Nghiên cứu tư tưởng triết học trong Kinh Duy Ma Cật: Luận văn thạc sĩ

Đề tài Tư tưởng triết học trong Kinh Duy Ma Cật: Nghiên cứu luận văn thạc sĩ với cơ sở khoa học chặt chẽ, đóng góp giá trị cho nghiên cứu và thực

• Tác giả: Nguyễn Kim Công
• Người hướng dẫn: TS. Mai Hà
• Trường học: Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Quản lý Khoa học và Công nghệ
• Đề tài: Tư tưởng triết học trong Kinh Duy Ma Cật: Nghiên cứu luận văn thạc sĩ
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Một số khái niệm cơ bản
• 1.2. Khái niệm khoa học
• 1.3. Khái niệm công nghệ
• 1.4. Khái niệm hoạt động KH&CN
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC ĐƠN VỊ 35 Ở VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM
• 2.1. Tổng quan về đơn vị 35 ở Viện KH&CN Việt Nam
• 2.2. Đặc điểm hình thành của các đơn vị 35 ở Viện KH&CN Việt Nam
• 2.3. Tổ chức và hoạt động của các đơn vị 35 ở Viện KH&CN Việt Nam
• 2.4. Nhân lực của các đơn vị 35 ở Viện KH&CN Việt Nam
• 2.5. Quan hệ của đơn vị 35 với Viện nghiên cứu và triển khai
• 2.5.1. Về hành chính
• 2.5.2. Về hoạt động
• 2.6. Đánh giá hoạt động của các đơn vị 35 ở Viện KH&CN Việt Nam
• 2.7. Những mặt hạn chế và nguyên nhân
• 2.8. Kết luận Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO VAI TRÒ VÀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC ĐƠN VỊ 35
• 3.1. Đối với đơn vị 35
• 3.2. Đối với Viện
• 3.3. Vai trò của nhà nước
• 3.4. Kết luận Chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• LỜI CẢM ƠN

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận của đề tài

Nghiên cứu về triết học trong Kinh Duy Ma Cật không chỉ là một hành trình khám phá tư tưởng mà còn là một sự kết nối giữa các khái niệm triết học và thực tiễn. Tư tưởng triết học trong Kinh Duy Ma Cật thể hiện sự giao thoa giữa triết lý Phật giáo và các trường phái triết học khác. Đặc biệt, việc phân tích các khái niệm như tư tưởng và triết lý trong tác phẩm này giúp làm rõ những giá trị cốt lõi của triết học Phật giáo. Các khái niệm này không chỉ đơn thuần là lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong đời sống hàng ngày. Chẳng hạn, tư tưởng về sự vô thường và tính không của mọi sự vật hiện tượng trong Kinh Duy Ma Cật có thể giúp con người nhận thức rõ hơn về cuộc sống và những biến đổi không ngừng của nó.

1.1. Khái niệm khoa học

Khái niệm khoa học trong bối cảnh Kinh Duy Ma Cật được hiểu là một hệ thống tri thức có tính chất lý thuyết và thực tiễn. Triết học không chỉ là một lĩnh vực nghiên cứu mà còn là một phương pháp tiếp cận để hiểu rõ hơn về thế giới xung quanh. Các định nghĩa về khoa học từ nhiều nguồn khác nhau cho thấy sự đa dạng trong cách hiểu và ứng dụng của nó. Trong Kinh Duy Ma Cật, khái niệm khoa học được thể hiện qua các câu chuyện và hình ảnh, phản ánh sự kết nối giữa tri thức và thực tiễn. Điều này cho thấy rằng triết lý không chỉ là lý thuyết mà còn là một phần không thể thiếu trong việc phát triển tư duy và hành động của con người.

1.2. Khái niệm công nghệ

Khái niệm công nghệ trong Kinh Duy Ma Cật có thể được hiểu là những phương pháp và quy trình nhằm biến đổi tri thức thành hành động cụ thể. Triết học trong tác phẩm này không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn hướng đến việc áp dụng tri thức vào thực tiễn. Công nghệ trong bối cảnh này không chỉ là công cụ mà còn là phương tiện để con người thực hiện những giá trị triết học. Việc áp dụng công nghệ trong nghiên cứu và phát triển tư tưởng triết học giúp nâng cao hiệu quả và tính ứng dụng của các lý thuyết triết học trong đời sống hàng ngày.

