Luận văn thạc sĩ nguyên lý tính không trong trung quán lu̵n của bồ tát long thọ và ý nghĩa của nó min

Luận văn thạc sĩ khám phá nguyên lý tính không trong Trung Quán Luận của Bồ Tát Long Thọ, phân tích ý nghĩa triết học sâu sắc của học thuyết này.

• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Lịch Sử Triết Học
• Đề tài: Nguyên Lý Tính Không Trong Trung Quán Luận Của Bồ Tát Long Thọ Và Ý Nghĩa Thực Tiễn
• Loại tài liệu: Luận Án

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• 1.1. Tài liệu về bối cảnh nghiên cứu trước Bồ Tát Long Thọ
• 1.2. Tài liệu về nguyên lý Tính Không trong Trung Quán Luận của Bồ Tát Long Thọ
• 1.2.1. Tài liệu về ý nghĩa nguyên lý Tính Không của Bồ Tát Long Thọ trong Trung Quán Luận
• 1.2.2. Khái niệm, thuật ngữ sử dụng trong luận án
• 1.2.3. Những nội dung kế thừa và triển khai mới trong Luận án
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG TIỀN ĐỀ, NHÂN TỐ HÌNH THÀNH NGUYÊN LÝ TÍNH KHÔNG TRONG TRUNG QUÁN LUẬN CỦA BỒ TÁT LONG THỌ
• 2.1. Những tiền đề khách quan
• 2.2. Nhân tố khách quan và giới thiệu tác phẩm Trung Quán Luận
• 3. CHƯƠNG 3: NGUYÊN LÝ TÍNH KHÔNG TRONG TRUNG QUÁN LUẬN CỦA BỒ TÁT LONG THỌ
• 3.1. Nội dung cơ bản của nguyên lý Tính Không trong Trung Quán Luận
• 3.2. Cấu trúc của nguyên lý Tính Không trong Trung Quán Luận
• 3.3. Đặc điểm cơ bản của nguyên lý Tính Không trong Trung Quán Luận
• 4. CHƯƠNG 4: Ý NGHĨA NGUYÊN LÝ TÍNH KHÔNG TRONG TRUNG QUÁN LUẬN CỦA BỒ TÁT LONG THỌ
• 4.1. Ý nghĩa nguyên lý Tính Không trong Trung Quán Luận đối với Phật giáo nói chung
• 4.2. Ý nghĩa nguyên lý Tính Không trong Trung Quán Luận đối với Phật giáo Việt Nam
• 4.3. Ý nghĩa nguyên lý Tính Không trong Trung Quán Luận đối với con người Việt Nam hiện nay
• NHỮNG CÔNG TRÌNH ĐẶC CÔNG CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nguyên lý Tính Không trong Trung Quán Luận của Bồ Tát Long Thọ

Nguyên lý Tính Không là nền tảng triết học trong Trung Quán Luận của Bồ Tát Long Thọ. Khái niệm này nhấn mạnh rằng mọi hiện tượng đều không có tự tính cố định, mà tồn tại nhờ vào sự tương tác và phụ thuộc lẫn nhau. Bồ Tát Long Thọ đã phát triển tư tưởng này từ kinh điển Phật giáo nguyên thủy, đặc biệt là Kinh Bát Nhã, để hình thành nên triết lý Tính Không. Trong Trung Quán Luận, Tính Không không chỉ là một khái niệm triết học mà còn là con đường dẫn đến giải thoát, giúp con người thoát khỏi sự chấp trước vào các khái niệm hữu và vô.

1.1. Nội dung cơ bản của nguyên lý Tính Không

Nguyên lý Tính Không trong Trung Quán Luận khẳng định rằng mọi sự vật và hiện tượng đều không có tự tính độc lập. Chúng tồn tại nhờ vào sự tương tác và phụ thuộc lẫn nhau, được gọi là duyên khởi. Bồ Tát Long Thọ sử dụng phương pháp phủ định biện chứng để phá bỏ mọi quan niệm cực đoan về hữu và vô, từ đó dẫn dắt người tu tập đến sự nhận thức về thực tại như nó vốn là. Tính Không không phải là sự trống rỗng, mà là sự giải thoát khỏi mọi chấp trước và ảo tưởng.

