuệ nhƣ: ghi nhớ, tái hiện, chính xác hoá, khái quát hoá, hệ thống hoá kiến thức. Việc KT- ĐG phát huy trí thông minh, linh hoạt vận dụng kiến thức đã học để giải quyết những tình huống thực tế. Nếu việc KT- ĐG đƣợc tổ chức nghiêm túc, công bằng sẽ giúp HS nâng cao tinh thần trách nhiệm trong học tập; có ý chí vƣơn lên đạt kết quả cao hơn, củng cố lòng tin vào khả năng của mình, nâng cao ý thức tự giác, khắc phục tính chủ quan tự mãn.
Với GV: Việc KT- ĐG HS cung cấp cho GV những thông tin "liên hệ ngƣợc ngoài", qua đó có biện pháp điều chỉnh kịp thời hoạt động dạy của mình. KT- ĐG kết hợp với việc theo dõi thƣờng xuyên giúp cho GV nắm đƣợc một cách cụ thể và khá chính xác năng lực và trình độ mỗi HS trong lớp, từ đó có biện pháp cụ thể, thích hợp bồi dƣỡng cụ thể riêng cho từng nhóm HS, nâng cao chất lƣợng học tập chung cho cả lớp. Qua KT- ĐG GV xem xét hiệu quả của những cải tiến trong nội dung, PP, hình thức tổ chức dạy học mà mình đã thực hiện. Bản chất của việc kiểm tra – đánh giá Về mặt lý luận dạy học thì kiểm tra thuộc phạm trù PP, nó giữ vai trò liên hệ nghịch trong QTDH.
Từ những thông tin về kết quả của hoạt động công tác trong hệ dạy học mà góp phần quan trọng quyết định cho sự điều khiển tối ƣu hoạt động của hệ dạy (cho cả ngƣời dạy và ngƣời học). 13 z Trong dạy học - đánh giá là một vấn đề hết sức phức tạp, nếu không cẩn thận dễ dẫn đến sai lầm. Vì vậy đổi mới PP dạy học nhất thiết phải đổi mới cả cách KT- ĐG, sử dụng kỹ thuật ngày càng tiên tiến, có độ tin cậy cao, bên cạnh đó còn có công cụ KT- ĐG cho HS để họ tự KT- ĐG kết quả lĩnh hội kiến thức của bản thân mình, từ đó điều chỉnh uốn nắn việc học tập của bản thân. Nhƣ vậy sự KT- ĐG của ngƣời dạy phải gây ra và thúc đẩy đƣợc sự tự KT- ĐG của ngƣời học.
Hai mặt này phải thống nhất biện chứng với nhau. KT- ĐG phải có tác dụng làm cho HS thi đua học tốt với chính mình chứ không phải để ganh đua với ngƣời khác. Tiêu chí đánh giá 1. Mục tiêu dạy học, mục đích học tập - cơ sở của việc đánh giá kết quả học tập * Mục tiêu dạy học là những gì mà HS cần đạt đƣợc sau khi học xong môn Hoá học.
Đó là: - Hệ thống các kiến thức khoa học và cả PP nhận thức chúng. - Hệ thống các kỹ năng và khả năng vận dụng vào thực tế. - Thái độ, tình cảm đối với khoa học và xã hội. * Mục đích học tập của HS: - Phải lĩnh hội đƣợc nội dung kiến thức đã học nhằm đáp ứng đƣợc nhu cầu nhận thức thế giới tự nhiên và xã hội.
- Kiến thức đƣợc trang bị nhằm đáp ứng yêu cầu về thi tuyển, nghề nghiệp và cuộc sống. * Mục tiêu dạy học, mục đích học tập chính là cơ sở cho việc xác định nội dung chƣơng trình, PP và quy trình dạy học, học tập do đó nó cũng là cơ sở để lựa chọn PP và quy trình KT- ĐG kết quả học tập. Đánh giá kết quả học tập dựa trên các mục tiêu dạy học sẽ nhận đƣợc những thông tin phản hồi chính xác nhằm bổ sung, hoàn thiện QTDH. Những nguyên tắc lý luận dạy học cần tuân thủ khi kiểm tra- đánh giá (1).
KT- ĐG phải xuất phát từ mục tiêu dạy học. Nghĩa là xác định rõ mục tiêu cần đạt đƣợc phải là điều kiện tiên quyết của việc đánh giá. Hình thức KT- ĐG phải có tính hiệu lực, đảm bảo mức độ chính xác nhất định. Phải đảm bảo độ tin cậy, độ bền vững của sự đánh giá.
Đảm bảo tính thuận tiện của các hình thức KT- ĐG. Bảo đảm tính khách quan của đánh giá: đây là yêu cầu không thể thiếu đƣợc, nó ảnh hƣởng tới toàn bộ quá trình đánh giá kết quả học tập. Đánh giá khách quan kết quả học tập của ngƣời học sẽ giúp cho GV thu đƣợc tín hiệu ngƣợc trong QTDH một cách chính xác, từ đó điều chỉnh cách dạy của GV, cách học của HS nhằm nâng cao chất lƣợng dạy và học. Đồng thời đánh giá khách quan tạo ra yếu tố tâm lý tích cực cho ngƣời đƣợc đánh giá, động viên khuyến khích họ học tập, ngăn ngừa những biểu hiện tiêu cực trong KT- ĐG, thi cử.
Phải đảm bảo tính đặc thù của môn học kết hợp đánh giá lý thuyết và đánh giá thực hành; đảm bảo tính kế thừa và phát triển. Phải dựa vào những mục tiêu cụ thể trong một bài, một chƣơng hay sau một học kỳ với những kiến thức, kỹ năng, thái độ cụ thể tƣơng ứng với nội dung và PP dạy học của từng lớp học, cấp học. Phải chú ý đến những xu hƣớng đổi mới trong dạy học ở trƣờng THPT. Việc đánh giá phải giúp cho việc học tập một cách tích cực, chủ động, giúp HS có năng lực giải quyết vấn đề một cách linh hoạt và sáng tạo.
Các tiêu chuẩn về nhận thức áp dụng cho bài kiểm tra – đánh giá Điểm xuất phát cho việc KT- ĐG là sự phân loại của Bloom về mục tiêu nhận thức của giáo dục.