II. Thực trạng hoạt động của các đơn vị 35 ở Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam

Hoạt động của các đơn vị 35 tại Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam hiện nay đang gặp nhiều thách thức. Các đơn vị này được thành lập theo Nghị định 35/HĐBT, nhưng thực tế cho thấy nhiều đơn vị chưa phát huy được vai trò của mình trong việc triển khai các kết quả nghiên cứu. Tư tưởng triết học trong Kinh Duy Ma Cật có thể cung cấp những bài học quý giá cho các đơn vị này trong việc cải thiện hoạt động của mình. Việc áp dụng các nguyên lý triết học vào quản lý và tổ chức có thể giúp các đơn vị này hoạt động hiệu quả hơn. Chẳng hạn, tư tưởng về sự kết nối và hợp tác trong Kinh Duy Ma Cật có thể được áp dụng để tăng cường sự gắn kết giữa các đơn vị nghiên cứu và sản xuất.

2.1. Đánh giá hoạt động của các đơn vị 35

Đánh giá hoạt động của các đơn vị 35 cho thấy nhiều đơn vị chưa thực hiện đúng vai trò của mình. Các sản phẩm nghiên cứu thường có hàm lượng khoa học thấp, không đáp ứng được yêu cầu của thị trường. Triết học trong Kinh Duy Ma Cật nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hiểu biết và áp dụng tri thức vào thực tiễn. Điều này cho thấy rằng các đơn vị 35 cần phải thay đổi cách tiếp cận và tổ chức hoạt động của mình để có thể phát huy tối đa tiềm năng của mình. Việc áp dụng các nguyên lý triết học vào quản lý có thể giúp các đơn vị này cải thiện hiệu quả hoạt động và tạo ra những sản phẩm có giá trị hơn.

2.2. Những mặt hạn chế và nguyên nhân

Những mặt hạn chế trong hoạt động của các đơn vị 35 chủ yếu xuất phát từ việc thiếu sự gắn kết giữa các đơn vị và Viện nghiên cứu. Tư tưởng triết học trong Kinh Duy Ma Cật có thể giúp các đơn vị này nhận thức rõ hơn về vai trò của mình trong mối quan hệ với các đơn vị khác. Việc thiếu sự phối hợp và chia sẻ thông tin giữa các đơn vị đã dẫn đến tình trạng hoạt động không hiệu quả. Các đơn vị cần phải học hỏi từ những bài học trong Kinh Duy Ma Cật để cải thiện mối quan hệ và tăng cường sự hợp tác trong nghiên cứu và phát triển.

III. Các giải pháp nâng cao vai trò và hiệu quả hoạt động của các đơn vị 35

Để nâng cao vai trò và hiệu quả hoạt động của các đơn vị 35, cần có những giải pháp cụ thể và thiết thực. Triết học trong Kinh Duy Ma Cật có thể cung cấp những nguyên lý cơ bản để xây dựng các giải pháp này. Việc áp dụng tư tưởng về sự kết nối và hợp tác có thể giúp các đơn vị này hoạt động hiệu quả hơn. Cần thiết phải tổ chức lại cấu trúc và chức năng của các đơn vị 35 để phù hợp với tình hình hiện tại. Điều này bao gồm việc xác định rõ chức năng và nhiệm vụ của từng đơn vị, cũng như tăng cường tính tự chủ trong hoạt động.

3.1. Đề xuất các giải pháp cụ thể

Các giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả hoạt động của các đơn vị 35 bao gồm việc cải thiện cơ chế quản lý và tổ chức. Cần thiết phải xây dựng một hệ thống quản lý linh hoạt và hiệu quả, giúp các đơn vị có thể tự chủ trong hoạt động của mình. Tư tưởng triết học trong Kinh Duy Ma Cật nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hiểu biết và áp dụng tri thức vào thực tiễn. Việc áp dụng các nguyên lý triết học vào quản lý có thể giúp các đơn vị này cải thiện hiệu quả hoạt động và tạo ra những sản phẩm có giá trị hơn.