1.2. Cấu trúc của nguyên lý Tính Không

Cấu trúc của nguyên lý Tính Không trong Trung Quán Luận được xây dựng dựa trên hai yếu tố chính: duyên khởi và trung đạo. Duyên khởi là nguyên lý cho rằng mọi sự vật đều phụ thuộc vào nhau mà tồn tại, không có cái gì tồn tại độc lập. Trung đạo là con đường tránh xa hai cực đoan của hữu và vô, giúp người tu tập đạt được sự cân bằng và nhận thức đúng đắn về thực tại. Bồ Tát Long Thọ đã kết hợp hai yếu tố này để tạo nên một hệ thống triết học vững chắc, làm nền tảng cho Phật giáo Đại thừa.

II. Ý nghĩa thực tiễn của nguyên lý Tính Không

Nguyên lý Tính Không không chỉ có giá trị triết học mà còn mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc. Trong Phật giáo, nó giúp người tu tập thoát khỏi sự chấp trước vào các khái niệm và đạt được sự giải thoát. Đối với Phật giáo Việt Nam, Tính Không đã góp phần hình thành nên tư tưởng nhập thế, khuyến khích người tu hành sống tỉnh thức và hòa nhập với cuộc sống đời thường. Đối với con người hiện đại, Tính Không là một triết lý giúp họ vượt qua những khủng hoảng tinh thần và tìm thấy sự bình an trong cuộc sống.

2.1. Ý nghĩa đối với Phật giáo nói chung

Nguyên lý Tính Không đã làm thay đổi cách nhìn của Phật giáo về thực tại và giải thoát. Nó khẳng định rằng mọi sự vật đều không có tự tính cố định, giúp người tu tập thoát khỏi sự chấp trước vào các khái niệm hữu và vô. Bồ Tát Long Thọ đã sử dụng Tính Không để phá bỏ mọi quan niệm siêu hình, từ đó dẫn dắt người tu tập đến sự nhận thức đúng đắn về thực tại. Điều này đã góp phần làm phong phú thêm triết lý của Phật giáo Đại thừa.

2.2. Ý nghĩa đối với Phật giáo Việt Nam

Trong Phật giáo Việt Nam, nguyên lý Tính Không đã góp phần hình thành nên tư tưởng nhập thế. Tư tưởng này khuyến khích người tu hành sống tỉnh thức và hòa nhập với cuộc sống đời thường, không bị kẹt vào các khái niệm tu hành cứng nhắc. Tính Không cũng giúp người Việt Nam vượt qua những khủng hoảng tinh thần và tìm thấy sự bình an trong cuộc sống. Điều này thể hiện rõ trong tư tưởng của các thiền phái như Trúc Lâm Yên Tử, nơi Tính Không được áp dụng một cách linh hoạt và thực tiễn.

III. Phân tích và đánh giá giá trị của nguyên lý Tính Không

Nguyên lý Tính Không trong Trung Quán Luận của Bồ Tát Long Thọ không chỉ là một triết lý sâu sắc mà còn có giá trị thực tiễn lớn lao. Nó giúp con người thoát khỏi sự chấp trước vào các khái niệm và đạt được sự giải thoát. Đối với Phật giáo, Tính Không là nền tảng cho sự phát triển của các tông phái Đại thừa. Đối với xã hội hiện đại, Tính Không là một triết lý giúp con người vượt qua những khủng hoảng tinh thần và tìm thấy sự bình an trong cuộc sống.

3.1. Giá trị triết học của nguyên lý Tính Không

Nguyên lý Tính Không là một trong những triết lý sâu sắc nhất của Phật giáo Đại thừa. Nó không chỉ giúp con người nhận thức đúng đắn về thực tại mà còn dẫn dắt họ đến sự giải thoát. Bồ Tát Long Thọ đã sử dụng Tính Không để phá bỏ mọi quan niệm siêu hình, từ đó tạo nên một hệ thống triết học vững chắc. Điều này đã góp phần làm phong phú thêm triết lý của Phật giáo và ảnh hưởng sâu sắc đến các tông phái Đại thừa.