3.2. Tăng cường hợp tác và kết nối

Tăng cường hợp tác và kết nối giữa các đơn vị 35 và các Viện nghiên cứu là một trong những giải pháp quan trọng. Triết học trong Kinh Duy Ma Cật có thể giúp các đơn vị này nhận thức rõ hơn về vai trò của mình trong mối quan hệ với các đơn vị khác. Việc thiết lập các mối quan hệ hợp tác chặt chẽ sẽ giúp các đơn vị này phát huy tối đa tiềm năng của mình và tạo ra những sản phẩm có giá trị hơn. Cần thiết phải xây dựng một môi trường làm việc thân thiện và hợp tác, nơi mà các đơn vị có thể chia sẻ thông tin và kinh nghiệm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới kinh tế từ năm 1989-1990, Việt Nam chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Quá trình này đặt ra yêu cầu cấp thiết về đổi mới quản lý khoa học và công nghệ (KH&CN) nhằm thúc đẩy phát triển sáng tạo, ứng dụng các thành tựu KH&CN vào sản xuất và đời sống. Nghị định số 35/HĐBT ngày 28/01/1992 của Hội đồng Bộ trưởng là một trong những văn bản pháp lý quan trọng đầu tiên mở ra cơ chế tự chủ tài chính cho các tổ chức nghiên cứu và triển khai (R&D), cho phép thành lập các đơn vị nghiên cứu và triển khai (gọi tắt là đơn vị 35) trực thuộc các Viện nghiên cứu thuộc Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam (Viện KH&CN Việt Nam).

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ vai trò và hiệu quả hoạt động của các đơn vị 35 trong các Viện nghiên cứu và triển khai thuộc Viện KH&CN Việt Nam, tập trung khảo sát các đơn vị 35 tại khu vực Hà Nội và các Viện nghiên cứu chuyên ngành như Viện Khoa học vật liệu, Viện Hóa học các hợp chất thiên nhiên, Viện Công nghệ sinh học, Viện Sinh học nhiệt đới, Viện Công nghệ môi trường. Nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng hoạt động, nhân lực, cơ cấu tổ chức và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của các đơn vị này.

Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học cho việc đổi mới cơ chế quản lý các đơn vị 35, góp phần nâng cao hiệu quả ứng dụng kết quả nghiên cứu vào sản xuất, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Theo ước tính, trong 2 năm đầu sau khi Nghị định 35 có hiệu lực, Viện KH&CN Việt Nam đã thành lập gần 20 đơn vị 35 với tổng số cán bộ hơn 600 người, trong đó có 27 tiến sĩ và 282 kỹ sư, cho thấy quy mô và tiềm năng phát triển của các đơn vị này.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý KH&CN trong cơ chế kinh tế thị trường, tập trung vào:

• Lý thuyết quản lý nghiên cứu khoa học trong cơ chế thị trường: Nhấn mạnh sự chuyển đổi từ cơ chế hành chính bao cấp sang cơ chế thị trường, tăng cường tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các tổ chức KH&CN, đồng thời gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu và sản xuất.

• Mô hình quan hệ nghiên cứu KH&CN và sản xuất: Mô hình này thể hiện mối quan hệ không tuần tự giữa các khâu nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng, nghiên cứu triển khai và sản xuất, trong đó ý tưởng sáng tạo là mắt xích quan trọng.

• Khái niệm về đơn vị 35: Đơn vị 35 là các tổ chức KH&CN được thành lập theo Nghị định 35/HĐBT, hoạt động theo cơ chế tự trang trải tài chính, có tư cách pháp nhân, thực hiện nghiên cứu, triển khai, chuyển giao công nghệ và dịch vụ KH&CN.

Các khái niệm chính bao gồm: khoa học là hoạt động sản xuất tri thức; công nghệ là tập hợp các phương pháp, quy trình, kỹ năng dùng để biến đổi nguồn lực thành sản phẩm; hoạt động KH&CN bao gồm nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, dịch vụ KH&CN và chuyển giao công nghệ.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu tài liệu và phương pháp phỏng vấn định tính:

• Nguồn dữ liệu: Bao gồm các văn bản pháp luật như Nghị định 35/HĐBT, Nghị định 115/2005/NĐ-CP, báo cáo tình hình hoạt động của các đơn vị 35, các tài liệu lưu trữ của Viện KH&CN Việt Nam, và các nghiên cứu trước đây về tổ chức KH&CN.

• Phương pháp phân tích: Phân tích định tính dựa trên tổng hợp thông tin từ tài liệu và phỏng vấn sâu với lãnh đạo các Viện nghiên cứu, thủ trưởng các đơn vị 35, cán bộ quản lý Ban Tổ chức – Cán bộ và Ban Ứng dụng – Triển khai công nghệ.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Khảo sát tập trung vào 12 đơn vị 35 trực thuộc các Viện nghiên cứu chuyên ngành tại Hà Nội, lựa chọn dựa trên tính đại diện và khả năng tiếp cận thông tin.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ năm 2007 đến 2010, với thu thập dữ liệu, phân tích và tổng hợp kết quả trong giai đoạn này.