3.2. Giá trị thực tiễn của nguyên lý Tính Không

Nguyên lý Tính Không không chỉ có giá trị triết học mà còn mang ý nghĩa thực tiễn lớn lao. Nó giúp con người thoát khỏi sự chấp trước vào các khái niệm và đạt được sự giải thoát. Đối với xã hội hiện đại, Tính Không là một triết lý giúp con người vượt qua những khủng hoảng tinh thần và tìm thấy sự bình an trong cuộc sống. Điều này thể hiện rõ trong tư tưởng của các thiền phái như Trúc Lâm Yên Tử, nơi Tính Không được áp dụng một cách linh hoạt và thực tiễn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nguyên lý Tính Không trong Trung Quán Luận của Bồ Tát Long Thọ là một chủ đề trọng yếu trong triết học Phật giáo Đại thừa, thu hút sự quan tâm sâu sắc của các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước. Theo ước tính, tác phẩm Trung Quán Luận gồm hơn 400 tụng ca, được chia thành 27 phẩm, là nền tảng lý luận cho thuyết Tính Không, một nguyên lý cốt lõi giúp giải thích bản chất vô ngã, vô thường của các pháp. Nghiên cứu này nhằm làm rõ tiền đề, nhân tố hình thành, nội dung và ý nghĩa của nguyên lý Tính Không trong Trung Quán Luận, đồng thời phân tích tác động của nó đối với Phật giáo nói chung, Phật giáo Việt Nam và con người Việt Nam hiện nay.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào tài liệu gốc Trung Quán Luận dựa trên các bản dịch uy tín như của Chánh Tấn Tu và Thích Thanh Từ, cùng các kinh điển Phật giáo liên quan. Thời gian nghiên cứu gắn liền với bối cảnh lịch sử xã hội Ấn Độ cổ đại từ thế kỷ II-III sau Công nguyên, khi Bồ Tát Long Thọ sáng tác tác phẩm này. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc làm sáng tỏ một nguyên lý triết học sâu sắc, góp phần bổ sung lý luận cho triết học Phật giáo, đồng thời cung cấp cơ sở tư tưởng cho việc phát triển Phật giáo Việt Nam và nâng cao nhận thức về nhân sinh quan trong xã hội hiện đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết triết học duy vật biện chứng, duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác – Lênin, kết hợp với các thành tựu triết học Phật giáo truyền thống và hiện đại. Hai lý thuyết trọng tâm là:

• Lý thuyết Duyên khởi (Pratītyasamutpāda): Giải thích sự phát sinh và tồn tại của các pháp dựa trên mối quan hệ nhân duyên, phủ nhận sự tồn tại tự tính cố định của sự vật.
• Lý thuyết Tính Không (Śūnyatā): Khẳng định bản chất vô tự tính, vô ngã của các pháp, là cơ sở để vượt qua các chấp trước về hữu và vô.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: Tính Không, Duyên khởi, Ngũ uẩn, Chân lý Tục đế và Chân lý Đế đích, Vô ngã, Vô thường, Bát bát pháp (tám phủ định), Trung đạo.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu liên ngành, kết hợp:

• Phương pháp lịch sử – logic: Phân tích bối cảnh xã hội, chính trị, tôn giáo Ấn Độ cổ đại để làm rõ tiền đề hình thành nguyên lý Tính Không.
• Phân tích – tổng hợp: Đánh giá nội dung nguyên lý Tính Không trong Trung Quán Luận qua các bản dịch và chú giải.
• So sánh – đối chiếu: So sánh quan điểm Tính Không trong Phật giáo Nguyên thuy và Đại thừa, cũng như sự tiếp nhận của Phật giáo Việt Nam.
• Phương pháp nghiên cứu văn bản: Nghiên cứu các kinh điển, luận thư, bản dịch Trung Quán Luận và các tài liệu liên quan.

Nguồn dữ liệu chính gồm các bản dịch Trung Quán Luận của Chánh Tấn Tu (2001), Thích Thanh Từ (2008), các kinh điển Phật giáo như Kinh Kim Cương, Kinh Bát Nhã, cùng các công trình nghiên cứu lịch sử, triết học Phật giáo trong và ngoài nước. Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ các tài liệu gốc và phụ trợ liên quan đến nguyên lý Tính Không trong Trung Quán Luận. Thời gian nghiên cứu kéo dài trong khoảng 1-2 năm, tập trung vào phân tích sâu sắc và hệ thống.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tiền đề hình thành nguyên lý Tính Không:
   Xã hội Ấn Độ cổ đại thời kỳ Bồ Tát Long Thọ (thế kỷ II-III sau CN) có nhiều biến động chính trị, kinh tế và tôn giáo. Vương triều Maurya và Kushan phát triển mạnh mẽ, tạo điều kiện thuận lợi cho Phật giáo phát triển. Các triều đại như Asoka và Kanishka đã bảo trợ Phật giáo, thúc đẩy việc kết tập kinh điển và truyền bá giáo lý. Trong bối cảnh này, nguyên lý Tính Không được hình thành dựa trên nền tảng triết học Veda – Upanishad và giáo lý Phật giáo Nguyên thuy, nhằm giải quyết các mâu thuẫn nội bộ và chấp trước trong Phật giáo.

2. Nội dung nguyên lý Tính Không trong Trung Quán Luận:
   Trung Quán Luận gồm 27 phẩm với hơn 400 tụng ca, triển khai thuyết Tính Không dựa trên lý Duyên khởi và biện chứng pháp phủ định Bát bát (không sinh, không diệt, không thường, không đoạn, v.v). Nguyên lý này khẳng định các pháp không có tự tính cố định, không sinh không diệt độc lập mà chỉ tồn tại trong mối quan hệ nhân duyên. Ví dụ, ngũ uẩn (sắc, thụ, tưởng, hành, thức) cũng là vô ngã, không có tự tính riêng biệt. Sự vận động của các pháp là sự biến đổi liên tục, không có bản thể thường hằng.

3. Ý nghĩa nguyên lý Tính Không đối với Phật giáo và con người Việt Nam:
   Nguyên lý Tính Không là nền tảng triết học giúp Phật giáo Đại thừa phát triển, đặc biệt trong Thiền tông Việt Nam, như Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử. Nó giúp con người nhận thức đúng đắn về bản chất vô thường, vô ngã của cuộc sống, từ đó giảm bớt chấp trước, khổ đau và hướng tới giác ngộ. Tại Việt Nam, nguyên lý này đã thấm nhuần vào đời sống tinh thần, góp phần xây dựng nhân sinh quan tỉnh thức, nhập thế, hài hòa giữa tu hành và đời thường.

4. So sánh với các nghiên cứu trước:
   Các công trình nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào khía cạnh lịch sử hoặc triết học riêng lẻ, chưa có nghiên cứu hệ thống và sâu sắc về nguyên lý Tính Không trong Trung Quán Luận. Luận văn này đã tổng hợp, phân tích kỹ lưỡng các tài liệu gốc và bản dịch, đồng thời liên hệ thực tiễn tại Việt Nam, làm rõ hơn vai trò và ý nghĩa của nguyên lý này trong bối cảnh hiện đại.

Thảo luận kết quả

Nguyên lý Tính Không trong Trung Quán Luận không chỉ là một học thuyết triết học trừu tượng mà còn là phương pháp tư duy biện chứng giúp con người vượt qua các chấp trước về hữu và vô, có thể minh họa qua biểu đồ mối quan hệ nhân duyên giữa các pháp. Sự vận động liên tục của các pháp được thể hiện qua chuỗi nhân duyên 12 nhân duyên (thập nhị nhân duyên), mô tả vòng luân hồi sinh tử.

So với các nghiên cứu trước, luận văn đã làm rõ hơn mối liên hệ giữa nguyên lý Tính Không và các khái niệm như Duyên khởi, Ngũ uẩn, Bát bát pháp, đồng thời phân tích sâu sắc ý nghĩa của nguyên lý này đối với Phật giáo Việt Nam và nhân sinh quan hiện đại. Việc sử dụng các bản dịch Trung Quán Luận uy tín giúp đảm bảo tính chính xác và khách quan trong phân tích.

Ý nghĩa thực tiễn của nguyên lý Tính Không được thể hiện rõ trong việc giúp con người Việt Nam nhận thức đúng đắn về bản chất vô thường, vô ngã, từ đó giảm bớt khổ đau, tăng cường sự bình an nội tâm và phát triển nhân cách. Đây là cơ sở để phát triển các phương pháp giáo dục, tu tập và ứng dụng triết lý Phật giáo trong đời sống xã hội hiện đại.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường nghiên cứu chuyên sâu về nguyên lý Tính Không:
   Khuyến nghị các viện nghiên cứu, trường đại học mở rộng các đề tài nghiên cứu liên ngành về triết học Phật giáo, đặc biệt là nguyên lý Tính Không trong Trung Quán Luận, nhằm bổ sung lý luận và ứng dụng thực tiễn. Thời gian thực hiện trong 3-5 năm, chủ thể là các nhà nghiên cứu triết học, Phật học.

2. Đưa nguyên lý Tính Không vào chương trình giáo dục Phật học và triết học:
   Cần xây dựng giáo trình, tài liệu giảng dạy về nguyên lý Tính Không phù hợp với sinh viên, tăng ni, phật tử và người học đại chúng, giúp nâng cao nhận thức và ứng dụng trong đời sống. Thời gian triển khai 1-2 năm, chủ thể là các cơ sở đào tạo Phật học, triết học.

3. Phát triển các hoạt động truyền thông, phổ biến triết lý Tính Không:
   Tổ chức hội thảo, tọa đàm, xuất bản sách, bài báo khoa học và truyền thông đại chúng nhằm giới thiệu sâu rộng nguyên lý Tính Không, giúp cộng đồng hiểu và vận dụng trong cuộc sống hiện đại. Chủ thể là các tổ chức Phật giáo, truyền thông, thời gian liên tục.