Phương pháp phỏng vấn theo chủ đề định sẵn giúp thu thập thông tin về thực trạng hoạt động, khó khăn, thuận lợi và đề xuất giải pháp từ các bên liên quan.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiệu quả hoạt động của các đơn vị 35 còn hạn chế: Mặc dù các đơn vị 35 đã tạo ra nguồn thu nhập qua các hợp đồng nghiên cứu ứng dụng, chuyển giao công nghệ và dịch vụ KH&CN, doanh thu và lợi nhuận chưa đủ để đầu tư cho các dự án lớn. Ví dụ, Liên hiệp KHSX công nghệ phần mềm đạt tổng doanh thu khoảng 11 tỷ đồng năm 2006, nhưng lợi nhuận trước thuế chỉ đạt khoảng 537 triệu đồng. Một số đơn vị như Liên hiệp KHSX vật liệu chịu lửa còn ghi nhận lỗ sau thuế năm 2007 là hơn 21 triệu đồng.

2. Nhân lực khoa học có trình độ cao nhưng chưa được khai thác tối đa: Tổng số cán bộ tại các đơn vị 35 là khoảng 618 người, trong đó có 24 tiến sĩ, 28 thạc sĩ và hơn 200 kỹ sư. Tuy nhiên, do cơ chế quản lý và tổ chức chưa phù hợp, nhiều nhà khoa học vẫn giữ vai trò kiêm nhiệm hoặc chưa được phát huy hết năng lực trong hoạt động nghiên cứu triển khai.

3. Cơ cấu tổ chức và quản lý còn bất cập: Các đơn vị 35 chịu sự quản lý hành chính trực tiếp từ Viện chủ quản nhưng thiếu sự gắn kết chặt chẽ, dẫn đến hoạt động tự chủ nhưng thiếu đồng bộ. Việc phân cấp, phân quyền chưa rõ ràng gây khó khăn trong phối hợp và phát triển. Một số đơn vị hoạt động không đúng lĩnh vực chuyên môn của Viện chủ quản, ví dụ Liên hiệp KHSX công nghệ phần mềm thuộc Viện Khoa học vật liệu nhưng hoạt động trong lĩnh vực tin học.

4. Các đơn vị 35 đã đóng góp tích cực vào ứng dụng KH&CN: Nhiều sản phẩm và công nghệ đã được triển khai thành công, như công nghệ xử lý nước ngầm của Trung tâm Phát triển công nghệ cao, các sản phẩm phụ gia bê tông, vật liệu nuôi trồng thủy sản của Liên hiệp KHSX Quang hoá điện tử, hay kem chữa bỏng Pochisan của Trung tâm Công nghệ hóa dược. Các đơn vị cũng tham gia nhiều dự án hợp tác quốc tế và đào tạo cán bộ khoa học trẻ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trên là do Nghị định 35 được ban hành trong giai đoạn đầu của công cuộc đổi mới, còn chịu ảnh hưởng của cơ chế quản lý hành chính bao cấp, chưa hoàn toàn phù hợp với yêu cầu phát triển trong nền kinh tế thị trường hiện nay. Cơ chế tự chủ tài chính trong khi thiếu sự hỗ trợ về tổ chức và chính sách đã khiến các đơn vị 35 gặp khó khăn trong việc mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng sản phẩm.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả này phù hợp với nhận định rằng các tổ chức nghiên cứu và phát triển cần chuyển đổi mô hình hoạt động sang doanh nghiệp KH&CN để tăng tính cạnh tranh và hiệu quả. Việc thiếu sự gắn kết giữa Viện chủ quản và đơn vị 35 cũng là điểm nghẽn được nhiều nghiên cứu nhấn mạnh.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ cán bộ theo trình độ học vấn, bảng tổng hợp doanh thu và lợi nhuận các đơn vị 35 qua các năm, cũng như sơ đồ tổ chức thể hiện mối quan hệ giữa Viện chủ quản và các đơn vị 35.

Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu là làm rõ thực trạng và đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm nâng cao vai trò của các đơn vị 35 trong việc thúc đẩy ứng dụng KH&CN, góp phần phát triển kinh tế xã hội bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tổ chức lại cơ cấu các đơn vị 35 theo mô hình doanh nghiệp KH&CN: Thực hiện chuyển đổi các đơn vị 35 thành doanh nghiệp khoa học và công nghệ, xác định rõ chức năng, nhiệm vụ phù hợp với năng lực và lĩnh vực chuyên môn của Viện chủ quản. Thời gian thực hiện trong vòng 2-3 năm, do Viện KH&CN Việt Nam phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì.

2. Tăng cường liên kết và quản lý giữa Viện chủ quản và đơn vị 35: Xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ, phân cấp rõ ràng về quyền hạn và trách nhiệm quản lý hành chính, tài chính, nhân sự nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động. Thực hiện ngay trong năm đầu tiên, do Ban Tổ chức – Cán bộ và Ban Ứng dụng – Triển khai công nghệ đảm nhiệm.

3. Đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng và thương mại hóa sản phẩm KH&CN: Khuyến khích các đơn vị 35 tập trung vào các dự án nghiên cứu ứng dụng có khả năng thương mại hóa cao, tạo nguồn thu bền vững. Thiết lập quỹ hỗ trợ đầu tư phát triển sản phẩm mới trong vòng 5 năm, do Viện và các đối tác doanh nghiệp phối hợp thực hiện.

4. Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và nâng cao năng lực quản lý: Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng cán bộ khoa học và quản lý, thu hút nhân tài, áp dụng các chính sách đãi ngộ phù hợp để giữ chân nhân lực. Lập kế hoạch đào tạo dài hạn 3-5 năm, do Viện phối hợp với các trường đại học và tổ chức đào tạo chuyên ngành.

5. Cải thiện hạ tầng kỹ thuật và trang thiết bị nghiên cứu: Đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất, trang thiết bị hiện đại để đáp ứng yêu cầu nghiên cứu và sản xuất thử nghiệm. Thực hiện theo kế hoạch đầu tư trung hạn 3 năm, do Viện KH&CN Việt Nam và các đơn vị 35 phối hợp triển khai.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Lãnh đạo các Viện nghiên cứu và đơn vị 35: Giúp hiểu rõ thực trạng, khó khăn và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động, từ đó xây dựng chiến lược phát triển phù hợp.

2. Cán bộ quản lý nhà nước về KH&CN: Cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện chính sách, cơ chế quản lý các tổ chức nghiên cứu và phát triển trong cơ chế thị trường.

3. Nhà nghiên cứu và học viên cao học ngành quản lý KH&CN: Là tài liệu tham khảo quý giá về mô hình tổ chức, quản lý và phát triển các đơn vị nghiên cứu tự chủ tài chính.

4. Doanh nghiệp KH&CN và các tổ chức liên quan: Hiểu rõ vai trò của các đơn vị 35 trong chuỗi giá trị nghiên cứu – phát triển – ứng dụng, từ đó tăng cường hợp tác, chuyển giao công nghệ.

Câu hỏi thường gặp

1. Đơn vị 35 là gì và vai trò của nó trong hệ thống KH&CN?
   Đơn vị 35 là tổ chức KH&CN được thành lập theo Nghị định 35/HĐBT, hoạt động tự chủ tài chính, thực hiện nghiên cứu, triển khai, chuyển giao công nghệ và dịch vụ KH&CN. Vai trò chính là cầu nối giữa nghiên cứu và sản xuất, thúc đẩy ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.

2. Tại sao các đơn vị 35 cần chuyển đổi mô hình hoạt động?
   Do cơ chế quản lý hiện tại còn nhiều bất cập, các đơn vị 35 chưa phát huy hết tiềm năng, doanh thu và lợi nhuận hạn chế. Chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp KH&CN giúp tăng tính cạnh tranh, tự chủ và hiệu quả hoạt động.

3. Những khó khăn chính trong quản lý các đơn vị 35 hiện nay là gì?
   Bao gồm thiếu sự gắn kết chặt chẽ giữa Viện chủ quản và đơn vị 35, phân cấp phân quyền chưa rõ ràng, nhân lực chưa được khai thác tối đa, và cơ sở vật chất còn hạn chế.

4. Các đơn vị 35 đã đạt được những thành tựu gì?
   Nhiều sản phẩm và công nghệ đã được ứng dụng thành công như công nghệ xử lý nước, sản phẩm phụ gia bê tông, kem chữa bỏng, thiết bị y tế, góp phần nâng cao đời sống và phát triển kinh tế xã hội.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả hoạt động của các đơn vị 35?
   Cần tổ chức lại cơ cấu theo mô hình doanh nghiệp KH&CN, tăng cường quản lý phối hợp, đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng, phát triển nguồn nhân lực và cải thiện hạ tầng kỹ thuật.

Kết luận

• Các đơn vị 35 đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển giao và ứng dụng kết quả nghiên cứu KH&CN vào sản xuất và đời sống xã hội.
• Hiệu quả hoạt động của các đơn vị 35 còn hạn chế do cơ chế quản lý và tổ chức chưa phù hợp với yêu cầu phát triển trong nền kinh tế thị trường.
• Nhân lực khoa học có trình độ cao nhưng chưa được khai thác tối đa do thiếu sự gắn kết và phân cấp rõ ràng giữa Viện chủ quản và đơn vị 35.
• Cần thiết phải chuyển đổi mô hình hoạt động các đơn vị 35 sang doanh nghiệp KH&CN, đồng thời tăng cường quản lý, phát triển nguồn nhân lực và đầu tư hạ tầng.
• Các bước tiếp theo bao gồm xây dựng kế hoạch chuyển đổi, hoàn thiện cơ chế phối hợp quản lý, và triển khai các chương trình đào tạo, đầu tư hạ tầng nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các đơn vị 35.

Hành động ngay hôm nay để thúc đẩy đổi mới và phát triển bền vững các đơn vị nghiên cứu và triển khai trong hệ thống KH&CN Việt Nam!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI Để có được một cách hiểu thống nhất và chính xác làm tiền đề cho việc phát triển đề tài luận văn, không thể không nghiên cứu một vấn đề hết sức nền tảng, đó là các khái niệm có liên quan. Một số khái niệm cơ bản: 1. Khái niệm khoa học: Một trong những đặc điểm quan trọng của thời đại ngày nay là sự phát triển như vũ bão của KH&CN, chỉ trong vòng một vài thập kỷ đã làm thay đổi bộ mặt và trật tự thế giới.

Nhiều nước và vùng lãnh thổ từ nghèo nàn, lạc hậu đã trở thành giàu có chỉ trong vòng một vài chục năm mà con đường đi lên của họ chủ yếu là dựa vào các thành tựu KH&CN, biết tận dụng các thành quả của các nước đi trước. Có thể nói, có rất nhiều khái niệm khoa học được đưa ra từ những nguồn tư liệu khác nhau: Từ điển Larousse (2002) của Pháp định nghĩa: “Khoa học là một tập hợp tri thức đã được kiểm chứng bằng thực nghiệm về các sự kiện, sự vật và hiện tượng tuân theo một quy luật xác định”. Từ điển Triết học của Liên Xô (bản tiếng Việt, 1975) định nghĩa: “Khoa học là lĩnh vực hoạt động nhằm mục đích sản xuất ra những tri thức mới về tự nhiên, xã hội và tư duy bao gồm tất cả những điều kiện và những yếu tố của sự sản xuất này”. Từ điển Bách khoa toàn thư của Liên Xô (1986) định nghĩa: “Khoa học là lĩnh vực hoạt động của con người, có chức năng xử lý và hệ thống hóa về mặt lý thuyết các tri thức khách quan”, “Là một trong những hình thái ý thức xã hội, bao gồm trong đó cả những hoạt động nhằm thu nhận các kiến thức mới, và cả những kết quả của các hoạt động đó”.

12 Từ điển MacMillan English Dictionary for Advanced Learners (2006) định nghĩa: “Khoa học là một hoạt động nghiên cứu và kiến thức về thế giới vật lý và hành vi của nó, dựa trên các thực nghiệm và các sự kiện được kiểm chứng và được tổ chức thành hệ thống”. Tiếp theo định nghĩa này, trong từ điển MacMillan tách ra hai từ mục: (1) Khoa học là một lĩnh vực nghiên cứu (an area of study) sử dụng các phương pháp khoa học, và (2) Khoa học là một chủ đề nghiên cứu (a subject), chẳng hạn, vật lý học, hóa học. Từ điển Cobuild Learner’s Dictionary (2001) định nghĩa: “Khoa học là một study về giới tự nhiên và hành vi của giới tự nhiên”, đồng thời cũng đưa ra định nghĩa thứ hai: “Khoa học là những tri thức đạt được từ công việc nghiên cứu”. Còn study thì được định nghĩa là một “activities of studying”, nghĩa là một loại hoạt động.