4. Ứng dụng nguyên lý Tính Không trong các chương trình phát triển con người:
   Áp dụng nguyên lý này trong các chương trình giáo dục nhân cách, phát triển tâm linh, trị liệu tâm lý, giúp con người giảm bớt chấp trước, tăng cường sự tỉnh thức và an lạc. Chủ thể là các tổ chức giáo dục, y tế tâm thần, thời gian triển khai 3 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Triết học, Phật học:
   Luận văn cung cấp hệ thống kiến thức sâu sắc về nguyên lý Tính Không, giúp phục vụ nghiên cứu, giảng dạy và học tập chuyên sâu.

2. Tăng ni, phật tử và những người quan tâm đến Phật giáo Đại thừa:
   Tài liệu giúp hiểu rõ hơn về giáo lý cốt lõi của Phật giáo, đặc biệt là nguyên lý Tính Không trong Trung Quán Luận, từ đó nâng cao tu tập và nhận thức.

3. Nhà nghiên cứu văn hóa, lịch sử tôn giáo:
   Luận văn cung cấp bối cảnh lịch sử, xã hội và tôn giáo Ấn Độ cổ đại, giúp hiểu rõ sự phát triển của Phật giáo và triết học Trung Quán.

4. Nhà quản lý giáo dục và phát triển con người:
   Tài liệu là cơ sở để xây dựng các chương trình giáo dục, phát triển nhân cách dựa trên triết lý Phật giáo, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống.

Câu hỏi thường gặp

1. Nguyên lý Tính Không là gì?
   Nguyên lý Tính Không (Śūnyatā) là khái niệm triết học trong Phật giáo Đại thừa, khẳng định rằng các pháp không có tự tính cố định, mà tồn tại dựa trên mối quan hệ nhân duyên, không sinh không diệt độc lập.

2. Trung Quán Luận có vai trò gì trong Phật giáo?
   Trung Quán Luận của Bồ Tát Long Thọ là tác phẩm nền tảng của phái Trung Quán, phát triển thuyết Tính Không, giúp phá bỏ các chấp trước về hữu và vô, là cơ sở triết học quan trọng của Phật giáo Đại thừa.

3. Nguyên lý Tính Không ảnh hưởng thế nào đến Phật giáo Việt Nam?
   Nguyên lý này đã thấm nhuần vào các tông phái Thiền Việt Nam, đặc biệt là Thiền Trúc Lâm, giúp hình thành nhân sinh quan tỉnh thức, nhập thế, hài hòa giữa tu hành và đời thường.

4. Phương pháp nghiên cứu luận văn sử dụng là gì?
   Luận văn sử dụng phương pháp liên ngành, kết hợp lịch sử – logic, phân tích – tổng hợp, so sánh – đối chiếu và nghiên cứu văn bản dựa trên các tài liệu gốc và bản dịch uy tín.

5. Ý nghĩa thực tiễn của nguyên lý Tính Không trong đời sống hiện đại?
   Nguyên lý giúp con người nhận thức đúng về vô thường, vô ngã, giảm bớt chấp trước, khổ đau, tăng cường sự bình an nội tâm và phát triển nhân cách, góp phần xây dựng xã hội hài hòa, nhân văn.

Kết luận

• Nguyên lý Tính Không trong Trung Quán Luận là nền tảng triết học cốt lõi của Phật giáo Đại thừa, giúp giải thích bản chất vô ngã, vô thường của các pháp.
• Tiền đề hình thành nguyên lý này gắn liền với bối cảnh xã hội, chính trị, tôn giáo Ấn Độ cổ đại và sự phát triển của Phật giáo dưới các triều đại Maurya và Kushan.
• Luận văn đã phân tích sâu sắc nội dung, cấu trúc và ý nghĩa của nguyên lý Tính Không, đồng thời làm rõ tác động của nó đối với Phật giáo Việt Nam và nhân sinh quan hiện đại.
• Đề xuất các giải pháp nghiên cứu, giáo dục và ứng dụng nguyên lý Tính Không nhằm phát huy giá trị triết học và thực tiễn trong đời sống xã hội.
• Kêu gọi các nhà nghiên cứu, giảng viên, tăng ni, phật tử và nhà quản lý giáo dục quan tâm, tiếp tục phát triển và ứng dụng nguyên lý Tính Không trong nhiều lĩnh vực.

Luận văn mở ra hướng nghiên cứu mới, góp phần làm sáng tỏ và phát huy giá trị triết học Phật giáo trong bối cảnh hiện đại, đồng thời khuyến khích sự kết hợp giữa triết học truyền thống và khoa học hiện đại để phục vụ sự phát triển bền vững của xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương I, trang 1)[193]. Nguyệt Xứng (H8, khoảng thế kỷ VI-VII) vị luận sư quan trọng nhất ngay sau Long Thọ, đã chú ý tới 7rung Quán Luận. Các trước tác quan trọng cua ông là Minh Cú Luận (BÄJÄÑ, còn nguyên bản Phạn ngữ), gọi đủ là Trung quán mình cú luận (madhyamakavrtti-prasannapađä), ông đã chú giải chú thích rõ ràng về Trung đạo như là một thực thể Không.Murti viết trong Tính Không cốt tủy triết học Phật giáo, mà Huỳnh Ngọc Chiến dịch (2012), ông đã cho rằng Tính Không là cốt tủy của giáo lý Phật giáo, cũng là triết lý, là tư tưởng vô ngã, vô chấp, song nó nhắc nhở con người cần sống có niềm tin tâm linh trong cuộc sống hiện nay, mà nguyên lý Tính Không có vai trò thiết yêu. Tác phẩm có đoạn viết: "Tánh Không (sunyata) thâm diệu sẽ là nền tảng cho sự phục sinh tâm linh thế giới”.

Đây là một nhận 18 định quan trọng để chứng minh cho tư tưởng nguyên lý Tính Không của Long Thọ là chân Không, không ngoan không mà diệu hữu [175, tr. Theo đánh giá của P.Raju, trong "/dealistic Thought of India", thi tac giả của Trung Quán Luận này là "một nhà biện chứng độc nhất vô nhị trên thế giới” [142, tr. Có thé thay, Trung Quán Luận rất được quan tâm bởi các học giả cả Đông, cả Tây. Tác phẩm Triết học có và không của phật giáo Ấn Độ (2007) của Thích Hạnh Bình, nhà xuất bản phương Đông đã giải thích và phân tích được phần nào giáo nghĩa “không” theo tư tưởng Duyên khởi của Phật giáo Đại thừa [6].

Trong cuốn Phát học phố thông (2008), quyền 3, tái bản lần thứ tư của Thích Thiện Hoa đã bàn tới Kinh Kim Cương với tư tưởng Không: không nên trụ chấp vào một nơi nào “ưng vô sở trụ nhỉ sinh ky tâm”. Trong kinh này còn nói tới giáo pháp của Phật như chiếc bè đưa người qua bé khổ, người sang để lại bè. Cũng vậy, chúng sinh không được chấp vào chính pháp huống chỉ là phi pháp. Chấp chính pháp và phi pháp không khác gì chấp vào Hữu và Vô trong Trưng Quán Luận.

Đây là biện chứng pháp phú định được Long Thọ tiếp thu để triển khai tư tưởng nguyên lý Tính Không trong 7rung Quán Luận [72. Phật học Từ Điển (2008) của Đoàn Trung Còn, nhà xuất bản Tổng hop, thành phố Hồ Chí Minh giải thích khái lược về ý nghĩa Trung quán là quán sát lý Không theo Duyên khởi Phật giáo[ 19]. Trong bài viết Quan niệm về Tỉnh Không (sunyata) trong Kinh kim cương, (Tạp chí Triết học, số 1, 2011), Đoản Văn An đã khái quát được tinh thần cơ bản của Tính Không (Sunyata) trong Kinh Kim Cương. Đó là Không tự ngã, tức Không Bát Nhã, và có liên hệ với Tư tưởng Không của Trung Quán Luận.

Tuy nhiên, tác giả của bài báo này chỉ lướt qua tư tưởng Không trong 7rung Quán Luận đề làm nỗi bật quan niém Khong trong Kinh Kim Cuong [1, tr. Bài Lược thuật về pháp giới duyên khởi của Tông Hoa Nghiêm, (Tạp chí Nghiên cứu Phật học, số 1, 2013) Tác giả Thích Diễn Tuệ, dịch giả Quảng Lâm 19 đã nói rõ quy luật các pháp không tự sinh, không thể tự diệt mà các pháp phải dựa vào duyên sinh, tương hỗ lẫn nhau, nên gọi đó là Duyên khởi hay gọi là Duyên khởi Tính Không. Bài viết này, cho thấy tư tưởng biện chứng Chân như không rời sinh diệt, sinh diệt không rời Chân như, tuy hai mà là một. Do vậy, ta có thể thấy cái Duyên khởi Tính Không này liên hệ với nguyên lý Tính Không trong Trung Quán Luận [167].