Từ điển Hutchinson Dictionary of Ideas (1994) định nghĩa: Khoa học là “any systematic field of study”, nghĩa là một lĩnh vực nghiên cứu có hệ thống và “nhằm sản xuất ra (to produce) các tri thức”. Từ điển Xã hội học của Nguyễn Khắc Viện (1994) định nghĩa: “Khoa học là một thiết chế xã hội” (Nguyễn Khắc Viện gọi là thể chế xã hội). Định nghĩa này dựa trên nghiên cứu của một nhà nghiên cứu lịch sử khoa học người Mỹ, D. Qua các từ điển được tra cứu, chúng ta thấy, về cơ bản có 4 định nghĩa về khoa học dựa trên 4 cách tiếp cận sau: - Khoa học là một hệ thống tri thức - Khoa học là một hoạt động sản xuất tri thức - Khoa học là một hình thái ý thức xã hội - Khoa học là một thiết chế xã hội.

13 Cả 4 khái niệm này đều có chỗ đứng trong tư duy và hành động của cộng đồng những người làm nghiên cứu và quản lý khoa học. 2 Theo Luật Khoa học và Công nghệ (2000), khoa học là hệ thống tri thức về các hiện tượng, sự vật, quy luật của tự nhiên, xã hội và tư duy. Cùng với sự phát triển của khoa học, con người ngày càng hiểu biết nhiều hơn, đầy đủ hơn, chính xác hơn về thế giới xung quanh, ngày càng sáng tạo ra các phương tiện mới có khả năng giúp con người đi sâu vào thế giới, tìm hiểu, khám phá, chinh phục và cải tạo nó vì lợi ích của con người. Trong khuôn khổ luận văn, tác giả thống nhất định nghĩa theo cách tiếp cận khoa học là một hoạt động sản xuất tri thức.

Khái niệm công nghệ: Cũng như khái niệm khoa học, mỗi lĩnh vực đều đưa ra khái niệm công nghệ riêng cùa mình. Có những khái niệm cho rằng bản chất của công nghệ là “kiến thức”, tuy nhiên chúng được thể hiện dước các cách khác nhau như dạng kiến thức, cách thức, tập hợp các kiến thức, nguồn lực bao gồm kiến thức, sự áp dụng khoa học. Bên cạnh đó, ngoài phần “kiến thức” được thể hiện qua dạng con người, thông tin còn nêu ra cả phần cứng như: thiết bị, công cụ, tư liệu sản xuất, vật thể (thiết bị, máy móc). Cụ thể là theo OECD (Organization for Economic Co-operation and Development) trong một khái niệm chung nhất đã tập trung vào các hành động và quy tắc như sau: “công nghệ được hiểu là một tập hợp các kỹ thuật, mà bản thân chúng được khái niệm là một tập hợp các hành động và quy tắc lựa chọn chỉ dẫn việc ứng dụng có trình tự các kỹ thuật đó mà theo hiểu biết của con người thì sẽ đạt được một kết quả định trước (và đôi khi được kỳ vọng) trong hoàn cảnh cụ thể nhất định”.

Tóm lại, công nghệ có thể được hiểu như mọi loại hình kiến thức, thông tin, bí quyết, phương pháp (gọi là phần mềm) được lưu trữ dưới các dạng khác nhau (con người, ghi chép…) và mọi loại hình thiết bị, công cụ, tư 2 Vũ Cao Đàm - Tạp chí Hoạt động Khoa học 8/2008 14 liệu sản xuất (gọi là phần cứng) và một số tiềm năng khác (tổ chức, pháp chế, dịch vụ…) được áp dụng vào môi trường thực tế để tạo ra các loại sản phẩm và dịch vụ. 3 Theo Luật Khoa học và Công nghệ (2000), công nghệ được hiểu một cách khái quát là “tập hợp các phương pháp, quy trình, kỹ năng, bí quyết, công cụ, phương tiện dùng để biến đổi nguồn lực thành sản phẩm”. Theo Luật Chuyển giao công nghệ (2006), công nghệ là “giải pháp, quy trình, bí quyết kỹ thuật có kèm hoặc không kèm công cụ, phương tiện dùng để biến đổi nguồn lực thành sản phẩm”. Trong quá trình thực hiện luận văn, tác giả thống nhất định nghĩa công nghệ theo Luật Khoa học và Công nghệ (2000).