Theo cuốn Triếr lý nhà Phật của Đoàn Trung Còn (2014) cho hay Long Thọ sinh và sống trong quá trình học đạo, tu đạo, hoằng pháp triết lý thuyết cao siêu, ngài là người sáng lập ra phái Trung Luận, thuộc tư tưởng Đại thừa, ngài luận thuyết cao siêu, đánh đỗ mọi học thuyết khác muốn phá hoại giáo lý của Phật Đà. Học phái Trung Luận lấy thuyết Không làm cốt lõi dé phát triển luận thuyết. Ngài thuộc đẳng cấp Bà La Môn, và hưởng thọ chừng sáu mươi tuổi. Theo Đoàn Trung Còn, Long Thọ sáng tác Trung Quán Luận nhằm giải thích quả vị tu chứng, quả vị Bồ Tát, khuyên mọi người tu tập hiểu giáo lý Không của Đại thừa mới có thể thoát khỏi khổ đau [20, tr.

Mới đây, bài “Để đọc hồi tránh luận của Long Thọ” (2015) của tác giả Vũ Thế Ngọc trong Tạp chí Suối Nguồn do Trung tâm dịch thuật Hán Nôm Huệ Quang ấn hành đã bàn về một số điều kiện cần biết dé hiéu Trung Quán Luận. Đó là phải sáng tỏ được tư tưởng Không và Tính Không. Theo Vũ Thế Ngọc, tác phẩm Hồi Tránh Luận và Trung Quán Luận là những tác phẩm xuất sắc của Long Thọ lý giải về thực thể các pháp vốn là Không: Không không có nghĩa là trồng rỗng, trồng không, rỗng lặng. Từ đó tác giả khẳng định: “Long Thọ đã luận về bản chất (tính) của vạn vật là Không, văn tắt là Tính Không.

Nói cách khác, vạn vật trồng không vì không có tự tính và không có tự ngã ”[112, tr. Vũ Thế Ngọc còn khẳng định rằng Bát bất là phương pháp phủ định, tám cái phủ định bằng từ Bắt làm cho nguyên lý Tính Không được hiện rõ: như không sinh, không diệt, bất thường bất đoạn., mọi sự hiện hữu không sinh từ chính nó, cũng không sinh từ cái khác nó, mà cần phải đủ nhân duyên thì sự vật mới có thể hiện hữu. Sự hiện hữu được như vậy là nhờ vào nguyên lý Tính Không diệu hữu. 20 * Tài liệu trực tiếp về nội dung nguyên lý Tính Không trong Trung Quán Luận Theo cuốn Trung Quán Kừmn Luận (Nay luận về Trung Quan) (FUL ft) của Ấn Thuận, Tục Minh ghi, Diệu Vân biên tập, gồm 2 tập.

Phần tựa của tập 2 giới thiệu ca ngợi Phật thuyết Duyên khởi, ca ngợi tư tưởng Tính Không của Long Tho, không có vật gì là không từ nhân duyên mà thành “duyên khởi, phàm thị duyên khởi đích, .tác dụng đích duyên khởi pháp” (trang 1 phần tựa: È1?). Ngoài ra, 7rung Quán Kim Luận còn giải thích nghĩa lý nội dung của Trung đạo là không trụ chấp vào pháp nào cả; kế tiếp giải thích về Không, duyên khởi tự Tính Không ở chương 5 tiết 3, tiết 4; giải thích chữ “bất” ở chương 6 tiết 2. Ấn Thuận còn liên hệ tới ý nghĩa nguyên lý Tính Không trong thuyết Duyên khởi của Phật [192]. Tác phẩm Luận giải Trung Luận Tính Khởi và Duyên khởi (2003) của Hồng Dương &Nguyễn Văn Hai, nhà xuất bản Tôn giáo đã cho rằng để hiểu được Trung Luận một cách nhất quán cần hiểu về Tánh Không (Tính Không) của Không, hay Không Không của Trung Luận, với bài tụng 7rung Luận XXIV.18 viết: Các pháp do duyên khởi, nên ta nói là Không, là giả danh, cũng chính là Trung đạo có nghĩa là sự vật do duyên sinh tức nói nó là Không, nghĩa là không có tự tính, không có quyết định tính.

Sự vật là không, tức nói nó sinh khởi hay hình thành do nhân duyên. Qua đó ta thấy cái diệu dụng của Không, là do duyên sinh thành ra vạn hữu [30, tr. Ở Việt Nam, Phật giáo truyền vào rất sớm khoảng đầu Công Nguyên nhưng việc dịch và nghiên cứu Trung Quán Luận diễn ra muộn hơn Trung Quốc và chủ yếu chỉ là từ các văn bản đã dịch sang tiếng Hán. Trung Luận của Thích Thanh Từ giảng giải (2008), nhà xuất bản tôn giáo, Hà Nội, phân tích được cái Không theo ba nghĩa: tức Không, quán tưởng Không, đương thể tức Không.

Ba cái Không hiểu như thế nhưng chỉ nhằm một mục đích giúp cho mọi người hiểu được sự Duyên sinh, vô ngã của sự vật hiện tượng trên thế gian này, từ đó tu tập được bình an[147, tr. Cuốn 7rung Luận giảng giải 21 của Thích Thanh Từ cho biết một số thông tin về văn bản: “Trung Luận tức Trung Quán Luận do Bồ Tát Long Thọ tạo, Bồ Tát Thanh Mục giải thích, Đời Diêu Tần, Tam Tạng Pháp Sư Cưu Ma La Thập dịch Phạn — Hán, Hòa thượng Thích Thanh Từ Giảng giải”. Trung Quán Luận đã được dịch ra nhiều thứ tiếng khác nhau giúp cho việc nghiên cứu nguyên lý Tính Không của Luận án thuận lợi hơn. Theo Trung Quán Luận tung gidng ky (PAARL), do An Thuan giảng, Diễn Bồi ghi, Diệu Vân kết tập thành 5 thiên, tập trung diễn giải tư tưởng các pháp đều là Không.

Nhờ đó mà các vấn nạn về Có - Không đã được giải đáp, theo tinh thần quy về Trưng Quán tức nguyên lý Tính Không. Ngoài ra tác giả còn khẳng định kết cấu của luận này gồm 565 trang, nội dung 27 phẩm, từ phẩm 1 Quán Nhân Duyên tới phâm 27 Quán Tà Kiến, tất cả đều dùng chung một từ “quán” nhằm giảng rõ ý nghĩa gốc ban đầu tư tưởng Không của giáo lý Phật giáo Nguyên thủy [194, tr. Đến nay đã có một số bản dịch, chú giải, đánh giá Trung Quán Luận như sau: Năm 2001, Chánh Tấn Tuệ đã dịch và giải thích Trung Quán Luận đã diễn bày được một phần nào cốt tuỷ của nguyên lý Tính Không cũng như mối tương quan giữa Tính Không và Duyên khởi của bộ luận này. Ông đã khẳng định qua Lời nói đầu rằng: “Ngộ được Tính Không tức hiểu được thực lý Duyên Khởi”.

Qua đó ta thấy Lý Duyên khởi và nguyên lý Tính Không có mối liên hệ mật thiết quan lại với nhau [145, tr. Trung Luận, do Thích Thiện Siêu (dịch và tóm tắt, 2001), Nxb Thành phố Hồ Chí Minh. Bản dịch này được dịch giả y theo bản gốc, ngoài ra còn nêu đại ý của Long Thọ muốn gửi gắm vào giáo pháp nhằm cảnh báo những ai cố chấp vào pháp sẽ khó có thể giác ngộ giải thoát [144]. Thích Quảng Liên dịch và giải thích (2007) Trung Quán Luận, (Nxb Tôn giáo) giúp cho người học, người nghiên cứu dễ hiểu hơn về giáo lý Phật cũng như tư tưởng Trung Quán Luận.

Dịch giả cũng đã khái quát sự hình thành tư tưởng nguyên lý Tính Không, và cũng tóm lược đại ý của từng phẩm, ví dụ như phẩm 22 18- Quán ngã pháp. đại ý “các pháp là vô ngã tức Không”. Thích Quảng Liên dịch và giải thích, đã làm rõ hơn sự phân biệt giữa “Chân Không Diệu Hữu” trong Trung quán Luận với cái “Không” theo nghĩa là hư vô, là không có gì mà thế gian thường hiểu [146]. Trung Luận, do Thích Thanh Từ giảng giải (2008) (Nxb Tôn giáo) đã phân tích được ba kiểu Không trong Phật giáo: - phân tích tức Không, - quán tưởng Không, - đương thé tức Không.

Lối dich và giải thích của thiền sư mềm mại dễ hiểu, đễ đi vào lòng người. Đặc biệt cho ta biết ba Không đó chúng đều là Không tu tinh ca[147].