Khái niệm hoạt động KH&CN: Theo Luật Khoa học và Công nghệ (2000): “Hoạt động khoa học và công nghệ bao gồm nghiên cứu khoa học, nghiên cứu và phát triển công nghệ, dịch vụ khoa học và công nghệ, hoạt động phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, hợp lý hoá sản xuất và các hoạt động khác nhằm phát triển khoa học và công nghệ”. Hoạt động KH&CN là khái niệm được UNESCO sử dụng để chỉ những hoạt động xã hội được thực hiện bởi một bộ phận xã hội rộng lớn (các nhà khoa học, các nhà công nghệ) có liên quan đến việc thực hiện công tác nghiên cứu khoa học và CGCN, phát triển KH&CN. Mục tiêu của hoạt động KH&CN: Mục tiêu của hoạt động KH&CN là xây dựng nền KH&CN tiên tiến, hiện đại để phát triển lực lượng sản xuất, nâng cao trình độ quản lý, sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường, đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá; xây dựng nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; xây dựng con người mới, góp phần phát triển nhanh, bền vững kinh tế, xã 3 Tài liệu môn học Quản lý và đổi mới công nghệ 15 hội, nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân, đảm bảo quốc phòng, an ninh. Nhiệm vụ của hoạt động KH&CN: Nhiệm vụ chủ yếu của hoạt động KH&CN là: - Nghiên cứu những vấn đề lý luận và vận dụng vào thực tế khoa học về xã hội và nhân văn để xây dựng luận cứ khoa học cho việc hoạch định đường lối, chính sách, pháp luật và phát triển kinh tế xã hội của đất nước, góp phần làm giàu kho tàng văn hoá khoa học của thế giới; - Nâng cao năng lực khoa học và công nghệ để làm chủ và sáng tạo công nghệ; - Tiếp thu các thành tựu khoa học và công nghệ và thực hiện CGCN tạo ra sản phẩm mới có sức cạnh tranh cao.

Nguyên tắc hoạt động KH&CN: - Hoạt động KH&CN phải phục vụ nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh; - Xây dựng và phát huy năng lực nội sinh về KH&CN của đất nước, tiếp thu có chọn lọc các thành tựu KH&CN của thế giới phù hợp với thực tiễn của đất nước; - Kết hợp chặt chẽ khoa học tự nhiên, KHKT và công nghệ với khoa học xã hội và nhân văn, gắn khoa học với công nghệ và công nghệ với giáo dục và đào tạo; - Phát huy khả năng lao động và sáng tạo của mọi tổ chức, cá nhân; - Trung thực, khách quan đề cao đạo đức nghề nghiệp, tự do sáng tạo, dân chủ, tự chủ. 16 Hoạt động KH&CN Dịch vụ KH&CN Nghiên cứu KH Chuyển giao CN (R&D) NC ứng dụng NC cơ bản Triển khai CN NCCB NCCB định thuần tuý hướng NC nền tảng NC chuyên đề (ĐTCB) Hình 1.1: Hoạt động KH&CN – cơ sở để phân loại tổ chức KH&CN 1. Sản xuất thử nghiệm: là hoạt động ứng dụng kết quả triển khai thực nghiệm để sản xuất thử ở quy mô nhỏ nhằm hoàn thiện công nghệ mới, sản phẩm mới trước khi đưa vào sản xuất và đời sống. Dịch vụ khoa học và công nghệ: là các hoạt động phục vụ việc nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ; các hoạt động liên quan đến sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ; các dịch vụ về thông tin, tư vấn, đào tạo, bồi dỡng, phổ biến, ứng dụng tri thức khoa học và công nghệ và kinh nghiệm thực tiễn.

Tổ chức KH&CN: Tổ chức KH&CN là tổ chức được thành lập theo quy định của Luật KH&CN và pháp luật có liên quan để tiến hành hoạt động KH&CN. 4 Luật Khoa học và Công nghệ; 5 Luật Khoa học và Công nghệ 17 Theo giáo trình môn học Tổ chức KH&CN: có nhiều kiểu phân loại tổ chức KH&CN khác nhau tuỳ theo tiêu chí, mục tiêu đã định. Thông thường có một số phân loại sau: 1. Phân loại theo lĩnh vực KH&CN, có thể chia thành các loại sau: - Khoa học tự nhiên; - Khoa học kỹ thuật (công nghệ); - Khoa học xã hội và nhân văn; - Khoa học nông nghiệp; - Khoa học y dược học.